Θεματογραφία Β' Λυκείου

Ύλη συντακτικού

Για τους μαθητές της θεωρητικής κατεύθυνσης η ενίσχυση της γλωσσικής τους κατάρτισης μπορεί να έχει διπλή μορφή και, επομένως, δύο ειδών περιεχόμενο:

1. σύνθετη γλωσσική, λεξιλογική και μεταφραστική άσκηση επί αγνώστου σε αυτούς αρχαιοελληνικού πεζού κειμένου της αττικής διαλέκτου. Τα αποσπάσματα που προορίζονται γι' αυτή την άσκηση επιλέγονται ελεύθερα από τους διδάσκοντες, ανάλογα με το επίπεδο γλωσσικής κατάρτισης των μαθητών τους και, οπωσδήποτε, κλιμακούμενα ως προς τη δυσκολία από την αρχή της Β' τάξης προς το τέλος της Γ τάξης.

2. Συμπληρωματική διδασκαλία ορισμένων γραμματικών φαινομένων, των οποίων η γνώση κατά την κρίση του καθηγητή δεν έχει εμπεδωθεί, ή ορισμένων σπανιότερων φαινομένων, όπως π.χ.

- συνηρημένα ονόματα της 1ης και 2ης κλίσης (ουσιαστικά και επίθετα)

- αττικόκλιτα ονόματα

- αριθμητικά (ουσιαστικά, επίθετα, επιρρήματα)

- σπανιότεροι αόριστοι β' βαρυτόνων ρημάτων που κλίνονται κατά τα εις -μι (π.χ. ἔδραν, ἐρρύην).

- χρήση των εις -τος και -τέος ρηματικών επιθέτων

- ειδικές περιπτώσεις υποθετικών λόγων (συνεπτυγμένων ή ελλειπτικών)

- αναλυτικότερα στοιχεία για τον πλάγιο λόγο, την απόλυτη χρήση της μετοχής των απρόσωπων ρημάτων, τη δοτική προσωπική.

Η διδασκαλία αυτή γίνεται με διδακτικό υλικό που επιλέγεται από τον διδάσκοντα, κατά περίπτωση, με βάση τα βιβλία αναφοράς (Γραμματική και Συντακτικό) που εγκρίνονται για τους μαθητές.

Κείμενα

Λυσίας, Κατἀ Ἀγοράτου, 1-2

Εισαγωγή

Ο ρόλος του Αγόρατου στα επίβουλα σχέδια των ολιγαρχικών κατά του δημοκρατικού πολιτεύματος

Ο κατήγορος υποστηρίζει σε λόγο που εκφωνεί στην Ηλιαία ότι ο Αγόρατος, εξυπηρετώντας τα σχέδια των Τριάκοντα, προκάλεσε τη θανάτωση του εξαδέλφου του, του Διονυσίδωρου, και άλλων δημοκρατικών στρατηγών. Στη διήγησιν ο ρήτορας αναφέρθηκε στον αποκλεισμό του Πειραιά από τους Λακεδαιμόνιους και τις μηχανορραφίες των ολιγαρχικών κύκλων της Αθήνας για την ανατροπή του πολιτεύματος. Στην πρώτη συνέλευση της εκκλησίας του Δήμου οι Σπαρτιάτες προσπάθησαν να επιβάλουν την κατεδάφιση των Μακρών Τειχών ως απαραίτητη προϋπόθεση για την ειρήνη με την οποία θα τερματιζόταν ο Πελοποννησιακός πόλεμος, αλλά ο δημαγωγός Κλεοφώντας υπήρξε ο κύριος εκφραστής των αντιδράσεων στον όρο αυτό. *

Κείμενο

Προσήκει μέν, ὦ ἄνδρες δικασταί, πᾶσιν ὑμῖν τιμωρεῖν ὑπὲρ τῶν ἀνδρῶν οἳ ἀπέθανον εὖνοι ὄντες τῷ πλήθει τῷ ὑμετέρῳ, προσήκει δὲ κἀμοὶ οὐχ ἥκιστα· κηδεστὴς γάρ μοι ἦν Διονυσόδωρος καὶ ἀνεψιός. Τυγχάνει οὖν ἐμοὶ ἡ αὐτὴ ἔχθρα πρὸς Ἀγόρατον τουτονὶ καὶ τῷ πλήθει τῷ ὑμετέρῳ ὑπάρχουσα· ἔπραξε γὰρ οὗτος τοιαῦτα, δι᾽ ἃ ὑπ᾽ ἐμοῦ νυνὶ εἰκότως μισεῖται, ὑπό τε ὑμῶν, ἐὰν θεὸς θέλῃ, δικαίως τιμωρηθήσεται. Διονυσόδωρον γὰρ τὸν κηδεστὴν τὸν ἐμὸν καὶ ἑτέρους πολλούς, ὧν δὴ τὰ ὀνόματα ἀκούσεσθε, ἄνδρας ὄντας ἀγαθοὺς περὶ τὸ πλῆθος τὸ ὑμέτερον, ἐπὶ τῶν τριάκοντα ἀπέκτεινε, μηνυτὴς κατ᾽ ἐκείνων γενόμενος. Ποιήσας δὲ ταῦτα ἐμὲ μὲν ἰδίᾳ καὶ ἕκαστον τῶν προσηκόντων μεγάλα ἐζημίωσε, τὴν δὲ πόλιν κοινῇ πᾶσαν τοιούτων ἀνδρῶν ἀποστερήσας οὐ μικρά, ὡς ἐγὼ νομίζω, ἔβλαψεν.

• προσήκω=έχω έρθει, έχω φτάσει· προσήκει (απρόσ. +δοτ. προσ.): πρέπει, ταιριάζει, αρμόζει, είναι ορθό· προσήκων: αρμόδιος, κατάλληλος, πρόσφορος, συγγενής, οικείος. Συνώνυμα: δεῖ, χρή, πρέπει
• τιμωρῶ: βοηθώ, συντρέχω, ανακουφίζω, βοηθώ κάποιον που έχει αδικηθεί=εκδικούμαι· τιμωρῶ τινί: βοηθώ κάποιον (να εκδικηθεί), εκδικούμαι· τιμωροῦμαι τινά: εκδικούμαι· τιμωροῦμαι τινὰ τινὸς (γεν. αιτίας) ή τινὶ (δοτ. χαριστική): εκδικούμαι για κάτι. Συνώνυμα: ἀμύνω, ἐπικουρῶ, βοηθῶ, κολάζω, ζημιῶ
• εὔνους: ευνοϊκός, φιλικός
• οὐχ ἥκιστα: όχι ελάχιστα· (σχήμα λιτότητας): πάρα πολύ
• κηδεστής: κουνιάδος
• εἰκότως: κατά πάσα πιθανότητα, φυσικά, δίκαια, εύλογα· εἰκότως ἔχει: είναι φυσικό, εύλογο, ορθό

Συντακτικές Παρατηρήσεις

• ὑμῖν: δοτ. προσ. στο προσήκει
• ὄντες: τροπ. μτχ.
• τῷ πλήθει: δοτ. αντ. στο εὖνοι
• ὑπάρχουσα: κτγ. μτχ.
• ἐμοὶ/τῷ πλήθει: δοτ. αντ. στο αὑτή (=ίδια)
• ὧν: γεν. αντ. στο ὀνόματα
• ὄντας: επιθ. μτχ. ή εναντ.
• γενόμενος/ἀποστερήσας: χρον. μτχ.
• Ποιήσας: χρονική ή τροπική μτχ.
• ὡς ἐγὼ νομίζω: πρβλ. πρόταση

Μετάφραση

Πρέπει, κύριοι δικαστές, όλοι εσείς να πάρετε την εκδίκησή σας για χάρη των ανδρών που πέθαναν όντας φιλικοί προς το δημοκρατικό λαό σας. Το ίδιο οφείλω εξίσου να κάνω κι εγώ. Γιατί ο Διονυσόδωρος μου ήταν κουνιάδος και ανιψιός. Και τυχαίνει να υπάρχει η ίδια έχθρα προς τούτον εδώ τον Αγόρατο και σε μένα και σε όλους εσάς. Γιατί αυτός έπραξε τέτοιες πράξεις, για τις οποίες εγώ τώρα δα εύλογα τον μισώ, κι εσείς, αν το θέλει ο θεός, δίκαια θα τον τιμωρήσετε. Γιατί τον Διονυσόδωρο, τον κουνιάδο μου, και άλλους πολλούς, που τα ονόματά τους θα ακούσετε, που ήταν άνδρες σωστοί και δημοκρατικοί (/όσον αφορά το πλήθος σας), την εποχή των τριάκοντα τους σκότωσε, αφού πρώτα τους έκανε μήνυση. Μ' αυτές του τις πράξεις και εμένα, στην ιδιωτική μου ζωή, και καθέναν απ' τους συγγενείς μάς έκανε μεγάλη ζημιά. Αλλά και την πόλη ολόκληρη, όσο δηλαδή αφορά τη δημόσια ζωή, αφού τη στέρησε από τέτοιους άνδρες, νομίζω πως την έβλαψε πάρα πολύ.

Αγγλική μετάφραση

It is the duty of you all, gentlemen of the jury, to avenge the men who were put to death as supporters of your democracy, and it is also my duty in particular; for Dionysodorus was my brother-in-law and cousin. It happens, therefore, that I share with your democracy the same settled animosity against the defendant, Agoratus; the acts that he has committed are of a kind to give me good reason to hate him today, and justification to you for the penalty which, by Heaven's will, you are to impose on him. [2] For Dionysodorus, my brother-in-law, and many others whose names you shall be duly told,—all loyal friends of your democracy,—were done to death by him in the time of the Thirty, through his act in informing against them. By this conduct he inflicted not only grievous losses on me and each of their relatives as individuals, but serious injuries—so I consider—on the whole city at large, by depriving it of men of that character.

Δημοσθένης, Περὶ Ἀλοννήσου, 2-3

Εισαγωγή

Το καθεστώς κατοχής της Αλοννήσου και τα διπλωματικά παιχνίδια του Φιλίππου

Ο Φίλιππος επιθυμούσε για διπλωματικούς λόγους τη συμφιλίωση με τους Αθηναίους και το 342 π.Χ. έστειλε στην Αθήνα πρέσβεις, που μετέφεραν επιστολή με την οποία υποσχόταν να τους αποδώσει την Αλόννησο, να αναγνωρίσει την αυτονομία όσων Ελλήνων δεν συμπεριλαμβάνονταν στην "ειρήνη του Φιλοκράτη" (346 π.Χ.) και να υποβληθούν σε διαιτησία διάφορα αμφισβητούμενα ζητήματα. Ο λόγος που ακολουθεί αποτελεί απάντηση σε αυτές τις προτάσεις. (Ήδη από την αρχαιότητα συγγραφέας του λόγου θεωρούνταν ο Ηγήσιππος).

Φίλιππος γὰρ ἄρχεται μὲν περὶ Ἁλοννήσου λέγων ὡς ὑμῖν δίδωσιν ἑαυτοῦ οὖσαν, ὑμᾶς δὲ οὔ φησι δικαίως αὐτὸν ἀπαιτεῖν· οὐ γὰρ ὑμετέραν οὖσαν οὔτε λαβεῖν οὔτε νῦν ἔχειν. Ἔλεγε δὲ καὶ πρὸς ἡμᾶς τοιούτους λόγους, ὅτε πρὸς αὐτὸν ἐπρεσβεύσαμεν, ὡς λῃστὰς ἀφελόμενος ταύτην τὴν νῆσον κτήσαιτο, καὶ προσήκειν αὐτὴν ἑαυτοῦ εἶναι. Τοῦτον δὲ τὸν λόγον, ὡς οὐκ ἔστι δίκαιος, οὐ χαλεπόν ἐστιν αὐτοῦ ἀφελέσθαι. ἅπαντες γὰρ οἱ λῃσταὶ τοὺς ἀλλοτρίους τόπους καταλαμβάνοντες καὶ τούτους ἐχυροὺς ποιούμενοι, ἐντεῦθεν τοὺς ἄλλους κακῶς ποιοῦσιν. Ὁ δὴ τοὺς λῃστὰς τιμωρησάμενος καὶ κρατήσας οὐκ ἂν δήπου εἰκότα λέγοι, εἰ φαίη, ἃ ἐκεῖνοι ἀδίκως καὶ ἀλλότρια εἶχον, ταῦθ’ ἑαυτοῦ γίγνεσθαι.

• Ἀπαιτῶ (τινὰ) τὶ
• Ἀφαιρῶ ή ἀφαιροῦμαι τὶ τινὰ ή τινός
• εἰκός: μτχ ἔοικα: αληθοφανές, πιθανό, λογικό, ορθό, φυσικό, εύλογο
• κτῶμαι τὶ (Α) ή με δύο αιτ., η μία κτγ. της άλλης

Συντακτικές παρατηρήσεις

• λέγων: κατηγορηματική μετοχή…
• ὡς ὑμῖν δίδωσιν ἑαυτοῦ οὖσαν, ὑμᾶς δὲ οὔ φησι δικαίως αὐτὸν ἀπαιτεῖν: ειδικές προτάσεις, Αρ. Ευθύς λόγος: ὑμῖν δίδωμι ἑμαυτοῦ οὖσαν, ὑμᾶς δὲ οὔ φημι δικαίως ἐμὲ ἀπαιτεῖν
• δίδωσι ὑμῖν Ἀλόννησον
• οὖσαν: εναντιωματική μετοχή…
• ὑμᾶς: Υἀπαιτεῖν
• αὐτὸν, (Ἀλόννησον): Αἀπαιτεῖν
• (Ἔλεγε) οὐ γὰρ ὑμετέραν οὖσαν οὔτε λαβεῖν οὔτε νῦν ἔχειν
• οὖσαν: επιθετική μετοχή…
• Ευθύς λόγος: Οὔτε ἔλαβον νῆσον ὑμετέραν οὖσαν οὔτε νῦν ἔχω
• ὅτε πρὸς αὐτὸν ἐπρεσβεύσαμεν: Σύμπτυξη σε μετοχή: πρὸς αὐτὸν πρεσβευσαμένους
• ὡς λῃστὰς ἀφελόμενος ταύτην τὴν νῆσον κτήσαιτο: ειδική, επεξήγηση
• ἀφελόμενος: χρονική…
• ἑαυτοῦ: γενική κατηγορηματική κτητική
• ὡς οὐκ ἔστι δίκαιος: αιτιολογική, υποκειμενικής αιτιολογίας (≈ὄντα)
• αὐτοῦ: Αἀφελέσθαι
• καταλαμβάνοντες, ποιούμενοι: χρονική
• τούτους: Αμτχ
• ἐχυρούς: κτγΑμτχ
• ἅπαντες γὰρ οἱ λῃσταὶ τοὺς ἀλλοτρίους τόπους καταλαμβάνοντες καὶ τούτους ἐχυροὺς ποιούμενοι, ἐντεῦθεν τοὺς ἄλλους κακῶς ποιοῦσιν: Τροπή σε παθητική σύνταξη: ἐντεῦθεν οἱ ἄλλοι κακῶς ποιοῦνται (=πάσχουσι) ὑπὸ ἁπάντων τῶν λῃστῶν καταλαμβανόντων τοὺς ἀλλοτρίους τόπους καὶ ποιουμένων τούτους ἐχυροὺς
• τιμωρησάμενος, κρατήσας: αναφορικοϋποθετική μετχοχή…
• εἰ φαίη: υποθετική, απλή σκέψη
• γίγνεσθαι: Αφαίη
• ἑαυτοῦ: γενική κατηγορηματική κτητική

Μετάφραση

Ο Φίλιππος λοιπόν, στην αρχή του λόγου του για την Αλόννησο, ισχυρίζεται ότι μας την παραχωρεί, αν και είναι δική του, και επιμένει ότι άδικα τη διεκδικείτε απ' αυτόν γιατί ούτε κατέλαβε ούτε τώρα κατέχει δικό σας νησί. Και σε μας βέβαια πρόβαλλε τέτοια επιχειρήματα, όταν μας στείλατε σ' αυτόν ως πρεσβευτές, ότι δηλαδή κατέλαβε το νησί, αφού το αφαίρεσε από τους ληστές, και ότι δικαιωματικά τού ανήκει. Αυτό όμως το επιχείρημα, επειδή δεν είναι δίκαιο, δεν είναι δύσκολο να του το ανασκευάσουμε. Γιατί όλοι οι ληστές, προσαρτώντας τις ξένες περιοχές και οχυρώνοντάς τες, ξεκινούν από κει και βλάπτουν τους άλλους. Όποιος λοιπόν τιμώρησε τους ληστές και έγινε κυρίαρχος, δεν είναι δυνατόν να πει δικαιολογημένα, αν το ισχυριζότανε, ότι του ανήκουν όσα εκείνοι ξένα μέρη άδικα κατείχαν.

Μτφρ. Γ.Φ. Παπαλεξανδρής. [1939] χ.χ. Δημοσθένους Λόγοι. VI, Περί της ειρήνης, Περί Αλοννήσου, Περί των εν Χερρονήσω, Περί των προς Αλέξανδρον συνθηκών. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Αθήνα: Ζαχαρόπουλος.

Ο Φίλιππος λέγει κατ' αρχάς, σχετικώς με την Αλόννησον, ότι μας την δίνει, ενώ ανήκει εις αυτόν, ισχυρίζεται όμως ότι σεις δεν έχετε δικαίωμα να την διεκδικήτε· διότι δεν κατέλαβε ούτε κατέχει νήσον ιδικήν σας. Και όταν επήγαμεν ως πρέσβεις προς αυτόν, μας έλεγε ότι κατέκτησεν αυτήν την νήσον αφαιρέσας αυτήν από τους πειρατάς και επομένως του ανήκει. Αυτό το επιχείρημα, ουδόλως στηριζόμενον επί του δικαίου, είναι εύκολον να του το αφαιρέσωμεν. Διότι οι πειραταί πάντοτε ξένους τόπους καταλαμβάνουν και χρησιμοποιούντες τούτους ως οχυρά ορμητήρια ληστεύουν τους άλλους. Αλλ' αυτός που τιμωρεί τους ληστάς και τους υποτάσσει, θα ήτο παράλογον εάν ισχυρίζετο ότι αυτά τα μέρη τα ξένα, που οι πειραταί κατείχον παρά το δίκαιον, καθίστανται κτήματα ιδικά του.