§§ 3 - 4

Ερμηνευτικές Ερωτήσεις

1. Ποιες ήταν οι αντιδράσεις των κατοίκων της Αθήνας μόλις πληροφορήθηκαν την καταστροφή του αθηναϊκού στόλου στους Αιγός Ποταμούς; Πώς τους χαρακτηρίζετε;

2. Τι σήμαινε για τους Αθηναίους η αναγγελία της συντριβής της ναυτικής τους δύναμης στους Αιγός Ποταμούς; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

3. Ποια μέτρα πήραν οι Αθηναίοι προκειμένου να προστατευθούν -όσο μπορούσαν πλέον- και πώς κρίνετε τα μέτρα αυτά;

4. Τι σημασία είχε η συμπεριφορά των ίδιων των Αθηναίων προς άλλους Έλληνες για να κρίνουν ότι και οι ίδιοι κινδυνεύουν τώρα μετά την ήττα τους στους Αιγός Ποταμούς;

5. Νομίζετε ότι οι Αθηναίοι μετά από τις πρώτες αντιδράσεις τους (τον πρώτο πανικό τους) από την είδηση της καταστροφής του ναυτικού τους, στη συνέχεια αντέδρασαν διαφορετικά και -αν ναι- ποιες ενέργειες έκαναν και πώς τους κρίνετε γι’ αυτές;

6. Πώς έφτασε στην πόλη της Αθήνας η είδηση της συντριβής των Αθηναίων στους Αιγός Ποταμούς; Πώς κρίνετε τον τρόπο μετάδοσης μιας είδησης με αυτό τον τρόπο σε σύγκριση με τα σημερινά δεδομένα στον τομέα της μετάδοσης ειδήσεων και πληροφοριών;

7. Με χρήση ποιων χρόνων ρημάτων και ρηματικών τύπων -και σε ποια τμήματα του κειμένου;- πετυχαίνει ο συγγραφέας να παρουσιάσει την ψυχολογική κατάσταση των Αθηναίων ή τις ενέργειές τους μετά την αναγγελία της είδησης της ήττας τους;

8. Με ποιους λεκτικούς τρόπους κάθε μορφής παρουσιάζει ο Ξενοφών το όλο ψυχολογικό κλίμα που δημιουργήθηκε στην Αθήνα και τις ενέργειες στις οποίες προέβησαν οι Αθηναίοι μετά την αναγγελία της ήττας τους στους Αιγός ποταμούς;

9. Πώς αντέδρασαν οι Αθηναίοι όταν έφτασε η θλιβερή στην Αθήνα είδηση της μεγάλης ήττας;

10. Με ποιες λέξεις ή φράσεις δηλώνεται η πρώτη αντίδραση των Αθηναίων στην αναγγελία της συντριβής της ναυτικής τους δύναμης στους Αιγός Ποταμούς;

11. Νομίζετε ότι οι Αθηναίοι είχαν πάντοτε συμπεριφερθεί σε όλους τους αντιπάλους τους Έλληνες με πολιτισμένο τρόπο; Να δικαιολογήσετε με συντομία την απάντησή σας.

12. Σε ποιους Έλληνες είχαν συμπεριφερθεί με σκληρό τρόπο οι Αθηναίοι και πώς τους κρίνετε γι’ αυτό; Να απαντήσετε με συντομία.

13. Νομίζετε ότι οι Αθηναίοι ξεπέρασαν πολύ γρήγορα τον αρχικό πανικό τους από την είδηση της καταστροφής κι αν ναι από πού φαίνεται αυτό;

14. Πιστεύετε ότι οι Αθηναίοι και στη δύσκολη στιγμή που βρέθηκαν τήρησαν τις δημοκρατικές διαδικασίες; Πώς τους κρίνετε γι’ αυτό;

15. Με ποιο τρόπο έφτασε από τον Πειραιά στην Αθήνα η είδηση της αθηναϊκής ήττας;

16. Να χωρίσετε το κείμενο σε ενότητες και να δώσετε ένα σύντομο τίτλο για καθεμιά.

17. *“οὐδείς ἐκοιμήθη”:*Ποια είναι η σημασία (από άποψη περιεχομένου) της φράσης αυτής;

18. Γιατί οι Αθηναίοι νιώθουν τρόμο μετά τη συντριβή της ναυτικής τους στους Αιγός Ποταμούς; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

19. Ποια σημασία έχει για τους Αθηναίους η επισκευή των τειχών και τα άλλα μέτρα που έλαβαν μετά την είδηση της καταστροφής στους Αιγός Ποταμούς; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

20. *“ὡς εἰς πολιορκίαν”:*Αφού ερμηνεύετε τη φράση αυτή (λεξιλογικά) να προσδιορίσετε αν η πολιορκία μιας πόλης δημιουργεί συγκεκριμένα συναισθήματα και υπαγορεύει ορισμένες ενέργειες και στάση στους κατοίκους μιας πόλης. Να προσδιορίσετε αν το ίδιο ισχύει για τους Αθηναίους στη συγκεκριμένη περίπτωση. Να αναπτύξετε τις απόψεις σας.

21. Σωστό ή λάθος:

• Η είδηση της ήττας των Αθηναίων έφτασε πρώτα στην Αθήνα και κατόπιν στον Πειραιά.

• Το ιερό πλοίο “Πάραλος” δεν κατόρθωσε να φτάσει μέχρι τον Πειραιά.

• Η είδηση της καταστροφής των Αθηναίων στους Αιγός ποταμούς έφτασε με πεζοπόρο αγγελιαφόρο στην Αθήνα.

• Οι Αθηναίοι αμέσως μετά την ήττα τους νόμισαν ότι ο καλύτερος τρόπος που είχαν για να σωθούν ήταν να γκρεμίσουν αμέσως τα τείχη της πόλης τους.

• Οι Αθηναίοι δέχτηκαν από την αρχή με πολύ ψυχραιμία την είδηση της ήττας τους.

• Η ζωή στην Αθήνα δεν έχασε καθόλου το συνήθη ρυθμό της με την αναγγελία της ήττας των Αθηναίων στους Αιγός Ποταμούς.

• Οι Αθηναίοι μετά την ήττα τους λόγω του ψυχολογικού πλήγματος που δέχτηκαν έμειναν αδρανείς περιμένοντας παθητικά την εξέλιξη των γεγονότων.

• Οι πρώτες ενέργειες των Αθηναίων μετά την ήττα τους αποφασίστηκαν στην εκκλησία του δήμου. o o

• Οι Αθηναίοι είχαν φερθεί σε όλους τους Έλληνες πάντοτε καλά γι’ αυτό δεν πανικοβλήθηκαν από την ήττα τους.

• Ο θρήνος στην Αθήνα ήταν μόνο για τους νεκρούς του πολέμου.

• Οι Αθηναίοι είχαν υποτάξει με πολιορκία τους Μηλίους.

1. Να συνδέσετε σωστά τους αριθμούς της στήλης Α με τα γράμματα της στήλης Β. Ένα στοιχείο της στήλης Β περισσεύει.

• οὐδείς ἐκοιμήθη, … πενθοῦντες / οἰμωγή / καί τά τείχη εὐτρεπίζειν…καί τἄλλα πάντα / ἐλέγετο-ἐποίησαν / νομίζοντες πείθεσθαι.

• α)πολυσύνδετο σχήμα” β)εναλλαγή παρελθοντικών χρόνων γ)ανακολουθία δ)θρήνος-συγκίνηση ε)αισιοδοξία στ)φόβος αντίποινων

Γραμματικές ερωτήσεις - ασκήσεις

1. Να γράψετε το γ΄ ενικό πρόσωπο των εγκλίσεων του μέσου και παθητικού αορίστου των ρηματικών τύπων ἐλέγετο, ἐκοιμήθη, παραγγέλλων,(σε όλες τις παραλλαγές κάθε χρόνου).

2. νυκτός, ἄστυ, λιμένας, τείχη: Να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις ενικού και πληθυντικού των λέξεων.

3. *“οὐ μόνον τούς ἀπολωλότας πενθοῦντες, ἀλλά πολύ μᾶλλον ἔτι αὐτοί ἑαυτούς, πείθεσθαι νομίζοντες οἷα ἐποίησαν …”:*Να ξαναγράψετε το παραπάνω κείμενο μεταφέροντες τους κλιτούς τύπους στον ενικό αριθμό εκτός από τη λέξη “οἷα”(της οποίας την αντίστοιχη πτώση του ενικού να γράψετε, σε ιδιαίτερη σημείωση, μετά από την ολοκλήρωση της μετατροπής του κειμένου).

4. Στις παρακάτω προτάσεις να διαγράψετε το λάθος: ἀφικομένης:είναι μετοχή ενεστώτα ή αορίστου; πείσεσθαι: είναι απαρέμφατο μέλλοντα του πείθομαιή του πάσχω; Αἰγηνήτας:είναι ουσιαστικό πρώτης ή τρίτης κλίσης; οἷα:είναι θηλυκό ή ουδέτερο αναφορικής αντωνυμίας; πολιορκίᾳ:είναι ονομαστική ή δοτική ενικού; πολύ:είναι επίθετο ή επίρρημα θετικού βαθμού; ἑαυτούς: είναι οριστική ή αυτοπαθητική αντωνυμία; ἀποχῶσαι:είναι ευκτική αορίστου ή απαρέμφατο αορίστου; πλήν: είναι επίρρημα ή καταχρηστική πρόθεση;

5. Να μεταφερθεί ο ίδιος ρηματικός τύπος στους άλλους χρόνους: νομίζοντες, παραγγέλλων, παρασκευάζειν, πείσεσθαι, ἀφικομένης, ἐποίησαν, ἀπολωλότας.

6. ἔδοξε: να γραφεί το ίδιο πρόσωπο σε όλες τις εγκλίσεις του ίδιου χρόνου (και του ενεστώτα)

7. Να συμπληρώσετε τον πίνακα βρίσκοντας όλες τις αντωνυμίες του κειμένου και συμπληρώνοντας το είδος (π.χ. δεικτική, αναφορική κλπ.), το γένος, την πτώση και τον αριθμό κάθε αντωνυμίας. (Ως προς το είδος, στις αόριστες αντωνυμίες να διευκρινιστεί αν πρόκειται για επιμεριστικές ή όχι. Η λέξη “πάντα” να μη ληφθεί υπόψη).

Συντακτικές ερωτήσεις - ασκήσεις

1. Να συμπληρώσετε τις προτάσεις, ώστε να χαρακτηρίζεται πλήρως ο συντακτικός ρόλος των λέξεων ή φράσεων που δίνονται: τῆς Παράλου: είναι ………………… στο ἀφικομένης / ἀφικομένης: είναι ……………………. μετοχή και γενική ……………….. / νυκτός: είναι γενική του ………… (δηλ., που δηλώνει …………) / τῷ ἑτέρῳ: είναι …………………………………. στο ………………………….. / *οἷα:*είναι ………………………………………………… του ἐποίησαν / πολιορκίᾳ: είναι δοτική του ………………… / τῇ ὑστεραίᾳ: είναι δοτική του ………………… / τά τείχη: είναι ……………….. στο εὐτρεπίζειν. / τἄλλα: είναι …………………………………. στο ……………………. / πάντα: είναι ……………… προσδιορισμός στο ……………………

2. “ἐκ οὐ Πειραιῶς”, “πλήν ἑνός”, “εἰς πολιορκίαν”: Να χαρακτηρίσετε τη συντακτική λειτουργία των εμπρόθετων προσδιορισμών αυτών.

3. Στις παρακάτω προτάσεις να διαγράψετε το σκέλος που περιέχει λάθος: *Παράλου:*είναι υποκείμενο ή αντικείμενο στο ἀφικομένης; / *ἑτέρῳ:*είναι δοτ. της αιτίας ή αντικείμενο στο παραγγέλλων; / ὥστ’ ἐκείνης … νομίζοντες: είναι κύρια ή δευτερεύουσα πρόταση; / *πολύ:*είναι επιθετικός ή επιρρηματικός προσδιορισμός; / *ἀποίκους:*είναι υποκείμενο του ὄνταςή κατηγορούμενο; / τῶν ῾Ελλήνωνείναι γενική κτητική ή γεν. διαιρετική στο ῾Ελλήνων; / *πάντα:*είναι κατηγορηματικός ή προσδιορισμός στο τἄλλα; / *τἄλλα:*είναι αιτιατική της αναφοράς ή (σύστοιχο)αντικείμενο στο παρασκευάζειν; / *ἀποχῶσαι:*είναι υποκείμενο ή αντικείμενο του ἔδοξε; / *εἰς πολιορκίαν:*είναι εμπρόθετος προσδιορισμός αιτίας ή σκοπού;

4. Α. Σημειώστε Χ στο αντίστοιχο τετράγωνο επιβεβαιώνοντας ή απορρίπτοντας το περιεχόμενο των παρακάτω προτάσεων: α)νυκτόςυποκείμενο στο ἀφικομένηςo o β)τούς ἀπολωλόταςαντικείμενο του πενθοῦντεςo o γ)μᾶλλονεπιρρ. προσδιορισμός του ποσού o o δ)τῇ ὑστεραίᾳδοτική του χρόνου o o ε)εὐτρεπίζειναντικείμενο του ἔδοξεo o στ)τά τείχηυποκείμενο του εὐτρεπίζεινo o Β. Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας στις προτάσεις (α), (δ), (ε)και (στ).

5. Α. Αναλύστε συντακτικά τις μετοχές: ἀφικομένης, παραγγέλλων, ἀπολωλότας, νομίζοντες, ὄντας, κρατήσαντες. Β. Να αναλύσετε τις παρακάτω από τις μετοχές αυτές σε ισοδύναμές τους προτάσεις: ἀφικομένης, νομίζοντες, ὄντας, κρατήσαντες.

Λεξιλογικές - Σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να μεταφέρετε στα νέα ελληνικά τις παρακάτω λέξεις και φράσεις του κειμένου: α)τῆς Παράλου ἀφικομένης νυκτός: β)οἰμωγή (ἐκ τοῦ Πειραιῶς): γ)εἰς τό ἄστυ διῆκεν: δ)οὐ μόνον τούς ἀπολωλότας πενθοῦντες: ε)πείσεσθαι νομίζοντες οἷα ἐποίησαν Μηλίους: στ)κρατήσαντες πολιορκίᾳ: ζ)τῇ δ’ ὑστεραίᾳ:

2. Να μεταφέρετε στα αρχαία ελληνικά (με τη βοήθεια του κειμένου)τις φράσεις: α)διαδιδόταν η συμφορά: β) αναγγέλλοντας ο ένας στον άλλον: γ)εκείνη τη νύχτα: δ)την δε επομένη συγκάλεσαν συνέλευση λαού: ε)αποφασίστηκε να κλείσουν με επιχωμάτωση τα λιμάνια: στ)σαν (όπως)για πολιορκία:

3. Να γράψετε έξι λέξεις παράγωγες (απλές ή σύνθετες)από τα θέματα πασχ-, παθ- του ρήματος πάσχωκαι να σχηματίσετε με αυτές προτάσεις στα νέα ελληνικά.

4. Να γράψετε στα νέα ελληνικά πέντε σύνθετα ουσιαστικά ή επίθετα με α΄ ή β΄ συνθετικό τη λέξη άστυκαι να σχηματίσετε με αυτά σύντομες φράσεις.

5. Να γράψετε στα αρχαία ελληνικά: α)από ένα συνώνυμο για τις λέξεις: *οἰμωγή, διήκω, ἕτερος, νομίζω.*β)από ένα αντίθετο για τις λέξεις:ἀφικνοῦμαι, κρατῶ, οὐδείς(στον πληθυντικό), κοιμοῦμαι.

6. Να συνδέσετε τις λέξεις και τις φράσεις της στήλης Α με την απόδοσή τους στα νέα ελληνικά, όπως δηλώνεται στη στήλη Β. Τρία στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν.

7. Να συμπληρώσετε τις προτάσεις με λέξεις παράγωγες (απλές ή σύνθετες)του κρατῶώστε να ολοκληρώνεται το νόημά τους: Η ……………….. του πληθωρισμού είναι μέλημα πολλών κυβερνήσεων σε όλο τον κόσμο. / Παρά τη δυσκολία του χτεσινού αγώνα, στο τέλος ………… η δική μας ομάδα. / Το φράγμα …………………. την ορμητική ροή του ποταμού. / Πριν από τη δημιουργία ιδιωτικών ραδιοφωνικών σταθμών υπήρχε μόνο ………………………… ραδιόφωνο. / Για τακτοποίηση κάποιων οφειλών του προς το Δημόσιο, του έγινε κάποια ……………… μισθού. / Κατά τη διάρκεια των περσικών πολέμων, οι Έλληνες ταπείνωσαν την περσική ………………. / Επειδή θεωρήθηκε ύποπτος διατάχτηκε η προσωρινή …………………. του. / Ήταν ………………… επειδή ουσιαστικά κυβερνούσε μόνος. / Η ιδιωτικοποίηση κάποιων κρατικών επιχειρήσεων ονομάζεται ………………… / Η παράνομη κράτηση ή κατοχή ονομάζεται ……………………… / Στο μισθό γίνονται κάποιες ………………. υπέρ του ταμείου υγείας των ασφαλισμένων.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

1. Από πού αλλού γνωρίζουμε το ιερό πλοίο *“Πάραλος”*στον Πελοποννησιακό πόλεμο; Να προσδιορίσετε το ρόλο των ιερών πλοίων.

2. Πώς έφτασε στην πόλη της Αθήνας η είδηση της συντριβής των Αθηναίων στους Αιγός Ποταμούς; Να συγκρίνετε τους τρόπους μετάδοσης των ειδήσεων στη σημερινή εποχή με τον τρόπο που αναφέρεται στο κείμενο και να διατυπώσετε τα συμπεράσματά σας.****

3. Να βρείτε τις γενικές και δοτικές του κειμένου (όχι τις εμπρόθετες)που χρησιμοποιούνται επιρρηματικά για δήλωση χρόνου και να προσδιορίσετε αν υπάρχει αντίστοιχο φαινόμενο (με χρήση πτώσεων ουσιαστικών)στα νέα ελληνικά και -αν ναι- σε ποιες πτώσεις το συναντούμε σήμερα και να δώσετε μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα.****

4. Να εντοπίσετε τους εμπρόθετους προσδιορισμούςτου κειμένου, να τους χαρακτηρίσετε και να γράψετε παραδείγματα στα νέα ελληνικά: α)με τις προθέσεις εκείνες (εφόσον υπάρχουν)που συντάσσονται με την ίδια πτώση και έχουν την ίδια λειτουργία και β)με τις προθέσεις που έχουν σήμερα αντικατασταθεί από ισοδύναμές τους στην ίδια με αυτές λειτουργία. Επίσης, κατά το συσχετισμό αυτό, να επισημάνετε τις ομοιότητες και διαφορές μεταξύ αρχαίου και σύγχρονου λόγου (ως προς τη σύνταξη κλπ.)στις περιπτώσεις αυτές.

5. Στο κείμενο υπάρχει μια γενική απόλυτοςκαι μια ονομαστική απόλυτος. Να βρεθούν αυτές, να προσδιοριστούν τα υποκείμενά τους και να δικαιολογηθεί το γιατί είναι απόλυτοι.