Α'. Σχεδιάγραμμα, Β'. Κείμενα, Γ'. Βιβλιογραφία
Θέμα: Ναρκωτικά
- Αντίστοιχα θέματα: Τσιγάρο
Α'. Σχεδιάγραμμα
...
Β'. Κείμενα
Νόμος-τομή για τα ναρκωτικά
Κωστής Παπαϊωάννου, εφ. Τα Νέα, 6/10/2011
Μια ιστορική πρωτοβουλία και η αυτοϋπονόμευσή της στην πράξη
Σύντομα θα συζητηθεί στη Βουλή το νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης για τα ναρκωτικά. Η ψήφισή του θα αποτελέσει ιστορική τομή. Επί σχεδόν έναν αιώνα η ποινική αντιμετώπιση της διακίνησης από χρήστες και η θεραπευτική μεταχείριση του εξαρτημένου παραβάτη παλινωδούσαν μεταξύ της πρόσληψης της εξάρτησης ως ιδιότυπης μάλλον ανίατης «ασθένειας» ηθικού χαρακτήρα και μιας «μεικτής» αντιμετώπισης του εξαρτημένου δράστη ως θύματος και ως θύτη. Αναπόφευκτο αποτέλεσμα ήταν το σωφρονιστικό μας αδιέξοδο. Το 2009 οι ελληνικές διωκτικές αρχές απήγγειλαν 17.535 κατηγορίες εις βάρος 16.469 ατόμων για χρήση, παραγωγή, καλλιέργεια και διακίνηση ναρκωτικών ουσιών. Ο πληθυσμός των φυλακών απαρτίζεται κατά τα 2/3 από άτομα που έχουν καταδικαστεί για παραβάσεις της νομοθεσίας περί ναρκωτικών και σχετικές με τη χρήση. Οι φυλακές μας είναι ένας ιδιότυπος «τόπος φύλαξης» εξαρτημένων ανθρώπων.
Η ισχύουσα νομοθεσία αναπαράγει την πλασματική εικόνα ότι ο χρήστης/θύμα και ο έμπορος/θύτης είναι δύο απολύτως διαχωρισμένες κατηγορίες, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι εύκολο να διαχωριστούν, ιδίως όσον αφορά τους κύριους αποδέκτες της καταστολής, τα «βαποράκια». Οι πολέμιοι κάθε ηπιότερης ποινικής αντιμετώπισης του εξαρτημένου χρήστη, είτε προέρχονται από τα δεξιά είτε από τα αριστερά, αναπαράγουν αυτή τη βασική σύγχυση και παραβλέπουν ότι και οι πλέον αυστηροί νόμοι δεν ανέστειλαν τη ραγδαία διάδοση των ναρκωτικών ουσιών. Αντίθετα, μάλλον συντελούν στη διαιώνιση της παράνομης διακίνησης, ενώ η εμπλοκή του χρήστη στον ποινικό μηχανισμό ευνοεί τη συνέχιση και όχι τη διακοπή της χρήσης.
Μεγάλη λοιπόν η σπουδαιότητα του νομοσχεδίου αφού κατοχυρώνει το δικαίωμα του εξαρτημένου χρήστη στη θεραπεία, εισάγει έναν αναγκαίο εξορθολογισμό των ποινών, προβλέπει προσεκτικό διαχωρισμό μεταξύ των ελαφρύτερων περιπτώσεων διακίνησης και των βαρύτερων και οργανωμένων μορφών, για τις οποίες διατηρεί την αυστηρή καταστολή, και εισάγει επιπλέον αποδεικτικά μέσα για τη διάγνωση της εξάρτησης, εκτός από την έκθεση πραγματογνωμοσύνης και μόνο, όπως ισχύει μέχρι σήμερα.
Oι προθέσεις του νομοθέτη δυναμιτίζονται όμως εκ προοιμίου από τις δραματικές περικοπές στις χρηματοδοτήσεις των προγραμμάτων απεξάρτησης και αυτών της υποκατάστασης. Και αυτό, σε οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που σπρώχνουν όλο και διευρυνόμενα στρώματα πληθυσμού στο περιθώριο, ωθούν δηλαδή τον χρήστη στην εξάρτηση και τον απεξαρτημένο στην υποτροπή. Ωστόσο, ακόμα και η πιο στενή λογιστική λογική δεν μπορεί να παραβλέπει ότι το κόστος της εξάρτησης από τα ναρκωτικά είναι, για το κράτος, πολλαπλάσιο του κόστους λειτουργίας των προγραμμάτων απεξάρτησης εντός και εκτός φυλακής. Ταυτόχρονα, η αποτελεσματικότητα της στεγνής απεξάρτησης έχει αξιολογηθεί και τεκμηριωθεί. Ενδεικτικά, έρευνα της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας έδειξε πως από την ηρωίνη απομακρύνθηκε το 11% όσων πέρασαν από τις θεραπευτικές διαδικασίες για τρεις μήνες, το 31% όσων παρέμειναν εκεί 3 έως 9 μήνες, το 47% όσων παρέμειναν 9 έως 12 μήνες και το 76% όσων συμπλήρωσαν έτος.
Υπό το φως των παραπάνω, οι περικοπές της κρατικής επιχορήγησης προς το ΚΕΘΕΑ κατά 51%, που απειλούν να στερήσουν από τις υπηρεσίες του οργανισμού χιλιάδες άτομα, είναι ευθεία βολή κατά της πολιτικής του υπουργείου Δικαιοσύνης. Είναι λανθασμένη κίνηση και με οικονομικά κριτήρια, δεδομένου ότι με κάθε μία νομισματική μονάδα που δίνεται στη θεραπεία εξοικονομούνται μέχρι και 23 από τη μείωση των επιπτώσεων της εξάρτησης στην κοινωνία. Μια μικρή μείωση σε στοχευμένες κοινωνικές δαπάνες σήμερα σημαίνει μεγάλη αύξηση των δαπανών για τη δημόσια υγεία, τη δίωξη και την απονομή ποινικής δικαιοσύνης αύριο. Με άλλα λόγια, ορισμένες φαινομενικά «φθηνές λύσεις» μπορεί να είναι δημοσιονομικά και κοινωνικά πανάκριβες.
Οι πολέμιοι της μεταρρύθμισης στο πεδίο της αντιμετώπισης των ναρκωτικών θα επιχειρήσουν να εκμεταλλευθούν τις αντιφάσεις που προαναφέραμε για να δικαιολογήσουν τη συλλήβδην απόρριψη οποιασδήποτε αλλαγής. Το νομοσχέδιο πρέπει λοιπόν να ψηφιστεί. Πρόσθετο επιχείρημα προς την κατεύθυνση αυτή είναι η ευρεία κοινωνική στήριξη που εκδηλώνεται τις τελευταίες ημέρες προς τις δοκιμαζόμενες δομές του ΚΕΘΕΑ. Αποτελεί δείγμα υγιών αντανακλαστικών και σαφές νεύμα της κοινωνίας ότι υπερασπίζεται την κοινωνική συνοχή και την κοινή λογική. Η κυβέρνηση οφείλει να το αξιολογήσει κατάλληλα.
* Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου
Το αλκοόλ είναι πιο επικίνδυνη ουσία από την ηρωίνη!
Μάρω Βακαλοπούλου, εφ. Τα Νέα, 2/11/2010
Η επίδρασή του στην κοινωνία το κατατάσσει πάνω από τα ναρκωτικά
Εάν τα ναρκωτικά ταξινοµούνταν µε βάση τις βλαβερές συνέπειές τους, το αλκοόλ θα ήταν πρώτο στην κατάταξη, ξεπερνώντας ακόµη την ηρωίνη και την κοκαΐνη, σύµφωνα µε νέα βρετανική έρευνα που δηµοσιεύθηκε χθες στην Ιατρική Επιθεώρηση «Lancet».
Η µελέτη, που διενεργήθηκε από την Ανεξάρτητη Βρετανική Επιστηµονική Επιτροπή για τα Ναρκωτικά (ΙSCD), αφορά συνολικά 20 ναρκωτικές ουσίες, οι οποίες βαθµολογήθηκαν µε βάση την εκατοντάβαθµη κλίµακα ως προς τη βλάβη που προκαλούν αφενός στους χρήστες και αφετέρου στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Συνολικά, οι εξαρτησιογόνες ουσίες αξιολογήθηκαν ως προς 16 κριτήρια από τον θάνατο και τις εγκεφαλικές βλάβες ώς τη διάλυση των ανθρώπινων σχέσεων. Οι επιστήµονες ανακάλυψαν πως η ηρωίνη, το κρακ και η κρυσταλλική µεθυλαµφεταµίνη είναι τα πλέον βλαβερά ναρκωτικά για τον ίδιο τον άνθρωπο, ενώ το αλκοόλ, η ηρωίνη και η κοκαΐνη είναι πιο βλαβερά για την κοινωνία. Όσο για τον καπνό, από την ίδια έρευνα προκύπτει ότι έχει τις ίδιες βλαβερές συνέπειες µε την κοκαΐνη. Στο τέλος, όταν προστέθηκαν οι βαθµολογίες των ναρκωτικών ουσιών και στις δύο κατηγορίες, στην κορυφή του καταλόγου βρέθηκε το αλκοόλ.
«Αν και η κοκαΐνη προκαλεί µεγαλύτερο εθισµό, το αλκοόλ είναι το πιο επιζήµιο συνολικά, επειδή χρησιµοποιείται ευρέως», παρατηρεί ο επικεφαλής της έρευνας δρ Ντέιβιντ Νατ και πρόεδρος της ΙSCD. Επιπλέον εξηγεί πόσο σηµαντικό είναι να διαχωριστούν οι καταστροφικές συνέπειες στους ανθρώπους και στο περιβάλλον τους. Οι µελετητές δεν προχώρησαν ωστόσο στην αξιολόγηση της βλάβης που µπορεί να προκληθεί από την ταυτόχρονη χρήση περισσότερων της µίας ουσιών.
Η νέα µελέτη αποτελεί εξέλιξη µιας παλαιότερης έρευνας του δρος Νατ και µέρος ενός ευρύτερου διαλόγου στη Βρετανία σχετικά µε την επικινδυνότητα του αλκοόλ και του καπνού που νοµίµως διατίθενται στην αγορά.
Το 2007, προτού απολυθεί από τη θέση του συµβούλου της βρετανικής κυβέρνησης σε θέµατα ναρκωτικών, ο δρ Νατ είχε υποστηρίξει πως οι εξαρτησιογόνες αυτές ουσίες είναι πιο επικίνδυνες από την κάνναβη και το LSD. «Με βάση τα νέα ευρήµατα, πρέπει να αναθεωρήσουµε τον τρόπο που αξιολογούµε τα ναρκωτικά», επισηµαίνει στην «Γκάρντιαν», ενώ στο πόρισµά του καταλήγει πως η κυβέρνηση θα πρέπει να επανεξετάσει τις χαµηλές τιµές και τη διαφήµιση των αλκοολούχων ποτών.
Το 25% έκανε, έστω μία φορά, χρήση κοκαΐνης
Πέννυ Μπουλούτζα, εφ. Καθημερινή, 19/12/2007
Ένας στους τέσσερις νεαρούς Αθηναίους, θαμώνες νυχτερινών κέντρων διασκέδασης,
έχει κάνει έστω και μία φορά στη ζωή του χρήση κοκαΐνης. Μάλιστα, την τελευταία
οκταετία έχει διπλασιαστεί ο αριθμός των νέων που δηλώνουν ότι έχουν χρησιμοποιήσει
κοκαΐνη, στοιχείο που έρχεται σε πλήρη «συμφωνία» με τη γενικότερη τάση που καταγράφεται
στην Ευρώπη για αύξηση της χρήσης κοκαΐνης στους νεαρούς ενήλικες. Αυτό είναι ένα
από τα βασικά, ανησυχητικά, συμπεράσματα έρευνας που έγινε σε δείγμα 168 νεαρών
θαμώνων νυχτερινών κέντρων διασκέδασης της Αθήνας ηλικίας 15 έως 30 ετών, την άνοιξη
του 2006, στο πλαίσιο ευρωπαϊκού προγράμματος που υλοποιείται σε εννέα ευρωπαϊκές
πόλεις. Η έρευνα περιλαμβάνεται στην έκθεση για το 2006 του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης
και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά και την Τοξικομανία (ΕΚΤΕΠΝ), την οποία παρουσίασαν
χθες η επιστημονικά υπεύθυνη του Κέντρου κ. Μανίνα Τερζίδου και ο καθηγητής κ. Αντ.
Κουτσελίνης, μέλος του Δ.Σ. του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής
Υγιεινής. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας η πιο δημοφιλής παράνομη ουσία μεταξύ
των νεαρών θαμώνων είναι η κάνναβη (65% δήλωσαν ότι την έχουν χρησιμοποιήσει στο
παρελθόν) με το 15,5% να αναφέρει χρήση κάνναβης τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα
και ακολουθεί η κοκαΐνη και το «έκσταση». Το 25% δήλωσε ότι έχει κάνει χρήση κοκαΐνης
τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του, και αξίζει να σημειωθεί ότι σε παρόμοια έρευνα
που έγινε το 1998 το σχετικό ποσοστό ήταν 11,9%. Επίσης, χρήση του «έκσταση» -τουλάχιστον
μία φορά- δήλωσε το 18,5% των νεαρών θαμώνων με το αντίστοιχο ποσοστό το 1998 να
είναι 12,5%.
Για τους νεαρούς θαμώνες που συμμετείχαν στην έρευνα μία νυχτερινή έξοδος το Σαββατοκύριακα διαρκεί περίπου πέντε ώρες και το κόστος μιας εξόδου φτάνει κατά μέσο όρο τα 35 ευρώ. Το 65,5% των νεαρών θαμώνων που συμμετείχαν στην έρευνα δηλώνει ότι κάνει χρήση αλκοόλ τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα, ενώ το 62,5% ανέφερε ότι έχει μεθύσει τουλάχιστον μία φορά τον τελευταίο μήνα. Τόσο ο κ. Κουτσελίνης, όσο και η κ. Τερζίδου επεσήμαναν την ανάγκη εφαρμογής προγραμμάτων πρόληψης που θα επικεντρώνονται σε πληθυσμιακές ομάδες με συμπεριφορές «υψηλού κινδύνου» όπως είναι οι νέοι που συχνάζουν σε κέντρα νυχτερινής διασκέδασης.
Στα θετικά στοιχεία σχετικά με την κατάσταση των ναρκωτικών στην Ελλάδα για το 2006 συμπεριλαμβάνεται η μείωση -για πρώτη φορά μετά το 2003- του αριθμού των βεβαιωθέντων θανάτων από υπερβολική δόση. Πέρυσι αναφέρθηκαν συνολικά 273 θάνατοι από υπερβολική δόση εκ των οποίων -έως και τις 12 Σεπτεμβρίου 2007- είχαν επιβεβαιωθεί με τοξικολογικές αναλύσεις οι 173. Για το 2005 οι βεβαιωθέντες θάνατοι εξαιτίας υπερβολικής δόσης ήταν 314. Φέτος η έκθεση, δεν παρουσιάστηκε με τη μορφή τόμου όπως συνέβαινε ως σήμερα, καθώς το ΕΚΤΕΠΝ, εξαιτίας των οικονομικών προβλημάτων του δεν μπορούσε να διαθέσει 7.500 ευρώ για την εκτύπωσή της. Ωστόσο, την ίδια στιγμή ο ΟΚΑΝΑ χρωστά στο Κέντρο για τα τελευταία τέσσερα χρόνια περίπου 1,7 εκατ. ευρώ. Όπως επεσήμαναν οι ομιλητές, παρά τις σχετικές υπουργικές αποφάσεις του υπουργείου Υγείας με τις οποίες εντέλλεται ο ΟΚΑΝΑ να καταβάλει τις δόσεις της χρηματοδότησης, ο Οργανισμός υπολείπεται των οικονομικών του υποχρεώσεων. Αποτέλεσμα είναι να έχουν μείνει απλήρωτοι επί τρεις μήνες οι εργαζόμενοι στο ΕΚΤΕΠΝ, να μην εφαρμόζονται προγράμματα εκπαίδευσης επαγγελματιών των θεραπευτικών μονάδων και να εμποδίζεται η συμμετοχή του Κέντρου σε ευρωπαϊκά προγράμματα.
Ένας στους τέσσερις νέους έχει δοκιμάσει κοκαΐνη
Μάρθα Καϊτανίδη, εφ. Τα Νέα, 19/12/2007
Η τελευταία έρευνα του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά και την Τοξικομανία (ΕΚΤΕΠΝ), στην οποία κλήθηκαν να απαντήσουν σε ερωτηματολόγιο 168 νέοι ηλικίας από 15 έως 30 ετών, κατέληξε στο συμπέρασμα πως η κάνναβη παραμένει η πιο δημοφιλής ναρκωτική ουσία, αφού το 65% των συμμετοχόντων δήλωσαν πως έχουν δοκιμάσει στο παρελθόν την ουσία αυτή. Μάλιστα, περίπου δύο στους δέκα είπαν πως κάνουν χρήση κάνναβης τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα! Ιδιαίτερα ανησυχητική όμως, όπως τονίζουν οι επιστήμονες, είναι η αύξηση χρήσης κοκαΐνης, καθώς το ποσοστό των χρηστών έχει διπλασιαστεί σε λιγότερο από μία δεκαετία: από 11,9% το 2008 άγγιξε το 25% το 2006!
Απλήρωτοι οι ερευνητές
Απλήρωτοι επί τρεις μήνες είναι οι εργαζόμενοι του ΕΚΤΕΠΝ, καθώς το ΟΚΑΝΑ χρωστάει στο Κέντρο περίπου 1,7 εκατ. ευρώ. Γι΄ αυτόν τον λόγο έχουν διακοπεί τα προγράμματα εκπαίδευσης επαγγελματιών των θεραπευτικών μονάδων, ενώ πίσω μένουν και τα ευρωπαϊκά προγράμματα (εκπαιδευτικά προγράμματα για άλλες χώρες). Χαρακτηριστικό των οικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει το Κέντρο είναι πως για πρώτη φορά η ετήσια έκθεση μοιράστηκε σε δισκέτες και όχι τυπωμένη, «αφού δεν είχαμε 7.500 ευρώ για τα έξοδα. Το σημαντικότερο όμως από όλα είναι πως η ποιότητα των ερευνών μας πέφτει σταδιακά», ανέφερε μεταξύ άλλων η επιστημονική υπεύθυνη του ΕΚΤΕΠΝ κ. Μανίνα Τερζίδου, σε χθεσινή συνέντευξη Τύπου.
Αυξήθηκαν οι θάνατοι,10.000 υποθέσεις σε ένα χρόνο...
Εφημερίδα Καθημερινή, 27/6/2006
Αύξηση των θανάτων από ναρκωτικά καταγράφεται στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία του υπουργείου Δημόσιας Τάξης, το 2005 αναφέρθηκαν 333 θάνατοι χρηστών ναρκωτικών, εκ των οποίων επιβεβαιώθηκε ότι οφείλονταν σε χρήση οι 255. Oι αντίστοιχοι αριθμοί για το 2004 ήταν 261 αναφερθέντες θάνατοι και 250 βεβαιωθέντες και για το 2003, 229 και 217 αντίστοιχα. Για το 2006, το υπουργείο Δημόσιας Tάξης κατέγραψε έως την 31η Μαΐου 103 αναφορές θανάτου χρηστών ναρκωτικών ουσιών. H ουσία που αποτέλεσε την αιτία θανάτου στη συντριπτική πλειονότητα των θυμάτων είναι η ηρωίνη (πέρυσι αναφέρθηκαν δύο θάνατοι από χρήση κοκαΐνης και δύο από χρήση ψυχοτρόπων ουσιών), ενώ τα περισσότερα θύματα ήταν ηλικίας 21-30 ετών, άνδρες, ελληνικής υπηκοότητας, άγαμοι και άνεργοι.
Πέρυσι, οι διωκτικές αρχές ασχολήθηκαν με 10.183 υποθέσεις ναρκωτικών και από τις αρχές του 2006 έως τα τέλη Μαΐου με περίπου 3.900 σχετικές υποθέσεις. O αριθμός των κατηγορηθέντων ατόμων για παραβιάσεις του νόμου περί ναρκωτικών ουσιών το 2005 ήταν 14.558 και τους πρώτους πέντε μήνες του 2006, 5.580.
Tο 2005 κατασχέθηκαν από τις διωκτικές αρχές της χώρας μας 34.843 φυτά κάνναβης, περίπου 39 κιλά κατεργασμένο χασίς και 8 τόνοι ακατέργαστο (οι κατασχεθείσες ποσότητες κάνναβης για τους πέντε πρώτους μήνες του 2006 είναι 5.978 φυτά, 50 κιλά κατεργασμένο χασίς και 4 τόνοι ακατέργαστο). Επιπλέον, πέρυσι κατασχέθηκαν περίπου 299 κιλά ηρωίνη και μορφίνη, 42 κιλά κοκαΐνη, 145.394 δισκία έκσταση, 119 δισκία αμφεταμίνης και 57.378 ηρεμιστικά δισκία.
Τέλος, το 2005 καταγράφηκαν 43 διαρρήξεις φαρμακείων για την κλοπή ηρεμιστικών και άλλων ψυχοτρόπων φαρμακευτικών σκευασμάτων.
Η στατιστική του λευκού θανάτου
Παναγιώτης Μπουγάνης, εφ. Ελευθεροτυπία, 21/8/2005
Μετά την τεράστια διόγκωσή του κατά την επταετία 1995-2002, το πρόβλημα των ναρκωτικών φαίνεται να κινείται σε σταθερά επίπεδα τα τελευταία χρόνια. Για μείωσή του ούτε λόγος. Οι αριθμοί ήταν και είναι αμείλικτοι...
Πάνω από 250 νεκροί (226 βεβαιωθέντες θάνατοι), περίπου 20.000 χρήστες ηρωίνης, 12.823 κατηγορηθέντες για παράβαση του νόμου περί ναρκωτικών, 3.600 άτομα στις φυλακές (το 40,6% των κρατουμένων). Απέναντι σ' αυτή την κατάσταση δίνουν τη δική τους μάχη 50 αναγνωρισμένα θεραπευτικά προγράμματα δύο ταχυτήτων (στεγνά και «υποκατάστασης»).
*Τα στοιχεία αυτά αφορούν το 2004 και προέρχονται από την τελευταία ετήσια έκθεση του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά (ΕΚΤΕΠΝ). Την ίδια στιγμή, οι αρμόδιοι φορείς υποστηρίζουν ότι η χρήση παράνομων ουσιών μειώθηκε το διάστημα 1998-2004.
Είναι όμως έτσι; Φαινομενικά ναι.
1 Στην τελευταία πανελλήνια έρευνα για επικράτηση της χρήσης στον γενικό πληθυσμό, που πραγματοποίησε το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής, το 8,6% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι έχει δοκιμάσει μία φορά τουλάχιστον στη ζωή του κάποια παράνομη ουσία.
Το ποσοστό αυτό είναι μικρότερο από εκείνο της προηγούμενης έρευνας που έγινε το 1998 (ήταν 12,2%) και διπλάσιο της αντίστοιχης του 1984. Η πτώση, όμως, δεν οφείλεται σε κάμψη της χρήσης τής -ιδιαίτερα φθηνής τελευταία- ηρωίνης, αλλά της (πιο ακίνδυνης) κάνναβης.
*Η ηρωίνη είναι εκείνη που συνεχίζει να σπέρνει πτώματα: Οι 223 από τους βεβαιωθέντες θανάτους του 2004 οφείλονται σε αυτήν. Στη γεωγραφική κατανομή των θυμάτων, η Αθήνα κατέχει την πρώτη θέση με 47,8% (56,7% το 2003), ενώ ακολουθεί με αυξημένα ποσοστά η Θεσσαλονίκη (21,7%).
*Επίσης, μεγαλύτερος εκτιμάται ότι είναι ο αριθμός των προβληματικών χρηστών ηρωίνης σε σχέση με το 2003 (από 17.767 σε 19.601).
2 Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το προφίλ του χρήστη, βάσει του Δείκτη Αίτησης Θεραπείας που εφαρμόζεται από το ΕΚΤΕΠΝ.
*Τα 4.269 άτομα που απευθύνθηκαν για βοήθεια σε υπηρεσίες απεξάρτησης, στην πλειονότητά τους είναι άνδρες (84%). Ο μέσος όρος των ηλικιών είναι τα 28 έτη. Το 23,6% των χρηστών είναι απόφοιτοι δημοτικού, το 34,8% απόφοιτοι γυμνασίου και άλλοι τόσοι λυκείου (35,7%).
*Φυσικά οι περισσότεροι χρήστες (58,9%) είναι άνεργοι, ενώ 22,8% έχει σταθερή ή περιστασιακή εργασία. Η πλειονότητα ζει με γονείς, ενώ σχεδόν όλοι έχουν σταθερή στέγη. Περίπου οι μισοί χρήστες δεν έχουν υποβληθεί ποτέ σε θεραπεία στο παρελθόν. Το 28,3% παίρνει μόνο του την πρωτοβουλία να ζητήσει βοήθεια, ενώ άλλοι τόσοι ενθαρρύνονται από την οικογένεια.
*Η συνηθέστερη ουσία κατάχρησης είναι ηρωίνη/οπιούχα (88,7%), ακολουθούν η κάνναβη (7%), η κοκαΐνη (2,2%) και τα χάπια (1,2%). Το 50% αυτών που παίρνουν ηρωίνη κάνουν ενέσιμη χρήση της ουσίας (το 35,1% χρησιμοποίησε κοινή σύριγγα).
*Μεγάλο είναι το ποσοστό των ατόμων που χρησιμοποιούν περισσότερες από μία ουσίες. Ως βάση έχουν την ηρωίνη την οποία εναλλάσσουν με κάνναβη (62,7%), χάπια (50,2%) και κοκαΐνη (29,9%). Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι χρήστες που δηλώνουν οπιούχα ως κύρια ουσία κατάχρησης, τα δοκίμασαν πρώτη φορά στα 20, ενώ εκείνοι της κάνναβης στα 16 τους χρόνια.
3 Αναλυτική είναι η έκθεση σχετικά με την πορεία της απεξάρτησης στην Ελλάδα. Υπάρχουν 40 προγράμματα. Από αυτά, 25 είναι «στεγνά» (εσωτερικής διαμονής) και τα υπόλοιπα υποκατάστασης. Στο σύνολο των θεραπευτικών μονάδων, η δυναμικότητα σε θέσεις είναι 3.923 άτομα, ενώ η μέση δύναμη κατά τη διάρκεια του έτους είναι κατά προσέγγιση 2.783.
*Το 2004 παρακολούθησαν συνολικά την κυρία φάση των υπηρεσιών 5.160 άνθρωποι. Η συνολική δυναμικότητα των «στεγνών» προγραμμάτων είναι 1.119 άτομα. Οπως αναφέρουν οι ερευνητές, το 2004 παρατηρήθηκε μικρή μείωση στο σύνολο των ατόμων που τα παρακολουθούν (1.967 το 2003, 1.824 το 2004). Ο αριθμός εισαγωγών κινήθηκε στα περσινά επίπεδα.
*Ο κυριότερος λόγος εξόδου των ασθενών από τα «στεγνά» προγράμματα είναι η εθελούσια αποχώρηση (53,5%). Πολλοί, όμως, έφυγαν γιατί ολοκλήρωσαν τη θεραπεία τους (36,5%).
*Εκείνα που κάνουν θραύση είναι τα προγράμματα υποκατάστασης (μεθαδόνη, βουπρενορφίνη). Παρά την αύξησή τους κατά 30% περίπου, η όλο και πιο μεγάλη ζήτηση που υπάρχει δημιουργεί τεράστιες λίστες αναμονής.
*Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΚΑΝΑ, ο συνολικός αριθμός των ατόμων που περιμένουν είναι 3.154 (2.589 στην Αθήνα και τον Πειραιά, 565 στη Θεσσαλονίκη). Αλλοι 553 βρίσκονται σε αναμονή για χορήγηση βουπρενορφίνης.
*Το 2004 λειτούργησαν 15 προγράμματα υποκατάστασης τα οποία παρακολούθησαν 3.336 άτομα. Οι επτά υπηρεσίες χορήγησης μεθαδόνης καλύπτουν το 72,8% των θεραπευόμενων.
Κυριότερος λόγος εξόδου στα 10 από τα 15 προγράμματα υποκατάστασης είναι η παραπομπή σε άλλη μονάδα ή υπηρεσία, ανάλογα με τις ανάγκες του χρήστη. Επίσης, ποσοστό 15,4% διακόπτει αυτόβουλα τη χορήγηση μεθαδόνης, ενώ πολύ μεγαλύτερο (27%) εκείνη της βουπρενορφίνης.
4 Τι γίνεται όμως μετά τη θεραπεία; Το 2004 λειτούργησαν 16 κέντρα κοινωνικής επανένταξης. Σε αυτά δέχτηκαν υπηρεσίες 748 υπό απεξάρτηση χρήστες, αριθμός σαφώς μεγαλύτερος σε σχέση με το 2003. Σημαντική, ωστόσο, είναι η μείωση στον αριθμό των ατόμων που επωφελήθηκαν από τα επιδοτούμενα προγράμματα του ΟΑΕΔ.
Λέγεται ότι πριν απ' όλα υπάρχει η πρόληψη. Τι ακριβώς συμβαίνει; Στις αρχές του 2005 λειτουργούσαν 64 κέντρα πρόληψης που καλύπτουν ανεπαρκώς 47 από τους 52 νομούς της χώρας. Στα σχολεία η πρόληψη γίνεται μέσω των αυξημένων τα τελευταία χρόνια προγραμμάτων Αγωγής Υγείας.
Πολλοί εκπαιδευτικοί παρακολουθούν σεμινάρια όμως αρκετά λιγότεροι υλοποιούν παρεμβάσεις. 5 Αύξηση παρουσιάζουν οι κατασχεθείσες ποσότητες ναρκωτικών ουσιών για το 2004. Αυτό προκύπτει κυρίως από τα κατασχεθέντα δενδρύλλια κάνναβης (από 21.060 το 2003 σε 39.820), τα δισκία μεθαδόνης (2,5 φορές περισσότερα), το LSD (διπλάσιες δόσεις) και τα συνθετικά ναρκωτικά.
*Η κατακόρυφη αύξηση της κοκαΐνης (1.152 κιλά) οφείλεται στον εντοπισμό στην Καλαμάτα ενός τόνου που είχε έρθει με καράβι από τη Μαρτινίκα.
*Μεγάλη μείωση υπάρχει στις κατασχεθείσες ποσότητες κάνναβης που διοχετεύονται στην αγορά (4.777 κιλά, από 7.243 το 2003 και 14.144 το 2002).
*Στα φυσιολογικά επίπεδα επανήλθαν οι κατασχέσεις ηρωίνης (315 κιλά) μετά τη μεγάλη υποχώρηση του 2003. Σε σταθερό επίπεδο έμειναν τα ηρεμιστικά χάπια (43.722) που έπεσαν στα χέρια των αρχών (περίπου ίδια ποσότητα με τις προηγούμενες χρονιές).
*Μειωμένος, τέλος, εμφανίζεται ο αριθμός των κατηγορηθέντων για παραβάσεις του νόμου περί ναρκωτικών (12.823). Είχε προηγηθεί η έξαρση της τριετίας 2001-2003, όταν οι παραβάτες έφτασαν περίπου τους 47.000...
ΣΤΑ 13,6 έτη ξεκινούν πλέον και η ελληνική οικογένεια εμφανίζει «ανοχές»
Νάντια Γιαννίρη, εφ. Ελευθεροτυπία, 20/10/2004
Όλο πιο νέοι στα ναρκωτικά
Το οικογενειακό «ιστορικό» φαίνεται ν' αποτελεί έναν από τους κρισιμότερους παράγοντες στην πολυπαραγοντική αιτιολογία της χρήσης ουσιών, γεγονός που επιβεβαιώνεται από την ετήσια έκθεση της κοινότητας του ΚΕΘΕΑ «Στροφή».
Όπου μεταξύ άλλων διαπιστώνεται η αύξηση της γονικής «ανοχής», αφού το 30% των εφήβων παραπέμπονται στο πρόγραμμα από την οικογένεια μεν αλλά μετά την πάροδο ήδη 5 χρόνων κατάχρησης, ενώ το 25% των εφήβων φτάνει από μόνο του στην κοινότητα εκφράζοντας αίτημα για θεραπεία.
Δηλαδή ο έφηβος που είναι ευαίσθητος αποδέκτης της όποιας οικογενειακής δυσλειτουργίας, είναι και αυτός που φτάνει στο σημείο να πιέσει τα πράγματα απευθυνόμενος για θεραπεία και συχνά οι γονείς αναζητούνται στη συνέχεια από τους θεραπευτές.
Στην έννοια οικογενειακό ιστορικό περιλαμβάνονται η κατάχρηση ή εξάρτηση από αλκοόλ ή ουσίες, η θετική στάση της οικογένειας απέναντι στη χρήση, οι αναποτελεσματικές ή ασυνεπείς πρακτικές οικογενειακής διαχείρισης, η σύγκρουση και ο χωρισμός στην οικογένεια.
Η εκπαίδευση
Τεράστιο ρόλο στο ζήτημα της χρήσης ουσιών έχει να παίξει η εκπαίδευση που επιπλέον αποτελεί και ισχυρή διέξοδο για το μέλλον και για την πρόληψη της υποτροπής. Η πορεία στη χρήση ανάγλυφη: Στα 13,6 έτη ξεκινά κατά μέσο όρο η χρήση, στα 15,3 η χρήση της κύριας ουσίας (ηρωίνη), στα 16 σταματά το σχολείο, στα 16,4 ξεκινά η ενέσιμη χρήση, στα 18 συνήθως ο έφηβος προσέρχεται για θεραπεία.
Ο υπεύθυνος του μεταβατικού σχολείου της «Στροφής», Π. Κουτρουβίδης, επισήμανε χθες πως στόχος είναι η επανασύνδεση με τη σχολική εκπαίδευση σε άτομα που έχουν απαξιώσει το ιδανικό της εκπαίδευσης και ότι από τους 141 μαθητές που παρακολούθησαν το σχολείο από το 1998, οι 130 πέτυχαν το στόχο τους, 15 εισήχθησαν σε ΑΕΙ-ΤΕΙ. «Το σχολείο είναι ανάγκη. Εγώ μετά 4 χρόνια αποχής κατάφερα να αποφοιτήσω και να μπω σε σχολή ΤΕΙ της επιλογής μου, κάτι που δεν θα μπορούσα καν να φανταστώ χωρίς τη βοήθεια κυρίως των καθηγητών μου», είπε χθες ο 22χρονος Αχιλλέας από τη «Στροφή».
Όλο πιο νέοι
Η ολοένα νεαρότερη ηλικία έναρξης της χρήσης ουσιών -13,6 έτη- παραμένει τελευταία βασικό χαρακτηριστικό. Φέτος το αλκοόλ συγκαταλέγεται μεταξύ των δευτερευουσών ουσιών παράλληλης χρήσης με 6 στους 10 να κάνουν χρήση περιστασιακά, 2 στους 10 καθημερινά. Υπηρεσίες το 2003 προσφέρθηκαν σε 236 εφήβους και 416 γονείς και αδέλφια. Κύρια ουσία κατάχρησης η ηρωίνη για 67,8% των αγοριών -80,8% των κοριτσιών.
Ένας στους 5 εφήβους ήταν κορίτσι, ποσοστό μεγαλύτερο από αυτό που εμφανίζεται στα προγράμματα ενηλίκων. Ένας στους 10 εφήβους ήταν αλλοδαπός. Οι 9 στους 10 ζούσαν με τους γονείς, στο 31% είναι χωρισμένοι οι γονείς, σχεδόν δύο στους 10 (περισσότερα κορίτσια) συγκατοικούσαν με άλλον χρήστη. Οι μισοί γονείς ασκούσαν επάγγελμα χαμηλής ειδίκευσης, το μέσο μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα ήταν 1.800 ευρώ και 3 στις 10 οικογένειες είχαν 1.000 ευρώ εισόδημα. Το 8,4% δήλωσε χρήση ουσιών από τον πατέρα, το 14% χρήση αλκοόλ, το 10% χρήση ουσιών από τη μητέρα, το 20% χρήση από το αδέλφι. Μόνο το 6,3% των εφήβων παραπέφθηκαν από ιατρική ή κοινωνική υπηρεσία, γεγονός που καταδεικνύει την ανεπάρκεια αυτών των υπηρεσιών. Επεισόδια υπερβολικής δόσης ανέφερε 1 στους 3 εφήβους, 2 στους 3 νοσηλεύτηκαν μετά το περιστατικό. Οκτώ στα 10 αγόρια και 4 στα 10 κορίτσια είχαν συλληφθεί για κάποιο αδίκημα, στην πλειοψηφία για κατοχή και χρήση ουσιών, οι 4 στους 10 πριν από τα 15 έτη. Ενας στους 3 δήλωσε εισόδημα 300 ευρώ μηνιαίως από παράνομες πηγές.
Διλήμματα
Άννα Κοκέβη, εφ. Τα Νέα, 20/2/2004
H Άννα Κοκκέβη είναι πρόεδρος του Οργανισμού Κατά των Ναρκωτικών (ΟΚΑΝΑ).
H αντιμετώπιση του νέου που παίρνει ναρκωτικά δεν μπορεί να είναι η φυλάκιση
Συνεχίζουν να ακούγονται φωνές στη χώρα μας ενάντια στη θεραπεία υποκατάστασης με το επιχείρημα ότι δεν αποτελεί θεραπεία αλλά αντικατάσταση ενός ναρκωτικού από άλλο. Δυστυχώς αυτές οι φωνές υψώνονται ενίοτε και από επαγγελματίες στον χώρο της υγείας, οι οποίοι θα όφειλαν να υποστηρίξουν και να προστατεύσουν τους ασθενείς και τη θεραπεία τους.
Γιατί οι εξαρτημένοι είναι ασθενείς και μάλιστα πάσχουν από μια χρόνια υποτροπιάζουσα ασθένεια η οποία χρειάζεται μια συνεχόμενη φαρμακευτική αγωγή, όπως συμβαίνει με άλλες χρόνιες παθήσεις. Το επιχείρημα ότι τα υποκατάστατα δεν εξασφαλίζουν την ίαση δεν αφαιρεί το δικαίωμα στη θεραπεία. Μήπως λοιπόν αυτή η θέση εκφράζει την απόρριψη του ασθενούς - συνειδητή ή ασυνείδητη - από τον γιατρό ή άλλο ειδικό γιατί απέτυχε να τον θεραπεύσει;
Τα περίπου 5.000 άτομα (2.200 που παρακολουθούν πρόγραμμα υποκατάστασης και γύρω στα 2.500 που βρίσκονται στη λίστα αναμονής) είναι άτομα που έχουν κάνει προηγούμενη προσπάθεια σε «στεγνά» προγράμματα.
To χειρότερο είναι ότι ο απλός πολίτης ακούγοντας αυτές τις τοποθετήσεις μπερδεύεται και τις χρησιμοποιεί για να στηρίξει τη δική επιθυμία εξοστρακισμού του εξαρτημένου ατόμου. Φθάνουμε λοιπόν στη θλιβερή εικόνα πολίτες, συχνά δυστυχώς και πολιτικά πρόσωπα, να ξεσηκώνονται με φανατισμό ενάντια στη δημιουργία νέων θεραπευτικών μονάδων. Πιστεύουν ότι έτσι θα αποφύγουν να βλέπουν γύρω τους εξαθλιωμένους χρήστες και καταφέρνουν ακριβώς το αντίθετο.
Πώς είναι δυνατόν να συνεχίζει να αμφισβητείται στη χώρα μας μια θεραπεία που έχει βοηθήσει εκατομμύρια ανθρώπων παγκοσμίως και που στην Ευρώπη καλύπτει τα 3/4 των εξαρτημένων;
Πώς είναι δυνατόν να απορρίπτουμε μια θεραπεία που έχει αποδείξει ότι βοηθάει στην ομαλοποίηση της ζωής των ανθρώπων αυτών και στην αποφυγή της περαιτέρω περιθωριοποίησής τους;
Πώς είναι δυνατόν να απορρίπτουμε μια θεραπεία που έχει συμβάλει σημαντικά στο να μειωθεί κατά το 1/3 τουλάχιστον μέσα στα δύο τελευταία χρόνια η καλπάζουσα στη χώρα μας αύξηση των θανάτων από ναρκωτικά;
Μήπως θα πρέπει να διερωτηθούμε αν με αυτές τις αντιλήψεις δεν κάνουμε άλλο από το να εξασφαλίζουμε πελάτες στους διακινητές των ναρκωτικών και να ενισχύουμε τη δραστηριότητά τους;
Υπάρχουν όμως και άλλα διλήμματα (ή ψευτοδιλήμματα;) που προβάλλονται σχετικά με το θέμα της χρήσης ουσιών.
Και το γεγονός ότι δεν υπήρξε έως σήμερα κάποιος θεαματικός περιορισμός του προβλήματος είναι αναμενόμενο να γεννά ερωτήματα για το εάν ακολουθούμε την ενδεδειγμένη πολιτική ή η πολιτική μας κινείται σε λάθος δρόμο.
Οι οξύτερες αμφισβητήσεις ως προς την ενδεδειγμένη πολιτική εστιάζονται - εκτός από τη θεραπεία με υποκατάστατα - σε θέματα όπως αυτά του διαχωρισμού των «σκληρών» από τα «μαλακά» ναρκωτικά, της αποποινικοποίησης της χρήσης.
Αμφισβητήσεις που πηγάζουν από αντιλήψεις και θέσεις οι οποίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα χαρακτηρίζονταν, άλλες λιγότερο και άλλες περισσότερο, αναχρονιστικές.
Αποποινικοποίηση. Δεν αμφισβητείται σήμερα το ότι το εξαρτημένο από ναρκωτικά άτομο είναι ασθενής. Ότι η αντιμετώπιση του νέου που αρχίζει να παίρνει ναρκωτικά δεν μπορεί να είναι η ποινή φυλάκισης. Ότι η φυλάκιση οδηγεί σε επιβάρυνση του προβλήματος. Ότι για τον νέο χρήστη απαιτείται έγκαιρη παρέμβαση για την πρόληψη του κινδύνου επανάληψης της χρήσης και της εισόδου του στην εξάρτηση, ενώ για τον εξαρτημένο χρήστη απαιτείται άμεση εξασφάλιση μιας θέσης θεραπείας.
Πολύ αποτελεσματικότερη της απειλής φυλάκισης θα ήταν η δέσμευση από τον νεαρό χρήστη να δεχθεί συμβουλευτικές υπηρεσίες από δομές που έχουν συσταθεί και λειτουργούν για τον σκοπό αυτό σήμερα, όπως οι Μονάδες Εφήβων ή τα Κέντρα Πρόληψης. Για τους ενήλικους χρήστες, οι ποινές διοικητικού τύπου (αφαίρεση άδειας οδήγησης, πρόστιμο κ.λπ.) θα μπορούσαν να λειτουργήσουν αποτρεπτικά.
Αποποινικοποίηση όμως δεν σημαίνει νομιμοποίηση των ναρκωτικών, δηλαδή παρόμοια διάθεσή τους με αυτή που ισχύει για το αλκοόλ και τον καπνό. Πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι η κάνναβη δεν είναι ακίνδυνη, ιδιαίτερα όταν η χρήση της γίνεται από τα άτομα νεαρής ηλικίας.
Μαλακά - σκληρά. Αναμφισβήτητα υπάρχουν παράνομες ουσίες που είναι λιγότερο επικίνδυνες και βλαβερές από άλλες και αυτό, από φαρμακολογικής πλευράς, δικαιολογεί τον διαχωρισμό τους. Όμως η πολιτεία οφείλει να ασκήσει όλα τα προληπτικά μέτρα - όχι ποινές φυλάκισης - για όλους τους χρήστες, ανεξαρτήτως ουσίας.
Γ'. Βιβλιογραφία
- Κοκκέβη Άννα, Καπνός, οινοπνευματώδη, ναρκωτικά. Η πορεία της χρήσης από τη δεκαετία του 80 έως σήμερα, εκδ. Βήτα Ιατρικές Εκδόσεις, 128 σελ., Αθήνα 2008
