Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, Βιβλίο 2, Κεφάλαιο 1

§§ 22-24

1.1. Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1.1.1. Ερωτήσεις ανοικτού τύπου ή ελεύθερης ανάπτυξης

1. Να επισημάνετε τις εντολές του Λυσάνδρου προς τους Λακεδαιμονίους. Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, το γενικότερο σχέδιο στο οποίο εντάσσονται;

2. Ποια στάση τηρεί ο Λύσανδρος κατά τη συνάντηση των δύο στόλων και ποιο σκοπό, κατά τη γνώμη σας, εξυπηρετεί η τακτική του;

3. Πώς αντιμετωπίζουν οι Αθηναίοι τους Λακεδαιμονίους στο συγκεκριμένο απόσπασμα και τι προοικονομεί η στάση τους αυτή για την τελική έκβαση της ναυμαχίας;

4. Ήταν σωστή, κατά τη γνώμη σας, η αναμονή του Λυσάνδρου και γιατί;

5. Ποια αδυναμία των Αθηναίων εκμεταλλεύθηκε κατάλληλα ο Λύσανδρος και με ποιο τρόπο πέτυχε τη συστηματική παρακολούθησή τους;

6. Οι Αθηναίοι, σύμφωνα με το κείμενο, παρατάχθηκαν σε μετωπική γραμμή. Πιστεύετε ότι ήταν σωστή η ενέργειά τους; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

7. Ποια στοιχεία της πολεμικής τακτικής του Λυσάνδρου μπορούμε να συναγάγουμε από το συγκεκριμένο κείμενο;

8. Με βάση ποια στοιχεία θα κρίνατε το κείμενο ως ιστορική πηγή;

9. Αν σας είχαν αναθέσει να περιγράψετε το γεγονός που αναφέρεται στο κείμενο, ποια στοιχεία θα επιλέγατε και γιατί;

10. Αφού λάβετε υπόψη σας τις ενέργειες των δύο αντιπάλων, να συνθέσετε ένα σύντομο κείμενο στο οποίο να παρουσιάσετε την πολεμική τους τακτική.

11. Ο Ξενοφών χαρακτηρίζεται ως κλασικός συγγραφέας, υποδειγματικός για τη σαφήνεια, απλότητα, φυσικότητα και παραστατικότητα της περιγραφής του. Ποια στοιχεία του αποσπάσματος θα μπορούσαν να επιβεβαιώσουν το χαρακτηρισμό αυτό;

12. *προεῖπεν‑ἐκέλευσε:*Και στις δύο περιπτώσεις ο Ξενοφών αποδίδει σε πλάγιο λόγο τις εντολές του Λυσάνδρου. Πώς δικαιολογείτε την επιλογή των δύο ρημάτων;

13. Υποθέστε ότι ο Λύσανδρος σας αναφέρει τις ενέργειές του, όπως αυτές εξιστορούνται στο συγκεκριμένο απόσπασμα. Να γράψετε το κείμενο σε α΄ ενικό πρόσωπο.

14. Αν αυτό το απόσπασμα ήταν το μοναδικό κείμενο του Ξενοφώντα, με ποια κριτήρια θα μπορούσατε να το κατατάξετε στα ιστορικά κείμενα;

15. Στις §§ 22-24 οι εμπρόθετοι επιρρηματικοί προσδιορισμοί, οι δευτερεύουσες προτάσεις και οι επιρρηματικές μετοχές αφθονούν. Τι επιτυγχάνει ο Ξενοφών με τη χρήση τους;

1.1.2. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης

1. Να χαρακτηρίσετε, σε λίγες γραμμές την προσωπικότητα του Λυσάνδρου με βάση την πολεμική τακτική που εφαρμόζει.

2. Να εντοπίσετε τους χρονικούς προσδιορισμούς που δηλώνουν: α)την εμφάνιση και β)την αποχώρηση του αθηναϊκού στόλου.

3. Να γράψετε το θεματικό κέντρο του κειμένου.

4. Να εντοπίσετε δύο ρήματα με τα οποία δηλώνεται η δράση των αντιπάλων σε δύο χρονικές βαθμίδες αντίστοιχα.

5. *“᾿Επειδάν δέ ἐκβῶσι, κατιδόντας ὅ τι ποιοῦσιν ἀποπλεῖν καί αὐτῷ ἐξαγγεῖλαι”:*Ποιες ενέργειες υποδεικνύει η εντολή του Λυσάνδρου;

6. Στο κείμενο υπάρχουν πολλοί εμπρόθετοι προσδιορισμοί. α)Να εντοπίσετε δύο παραδείγματα και β)να επισημάνετε τη σημασία τους για την αφήγηση.

7. Να αναφέρετε δύο στοιχεία που φανερώνουν ότι πρόκειται για ιστορικό κείμενο.

8. Να εντοπίσετε τα ρήματα που δηλώνουν τις ενέργειες του Λυσάνδρου.

1.1.3. Συνδυασμός ερωτήσεων σύντομης απάντησης και ελεύθερης ανάπτυξης

1. α)Να εντοπίσετε τις ενέργειες και των δύο αντιπάλων όπως καταγράφονται στο συγκεκριμένο απόσπασμα. β)Να συνθέσετε ένα κείμενο, όπου θα παρουσιάζετε την πολεμική τους τακτική.

2. α)Να προσδιορίσετε δύο στοιχεία που προοικονομούν την εξέλιξη της αντιπαράθεσης των δύο δυνάμεων. β)Να αιτιολογήσετε τις επιλογές σας. [Από όλο το απόσπασμα προοικονομείται η εξέλιξη, μπορεί όμως να απομονωθούν μερικά επιμέρους στοιχεία, όπως η παρακολούθηση, η διάρκεια της παρακολούθησης, η τακτική της αναμονής και η στάση των Αθηναίων.]

1.1.4. Ερωτήσεις - ασκήσεις κλειστού (αντικειμενικού)τύπου

Ι. Ασκήσεις πολλαπλής επιλογής

1. Ο Λύσανδρος δεν αντιμετώπιζε τους Αθηναίους άμεσα, αλλά τηρούσε στάση αναμονής, διότι: α)φοβόταν την ήττα β)περίμενε διαταγές από τη Σπάρτη γ)σκεφτόταν να τους αιφνιδιάσει δ)περίμενε να επιτεθούν εκείνοι πρώτοι.

2. Στο κείμενο δεσπόζει: α)ο δυναμικός Λύσανδρος β)οι πονηροί Αθηναίοι γ)η προετοιμασία του αθηναϊκού στόλου δ)η περιγραφή των πλοίων ε)οι παρατηρήσεις των κατασκόπων του Λυσάνδρου.

ΙΙ. Ασκήσεις του τύπου “Σωστό‑Λάθος”

1. α)Ο Λύσανδρος καθυστερούσε να συγκρουστεί, γιατί περίμενε ενισχύσεις β)Ο Λύσανδρος έδωσε εντολή κατά τα ξημερώματα να επιβιβαστούν στα πλοία γ)Ο Λύσανδρος παρήγγειλε στους στρατιώτες του να επιτεθούν αμέσως δ)Οι Αθηναίοι παρατάχθηκαν για ναυμαχία με την ανατολή του ηλίου ε)Ο Λύσανδρος διέταξε την εμπροσθοφυλακή να κινηθεί ελεύθερα στ)Οι στρατιώτες του Λυσάνδρου δεν έπρεπε να βγουν στην ξηρά

2. Η περιγραφή στο συγκεκριμένο κείμενο είναι: ελλιπής, φλύαρη, ασαφής, απλή, φυσική, παραστατική, ακριβής, λεπτομερειακή

ΙΙΙ. Άσκηση κατάταξης

1. Να εντοπίσετε τα ρήματα που δηλώνουν τις ενέργειες του Λυσάνδρου και να τα κατατάξετε έτσι, ώστε να φαίνεται η κλιμάκωση της δράσης του.

1.1.5. Συνδυασμός ερωτήσεων ανοικτού και κλειστού τύπου

1. “Λύσανδρος δέ τάς ταχίστας τῶν νεῶν ἐκέλευσεν ἕπεσθαι τοῖς ᾿Αθηναίοις, ἐπειδάν δέ ἐκβῶσι, κατιδόντας ὅ τι ποιοῦσιν ἀποπλεῖν καί αὐτῷ ἐξαγγεῖλαι”. Με βάση αυτό το παράθεμα: **Α.**Να σημειώσετε Χ στη σωστή απάντηση: Η διαταγή που έδωσε ο Λύσανδρος είχε τελικό στόχο: α)Να παρακολουθεί τους Αθηναίους διακριτικάo β)Να βγουν οι Σπαρτιάτες στην ξηρά για να παρακολουθούν προσεκτικά τις κινήσεις των αντιπάλωνo γ)Να κατασκοπεύσει τους Αθηναίους με γρήγορα πλοίαo δ)Να επιτεθεί αιφνιδιαστικά στους αντιπάλουςo **Β.**Να αιτιολογήσετε την επιλογή της σωστής απάντησης.

2. Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Πώς κρίνετε το Λύσανδρο από τις στρατιωτικές επιλογές και ενέργειές του; α)επιπόλαιο β)παρορμητικό γ)εύστροφο δ)αδιάφορο Β. Να αιτιολογήσετε την άποψή σας, αξιοποιώντας τα στοιχεία που προκύπτουν από τις προηγούμενες ενότητες του κειμένου.

1.2. Γραμματικές ερωτήσεις - ασκήσεις

1.2.1. Ερωτήσεις - ασκήσεις σύντομης απάντησης

1. “῾Ο Λύσανδρος ἐσήμανε εἰς τάς ναῦς εἰσβαίνειν (…) καί προεῖπεν”: Να ξαναγράψετε τις προτάσεις μεταφέροντας τα ρήματα σε όλους τους χρόνους της οριστικής.

2. *“ὀψέ”:*Είναι ………………… επίρρημα. Σημειώστε επιρρήματα της ίδιας κατηγορίας στην αρχαία και νέα ελληνική γλώσσα.

3. Να συμπληρώσετε τα κενά με τους κατάλληλους τύπους των ρημάτων: ἐγώ εἰμί ἂγω πλέω ποιῶ ὁρῶ, οὗτος…, ἡμεῖς…, ὑμεῖς…

4. Να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις των ουσιαστικών ἡ ναῦς, ἡ τάξις, ὁ λιμήνστον ενικό και πληθυντικό αριθμό.

5. Συμπληρώστε τους αρχικούς χρόνους των παρακάτω ρημάτων: α)σημαίνω β)κελεύω γ)βαίνω δ)λέγω ε)ὁρῶ.

6. Να εντοπίσετε τα ρήματα που δηλώνουν τις ενέργειες του Λυσάνδρου και να τα μεταφέρετε στο μέλλοντα.

7. Να μεταφέρετε στην ευκτική και προστακτική (στο πρόσωπο, χρόνο και αριθμό που βρίσκονται)τα παρακάτω ρήματα: ἀπέπλευσαν, ποιοῦσιν, ἐκέλευσεν.

1.2.2. Ερωτήσεις - ασκήσεις κλειστού (αντικειμενικού)τύπου

Ι. Ασκήσεις του τύπου “Σωστό - Λάθος”

1. *κινήσοιτο:*είναι ευκτική μέλλοντα του ρ. κινῶ, ἀντανήγαγε: είναι αόριστος β΄ του ρ. ἀντανοίγω, *κατιδόντας:*είναι μετοχή αορίστου β΄ του ρ. καθορῶ, ἐξεβίβασεν: είναι οριστική παρατατικού του ρ. ἐκβαίνω, *ταῖς ναυσί:*είναι δοτική πληθυντικού του ουσ. ἡ ναῦς, *προεῖπεν:*είναι αόριστος β΄ του ρ. προαγορεύω, *ἐπειδάν:*είναι χρονικός σύνδεσμος

2. ἡ ἐπιοῦσα: είναι μετοχή του ρ. ἕπομαι

ΙΙ. Ασκήσεις συμπλήρωσης

1. Να συμπληρώσετε τα κενά με τον ορθό τύπο των λέξεων ή εκφράσεων που βρίσκονται σε παρένθεση: Λύσανδρος δέ ……………………………………… (*τῇ ἐπιούσῃ νυκτί,*πληθυντικός)……………………. (*σημαίνω,*παρατατικός)…………….. (*ἀποπλέω,*απαρέμφατο, ενεστώτας). / Οἱ ᾿Αθηναῖοι …………………………… (*ἐπανέρχομαι,*αόριστος) καί ………………………… (*παρατάττομαι,*παθητικός αόριστος) ἐν μετώπῳ. / ῾Ο Λύσανδρος ………………….. (*προαγορεύω,*αόριστος) (…) καί …………………. (*παραβάλλω,*μετοχή αορίστου) τά παραβλήματα …………………… (παρασκευάζομαι, αόριστος) ὡς εἰς ναυμαχίαν. / ῾Ο Λύσανδρος ………………………….. (*κελεύω,*υπερσυντέλικος)………………… (*ἀποπλέω,*απαρέμφατο, αόριστος).

ΙΙΙ. Ασκήσεις σύζευξης

1. Να συνδέσετε κάθε λέξη της στήλης Α με το γραμματικό είδος στο οποίο ανήκει, όπως δηλώνεται στη στήλη Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν.

• 1. ἀνίσχοντι 2. παρετάξαντο 3. ἀντανήγαγε 4. εἰσβαίνειν 5. ὀψέ 6. ἐπειδάν 7. νυκτί

• α)χρονικός σύνδεσμος β)χρονικό επίρρημα γ)απαρέμφατο δ)ουσιαστικό ε)αόριστος β΄ στ)αόριστος ζ)μετοχή η)παρατατικός θ)μέλλων

1.3. Συντακτικές ερωτήσεις - ασκήσεις

1.3.1. Ερωτήσεις‑ασκήσεις σύντομης απάντησης

1. *παρασκευασάμενος, κατιδόντας:*Να χαρακτηρίσετε τη συντακτική θέση των μετοχών.

2. Να εντοπίσετε και να αναγνωρίσετε τις προτάσεις του κειμένου που προσδιορίζουν χρονικά τις ενέργειες του Λυσάνδρου.

3. Ποιος από τους παρατακτικούς συνδέσμους επαναλαμβάνεται στο κείμενο και τι εξυπηρετεί η χρήση του;

4. τέτταρας ἡμέρας: Τι δηλώνει και με ποιους άλλους τρόπους εκφέρεται ο προσδιορισμός αυτός στην αρχαία και νέα ελληνική γλώσσα;

1.3.2. Ερωτήσεις - ασκήσεις κλειστού (αντικειμενικού)τύπου

Ι. Ασκήσεις πολλαπλής επιλογής

1. Το ρήμα ἕπομαιδέχεται αντικείμενο σε πτώση: α)γενική β)δοτική γ)αιτιατική δ)γενική και αιτιατική

2. εἰς ναυμαχίαν: είναι εμπρόθετος προσδιορισμός: α)τρόπου β)στάσης σε τόπο γ)σκοπού δ)κίνησης σε τόπο ε)αιτίας

ΙΙ. Ασκήσεις συμπλήρωσης

1. Συμπληρώστε τα κενά των ακόλουθων προτάσεων: α)*τῇ νυκτί:*είναι δοτική του ………………….. β)*ἐν μετώπῳ:*είναι εμπρόθετος προσδιορισμός του ………………… γ)*ἀποπλεῖν:*είναι απαρέμφατο …………… …………… αντικείμενο στο ………….. δ)Το αντικείμενο του ἕπεσθαιείναι ……………………… ε)*πρίν αὗται ἧκον:*είναι ……………. πρόταση, εισάγεται με ……………., εκφέρεται με ……………………… γιατί ………………………. στ)ὅ τι ποιοῦσιν: είναι ……………. πρόταση. Το υποκείμενό της είναι …………….

1.3.3. Συνδυασμός ασκήσεων ανοικτού και κλειστού τύπου

1. Α. Να σημειώσετε Χ στο αντίστοιχο τετράγωνο επιβεβαιώνοντας ή απορρίπτοντας την ορθότητα του περιεχομένου των παρακάτω προτάσεων: ᾿Αθηναίοις: είναι υποκείμενο του ἕπεσθαι *ἐξαγγεῖλαι:*είναι τελικό απαρέμφατο τῆς ἡμέρας: είναι γενική διαιρετική *ἐπί τῷ λιμένι:*είναι εμπρόθετος προσδιορ. κίνησης *ἕπεσθαι:*είναι ειδικό απαρέμφατο *ὅ τι ποιοῦσιν:*είναι πλάγια ερωτηματική πρόταση παραβάλλων: είναι αιτιολογική μετοχή *πάντα:*είναι υποκείμ. του παρασκευασάμενος Β. Να διορθώσετε τα λάθη των προτάσεων.

1.4. Λεξιλογικές - Σημασιολογικές ασκήσεις

1.4.1. Ερωτήσεις - ασκήσεις ανοικτού τύπου

1. Ποια διαφορά υπάρχει στη σημασία των λέξεων: ναῦς, τριήρης, πλοῖον, ὁλκάς;

2. Να μεταφράσετε τις φράσεις: ἐπεί ὄρθρος ἦν / ὡς εἰς ναυμαχίαν / τα παραβλήματα παραβάλλων / ἀριστοποιησαμένους εἰσβαίνειν / προεῖπεν ὡς μηδείς κινήσοιτο.

3. Σημειώστε τρία παράγωγα ουσιαστικά και τρία σύνθετα ρήματα: βαίνω, βάλλω.

4. Να γράψετε στη νέα ελληνική λέξεις απλές ή σύνθετες που να έχουν το ίδιο θέμα με τις παρακάτω: σημαίνω, τάττομαι, λιμήν, ἄγω.

5. Να δοθούν σύνθετα και παράγωγα της λέξης ναῦςστην αρχαία και νέα ελληνική γλώσσα.

6. Να μεταφέρετε τις ακόλουθες συνεκφορές στα αρχαία ελληνικά: α)η προηγούμενη νύχτα β)το γρηγορότερο πλοίο γ)η επόμενη μέρα δ)με την ανατολή του ήλιου

7. Να σχηματίσετε προτάσεις στα νέα ελληνικά με τα παρακάτω ρήματα: ἐξαγγέλλω, ἕπομαι, ἀνάγομαι, ὑποβιβάζω.

8. Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθένα από τα επόμενα ρήματα: κελεύω, ποιῶ.

9. Να δώσετε ένα παράγωγο ουσιαστικό και ένα παράγωγο επίθετο για τα ακόλουθα ρήματα: ποιῶ, ὁρῶ, τάττομαι, ἀγγέλλω.

10. Να σχηματίσετε προτάσεις στη νέα ελληνική γλώσσα με τις ακόλουθες λέξεις: ὁ ἀπόπλους, τό βάθρον, τό διάβημα, ὁ περίπλους.

1.4.2. Ερωτήσεις‑ασκήσεις κλειστού (αντικειμενικού) τύπου

Ι. Ασκήσεις σύζευξης

1. Να αντιστοιχίσετε τις λέξεις της στήλης Α με την απόδοσή τους στα νέα ελληνικά στη στήλη Β:

2. ἡ ἐπιοῦσα, ἀριστοποιοῦμαι, ὀψέ, προαγορεύω, ἐπανάγομαι, ἀντανάγομαι.

3. γευματίζω, η επομένη, διατάσσω, βράδυ, βγαίνω στ’ ανοιχτά, ξαναβγαίνω.

4. Να βάλετε μπροστά από κάθε λέξη της στήλης Α το γράμμα της αντίθετης λέξης που βρίσκεται στη στήλη Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν.

5. 1.ὀψέ, 2. ἐπιοῦσα, 3. εἰσβαίνω, 4. ἐκβιβάζω, 5. ἕπομαι, 6. πρότερον, 7. ἀνάγομαι.

6. α)ὕστερον β)ἐπίσχω γ)ἐπιβιβάζω δ)προτεραία ε)ἡγοῦμαι στ)ὂρθρος ζ)ἐκβαίνω η)ἀποβιβάζω θ)ὁρμίζομαι

ΙΙ. Άσκηση του τύπου “Σωστό‑Λάθος”

1. Α. Σημειώστε Χ στην αντίστοιχη στήλη, αν θεωρείτε ότι καθεμιά από τις παρακάτω περιπτώσεις είναι σωστή ή λανθασμένη: ἡ ἐπιοῦσα: η προηγούμενη *ἡ τάξις:*η παράταξη, *ἕπομαι:*φεύγω ἀριστοποιοῦμαι: είμαι άριστος, *ὁ ὄρθρος:*η χαραυγή, σημαίνω: δίνω σήμα

ΙΙΙ. Ασκήσεις πολλαπλής επιλογής

1. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: “παραβάλλω τα παραβλήματα” σημαίνει: α)βάζω τα παραπετάσματα, β)διπλώνω τα πανιά του πλοίου. / “ἅμα τῷ ἡλίῳ ἀνίσχοντι” σημαίνει: α)όταν ανέτειλε ο ήλιος, β)όταν έδυσε ο ήλιος. / “ἐν μετώπῳ” σημαίνει: α)σε μετωπική σύγκρουση, β)σε μετωπική γραμμή. / “ἦν ὀψέ της ἡμέρας” σημαίνει: α)ήταν αργά, β)ήταν πρωί. / “ἐξεβίβασεν τούς στρατιώτας” σημαίνει: α)τους αποβίβασε, β)τους επιβίβασε στα πλοία.

2. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

Ως εργασίες για το σπίτι μπορεί να αξιοποιηθούν ασκήσεις του βιβλίου που απαιτούν περισσότερο χρόνο και μελέτη. Είναι δυνατόν επίσης να τεθούν εργασίες που θα έχει προετοιμάσει ο διδάσκων και μπορούν να αναφέρονται στο μάθημα της ημέρας ή σε μεγαλύτερη ενότητα, μετά την ολοκλήρωσή της. Ως ενδεικτικά παραδείγματα αναφέρονται οι παρακάτω εργασίες.

1. Αφού διαβάσετε το παρακάτω κείμενο, να εντοπίσετε ομοιότητες και διαφορές στην περιγραφή του Πλουτάρχου με την αντίστοιχη του Ξενοφώντα: ὁ δέ Λύσανδρος ἂλλα μέν διενοεῖτο, προσέττατε δέ ναύταις καί κυβερνήταις, ὡς ἀγῶνος ἅμα ἡμέρᾳ γενησομένου, περί ὂρθρον ἐμβαίνειν εἰς τάς τριήρεις καί καθέζεσθαι κόσμῳ και σιωπῇ, δεχομένους τό παραγγελλόμενον, ὡς δ’ αὕτως καί τό πεζόν ἐν τάξει παρά τήν θάλατταν ἡσυχάζειν. [2]᾿Ανίσχοντος δέ τοῦ ἡλίου καί τῶν ᾿Αθηναίων μετωπηδόν ἁπάσαις ἐπιπλεόντων καί προκαλουμένων, ἀντιπρῴρους ἔχων τάς ναῦς καί πεπληρωμένας ἔτι νυκτός οὐκ ἀνήγετο, πέμπων δ’ ὑπηρετικά παρά τάς πρώτας τῶν νεῶν ἀτρεμεῖν ἐκέλευε καί μένειν ἐν τάξει μή θορυβουμένους μηδ’ ἀντεκπλέοντας. (Πλουτάρχου Λύσανδρος Χ, 1‑2)

2. Να γράψετε ένα κείμενο, όπου θα αναφέρεται: α)η σημασία των §§ 22-24 στην εξέλιξη της παραπέρα δράσης των δύο αντιπάλων και β)ο σκοπός, οι ενέργειες, το σχέδιο και η αξιολόγηση της τακτικής του Λυσάνδρου.

3. Να επισημάνετε και να αποδώσετε με δικά σας λόγια τα χαρακτηριστικά του αρχαίου κόσμου, όπως αυτά φαίνονται από το Κεφάλαιο 1 του Β΄ βιβλίου των Ελληνικών του Ξενοφώντα.

4. Να σχεδιάσετε ένα χάρτη, όπου θα παρουσιάζετε τα σημεία αναμονής των δύο στόλων και της τελικής τους σύρραξης.