Εισαγωγή στο Βιβλίο Γ’

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου

1. Για ποιους λόγους οι κάτοικοι της Κέρκυρας στην εποχή του Θουκυδίδη ταύτιζαν το νησί τους με το νησί των Φαιάκων;
2. Ποιοι ήταν οι πρώτοι κάτοικοι της Κέρκυρας, ποιοι αποικισμοί έγιναν στο νησί και ποια κατάσταση επικράτησε τελικά;
3. Γιατί οι σχέσεις Κέρκυρας‑Κορίνθου ήταν εχθρικές;
4. Πώς εξηγείται η οξύτητα της εμφύλιας σύγκρουσης στην Κέρκυρα;
5. Να περιγράψετε την οικονομική και κοινωνική κατάσταση της Κέρκυρας τον 5ο π.Χ. αιώνα.
6. Ποιοι παράγοντες συνετέλεσαν στην ανάπτυξη της οικονομίας στην Κέρκυρα;
7. Ποιες κοινωνικές τάξεις διακρίνονταν στην Κέρκυρα, ποιες ήταν οι μεταξύ τους σχέσεις και πώς εκφράζονταν μέσα από το πολίτευμα (πριν από την επιρροή της Αθήνας);
8. Κάτω από ποιες συνθήκες αναγκάστηκε η Κέρκυρα να προσεγγίσει την Αθήνα, λίγο πριν από τον Πελοποννησιακό πόλεμο;
9. Ποια πολιτική ακολούθησε η Αθήνα στην Κέρκυρα μετά τη συμμαχία του 433 π.Χ., ποιος ήταν ο στόχος της και ποια αποτελέσματα έφερε;
10. Ποιο γεγονός περιγράφει ο Θουκυδίδης στα κεφάλαια 70‑81 του Γ’ βιβλίου του;
11. Ποια κεφάλαια του Γ’ βιβλίου ονομάζουμε «Παθολογία» του πολέμου και γιατί;

ΠΑΡΑΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Κεφάλαιο 70

1. Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1.1. Ερωτήσεις ανοικτού τύπου ή ελεύθερης ανάπτυξης

1. «ὑπό Κορινθίων ἀφεθέντες»: Ποια ήταν τα κίνητρα της πράξης αυτής των Κορινθίων;
2. «ὀκτακοσίων ταλάντων»: Με βάση το κείμενο και τα σχόλια του βιβλίου σας, να κρίνετε αν το ποσόν ήταν πραγματικό ή πλασματικό και να αιτιολογήσετε την απάντησή σας. [Το ποσόν θεωρείται υπέρογκο, μερικοί εκδότες το διορθώνουν σε 80. Όπως παρατηρεί ο Gomme το ανώτερο ποσό που δόθηκε για τον ίδιο σκοπό ήταν 9 τάλαντα για την απελευθέρωση πρεσβευτή του Φιλίππου. Αυτό όμως συνέβη έναν αιώνα αργότερα, όταν αναμφίβολα πολλές τιμές και μερικοί μισθοί είχαν διπλασιασθεί. Βλ. A. W. Gomme, ό.π., τ. ΙΙ, σ. 359]
3. «λόγῳ μέν … ἔργῳ δέ»: Να εξηγήσετε τη σημασία της αντίθεσης. [Η αντίθεση (αντιθετικό ζεύγος), που φανερώνει την επίδραση της σοφιστικής, επιτρέπει την εμβάθυνση στα πραγματικά αίτια. Ο ιστορικός διαχωρίζει τη φαινομενική από την πραγματική αιτία. Αποτελεί βασική μεθοδολογική αρχή στην εξακρίβωση της αλήθειας (που είναι ένας από τους κύριους στόχους του έργου του), στοιχείο αντικειμενικότητας.]
4. «ἐψηφίσαντο Κερκυραῖοι … πρότερον»: Ποιοι λόγοι υπαγόρευσαν αυτή την απόφαση των Κερκυραίων;
5. Για ποιους λόγους οι ολιγαρχικοί οδήγησαν τον Πειθία σε δίκη; Πώς αντέδρασε ο Πειθίας;
6. Να επισημάνετε, με βάση το κείμενο, τα αίτια που οδήγησαν τους ολιγαρχικούς στο πραξικόπημα.
7. Να χαρακτηρίσετε την πολιτική κατάσταση που περιγράφει ο Θουκυδίδης στο συγκεκριμένο κείμενο.
8. Ποιες συνθήκες οδήγησαν στη δολοφονία του Πειθία; Πώς κρίνετε το γεγονός;
9. Στην εισαγωγή του βιβλίου σας αναφέρεται ότι στα χρόνια του Πελοποννησιακού πολέμου παρατηρείται κάποια δημοκρατική μεταρρύθμιση στην Κέρκυρα. Σε ποια σημεία του κειμένου φαίνεται αυτός ο εκδημοκρατισμός; [Βλ. σχόλια σχολικού βιβλίου, σ. 77.]
10. Πώς δικαιολογείται η παρουσία της αθηναϊκής πρεσβείας στην Κέρκυρα;
11. Γιατί η εμφάνιση των δύο πλοίων στην Κέρκυρα συντελεί στη διαμόρφωση νέας πολιτικής κατάστασης; [Δημιουργεί κάποια ισορροπία δυνάμεων, δίνει την εντύπωση σε καθέναν από τους αντιπάλους ότι ενισχύεται η διαπραγματευτική του θέση, οδηγεί σε διαβουλεύσεις για ένα πρόσκαιρο συμβιβασμό, με τον οποίο επανακυρώνεται η αμυντική συμμαχία μεταξύ Αθήνας και Κέρκυρας (επιμαχία 433 π.Χ.) και ανανεώνονται οι φιλικές σχέσεις Κέρκυρας - Κορίνθου. Βλ. Α. Φραγκούλης, ό.π., σ. 65.]
12. Σε ποια σημεία του κειμένου φαίνεται ότι ο Θουκυδίδης δεν καταγράφει απλώς τα ιστορικά γεγονότα, αλλά εμβαθύνει σ’ αυτά (παρουσιάζοντας δηλαδή αίτια, κίνητρα, σκοπιμότητες);

1.2. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης

1. Να εντοπίσετε τα θεματικά κέντρα της ενότητας.
2. Ποιο ρήμα χρησιμοποιεί ο ιστορικός για να δηλώσει την αρχή του εμφυλίου πολέμου;
3. «τάλαντον - στατήρ»: Ποια ήταν η αξία των νομισμάτων;
4. «τοῖς προξένοις»: Πώς οριζόταν κάποιος ως πρόξενος και ποιος ήταν ο ρόλος του;
5. Ποιο ρόλο έπαιξαν οι απελευθερωμένοι αιχμάλωτοι και πώς θα χαρακτηρίζατε τη δράση τους;
6. «κατά τά ξυγκείμενα»: Σε ποιο γεγονός αναφέρεται ο ιστορικός;
7. «‘Αθηναίοις μέν σύμμαχοι … Πελοποννησίοις δέ φίλοι»: Να σχολιάσετε με λίγα λόγια τη στάση των Κερκυραίων.
8. «ἦν γάρ Πειθίας ἐθελοπρόξενος»: Ποιος ήταν ο ρόλος του;
9. «τέμνειν χάρακας ἐκ τοῦ τε Διός τοῦ τεμένους καί τοῦ ᾿Αλκίνου»: Πώς εξηγείτε εσείς το γεγονός ότι η αντιμήνυση του Πειθία στηρίζεται στην κατηγορία αυτή;
10. Να σκιαγραφήσετε το ήθος του Πειθία όπως διαγράφεται στο κείμενο.
11. Σε ποια σημεία του κειμένου αναφέρεται, άμεσα ή έμμεσα, το καθεστώς των διμερών σχέσεων;
12. Πώς αντέδρασαν οι ολιγαρχικοί στην προσπάθεια του Πειθία να στρέψει εναντίον τους τη Βουλή;

1.3. Συνδυασμός ερωτήσεων σύντομης απάντησης και ελεύθερης ανάπτυξης

1.«ἐψηφίσαντο Κερκυραῖοι … πρότερον»: α)Ποια παράταξη ευνοούσε η απόφαση; β)Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

2.α)Από ποια κίνητρα ωθείται ο Πειθίας στην αντιμήνυσή του; β)Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

1.4. Συνδυασμός ερωτήσεων κλειστού και ανοικτού τύπου

1. Α. Να ελέγξετε αν το περιεχόμενο των προτάσεων που ακολουθεί είναι σωστό ή λαθεμένο, σύμφωνα με το κείμενο, σημειώνοντας Χ στο ανάλογο τετράγωνο: Η αντιμήνυση του Πειθία: (Σωστό‑Λάθος) α)αποδίδει πολιτικές ευθύνες στους ολιγαρχικούς β)αποκαλύπτει κοινωνικές προκλήσεις γ)καταγγέλλει την ιερόσυλη εκμετάλλευση δ)αναφέρεται σε μεθόδους πλουτισμού ε)προσάπτει άμεσα κατηγορίες στο σύνολο των ολιγαρχικών Β. Να αιτιολογήσετε την επιλογή σας σε μία σωστή πρόταση.
2. Α. Να ελέγξετε αν το περιεχόμενο των προτάσεων που ακολουθεί είναι σωστό ή λαθεμένο, σύμφωνα με το κείμενο, σημειώνοντας Χ στο ανάλογο τετράγωνο: Η απόφαση των Κερκυραίων («Κερκυραῖοι [Αθηναίοις … πρότερον»): Σωστό‑Λάθος α)ανατρέπει τις πολιτικές ισορροπίες β)αποτελεί διπλωματικό ελιγμό γ)φανερώνει υποχώρηση των ολιγαρχικών δ)προωθεί την ένταξη στην αθηναϊκή ηγεμονία ε)συνιστά μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική Β. Να αιτιολογήσετε την επιλογή σας σε μία σωστή πρόταση.

2. Γραμματικές ασκήσεις

1. «νομίζειν - λαβόντες»: Να γράψετε τους ίδιους τύπους σε όλους τους χρόνους.
2. «ὑπάγουσιν»: Να γράψετε το β’ ενικό και πληθυντικό πρόσωπο σε όλες τις εγκλίσεις του αορίστου β’.
3. Με ποιους χρόνους δηλώνεται η δράση των ολιγαρχικών και γιατί επιλέγονται αυτοί οι χρόνοι;
4. Να καταγραφούν οι ρηματικοί τύποι που αναφέρονται στο πραξικόπημα των ολιγαρχικών και να μεταφερθούν στους άλλους χρόνους.
5. τεμένους, ἄνδρες, πλῆθος, χάρακα, στατήρ: Να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις των ουσιαστικών στον ενικό και πληθυντικό αριθμό.
6. ὀλίγοι, φίλοι, ἐχθροί: Να γράψετε τα παραθετικά των επιθέτων.
7. πέντε: Να γράψετε το αντίστοιχο τακτικό, επιρρηματικό, πολλαπλασιαστικό και αναλογικό αριθμητικό.

3. Συντακτικές ασκήσεις

1. Να εντοπίσετε τα απαρέμφατα του κειμένου και να προσδιορίσετε το είδος και τη θέση τους στο λόγο: «ὅπως ἀποστήσωσιν ᾿Αθηναίων τήν πόλιν», «ὥστε τῷ νόμῳ χρήσασθαι»: Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις και να δικαιολογήσετε τον τρόπο που εκφέρονται.
2. Να εντοπίσετε τα ποιητικά αίτια του κειμένου και να γράψετε με ποιους άλλους τρόπους εκφέρεται το ποιητικό αίτιο.
3. «ὁ δέ ἀποφυγών … τοῦ ᾿Αλκίνου»: Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις και όλους τους όρους τους.
4. Να γράψετε α)τις αιτιολογικές και β)τις χρονικές μετοχές του κειμένου.

4. Λεξιλογικές‑Σημασιολογικές ασκήσεις

1. οφειλή, φήμη, ποίημα, τομή, ταμίας, εγγύηση, εξόφληση, λαβή, προϊστάμενος, αποστάτης, τύχη, είσοδος, τεμάχιο: Με ποιες λέξεις του κειμένου σχετίζονται ετυμολογικά οι παραπάνω;
2. πυνθάνομαι, πείθομαι: Ποια είναι η σημασία καθενός ρήματος;
3. ἀποδῶσιν, ἐτύγχανε: Να γράψετε τέσσερα παράγωγα ουσιαστικά ή επίθετα, απλά ή σύνθετα, για καθένα από τα ρήματα που δίνονται και να σχηματίσετε με αυτά ονοματικά σύνολα.
4. ἀγουσῶν: α)Να γράψετε δέκα παράγωγα ουσιαστικά, απλά ή σύνθετα, από το ρήμα ἄγω. β)Τι σημαίνει η φράση «πήρε την άγουσα»; [α)αγωγή, αγωγός - διαγωγή, απαγωγή, συναγωγή, εξαγωγή, παραγωγή, παραγωγός, προαγωγός, προσαγωγός, β)ξεκίνησε για κάπου.]
5. ξυγκείμενα: α)Ποια είναι η σημασία της λέξης; β)Αντικαθιστώντας την πρόθεση διαδοχικά με πέντε άλλες προθέσεις, να γράψετε σύνθετες λέξεις, δόκιμες στη νέα ελληνική, και να τις χρησιμοποιήσετε σε σύντομες φράσεις. [κύκλοι προσκείμενοι στην κυβέρνηση, τα διακείμενα του λογοτεχνικού κειμένου, ο προκείμενος νεκρός, ο παρακείμενος του ρήματος, η επικείμενη πτώση της τιμής του δολαρίου, το υποκείμενο, το αντικείμενο του ρήματος κ.ά.]

5. Εργασίες για το σπίτι

1. Ποια στοιχεία μπορούμε να αντλήσουμε από το κεφάλαιο 70 για το πολιτικό καθεστώς των πόλεων - κρατών και τις μεταξύ τους σχέσεις;
2. πρός τά ἱερά ἱκετῶν καθεζομένων: Να γράψετε τι ήταν η «ἱκεσία» και ποια θέση είχε στην αρχαία ελληνική κοινωνία, αναφέροντας παραδείγματα από την ιστορία ή τη μυθολογία. Να τη συγκρίνετε με ανάλογους σημερινούς θεσμούς ως προς τη μορφή, το κύρος και το περιεχόμενο.
3. Με ποια επιχειρήματα ένας οπαδός της δημοκρατικής παράταξης θα αιτιολογούσε τη συμπεριφορά του Πειθία και με ποια επιχειρήματα ένας οπαδός των ολιγαρχικών θα δικαιολογούσε τις πράξεις των ομοϊδεατών του;
4. Το ψήφισμα των Κερκυραίων ευνοούσε ιδιαίτερα κάποια πολιτική παράταξη ή αποτελούσε προσπάθεια συμβιβασμού; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.