Τα μυστήρια της ανθρώπινης μετανάστευσης
Γιάννης Δεβετζόγλου, εφ. Τα Νέα, 6/1/2011
Μισό εκατομμύριο από όλη την υφήλιο έδωσαν για ανάλυση το DNA τους. Στόχος να ανιχνευθεί και να καταγραφεί πώς εξαπλώθηκαν οι άνθρωποι στον πλανήτη μας ξεκινώντας από την Αφρική
Μία νέα μελέτη που βοηθά στην ανάλυση του γενετικού υλικού (DNA), μπορεί παράλληλα και εντοπίζει τις γεωγραφικές διαδρομές μέσω των οποίων εξαπλώθηκαν οι διάφορες φυλές σε όλο τον κόσμο. Τα αποτελέσματα της πολυσύνθετης ανάλυσης δείχνουν ξεκάθαρα ότι η Αφρική είναι ο μοναδικός τόπος όπου γεννήθηκε άνθρωπος.
Πρόκειται για το μεγαλύτερο ταξίδι στην Ιστορία, καθώς καταγράφει πώς τα πρώτα μέλη του ανθρώπινου είδους μετακινήθηκαν από την Αφρική για να καταλάβουν σχεδόν κάθε γωνία της Γης. Και όλη αυτή η πληροφορία παρέχεται απλώς με μία ανάλυση του γενετικού υλικού (DNA) των σημερινών ανθρώπων, όπου και να κατοικούν.
Μισό εκατομμύριο άνθρωποι από ολόκληρη την υφήλιο συμμετείχαν στο Γονιδιογραφικό Πρόγραμμα που αφορά την αναδόμηση κάποιων αρχαίων ατραπών, τις οποίες ακολούθησε ο Homo sapiens από την αρχαία Αφρική, χώρο της εκκίνησης του ανθρώπινου είδους, μέχρι την Ασία, την Ευρώπη, την Ωκεανία και την Αμερική.
Κρυμμένη κάτω από το γενετικό «μέικαπ» των ανθρώπων που κατοικούν σήμερα σε κάθε μήκος και πλάτος της Γης βρίσκεται μια κωδικοποιημένη ιστορία για το πώς οι αρχαίοι πρόγονοί μας συνεχίζουν μέχρι και σήμερα ένα ταξίδι, κατά το οποίο έχουν διατρέξει χιλιάδες χιλιόμετρα και χρειάζονται δεκάδες χιλιάδες χρόνια για να ολοκληρωθεί.
Κατά τη διάρκεια χιλιάδων ετών το ανθρώπινο DNA έχει συλλέξει και ενσωματώσει στα χαρακτηριστικά του μια μεγάλη ποικιλία μεταλλάξεων. Ετσι, οι επιστήμονες μπορούν να διερευνήσουν πώς οι άνδρες και οι γυναίκες έλκουν την καταγωγή τους από τους πρώτους ανθρώπους που πραγματοποίησαν τις πρώτες μεταναστεύσεις.
Γονιδιακές εκπλήξεις. Μία από τις μεγάλες εκπλήξεις του Γονιδιογραφικού Προγράμματος είναι η ανακάλυψη ότι η αρχική μετανάστευση από την Αφρική, μπορεί να μην έγινε από τη βόρεια διαδρομή, δηλαδή από τη Χερσόνησο του Σινά και τη Μέση Ανατολή, όπως είχε διατυπωθεί αρχικά. Αντίθετα, σύμφωνα με τις καινούργιες ανακαλύψεις φαίνεται ότι ακολουθήθηκε η νότια διαδρομή στο στενό του Μπαμπ ελ Μαντέμπ στην Ερυθρά Θάλασσα, που χωρίζει την Αφρική από την Ασία.
Γι' αυτή τη μετανάστευση ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκαν βάρκες με τις οποίες πέρασαν τα νερά που υπήρχαν εκεί πριν από 60.000 χρόνια. Ακόμη όμως και με αυτό το φυσικό εμπόδιο των υδάτων, μετά την ανάλυση του DNA οι επιστήμονες πιστεύουν ότι το θηλυκό χρωμόσωμα Χ των σημερινών ανθρώπων υποδηλώνει πως αυτός είναι τελικά ο πιθανότερος δρόμος μέσω του οποίου έγιναν οι πρώτες μεταναστεύσεις από την Αφρική.
«Αυτή ήταν και η πρώτη έρευνα που έγινε χρησιμοποιώντας γενετικές πληροφορίες για να δούμε την παγκόσμια εικόνα των διαφορών του ανθρώπινου DNA», λέει ο Σπένσερ Ουέλς, διευθυντής του Γονιδιογραφικού Προγράμματος στο National Geographic. Αυτό που απέδειξε η έρευνα ήταν ότι οι πρώτες μεταναστεύσεις εκτός Αφρικής και μάλιστα αυτό που ονομάζεται «η μεγάλη μετανάστευση», έγινε μέσω του Μπαμπ ελ Μαντέμπ προς την Ινδία.
Σίγουρα υπήρχαν και άλλες μεταναστευτικές οδοί, δηλαδή οι δρόμοι της Μέσης Ανατολής (βόρεια διαδρομή), αλλά η πλειονότητα των ανθρώπων που έφυγε ακολούθησε τη νότια διαδρομή.
Τα αποτελέσματα του DNA δείχνουν ξεκάθαρα ότι η Αφρική είναι η αφετηρία όλων των ανθρώπων. Οι γενετικές διαβαθμίσεις ανάμεσα στους ανθρώπους που έζησαν στην Αφρική αφορούν τη διάρκεια παραμονής τους στην ήπειρο, η οποία είναι σημαντικά μεγαλύτερη όπως φαίνεται από τις διαβαθμίσεις που βρίσκουμε σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο μαζί. Αυτό σημαίνει ότι στην Αφρική οι άνθρωποι παρέμειναν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από όσο οπουδήποτε αλλού.
Εκτός Αφρικής, οι περισσότερες διαβαθμίσεις βρίσκονται στην Ινδία. Αυτό σημαίνει ότι στην Ινδία παρέμειναν επίσης για μεγάλο διάστημα προτού εξαπλωθούν. Το μεγάλο ερώτημα είναι σε πόσα μεταναστευτικά ρεύματα έγινε αυτό και με ποιες συγκυρίες. Οι πληροφορίες που συλλέχθηκαν από το Γονιδιογραφικό Πρόγραμμα αρχίζουν και βάζουν ημερομηνίες στα μεταναστευτικά ρεύματα.
Τα «οδόσημα». Για να δημιουργήσει την εικονογράφηση της ιστορίας της ανθρώπινης μετανάστευσης το National Geographic αποκρυπτογράφησε τις διαδρομές που βρίσκονταν καταγεγραμμένες στα γονιδιώματα έξι ανθρώπων με ποικίλα γενετικά υπόβαθρα. Σε αυτό το πλαίσιο του Προγράμματος, επιστήμονες ανέλυσαν δύο βασικούς τύπους DNA. Και οι δύο είναι ασυνήθιστοι και δεν περιλαμβάνονταν στα στατιστικά του Προγράμματος, καθώς αφορούσαν γενετικούς ανασυνδυασμούς οι οποίοι όμως έχουν «συμβεί» με απλή, εξελικτική αναπαραγωγή.
Το τμήμα του DNA που μελετήθηκε σε άνδρες και γυναίκες που συμμετείχαν στην έρευνα, ήταν αυτό που προερχόταν μόνο από τη μητέρα τους, δηλαδή το μιτοχονδριακό DNA.
Στη γενετική οι λεγόμενες απλοομάδεs που μελετώνται συνηθέστερα είναι οι απλοομάδες του Υ χρωμοσώματος (Υ-DNA) και η απλοομάδα του μιτοχονδριακού DNA (mt-DNA). Και τα δύο μπορεί να χρησιμοποιηθούν για να καθορίσουν τους γενετικούς πληθυσμούς της Γης. Το Υ-DNA περνά σύμφωνα με την πατρική γραμμή από τον πατέρα στον γιο, ενώ το mt-DNA περνά σύμφωνα με τη μητρική γραμμή, από τη μητέρα στην κόρη. Κανένα από τα δύο δεν επανασυνδυάζεται και έτσι οι όποιες Υ-DNA και mt-DNA αλλαγές γίνονται μόνο από μεταλλάξεις, δηλαδή, το γενετικό υλικό των δύο γονέων δεν ανταλλάσσεται. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο κοινός πρόγονος όλων των μη αφρικανών ανδρών που ζουν σήμερα πιστεύεται ότι έζησε πριν από 79.000 χρόνια και ήταν γνωστός ως Ευρασιάτης Αδάμ.
To Γονιδιογραφικό Πρόγραμμα
To Γονιδιογραφικό (ή Γενογραφικό) Πρόγραμμα - Genographic Project - είναι μια προσπάθεια για τη μελέτη της καταγωγής των ανθρώπων του πλανήτη, μέσω της ανάλυσης του μιτοχονδριακού DNA για τις γυναίκες και του χρωματοσώματος Υ για τους άντρες. Σκοπός του προγράμματος ήταν να συγκεντρώσει μεγάλα δείγματα ιθαγενών πληθυσμών από όλο τον κόσμο. Στόχος ήταν τα 100.000 δείγματα. Το πρόγραμμα είναι κοινή προσπάθεια της Νational Geographic Society και της εταιρείας πληροφορικής ΙΒΜ και χρηματοδοτείται αποκλειστικά από ιδιώτες. Για κάθε πελάτη θα εκδίδεται ένας μυστικός κωδικός με τον οποίο θα μπορεί να δει τα αποτελέσματα του τεστ του, αλλά δεν θα συγκεντρώνονται άλλα προσωπικά δεδομένα.
Στο πρόγραμμα, μπορούν να συμμετάσχουν όσοι θέλουν αγοράζοντας το ειδικό σετ λήψης DNA. Το σετ κοστίζει περίπου 85 ευρώ και μπορείτε να το παραγγείλετε από την ιστοσελίδα του National Geographic. Περιλαμβάνει το βουρτσάκι με το οποίο λαμβάνετε δείγμα DNA από το εσωτερικό της στοματικής κοιλότητας. Στη συνέχεια στέλνετε το δείγμα στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνας.
