Kορυφαίος και παρεξηγημένος
Πρωτοπόρος της ευρωπαϊκής ζωγραφικής υπήρξε ο Γιώργος Mπουζιάνης, όπως αποδεικνύει έκθεση 69 έργων του στο Mουσείο Mπενάκη
Κορυφαίος, παρεξηγημένος από τους συγχρόνους του, υπερήφανος και μόνος, πορεύθηκε ο ζωγράφος Γιώργος Μπουζιάνης (1885 - 1959). Μία σημερινή ματιά όμως στην έκθεση 69 έργων του, που έχουν το προσόν να αντιπροσωπεύουν όλη την πορεία του, όπως τα επέλεξε ένα ένα ο συλλέκτης Βασίλης Βαλαμπούς, αποκαλύπτει ότι ο Μπουζιάνης υπήρξε πρωτοπόρος σε ευρωπαϊκή κλίμακα.
Πρωτοπόρος: Θεωρήθηκε λανθασμένα εξπρεσιονιστής - από τη θητεία του στη Γερμανία και τις μουντζουρωμένες, παραμορφωμένες από το πάθος μορφές που στοιχειώνουν το έργο του. Σήμερα όμως οι ειδικοί βλέπουν ότι το έργο του Μπουζιάνη δεν αρχίζει από τη γραμμή, όπως των καθαρόαιμων εξπρεσιονιστών. Ακουμπά στις μεταμορφώσεις του φωτός, όπως των ιμπρεσιονιστών, αλλά η δική του πορεία από τα δεσμά της απεικόνισης τον οδηγεί ίσια προς την απελευθέρωση της ζωγραφικής, όταν ζούσε απομονωμένος σ' ένα σπιτάκι στη Δάφνη, στο χρώμα, που είναι η βάση της αφηρημένης τέχνης.
«Το θέμα δεν παίζει κανένα ρόλο στη ζωγραφική», δήλωνε. «Εκείνο που βαραίνει είναι το τι θα βγάλεις από το θέμα. Προέχει πάντα το αποτέλεσμα. Άνθρωπος, ζώο, αντικείμενο, όλα μιλούν σ' εκείνον που ξέρει να ακούει. Εκείνο που έχει σημασία είναι το πώς θα δεις, αλλά πιο πολύ το πώς θα ζήσεις μέσα σου μια οποιαδήποτε φόρμα. Στο έργο μου συνεργάζεται το αίσθημα (το ένστικτο) και η νόηση, αν και το αίσθημα νομίζω ότι πρέπει να προηγείται».
H πολυθρόνα: παλιά, βουλιαγμένη, φθαρμένη, μ' ένα μόνο μπράτσο, στους τόνους του πρασίνου, με σβησμένα τα τριανταφυλλιά σχέδια από τη φθορά και την τριβή μιας ζωής, η μοναχική πολυθρόνα του Μπουζιάνη αισθητοποιείται από τα ίχνη αυτών που πέρασαν, κάθησαν και έφυγαν στο ατελιέ του ζωγράφου. Και αν λείπει ο άνθρωπος από την πολυθρόνα, η παρουσία του είναι ακόμη ζωντανή. Το έργο αποκτήθηκε από τη συλλογή του αρχαιολόγου Γιάννη Μηλιάδη, που ήταν από τους λίγους πιστούς φίλους του ζωγράφου.
Αφορισμός: «H ζωγραφική είναι ζωή. Αν κατακτήθηκε αυτό, τότε το έχουμε πετύχει. Το έργο μου πρέπει να ολοκληρωθεί είτε στη ζωγραφική είτε στη ζωή. H τέχνη δεν κάνει να είναι τέχνη. Τότε μόνο γεννιέται».
Κρυμμένη εικόνα. Στο μεγάλο λάδι με τίτλο «Γυναίκα σε κίνηση» του 1951, ένα γυμνό με φαρδιά λεκάνη, βλέπουμε αριστερά το σώμα μιας γυναίκας ενώ δεξιά προβάλλει το τρίτο πόδι, της ανδρικής μορφής, που διαγράφεται ακέραιη αν υπολογίσουμε το μέσα πόδι. Στον άνδρα ανήκει και το τρίτο τεντωμένο χέρι ενώ τα χέρια της γυναίκας σταυρώνουν στο στήθος.
Ο εγγονός του Μπουζιάνη, Γκέρχαρντ Μπουζιάνης, δεν μιλάει ελληνικά και δεν γνώρισε τον παππού του. Ζει όμως μαζί με τα έργα του, μια συλλογή από 70 κομμάτια. Δύο φορές ήρθε στην Ελλάδα. H πρώτη ήταν, όπως λέει στα «NEA», πριν από 45 χρόνια, μετά τον θάνατο του ζωγράφου, για να περιμαζέψει το βιος του και να πάρει μαζί του τη γιαγιά του, Ρία Ίμχολτζ. «Τι θα κάνετε τα έργα της συλλογής σας;», ρωτήσαμε. «Θα μείνουν στην οικογένειά μας. Στα παιδιά και στα εγγόνια μας», η απάντηση.
«Πόσο σ' αγαπώ και σε μισώ»
Το παλαιότερο έργο της συλλογής δείχνει έναν άνδρα με μαύρα μαλλιά, μικρό μουστάκι, που θυμίζει… τον Χίτλερ, έντονο βλέμμα διαπεραστικό και συλλογισμένη έκφραση. Είναι μια από τις πολλές αυτοπροσωπογραφίες που άφησε ο Μπουζιάνης και μας θυμίζει αυτό που έλεγε: H ζωγραφική είναι έκφραση. Γιατί να μιλούμε όταν δεν έχουμε τίποτα να πούμε.
Το τελευταίο έργο του Μπουζιάνη, τη χρονιά του θανάτου του, το 1959, στην Αθήνα, είναι ένας από τους πέντε μεγάλους πίνακες με την καθιστή γυναικεία μορφή στην είσοδο της έκθεσης. Τα τελευταία χρόνια δεν δούλευε με το πινέλο. Άφηνε την μπογιά να κυλήσει και με τα δάχτυλα έβαφε και έγδερνε τον μουσαμά σαν τους σύγχρονους ζωγράφους. «Πόσο σ' αγαπώ και σε μισώ, πόσο θερμά, αγαπημένη τέχνη».