Θεματογραφία

Ύλη συντακτικού

Για τους μαθητές της θεωρητικής κατεύθυνσης η ενίσχυση της γλωσσικής τους κατάρτισης μπορεί να έχει διπλή μορφή και, επομένως, δύο ειδών περιεχόμενο:

1. σύνθετη γλωσσική, λεξιλογική και μεταφραστική άσκηση επί αγνώστου σε αυτούς αρχαιοελληνικού πεζού κειμένου της αττικής διαλέκτου. Τα αποσπάσματα που προορίζονται γι' αυτή την άσκηση επιλέγονται ελεύθερα από τους διδάσκοντες, ανάλογα με το επίπεδο γλωσσικής κατάρτισης των μαθητών τους και, οπωσδήποτε, κλιμακούμενα ως προς τη δυσκολία από την αρχή της Β' τάξης προς το τέλος της Γ τάξης.

2. Συμπληρωματική διδασκαλία ορισμένων γραμματικών φαινομένων, των οποίων η γνώση κατά την κρίση του καθηγητή δεν έχει εμπεδωθεί, ή ορισμένων σπανιότερων φαινομένων, όπως π.χ.

• συνηρημένα ονόματα της 1ης και 2ης κλίσης (ουσιαστικά και επίθετα)
• αττικόκλιτα ονόματα
• αριθμητικά (ουσιαστικά, επίθετα, επιρρήματα)
• σπανιότεροι αόριστοι β' βαρυτόνων ρημάτων που κλίνονται κατά τα εις -μι (π.χ. ἔδραν, ἐρρύην.
• χρήση των εις -τος και -τέος ρηματικών επιθέτων
• ειδικές περιπτώσεις υποθετικών λόγων (συνεπτυγμένων ή ελλειπτικών)
• αναλυτικότερα στοιχεία για τον πλάγιο λόγο, την απόλυτη χρήση της μετοχής των απρόσωπων ρημάτων, τη δοτική προσωπική.

Η διδασκαλία αυτή γίνεται με διδακτικό υλικό που επιλέγεται από τον διδάσκοντα, κατά περίπτωση, με βάση τα βιβλία αναφοράς (Γραμματική και Συντακτικό) που εγκρίνονται για τους μαθητές.

Κείμενα

Δημοσθένης, Κατ’ Ἀριστογείτονος, Α’, 15-16

(ΔΗΜ 25.15–35: Η στάση του Αριστογείτονα απέναντι στους νόμους της πόλεως) Φύση και λειτουργία του νόμου – Η περιφρόνηση του Αριστογείτονα προς τους νόμους)*

Ο Λυκούργος και ο ομιλητής κατηγορούν τον Αριστογείτονα ότι, αν και οφειλέτης προς το κράτος, ασκεί κανονικά τα πολιτικά του δικαιώματα ενώπιον της Εκκλησίας. Στο εκτενές προοίμιον ο ομιλητής επισήμανε την ευθύνη των δικαστών να διατηρήσουν με την απόφασή τους την αξιοπιστία και το κύρος τους, καθώς η ενοχή του κατηγορουμένου είχε αποδειχτεί ήδη από τον Λυκούργο. Στη συνέχεια εκθέτει τη στάση του Αριστογείτονα απέναντι στους νόμους της πόλεως.

[15] Ἅπας ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, κἂν μεγάλην πόλιν οἰκῶσι κἂν μικράν, φύσει καὶ νόμοις διοικεῖται. Τούτων δ’ ἡ μὲν φύσις ἐστὶν ἄτακτον καὶ κατ’ ἄνδρ’ ἴδιον τοῦ ἔχοντος, οἱ δὲ νόμοι κοινὸν καὶ τεταγμένον καὶ ταὐτὸ πᾶσιν. Ἡ μὲν οὖν φύσις, ἂν ᾖ πονηρά, πολλάκις φαῦλα βούλεται· διόπερ τοὺς τοιούτους ἐξαμαρτάνοντας εὑρήσετε. [16] Οἱ δὲ νόμοι τὸ δίκαιον καὶ τὸ καλὸν καὶ τὸ συμφέρον βούλονται, καὶ τοῦτο ζητοῦσιν, καὶ ἐπειδὰν εὑρεθῇ, κοινὸν τοῦτο πρόσταγμ’ ἀπεδείχθη, πᾶσιν ἴσον καὶ ὅμοιον, καὶ τοῦτ’ ἔστι νόμος. ᾯ πάντας πείθεσθαι προσήκει διὰ πολλά, καὶ μάλισθ’ ὅτι πᾶς ἐστι νόμος εὕρημα μὲν καὶ δῶρον θεῶν, δόγμα δ’ ἀνθρώπων φρονίμων, ἐπανόρθωμα δὲ τῶν ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων ἁμαρτημάτων, πόλεως δὲ συνθήκη κοινή, καθ’ ἣν πᾶσι προσήκει ζῆν τοῖς ἐν τῇ πόλει.

Μετάφραση 1

Μτφρ. Α. Τυφλόπουλος – Επιμ. Δ. Ιακώβ. 2006. Στο Ανθολόγιο Αρχαίων Ελληνικών Κειμένων. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.

Όλη η ζωή των ανθρώπων, Αθηναίοι, είτε αυτοί κατοικούν σε μεγάλη πόλη είτε σε μικρή, κυβερνάται από τη φύση και τους νόμους. Από τα προηγούμενα η φύση είναι απρόβλεπτη και χαρακτηρίζει κάθε άνθρωπο που τη διαθέτει, ενώ οι νόμοι είναι κοινοί και προβλέψιμοι και οι ίδιοι για όλους. Η φύση, αφενός, αν είναι φαύλη, πολλές φορές θέλει το κακό· για αυτό θα δείτε ότι άνθρωποι με τέτοια φύση κάνουν λάθη. Οι νόμοι, αφετέρου, θέλουν τη δικαιοσύνη και την αρετή και το ωφέλιμο, και αυτό επιδιώκουν, και όταν αυτό βρεθεί, προβάλλεται ως γενικός κανόνας, που ισχύει εξίσου και με όμοιο τρόπο για όλους, και αυτό είναι ο νόμος. Σε αυτόν αρμόζει να υπακούουν όλοι για πολλούς λόγους, και κυρίως επειδή κάθε νόμος είναι θεϊκή ανακάλυψη και δωρεά, τρόπος σκέψης των συνετών ανθρώπων, διόρθωση των εκούσιων και ακούσιων λαθών, κοινή συμφωνία της πόλης, σύμφωνα με την οποία αρμόζει να ζουν όλοι οι πολίτες.

Μετάφραση 2

Μτφρ. Κ.Θ. Αραπόπουλος. 1962. Δημοσθένους Κατ' Αριστοκράτους (τέλος), Κατ' Αριστογείτονος Α΄–Β΄. Αρχαίον κείμενον, εισαγωγή, μετάφρασις, σημειώσεις. Αθήνα: Πάπυρος.

Όλος ο βίος των ανθρώπων, άνδρες Αθηναίοι, είτε μεγάλην πόλιν, είτε μικράν κατοικούσι, κανονίζεται από την φύσιν και τους νόμους. Εκ των δύο δε τούτων στοιχείων, η μεν φύσις είναι κάτι ακανόνιστον και δι' έκαστον άτομον ανάλογον προς εκείνον που το έχει, οι δε νόμοι είναι στοιχείον κοινόν, κεκανονισμένον και το ίδιον δι' όλους. Η μεν λοιπόν φύσις, αν είναι κακή, πολλάκις επιδιώκει το κακόν· διά τούτο θα ίδετε, ότι οι άνθρωποι του είδους τούτου διαπράττουν αμαρτήματα. Οι δε νόμοι το δίκαιον και το καλόν και το ωφέλιμον θέλουν και επιδιώκουν και, όταν τούτο ευρεθή, γίνεται κανών γενικός, ίσος και όμοιος δι' όλους και αυτός είναι ο νόμος. Εις τούτον όλοι πρέπει να υπακούουν διά πολλούς λόγους και προ πάντων διότι πας νόμος είναι μεν εύρημα και δώρον των θεών, απόφασις δε σωφρόνων ανθρώπων, επανόρθωσις δε των εκουσίων και ακουσίων αμαρτημάτων, συμφωνία δε κοινή της πόλεως, σύμφωνα προς την οποίαν πρέπει να ζώσι όλοι οι εν τη πόλει.

Δημοσθένης, Περὶ Ἀλοννήσου, 2-3

Εισαγωγή

Το καθεστώς κατοχής της Αλοννήσου και τα διπλωματικά παιχνίδια του Φιλίππου

Ο Φίλιππος επιθυμούσε για διπλωματικούς λόγους τη συμφιλίωση με τους Αθηναίους και το 342 π.Χ. έστειλε στην Αθήνα πρέσβεις, που μετέφεραν επιστολή με την οποία υποσχόταν να τους αποδώσει την Αλόννησο, να αναγνωρίσει την αυτονομία όσων Ελλήνων δεν συμπεριλαμβάνονταν στην "ειρήνη του Φιλοκράτη" (346 π.Χ.) και να υποβληθούν σε διαιτησία διάφορα αμφισβητούμενα ζητήματα. Ο λόγος που ακολουθεί αποτελεί απάντηση σε αυτές τις προτάσεις. (Ήδη από την αρχαιότητα συγγραφέας του λόγου θεωρούνταν ο Ηγήσιππος).

Φίλιππος γὰρ ἄρχεται μὲν περὶ Ἁλοννήσου λέγων ὡς ὑμῖν δίδωσιν ἑαυτοῦ οὖσαν, ὑμᾶς δὲ οὔ φησι δικαίως αὐτὸν ἀπαιτεῖν· οὐ γὰρ ὑμετέραν οὖσαν οὔτε λαβεῖν οὔτε νῦν ἔχειν. Ἔλεγε δὲ καὶ πρὸς ἡμᾶς τοιούτους λόγους, ὅτε πρὸς αὐτὸν ἐπρεσβεύσαμεν, ὡς λῃστὰς ἀφελόμενος ταύτην τὴν νῆσον κτήσαιτο, καὶ προσήκειν αὐτὴν ἑαυτοῦ εἶναι. Τοῦτον δὲ τὸν λόγον, ὡς οὐκ ἔστι δίκαιος, οὐ χαλεπόν ἐστιν αὐτοῦ ἀφελέσθαι. ἅπαντες γὰρ οἱ λῃσταὶ τοὺς ἀλλοτρίους τόπους καταλαμβάνοντες καὶ τούτους ἐχυροὺς ποιούμενοι, ἐντεῦθεν τοὺς ἄλλους κακῶς ποιοῦσιν. Ὁ δὴ τοὺς λῃστὰς τιμωρησάμενος καὶ κρατήσας οὐκ ἂν δήπου εἰκότα λέγοι, εἰ φαίη, ἃ ἐκεῖνοι ἀδίκως καὶ ἀλλότρια εἶχον, ταῦθ’ ἑαυτοῦ γίγνεσθαι.

• Ἀπαιτῶ (τινὰ) τὶ
• Ἀφαιρῶ ή ἀφαιροῦμαι τὶ τινὰ ή τινός
• εἰκός: μτχ ἔοικα: αληθοφανές, πιθανό, λογικό, ορθό, φυσικό, εύλογο
• κτῶμαι τὶ (Α) ή με δύο αιτ., η μία κτγ. της άλλης

Συντακτικές παρατηρήσεις

• λέγων: κατηγορηματική μετοχή…
• ὡς ὑμῖν δίδωσιν ἑαυτοῦ οὖσαν, ὑμᾶς δὲ οὔ φησι δικαίως αὐτὸν ἀπαιτεῖν: ειδικές προτάσεις, Αρ. Ευθύς λόγος: ὑμῖν δίδωμι ἑμαυτοῦ οὖσαν, ὑμᾶς δὲ οὔ φημι δικαίως ἐμὲ ἀπαιτεῖν
• δίδωσι ὑμῖν Ἀλόννησον
• οὖσαν: εναντιωματική μετοχή…
• ὑμᾶς: Υἀπαιτεῖν
• αὐτὸν, (Ἀλόννησον): Αἀπαιτεῖν
• (Ἔλεγε) οὐ γὰρ ὑμετέραν οὖσαν οὔτε λαβεῖν οὔτε νῦν ἔχειν
• οὖσαν: επιθετική μετοχή…
• Ευθύς λόγος: Οὔτε ἔλαβον νῆσον ὑμετέραν οὖσαν οὔτε νῦν ἔχω
• ὅτε πρὸς αὐτὸν ἐπρεσβεύσαμεν: Σύμπτυξη σε μετοχή: πρὸς αὐτὸν πρεσβευσαμένους
• ὡς λῃστὰς ἀφελόμενος ταύτην τὴν νῆσον κτήσαιτο: ειδική, επεξήγηση
• ἀφελόμενος: χρονική…
• ἑαυτοῦ: γενική κατηγορηματική κτητική
• ὡς οὐκ ἔστι δίκαιος: αιτιολογική, υποκειμενικής αιτιολογίας (≈ὄντα)
• αὐτοῦ: Αἀφελέσθαι
• καταλαμβάνοντες, ποιούμενοι: χρονική
• τούτους: Αμτχ
• ἐχυρούς: κτγΑμτχ
• ἅπαντες γὰρ οἱ λῃσταὶ τοὺς ἀλλοτρίους τόπους καταλαμβάνοντες καὶ τούτους ἐχυροὺς ποιούμενοι, ἐντεῦθεν τοὺς ἄλλους κακῶς ποιοῦσιν: Τροπή σε παθητική σύνταξη: ἐντεῦθεν οἱ ἄλλοι κακῶς ποιοῦνται (=πάσχουσι) ὑπὸ ἁπάντων τῶν λῃστῶν καταλαμβανόντων τοὺς ἀλλοτρίους τόπους καὶ ποιουμένων τούτους ἐχυροὺς
• τιμωρησάμενος, κρατήσας: αναφορικοϋποθετική μετχοχή…
• εἰ φαίη: υποθετική, απλή σκέψη
• γίγνεσθαι: Αφαίη
• ἑαυτοῦ: γενική κατηγορηματική κτητική

Μετάφραση

Ο Φίλιππος λοιπόν, στην αρχή του λόγου του για την Αλόννησο, ισχυρίζεται ότι μας την παραχωρεί, αν και είναι δική του, και επιμένει ότι άδικα τη διεκδικείτε απ' αυτόν γιατί ούτε κατέλαβε ούτε τώρα κατέχει δικό σας νησί. Και σε μας βέβαια πρόβαλλε τέτοια επιχειρήματα, όταν μας στείλατε σ' αυτόν ως πρεσβευτές, ότι δηλαδή κατέλαβε το νησί, αφού το αφαίρεσε από τους ληστές, και ότι δικαιωματικά τού ανήκει. Αυτό όμως το επιχείρημα, επειδή δεν είναι δίκαιο, δεν είναι δύσκολο να του το ανασκευάσουμε. Γιατί όλοι οι ληστές, προσαρτώντας τις ξένες περιοχές και οχυρώνοντάς τες, ξεκινούν από κει και βλάπτουν τους άλλους. Όποιος λοιπόν τιμώρησε τους ληστές και έγινε κυρίαρχος, δεν είναι δυνατόν να πει δικαιολογημένα, αν το ισχυριζότανε, ότι του ανήκουν όσα εκείνοι ξένα μέρη άδικα κατείχαν.

Μτφρ. Γ.Φ. Παπαλεξανδρής. [1939] χ.χ. Δημοσθένους Λόγοι. VI, Περί της ειρήνης, Περί Αλοννήσου, Περί των εν Χερρονήσω, Περί των προς Αλέξανδρον συνθηκών. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Αθήνα: Ζαχαρόπουλος.

Ο Φίλιππος λέγει κατ' αρχάς, σχετικώς με την Αλόννησον, ότι μας την δίνει, ενώ ανήκει εις αυτόν, ισχυρίζεται όμως ότι σεις δεν έχετε δικαίωμα να την διεκδικήτε· διότι δεν κατέλαβε ούτε κατέχει νήσον ιδικήν σας. Και όταν επήγαμεν ως πρέσβεις προς αυτόν, μας έλεγε ότι κατέκτησεν αυτήν την νήσον αφαιρέσας αυτήν από τους πειρατάς και επομένως του ανήκει. Αυτό το επιχείρημα, ουδόλως στηριζόμενον επί του δικαίου, είναι εύκολον να του το αφαιρέσωμεν. Διότι οι πειραταί πάντοτε ξένους τόπους καταλαμβάνουν και χρησιμοποιούντες τούτους ως οχυρά ορμητήρια ληστεύουν τους άλλους. Αλλ' αυτός που τιμωρεί τους ληστάς και τους υποτάσσει, θα ήτο παράλογον εάν ισχυρίζετο ότι αυτά τα μέρη τα ξένα, που οι πειραταί κατείχον παρά το δίκαιον, καθίστανται κτήματα ιδικά του.

Ξενοφῶν, Λακεδαιμονίων Πολιτεία, 8, 01-3

Αγωγή και εκπαίδευση των παιδιών*

Σκοπός του Ξενοφώντα με τη συγγραφή του έργου αυτού ήταν να καταδείξει το μεγαλείο της νομοθεσίας του Λυκούργου, στην οποία απέδιδε τη μεγάλη ισχύ και ευδαιμονία του σπαρτιατικού κράτους. Μετά την εξέταση των νόμων του Λυκούργου που καθόριζαν την αγωγή και τον τρόπο ζωής των Σπαρτιατών, ο Ξενοφώντας αναφέρεται στο θεσμό των πέντε Εφόρων…

Ἀλλὰ γὰρ ὅτι μὲν ἐν Σπάρτῃ μάλιστα πείθονται ταῖς ἀρχαῖς τε καὶ τοῖς νόμοις, ἴσμεν ἅπαντες. Ἐγὼ μέντοι οὐδ’ ἐγχειρῆσαι οἶμαι πρότερον τὸν Λυκοῦργον ταύτην τὴν εὐταξίαν καθιστάναι πρὶν ὁμογνώμονας ἐποιήσατο τοὺς κρατίστους τῶν ἐν τῇ πόλει. Τεκμαίρομαι δὲ ταῦτα, ὅτι ἐν μὲν ταῖς ἄλλαις πόλεσιν οἱ δυνατώτεροι οὐδὲ βούλονται δοκεῖν τὰς ἀρχὰς φοβεῖσθαι, ἀλλὰ νομίζουσι τοῦτο ἀνελεύθερον εἶναι· ἐν δὲ τῇ Σπάρτῃ οἱ κράτιστοι καὶ ὑπέρχονται μάλιστα τὰς ἀρχὰς καὶ τῷ ταπεινοὶ εἶναι μεγαλύνονται καὶ τῷ ὅταν καλῶνται τρέχοντες ἀλλὰ μὴ βαδίζοντες ὑπακούειν, νομίζοντες, ἢν αὐτοὶ κατάρχωσι τοῦ σφόδρα πείθεσθαι, ἕψεσθαι καὶ τοὺς ἄλλους· ὅπερ καὶ γεγένηται.

• ὑπέρχομαι τὰς ἀρχάς: περιποιούμαι τους άρχοντες
• μεγαλύνομαι: καυχιέμαι
• κατάρχομαι: κάνω αρχή, αρχίζω πρώτος

Σύνταξη

Μετάφραση 1

Μτφρ. Π. Βλαχάκος & Γ.Α. Ράπτης. 2003. Ξενοφώντος Αγησίλαος. Εισαγωγή, μετάφραση, περίληψη, σχόλια Π. Βλαχάκος. Πρόλογος Δ. Λυπουρλής. Λακεδαιμονίων Πολιτεία. Εισαγωγή, μετάφραση, περίληψη, σχόλια Γ.Α. Ράπτης. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος.

Όλοι ασφαλώς γνωρίζουμε ότι στη Σπάρτη (οι πολίτες) είναι εξαιρετικά υπάκουοι στις αρχές και στους νόμους. Εγώ βέβαια πιστεύω ότι δε θα επιχειρούσε να επιβάλει ο Λυκούργος αυτή την ευταξία νωρίτερα παρά αφού εξασφάλισε τη συγκατάθεση των πιο ισχυρών παραγόντων της πόλης. Αυτά τα συμπεραίνω, διότι στις άλλες πόλεις οι ισχυρότεροι ούτε καν θέλουν να φαίνονται ότι φοβούνται την εξουσία, αλλά αυτό το θεωρούν ανελεύθερο· στη Σπάρτη όμως η ανώτερη τάξη και υπακούει στους άρχοντες και καμαρώνει με το ότι είναι ταπεινή και με το ότι όταν προσκαλείται, υπακούει τροχάδην και όχι βάδην, πιστεύοντας ότι αν αυτοί, κάνουν την αρχή να υπακούουν τυφλά, ασφαλώς θα ακολουθήσουν και οι άλλοι.

Μετάφραση 2

Μτφρ. Α.Ν. Διαμαντόπουλος. [1937] 1975. Ξενοφώντος Λακεδαιμονίων Πολιτεία, Αθηναίων Πολιτεία. Αρχαίον κείμενον, εισαγωγή, μετάφρασις, σημειώσεις. Αθήνα: Πάπυρος.

Όλοι βέβαια γνωρίζομεν ότι εις την Σπάρτην προ πάντων πείθονται εις τους άρχοντας και εις τους νόμους. Εγώ μάλιστα νομίζω ότι ο Λυκούργος ουδέ επεχείρησε να εγκαταστήση αυτήν την ευταξίαν πριν να εξασφαλίση εις τούτο την συγκατάθεσιν των ισχυροτέρων πολιτών. Συμπεραίνω δε τούτο από το ότι εις τας άλλας πόλεις οι δυνατώτεροι ουδέ θέλουν να νομίζωνται ότι φοβούνται τας αρχάς, αλλά θεωρούν τούτο ανελεύθερον· ενώ εις την Σπάρτην οι ισχυρότεροι πολίται και περιποιούνται μάλιστα τους άρχοντας και δια την ταπείνωσίν των καυχώνται, και προσκαλούμενοι δεν βαδίζουν αλλά τρέχουν δια να υπακούσουν· επειδή νομίζουν ότι αν αυτοί πρώτοι με ακρίβειαν υπακούουν, θα ακολουθήσουν και οι λοιποί.

Λυσίας*, Κατὰ Θεομνήστου, 30-31*

Εισαγωγή

Κάποιος Λυσίθεος, επικαλούμενος τις μαρτυρίες του κατηγόρου στην παρούσα δίκη και ενός ακόμη μάρτυρα, του Διονυσίου, είχε κατηγορήσει τον Θεόμνηστο ως ῥίψασπιν , γεγονός που του στερούσε το δικαίωμα συμμετοχής στην πολιτική ζωή της πόλης. Ο Θεόμνηστος με τη σειρά του κατηγόρησε τον Διονύσιο για ψευδομαρτυρία, ενώ για τον ομιλητή στην παρούσα δίκη υποστήριξε ότι είχε προκαλέσει την εκτέλεση του πατέρα του, καταγγέλλοντάς τον στους Τριάκοντα. Έτσι ο ομιλητής τον κατήγγειλε για συκοφαντική καταγγελία ( κακηγορίαν ).

Ἐπίλογος: συμβουλή να αγνοηθούν οι ισχυρισμοί του αντιδίκου και προτροπή για την καταδίκη του Ο ομιλητής απέδειξε ότι ο ισχυρισμός του Θεόμνηστου ότι ο ίδιος είχε προκαλέσει τη θανάτωση του πατέρα του ήταν αβάσιμος (βλ. και ΛΥΣ 10.1–3) και προσπάθησε να ανατρέψει προκαταβολικά κάποια δικονομικού περιεχομένου επιχειρήματα που ανέμενε ότι θα επικαλούνταν ο κατηγορούμενος. Έπειτα συνέκρινε το ήθος του με αυτό του κατηγορουμένου, για να καταλήξει:

Κείμενο

[30] Ἀκούω δ’ αὐτόν, ὦ ἄνδρες δικασταί, ἐπὶ τοῦτον τὸν λόγον τρέπεσθαι, ὡς ὀργισθεὶς εἴρηκε ταῦτα ἐμοῦ μαρτυρήσαντος τὴν αὐτὴν μαρτυρίαν Διονυσίῳ. Ὑμεῖς δ’ ἐνθυμεῖσθε, ὦ ἄνδρες δικασταί, ὅτι ὁ νομοθέτης οὐδεμίαν ὀργῇ συγγνώμην δίδωσιν, ἀλλὰ ζημιοῖ τὸν λέγοντα, ἐὰν μὴ ἀποφαίνῃ ὡς ἔστιν ἀληθῆ τὰ εἰρημένα. Ἐγὼ δὲ δὶς ἤδη περὶ τούτου μεμαρτύρηκα· οὐ γάρ πω ᾔδη ὅτι ὑμεῖς τοὺς μὲν ἰδόντας τιμωρεῖσθε, τοῖς δὲ ἀποβαλοῦσι συγγνώμην ἔχετε.[31] Περὶ μὲν οὖν τούτων οὐκ οἶδ’ ὅ τι δεῖ πλείω λέγειν· ἐγὼ δ’ ὑμῶν δέομαι καταψηφίσασθαι Θεομνήστου, ἐνθυμουμένους ὅτι οὐκ ἂν γένοιτο τούτου μείζων ἀγών μοι.

• Τα ρήματα ακούω, αισθάνομαι, πυνθάνομαι συντάσσονται:
  • α) Με γενική + κατηγορηματική μετοχή, όταν δηλώνουν άμεση αντίληψη: Ἤκουσα δὲ ποτὲ αὐτοῦ καὶ περὶ οἰκονομίας διαλεγομένου. [άκουσα ο ίδιος]
  • β) Με αιτιατική + κατηγορηματική μετοχή, όταν δηλώνουν έμμεση αντίληψη: Ἀλέξανδρος ἤκουσεν ἐν τῷ ὄπισθεν αὑτοῦ ὄντα Δαρεῖον. [άκουσε από άλλους]
  • γ) Με αιτιατική + ειδικό απαρέμφατο, όταν δηλώνουν ένα γεγονός αβέβαιο (απλή φήμη ή διάδοση): Ἤκουσεν αὐτὸν καλὸν κἀγαθὸν εἶναι, [άκουσε ως φήμη]
• ἀποβάλλω: ρίχνω από πάνω μου, απορρίπτω, χάνω (τὴν ἀσπίδα: είμαι ρίψασπης)
• ἀποφαίνω: κάνω κάτι φανερό, δείχνω με λόγια, γνωστοποιώ· ἀποφαίνομαι: (μέσο) επιδεικνύομαι, (παθητικό) διακηρύσσομαι· ἀποφαίνομαι γνώμην: εκφράζω τη γνώμη μου

Συντακτικές παρατηρήσεις

• Ἀκούω δ’ αὐτόν, ὦ ἄνδρες δικασταί, ἐπὶ τοῦτον τὸν λόγον τρέπεσθαι: Κύρια καταφατική πρόταση κρίσεως, εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
• τρέπεσθαι: Ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο του ρήματος ἀκούω
• αὐτόν: Αντικείμενο στο ρήμα ἀκούω, υποκείμενο του απαρεμφάτου τρέπεσθαι (ετεροπροσωπία)
• ἐπὶ τὸν λόγον: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κατεύθυνσης στο απαρέμφατο τρέπεσθαι
• τοῦτον: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο λόγον, δηλώνει προσωρινή ιδιότητα [βρίσκεται έξω από το άρθρο και το ουσιαστικό]
• δικασταί: Επιθετικός προσδιορισμός στο ἄνδρες (Τα ουσιαστικά που δηλώνουν ηλικία, εθνικότητα, επάγγελμα, αξίωμα… τίθενται ως επιθετικοί προσδιορισμοί)
• ὡς ὀργισθεὶς εἴρηκε ταῦτα ἐμοῦ μαρτυρήσαντος τὴν αὐτὴν μαρτυρίαν Διονυσίῳ: Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση, εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ὡς (δηλώνει υποκειμενική κρίση), εκφέρεται με οριστική παρακειμένου (γιατί εκφράζει πραγματικό γεγονός) και συντακτικά είναι επεξήγηση στη δεικτική αντωνυμία τοῦτον.
• ταῦτα: σύστοιχο αντικείμενο στο ρήμα εἴρηκε (ταῦτα τὰ ῥήματα)
• ὀργισθεὶς: αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο αὐτὸς (ενν.) υποκείμενο του ρήματος εἴρηκε, με υποκείμενο το αὐτός. [Αναλύεται σε αιτιολογική πρόταση: Ἐπεὶ ὠργίσθη]
• μαρτυρήσαντος: Γενική απόλυτη, χρονικοαιτιολογική μετοχή, ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου (και/ή της αιτίας) στο ρήμα εἴρηκε, με υποκείμενο το ἐμοῦ. [Ανάλυση: Ἐπεὶ ἐγὼ ἐμαρτύρησα]
• τὴν αὐτήν: επιθετικός προσδιορισμός στη μαρτυρία (έναρθρο)
• Διονυσίῳ: δοτική ως ετερόπτωτος προσδιορισμός στο αὐτὴν (δοτική αντικειμενική)
• ὅτι ὁ νομοθέτης οὐδεμίαν ὀργῇ συγγνώμην δίδωσιν: Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση, εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ὅτι (δηλώνει αντικειμενική κρίση), εκφέρεται με οριστική ενεστώτα (γιατί εκφράζει πραγματικό γεγονός) και συντακτικά είναι αντικείμενο στο ρήμα ἐνθυμεῖσθε (προτρεπτική προστακτική).
• ὀργῇ: αντικείμενο στην περίφραση συγγνώμην δίδωσι (ή έμμεσο αντικείμενο στο δίδωσι)
• ἀλλὰ ζημιοῖ τὸν λέγοντα: Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση… Συνδέεται αντιθετικά με την προηγούμενη ειδική με τον αντιθετικό σύνδεσμο ἀλλά (ζημιοῖ: οριστική ενεστώτα).
• ἐὰν μὴ ἀποφαίνῃ: Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση, εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο ἐάν και συντακτικά είναι επιρρηματικός προσδιορισμός της προϋπόθεσης στο ρήμα ἐνθυμεῖσθε. Πρόκειται για εξαρτημένο υποθετικό λόγο, που εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (ἐνθυμεῖσθε). Υπόθεση: ἐὰν+υποτακτική→Απόδοση: οριστική ενεστώτα (ζημιοῖ). Αόριστη επανάληψη στο παρόν και μέλλον.
• ὡς ἔστιν ἀληθῆ τὰ εἰρημένα: Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση, εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ὡς (δηλώνει υποκειμενική κρίση), εκφέρεται με οριστική ενεστώτα (γιατί εκφράζει πραγματικό γεγονός) και συντακτικά είναι αντικείμενο στο ρήμα ἀποφαίνῃ.
• ἀληθῆ: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο τὰ εἰρημένα μέσω του συνδετικού ρήματος ἔστι.
• δίς: επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο ρήμα μεμαρτύρηκα.
• ὅτι ὑμεῖς τοὺς μὲν ἰδόντας τιμωρεῖσθε: …Ειδική πρόταση, αντικείμενο στο ᾔδη…
• τοῖς δὲ ἀποβαλοῦσι συγγνώμην ἔχετε: …Ειδική πρόταση, αντικείμενο στο ᾔδη… Συνδέονται αντιθετικά με τους συνδέσμους μὲν-δέ.
• τοῖς ἀποβαλοῦσι: Αντικείμενο στην περίφραση συγγνώμην ἔχετε.
• Περὶ τούτων: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς στο ρήμα οἶδα.
• ὅ τι δεῖ πλείω λέγειν: Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής αγνοίας. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία ὅ τι, εκφέρεται με οριστική ενεστώτα (δεῖ) και συντακτικά είναι αντικείμενο στο ρήμα οὐκ οἶδα.
• λέγειν: Υποκείμενο του ρήμματος δεῖ
• με (ενν.): Υποκείμενο του απαρεμφάτου λέγειν (ετεροπροσωπία)
• ὅ,τι: σύστοιχο αντικείμενο στο λέγειν
• πλείω: επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο λέγειν
• ὑμῶν-καταψηφίσασθαι: αντικείμενα (έμμεσο-άμεσο) στο ρήμα δέομαι.
• Θεομνήστου: Αντικείμενο στο απαρέμφατο καταψηφίσασθαι.
• ἐνθυμουμένους: τροπική ή αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο ὑμᾶς (ενν.: υποκείμενο του καταψηφίσασθαι-ετεροπροσωπία)
• ὅτι οὐκ ἂν γένοιτο τούτου μείζων ἀγών μοι: …Ειδική…, αντικείμενο στο ενθυμουμένους
• μείζων: επιθετικός προσδιορισμός στο ἀγών (=υποκείμενο του ρήματος)
• τούτου: γενική συγκριτική στο μείζων. Παράλληλη συντακτική δομή: ἢ τοῦτο
• μοι: Δοτική προσωπική κτητική στο οὐκ ἂν γένοιτο.

Μετάφραση 1

Μτφρ. Σ. Τζουμελέας, Λυσίας. Λόγοι. Μετάφραση, σχόλια. Ι–ΙΙ., εκδ. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα 1939.

Πληροφορούμαι δε, κύριοι δικασταί, ότι αυτός θα ισχυρισθή και τούτο, ότι δηλαδή οργισθείς είπε ταύτα, επειδή εγώ εβεβαίωσα την μαρτυρίαν του Διονυσίου. Σεις δε, κύριοι δικασταί, να έχετε υπ' όψιν σας, ότι ο νομοθέτης ουδεμίαν οργήν συγχωρεί, αλλά τιμωρεί τον κακολογούντα, εάν δεν αποδείξη, ότι είναι αληθή, όσα λέγει. Εγώ δε δύο φοράς μέχρι τούδε έχω μαρτυρήσει περί τούτου· διότι δεν εγνώριζον ακόμη ότι σεις τους μεν ιδόντας, όταν μαρτυρήσουν τους τιμωρείτε, τους δε ρίπτοντας τα όπλα συγχωρείτε. Περί τούτων μεν λοιπόν δεν ηξεύρω γιατί πρέπει να λέγω περισσότερα. Σας ικετεύω να καταδικάσετε τον Θεόμνηστον έχοντες υπ' όψιν σας ότι δεν δύναται για μένα να υπάρξη μεγαλύτερος αγών του παρόντος.

Μετάφραση 2

Μτφρ. Γ.Α. Ράπτης, Λυσίας. ΙΙ, Καταγγελτικοί Λόγοι. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Πρόλογος Χ. Τσολάκης, εκδ. Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2003.

Πληροφορούμαι, ακόμη, άνδρες δικαστές, ότι αυτός θα στραφεί και προς αυτό το επιχείρημα, ότι δηλαδή είπε αυτά, επειδή τσατίστηκε που εγώ επιβεβαίωσα την κατάθεση του Διονυσίου. Ασφαλώς εσείς, άνδρες δικαστές, έχετε υπόψη σας ότι ο νομοθέτης δε δικαιολογεί καμιά οργή αλλά τιμωρεί τον κακολόγο, αν δεν αποδείξει ότι είναι αληθινά όσα λέγει. Κι εγώ δυο φορές έχω καταθέσει γι' αυτόν. Γιατί, βέβαια, δε γνώριζα ότι εσείς τους μάρτυρες που έχουν δει (πράγματα) με τα μάτια τους τούς τιμωρείτε, ενώ τους ριψάσπιδες τους συγχωρείτε. Δεν ξέρω γιατί πρέπει γι' αυτά να πω περισσότερα. Εγώ λοιπόν, ζητώ από σας να καταδικάσετε το Θεόμνηστο, αναλογιζόμενος ότι δε θα υπήρχε δίκη σπουδαιότερης σημασίας για μένα από την προκείμενη.

Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 1, 2, 6-7

Η εκπαίδευση των παιδιών στην περσική κοινωνία

Στο έργο αυτό ο Ξενοφώντας αναφέρεται στην προσωπικότητα και τον βίο του βασιλιά των Περσών Κύρου του Β´ του Μεγάλου, γιου του Καμβύση του Α´, τον οποίο θαύμαζε για τη δύναμη και το μεγαλείο του και τον θεωρούσε πρότυπο χρηστού βασιλιά. Αφού εξέφρασε αυτόν του τον θαυμασμό στο εισαγωγικό κεφάλαιο, ο Ξενοφώντας ανέτρεξε στα πρώτα χρόνια της ζωής του Κύρου. Έτσι του δόθηκε η ευκαιρία να περιγράψει το εκπαιδευτικό σύστημα των Περσών.

Οἱ μὲν δὴ παῖδες εἰς τὰ διδασκαλεῖα φοιτῶντες διάγουσι μανθάνοντες δικαιοσύνην· καὶ λέγουσιν ὅτι ἐπὶ τοῦτο ἔρχονται ὥσπερ παρ’ ἡμῖν ὅτι γράμματα μαθησόμενοι. Οἱ δ’ ἄρχοντες αὐτῶν διατελοῦσι τὸ πλεῖστον τῆς ἡμέρας δικάζοντες αὐτοῖς. Γίγνεται γὰρ δὴ καὶ παισὶ πρὸς ἀλλήλους ὥσπερ ἀνδράσιν ἐγκλήματα καὶ κλοπῆς καὶ ἁρπαγῆς καὶ βίας καὶ ἀπάτης καὶ κακολογίας καὶ ἄλλων οἵων δὴ εἰκός. [1.2.7] Οὓς δ’ ἂν γνῶσι τούτων τι ἀδικοῦντας, τιμωροῦνται. Κολάζουσι δὲ καὶ ὃν ἂν ἀδίκως ἐγκαλοῦντα εὑρίσκωσι. Δικάζουσι δὲ καὶ ἐγκλήματος οὗ ἕνεκα ἄνθρωποι μισοῦσι μὲν ἀλλήλους μάλιστα, δικάζονται δὲ ἥκιστα, ἀχαριστίας, καὶ ὃν ἂν γνῶσι δυνάμενον μὲν χάριν ἀποδιδόναι, μὴ ἀποδιδόντα δέ, κολάζουσι καὶ τοῦτον ἰσχυρῶς. Οἴονται γὰρ τοὺς ἀχαρίστους καὶ περὶ θεοὺς ἂν μάλιστα ἀμελῶς ἔχειν καὶ περὶ γονέας καὶ πατρίδα καὶ φίλους. Ἕπεσθαι δὲ δοκεῖ μάλιστα τῇ ἀχαριστίᾳ ἡ ἀναισχυντία· καὶ γὰρ αὕτη μεγίστη δοκεῖ εἶναι ἐπὶ πάντα τὰ αἰσχρὰ ἡγεμών.

Συντακτική ανάλυση

• φοιτῶντες: επιρρηματική τροπική μετοχή…
• μανθάνοντες: κατηγορηματική μετοχή…
• ἐπὶ τοῦτο: εμπρόθετος προσδιορισμός του σκοπού…
• ὥσπερ παρ’ ἡμῖν (λέγουσιν): Δευτερεύουσα επιρρηματική αναφορική-παραβολική πρόταση…
• ὅτι (ἔρχονται) γράμματα μαθησόμενοι: …Ειδική πρότση…
• μαθησόμενοι: τελική μετοχή…
• αὐτῶν: γενική αντικειμενική στο ἄρχοντες
• τὸ πλεῖστον: επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου (ή του ποσού)…
• τῆς ἡμέρας: γενική διαιρετική στο πλεῖστον
• δικάζοντες: κατηγορηματική μετοχή…
• αὐτοῖς: Αντικείμενο μετοχής…
• παισί: δοτική προσωπική κτητική…
• πρὸς ἀλλήλους:
• ὥσπερ ἀνδράσιν (γίγνεται): …παραβολική
• κλοπῆς, ἀρπαγῆς, βίας, ἀπάτης, κακολογίας, ἄλλων: γενικής ως ετερόπτωτος προσδιορισμός (της αιτίας) στο ἐγκλήματα
• οἵων δὴ εἰκός (ἐστι γίγνεσθαι): …αναφορική…
• (γίγνεσθαι): Υποκείμενο στο εἰκός ἐστι
• οἵων=οἷα: έλξη του αναφορικού…, υποκείμενο στο γίγνεσθαι (ετεροπροσωπία)
• Οὓς δ’ ἂν γνῶσι τούτων τι ἀδικοῦντας: …αναφορικο-υποθετική…, αόριστη επανάληψη στο παρόν και μέλλον
• τούτων: γενική διαιρετική στο τι
• ἀδικοῦντας: κατηγορηματική μετοχή…
• ὃν ἂν ἀδίκως ἐγκαλοῦντα εὑρίσκωσι: ..αναφορικο-υποθετική…, αόριστη επανάληψη στο παρόν και μέλλον
• ἐγκαλοῦντα: κατηγορηματική μετοχή…
• ἐγκλήματος: γενικής ως ετερόπτωτος προσδιορισμός (της αιτίας) στο εννοούμενο δίκην (σύστοιχο αντικείμενο του δικάζουσι)
• οὗ ἕνεκα ἄνθρωποι μισοῦσι μὲν ἀλλήλους μάλιστα | δικάζονται δὲ ἥκιστα: …αναφορική…
• ἀχαριστίας: …επεξήγηση στο ἐγκλήματος

Μετάφραση 1

Μτφρ. Β. Καλαμπαλίκης. 1975. Ξενοφώντος Κύρου Παιδεία. Αρχαίο κείμενο, μετάφραση, σημειώσεις. Εισαγωγή Ν. Μπουγάς. Αθήνα: Πάπυρος

Λοιπόν τα παιδιά πηγαίνοντας καθημερινά στο σχολείο διδάσκονται δικαιοσύνη και λένε πως γι' αυτό φοιτούν στα σχολεία· όπως ακριβώς σε μας, για να μάθουν γράμματα. Και οι άρχοντές τους (επιμελητές) περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας με το να δικάζουν για χάρη τους. Γιατί, καθώς είναι φυσικό, συμβαίνουν και μεταξύ των παιδιών, όπως ακριβώς και μεταξύ των αντρών, παραπτώματα και για κλοπή, και γι' αρπαγή, και για κακολογία, και άλλα που είναι φυσικό να συμβαίνουν. Όσους ανακαλύψουν ενόχους σ' ένα απ' αυτά τά παραπτώματα τους τιμωρούν. Τιμωρούν επίσης και όποιον πιάσουν νά κατηγορεί άλλους άδικα. Δικάζουν ακόμα και για αδίκημα για το οποίο οι άνθρωποι πάρα πολύ μισούνται μεταξύ τους, κι ωστόσο ελάχιστα καταφεύγουν στα δικαστήρια, δηλαδή την αχαριστία. Και όποιον καταλάβουν πως μπορεί να ανταποδώσει την ευεργεσία που του έγινε, αλλά δέν την ανταποδίδει, κι αυτόν τον τιμωρούν αυστηρά· γιατί πιστεύουν πως οι αχάριστοι και τους θεούς και τους γονείς και την πατρίδα και τους φίλους τους θα παραμελούσαν εντελώς. Και φαίνεται πως την αχαριστία προπάντων σχεδόν πάντοτε ακολουθεί η αναισχυντία· και ορθά τη θεωρούν σαν τη μεγαλύτερη αίτια όλων των κακών πράξεων.

Μετάφραση 2

Μτφρ. Σ. Τζουμελέας. χ.χ. Ξενοφών. Κύρου Παιδεία. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Ι–IV. Αθήνα: Ζαχαρόπουλος.

Τα παιδιά λοιπόν πάνε στα σχολεία και αδιαλείπτως εκεί διδάσκονται δικαιοσύνη, και λένε πως γι' αυτό πάνε στα σχολεία, καθώς στην πατρίδα μας τα παιδιά λένε πως πάνε στα σχολεία για να μάθουν γράμματα. Οι άρχοντές τους το περισσότερο μέρος της ημέρας το δαπανούν δικάζοντας αυτά, γιατί, καθώς ξέρομε, γίνονται μεταξύ των παιδιών, καθώς γίνονται και μεταξύ των αντρών, κατεργαριές, και για κλοπή, και γι' αρπαγή, και για βιαιοπραγίες, και για απάτη, και για κακολογίες, και γι' άλλα, όσα φυσικό είναι να συμβαίνουν. Εκείνους που ανακαλύψουν πως έκαμαν κανένα απ' αυτά τα αδικήματα, τους τιμωρούν. Τιμωρούν όμως και κείνον που θα ανακαλύψουν πως άδικα κατηγορεί άλλον. Δικάζουν και γι' αδίκημα που κάνει να μισούνται μεταξύ τους οι άνθρωποι, δεν καταφεύγουν όμως γι' αυτό στα δικαστήρια, εννοώ την αχαριστία, και κείνον που καταλάβουν πως μπορεί να αποδώση την ευεργεσία που του έγινε, αλλά δεν την αποδίδει, τον τιμωρούν αυστηρά. Γιατί φρονούν πως οι αχάριστοι και τους θεούς μπορούν να παραμελούν, και τους γονείς τους, και την πατρίδα τους, και τους φίλους τους. Νομίζουν πως την αχαριστία την ακολουθεί η αναισχυντία· και ορθώς έχουν την ιδέα πως η αναισχυντία οδηγεί τους ανθρώπους σε όλες τις κακές πράξεις.

Λυκούργος, Κατά Λεωκράτους, 20, 83-84

• Εισαγωγικά για τον Λυκούργο βλ.: Σπυρίδων Βλιώρας, Λυκούργος (ρήτορας), εγκυκλοπαίδεια wikipedia, 2008

Πανελλήνιες εξετάσεις Ημερησίων 2005

Εισαγωγή

Ο όρκος των Αθηναίων εφήβων και οι πράξεις του Λεωκράτη – Το παράδειγμα του όρκου πριν από τη μάχη των Πλαταιών

Ο Λυκούργος εισηγείται εἰσαγγελίαν προδοσίας εναντίον του Λεωκράτη για τη φυγή του από την Αθήνα τις κρίσιμες στιγμές μετά την ήττα στη Χαιρώνεια (338 π.Χ.). Αρχικά, ο ρήτορας παρέθεσε τα ψηφίσματα και τα μέτρα με τα οποία προσπάθησε η πόλη να αντιμετωπίσει τη δυσχερή κατάσταση. Ένα μάλιστα από αυτά καθιστούσε ενόχους προδοσίας όσους θα εγκατέλειπαν στο εξής την Αθήνα. Ο Λεωκράτης, όμως, πρόλαβε να καταφύγει στη Ρόδο κάποιες ώρες πριν από την ψήφισή του και έτσι, στην πίστιν του λόγου του, ο ρήτορας εστιάζει στην ηθική –και όχι τη νομική– πλευρά του ζητήματος. Αφού αναφέρθηκε στην εκστρατεία του Ξέρξη, οπότε οι Αθηναίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πόλη τους, για να την υπερασπιστούν αποτελεσματικότερα, ο ρήτορας επισημαίνει:

Κείμενο

Τοῦτο γὰρ ἔχει μέγιστον ἡ πόλις ὑμῶν ἀγαθόν, ὅτι τῶν καλῶν ἔργων παράδειγμα τοῖς Ἕλλησι γέγονεν· ὅσον γὰρ τῷ χρόνῳ πασῶν ἐστιν ἀρχαιοτάτη, τοσοῦτον οἱ πρόγονοι ἡμῶν τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ἀρετῇ διενηνόχασιν. Ἐπὶ Κόδρου γὰρ βασιλεύοντος Πελοποννησίοις γενομένης ἀφορίας κατὰ τὴν χώραν αὐτῶν ἔδοξε στρατεύειν ἐπὶ τὴν πόλιν ἡμῶν, καὶ ἡμῶν τοὺς προγόνους ἐξαναστήσαντας κατανείμασθαι τὴν χώραν. καὶ πρῶτον μὲν εἰς Δελφοὺς ἀποστείλαντες τὸν θεὸν ἐπηρώτων εἰ λήψονται τὰς Ἀθήνας· ἀνελόντος δ' αὐτοῖς τοῦ θεοῦ, ὅτι τὴν πόλιν αἱρήσουσιν ἐὰν μὴ τὸν βασιλέα τὸν Ἀθηναίων {Κόδρον} ἀποκτείνωσιν, ἐστράτευον ἐπὶ τὰς Ἀθήνας.

Μεταφράσεις

Μτφρ. Π. Λεκατσάς. [1939] χ.χ. Λυκούργος. Κατά Λεωκράτους. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Αθήνα: Ζαχαρόπουλος.

Διότι ακριβώς τούτο έχει η πόλις ημών μέγιστον αγαθόν, ότι παράδειγμα των ωραίων έργων έχει γίνει διά τους Έλληνας· επειδή όσον κατά την ηλικίαν η πόλις μας είναι αρχαιοτέρα πασών των άλλων, τοσούτον και οι πρόγονοι ημών κατά την ευγένειαν και την ανδρείαν υπερτερούσι των άλλων ανθρώπων. Ούτω την εποχήν καθ' ην εβασίλευεν ενταύθα ο Κόδρος συνέβη να καταλάβη την χώραν των αφορία και δι' αυτό απεφάσισαν να εκστρατεύσουν εναντίον της πόλεώς μας και εκδιώκοντες τους προγόνους μας να διανεμηθούν την χώραν μας. Και κατά πρώτον μεν αποστείλαντες ανθρώπους εις τους Δελφούς ηρώτων τον θεόν αν θα καταλάβουν τας Αθήνας· αποκριθέντος δε του θεού ότι θα καταλάβουν την πόλιν εάν δεν φονεύσουν τον βασιλέα των Αθηναίων Κόδρον, εξεστράτευσαν εναντίον των Αθηνών.

Μτφρ. Κ.Θ. Αραπόπουλος. 1962. Λυκούργου Κατά Λεωκράτους. Αρχαίον κείμενον, εισαγωγή, μετάφρασις, σημειώσεις. Αθήνα: Πάπυρος.

Διότι τούτο είναι το μέγιστον αγαθόν, το οποίον έχει η πόλις μας, ότι δηλαδή είναι παράδειγμα των γενναίων πράξεων εις τους Έλληνας· διότι όσον κατά τον χρόνον είναι αρχαιοτάτη από όλας τας πόλεις, τόσον πολύ οι πρόγονοί μας έχουν διαφέρει από τους άλλους ανθρώπους κατά την αρετήν. Ότε δηλαδή ήτο βασιλεύς ο Κόδρος, οι Πελοποννήσιοι απεφάσισαν, επειδή η χώρα των δεν είχε καρποφορήσει, να εκστρατεύσουν εναντίον της πόλεώς μας και αφού εκδιώξουν τους προγόνους μας να διαμοιρασθούν αυτήν. Και πρώτον μεν έστειλαν απεσταλμένους εις τους Δελφούς και ηρώτησαν τον θεόν, αν θα καταλάβουν τας Αθήνας· αφού δε έδωκεν εις αυτούς ο θεός χρησμόν, ότι θα καταλάβουν αυτάς, αν δεν φονεύσουν τον βασιλέα των Κόδρον, εξεστράτευσαν κατά της πατρίδος μας.

Ερωτήσεις

Γ1.Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας το κείμενο.[Μονάδες 20]

Γ2.α. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:[Μονάδες 5] διενηνόχασιν: το τρίτο ενικό πρόσωπο οριστικής μέλλοντα της ίδιας φωνής. ἀποστείλαντες: το τρίτο πληθυντικό πρόσωπο οριστικής μέλλοντα της ίδιας φωνής. ἐπηρώτων: το τρίτο ενικό πρόσωπο ευκτικής ενεστώτα της ίδιας φωνής. λήψονται: το δεύτερο ενικό πρόσωπο οριστικής παρακειμένου της ίδιας φωνής. ἀνελόντος: το δεύτερο ενικό πρόσωπο προστακτικής αορίστου β' της ίδιας φωνής.

Γ2.β.Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:[Μονάδες 5] τοῦτο: την ονομαστική πληθυντικού του αρσενικού γένους. μέγιστον: τη δοτική πληθυντικού του αρσενικού γένους στο συγκριτικό βαθμό. πασῶν: τη δοτική ενικού του αρσενικού γένους. γενομένης: την ονομαστική πληθυντικού του θηλυκού γένους. τὸν βασιλέα: την κλητική του ενικού αριθμού.

Γ3.α.Να προσδιορίσετε τη συντακτική θέση των παρακάτω λέξεων: τῶν καλῶν, παράδειγμα, ἀρετῇ, ἐπὶ τὴν πόλιν, πρῶτον, αὐτοῖς.[Μονάδες 6]

Γ3.β.Να βρεθεί ο υποθετικός λόγος του κειμένου· να αναγνωρισθεί το είδος του και να μετατραπεί σε υποθετικό λόγο που να δηλώνει την αόριστη επανάληψη στο παρόν και στο μέλλον.[Μονάδες 4]

Απαντήσεις

Γ1. Αυτό πράγματι έχει η πόλη σας μεγαλύτερο αγαθό, ότι δηλαδή έχει γίνει παράδειγμα καλών έργων για τους Έλληνε· γιατί όσο είναι η πιο αρχαία από όλες στο χρόνο, τόσο οι πρόγονοί μας έχουν ξεχωρίσει από τους άλλους ανθρώπους στην αρετή. Γιατί την εποχή που ήταν βασιλιάς ο Κόδρος, Οι Πελοποννήσιοι, επειδή υπήρξε αφορία στη χώρα του, αποφάσισαν να εκστρατεύσουν εναντίον της πόλης μας· και αφού εκδιώξουν τους προγόνους μας, να μοιράσουν τη χώρα. Και πρώτα αφού έστειλαν (αντιπροσώπους) στους Δελφούς, ρωτούσαν τον θεό αν θα καταλάβουν την Αθήνα. Όταν ο θεός τούς αποκάλυψε ότι θα κυριεύσουν την πόλη, εάν δεν σκοτώσουν το βασιλιά των Αθηναίων (Κόδρο), εκστράτευαν εναντίον της Αθήνας.

Γ2.α. διενηνόχασιν - διοίσει

ἀποστείλαντε - ἀποστελοῦσιν

ἐπηρώτων - ἐπερωτῷ, ἐπερωτώῃ

λήψονται - εἴληφα

ἀνελόντος - ἄνελε

Γ2.β. τοῦτο - οὗτοι

μέγιστον - μείζοσι

πασῶν - παντί

γενομένη - γενόμεναι

τὸν βασιλέα - βασιλεῦ

Γ3.α. τῶν καλῶν: επιθετικός προσδιορισμός στο « ἔργων»

Παράδειγμα: κατηγορούμενο στο υποκείμενο ἡ πόλις μέσω του συνδετικού ρήματο γέγονεν

ἀρετῇ: δοτική της αναφοράς στο διενηνόχασιν

ἐπί τὴν πόλιν: εμπρόθετος εχθρικής κατεύθυνσης

πρῶτον: επιρρηματικός προσδιορισμός χρόνου

αὐτοῖς: αντικείμενο στη μετοχή ἀνελόντος

Γ3.β.

Υπόθεση: Ἐάν μὴ τὸν βασιλέα τῶν Ἀθηναίων (Κόδρον) ἀποκτείνωσιν

Απόδοση: ὅτι τὴν πόλιν αἱρήσουσιν

Υποθετικός λόγος εξαρτημένος του προσδοκώμενου· στον ευθύ λόγο θα έχει τη μορφή: ἐάν μὴ τὸν βασιλέα τῶν Ἀθηναίων ( Κόδρον) ἀποκτείνωσιν (ἀποκτείνητε), τὴν πόλιν αἱρήσουσιν (αἱρήσετε)

Αόριστη Επανάληψη στο παρόν και στο μέλλον: Ἐάν μὴ τὸν βασιλέα τῶν Ἀθηναίων (Κόδρον) ἀποκτείνωσιν (ἀποκτείνητε) - τὴν πόλιν αἱροῦσιν (αἱρεῖτε)

Συντακτική Ανάλυση

• Τοῦτο: Αρ.
• μέγιστον: επιθ. προσδ.
• ὑμῶν: γεν. κτ.
• ἀγαθόν: κτγ. Αρ.
• ὅτι…: ειδ., επεξγ.
• ἔργων: γεν.αντ. στο παράδειγμα
• παράδειγμα: κτγ.Υρ.
• τοῖς Ἕλλησι: δοτ. προσ. χαρ.
• ὅσον…: ανφ. πρβλ. ποσού
• ὅσον / τοσοῦτον: ποσ.
• τῷ χρόνῳ: χρ.
• πασῶν: γεν. διαιρ.
• ἀρχαιοτάτη: κτγ. Υρ.
• ἀνθρώπων: Αρ.
• ἀρετῇ: Αρ. ή δτο. ανφρ.
• βασιλεύοντος: επιθ. (ή χρ.)
• Πελοποννησίοις: δοτ. κρίν. προσ.
• γενομένης: χρ. μτχ. γεν. απόλ.
• στρατεύειν / κατανείμμασθαι: Υρ.
• τοὺς προγόνους: Αμτχ.
• ἀποστείλαντες: χρ. μτχ.
• εἰ…: πλ. ερ. Αρ.
• ἀνελόντος: χρ. μτχ. γεν. απόλ.
• ὅτι…: ειδ. Αρ. (επεξγ.)
• …

Δημοσθένης, Ἐπιτάφιος, 35-36

Εισαγωγή

Για τον Επιτάφιο λόγο του Δημοσθένη

Ο λόγος εκφωνήθηκε προς τιμήν των Αθηναίων που σκοτώθηκαν στη μάχη της Χαιρώνειας (338 π.Χ.), όπου οι συνασπισμένες εναντίον των Μακεδόνων πόλεις της νότιας Ελλάδας ηττήθηκαν από τον Φίλιππο.

Παραμυθία στους συγγενείς των νεκρών – Ἐπίλογος

Πέρα από τα ψυχικά χαρίσματα ή τις ηθικές αξίες των τιμώμενων νεκρών, στην αυτοπροαίρετη ηρωική τους θυσία συνέβαλε το ίδιο το δημοκρατικό πολίτευμα. Αξιοποιώντας το γεγονός ότι καθεμιά από τις δέκα φυλές χρωστούσε το όνομά της στους ήρωες του αθηναϊκού παρελθόντος, ο ρήτορας έκανε στη συνέχεια λόγο για την ιδιαίτερη συνεισφορά καθεμιάς από τις δέκα φυλές στο πεδίο της μάχης, την οποία παρουσίασε εμπνευσμένη και ανάλογη προς την ηρωική συμπεριφορά εκείνων. Έφτασε η ώρα να περάσει στην παραμυθία προς τους συγγενείς των νεκρών.

Κείμενο

S.H. Butcher & W. Rennie, Demosthenis Orationes, Ι–III, εκδ. Clarendon Press, Οξφόρδη 1903

[35] Ἔστι μὲν οὖν ἴσως χαλεπὸν τὰς παρούσας συμφορὰς λόγῳ κουφίσαι· δεῖ δ’ ὅμως πειρᾶσθαι καὶ πρὸς τὰ παρηγοροῦντα τρέπειν τὴν ψυχήν, ὡς τοὺς τοιούτους ἄνδρας γεγεννηκότας καὶ πεφυκότας αὐτοὺς ἐκ τοιούτων ἑτέρων καλόν ἐστιν τὰ δείν’ εὐσχημονέστερον τῶν ἄλλων φέροντας ὁρᾶσθαι καὶ πάσῃ τύχῃ χρωμένους ὁμοίους εἶναι. [36] Καὶ γὰρ ἐκείνοις ταῦτ’ ἂν εἴη μάλιστ’ ἐν κόσμῳ καὶ τιμῇ, καὶ πάσῃ τῇ πόλει καὶ τοῖς ζῶσιν ταῦτ’ ἂν ἐνέγκοι πλείστην εὐδοξίαν. Χαλεπὸν πατρὶ καὶ μητρὶ παίδων στερηθῆναι καὶ ἐρήμοις εἶναι τῶν οἰκειοτάτων γηροτρόφων· σεμνὸν δέ γ’ ἀγήρως τιμὰς καὶ μνήμην ἀρετῆς δημοσίᾳ κτησαμένους ἐπιδεῖν, καὶ θυσιῶν καὶ ἀγώνων ἠξιωμένους ἀθανάτων.

• χαλεπός: λυπηρός, αλγεινός, δύσκολος, φοβερός, δυσχερής (χαλεπώτερος, χαλεπώτατος)
• εὐσχήμων: κομψός, όμορφος, ευπρεπής (εὐσχημονέστερος, εὐσχημονέστατος)
• σεμνός: σεβαστός, έντιμος, σοβαρός, υπερήφανος (σεμνότερος, σεμνότατος: το -ε- είναι θέσει μακρό)
• πειράω-ῶ, ἐπείρων, πειράσω, ἐπείρασα, πεπείρακα, ἐπεπειράκειν· πειρῶμαι, ἐπειρώμην, πειράσομαι & πειραθήσομαι, ἐπειρασάμην & ἐπειράθην, πεπείραμαι, ἐπεπειράμην.
• τρέπω, ἔτρεπον, τρέψω, ἔτρεψα & ἔτραπον, τέτροφα & τέτραφα, ἐτετρόφειν & ἐτετράφειν· τρέπομαι, ἐτρεπόμην, τρέψομαι & τρεφθήσομαι & τραπήσομαι, ἐτρεψάμην & ἐτραπόμην & ἐτρέφθην & ἐτράπην, τέτραμμαι, ἐτετράμμην.
• φύω, ἔφυον, φύσω, ἔφυσα· φύομαι, ἐφυόμην, φύσομαι, ἔφυν, πέφυκα, ἐπεφύκειν.
• φέρω, ἔφερον, οἴσω, ἤνεγκον, ἐνήνοχα, ἐνηνόχειν· φέρομαι, ἐφερόμην, οἴσομαι & ἐνεχθήσομαι, (ἠνεγκάμην &) ἠνεγκόμην & ἠνέχθην, ἐνήνεγμαι, ἐνηνέγμην.
• χρήομαι-ῶμαι, ἐχρώμην, χρήσομαι, ἐχρησάμην & ἐχρήσθην, κέχρημαι, ἐκεχρήμην, κεχρήσομαι.
• κτάομαι-ῶμαι, ἐκτώμην, κτήσομαι & κτηθήσομαι, ἐκτησάμην & ἐκτήθην, κέκτημαι, ἐκεκτήμην, κεκτήσομαι.

Στόχοι

• Μετάφραση του κειμένου σε άρτιο νεοελληνικό λόγο (20 μονάδες στις πανελλήνιες εξετάσεις)
• Για τις συντακτικές παρατηρήσεις (10 μονάδες στις πανελλήνιες εξετάσεις): Απρόσωπα ρήματα & εκφράσεις, δοτικές προσωπικές
• Για τις γραμματικές παρατηρήσεις (10 μονάδες στις πανελλήνιες εξετάσεις): γεγεννηκότας, πέφυκα, ἐνέγκοι, ἀγήρως (αττικόκλιτα επίθετα), εὐσχήμων

Μετάφραση 1

Μτφρ. Α. Τυφλόπουλος (επιμ. Δ. Ιακώβ)· στο Ανθολόγιο Αρχαίων Ελληνικών Κειμένων, εκδ. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Θεσσαλονίκη 2006

Ίσως, λοιπόν, είναι δύσκολο να ανακουφίσει κανείς με τα λόγια τις παρούσες δυστυχίες· πρέπει, όμως, να προσπαθήσουμε επιπλέον να κατευθύνουμε την ψυχή στην παρηγοριά, επειδή είναι όμορφο αυτοί που γέννησαν τέτοιους ανθρώπους και γεννήθηκαν οι ίδιοι από άλλους σαν αυτούς να φαίνεται ότι υπομένουν τις συμφορές με περισσότερη ευπρέπεια από τους υπόλοιπους και, ανεξάρτητα από ό,τι τους συμβεί, να τους μοιάζουν. Γιατί αυτά τους πρέπουν και τους τιμούν σε απόλυτο βαθμό, αλλά και ολόκληρη η πόλη και οι ζωντανοί θα αποκτήσουν μεγάλη δόξα. Eίναι, βέβαια, δύσκολο να στερηθούν οι γονείς τα παιδιά τους και να μην έχουν πια τους πιο κοντινούς τους ανθρώπους για να τους γηροκομήσουν· αλλά προκαλεί περηφάνια να διαπιστώσουν ότι αποκτούν τιμές αγέραστες και δημόσια μνημείωση της αρετής και ότι θεωρούνται άξιοι αθάνατων θυσιών και αγώνων.

Μετάφραση 2

Μτφρ. Κ.Θ. Αραπόπουλος, Δημοσθένους Λόγοι: Επιτάφιος, Προς Ευβουλίδην, Ερωτικός, Αρχαίον κείμενον, εισαγωγή, μετάφρασις, σημειώσεις, εκδ. Πάπυρος, Αθήνα 1965

Είναι μεν λοιπόν δύσκολον ίσως να ανακουφίση κανείς με λόγους τας παρούσας συμφοράς· πρέπει όμως να προσπαθώμεν να τρέπωμεν τας ψυχάς προς τας ιδέας που παρηγορούν, ότι δηλαδή οι αναδειχθέντες, αυτοί οι ίδιοι, τοιούτοι άνδρες και καταγόμενοι από άλλους τοιούτους, είναι καλόν να φαίνωνται, ότι υποφέρουν ευπρεπέστερον από τους άλλους τα δεινά και ότι είναι σταθεροί και εις την μίαν και εις την άλλην τύχην. Διότι τοιαύτα συναισθήματα αποτελούν εξαιρετικόν στόλισμα και τιμήν δι' εκείνους και εις όλην την πόλιν και εις τους ζώντας ήθελον φέρει μεγάλην δόξαν. Είναι λυπηρόν διά τον πατέρα και την μητέρα να στερηθούν τα παιδιά των και να είναι έρημοι των πλησιεστάτων συγγενών που θα τους περιποιηθούν εις τα γηρατειά των· αλλά είναι ευγενής ικανοποίησις να βλέπουν τα παιδιά των να λαμβάνουν παρά της πατρίδος αιωνίας τιμάς και να τιμώνται με θυσίας και εορτάς, ωσάν αθάνατοι.

Συντακτική ανάλυση

• Χαλεπόν ἐστι: Ρ (απρ. έκφρ.)
• ἴσως: επιρ. τρ.
• κουφίσαι: Υρ [με Υ το μὲ ή τινὰ (ενν.)]
• λόγῳ: δοτ.τρ.
• τὰς συμφοράς: Ααπρ.
• πειρᾶσθαι-τρέπειν: Υρ [άλλη άποψη: τρέπειν: Απειρᾶσθαι· καὶ (προσθ.) πρὸς τὰ παρηγοροῦντα: εμπρ. κτθ.]
• πρὸς τὰ παρηγοροῦντα: εμπρ. κτθ.
• τὴν ψυχήν: Ατρέπειν (και στο παρηγορούντα)
• ὡς…εἶναι: αιτ. πρ.
• ὁρᾶσθαι-εἶναι: Υρ
• τοὺς γεγεννηκότας-πεφυκότας: Υαπρ. (επιθ.μτχ.)
• ἄνδρας: Αμτχ (γεγεννηκότας)
• τοιούτους: επιθ. στο ἄνδρας
• αὐτούς: κτγρ.προσδ. στο Υ τού πεφυκότας (τοὺς)
• ἐξ ἑτέρων: εμπρ. καταγ.
• φέροντας: κτγ. μτχ. συνημ. στο γεγεννηκότας-πεφυκότας
• τὰ δεινά: Αφέροντας
• εὐσχημονέστερον: επιρ.τρ.
• τῶν ἄλλων: γεν.συγκρ.
• χρωμένους: τρ.μτχ.
• τύχῃ: Αχρωμένους
• πάσῃ: κτγ. πρ. στο τύχῃ
• ὁμοίους: κτγρ. στο Υγεγεννηκότας-πεφυκότας του εἶναι (συνδ.)
• ἐκείνοις: δοτ.προσ.ηθική
• ταῦτα: Υρ
• μάλιστα: επίρ. ποσ.
• ἐν κόσμῳ-τιμῇ: εμπρ.κτστ.
• ταῦτα: Υρ
• τῇ πόλει καὶ τοῖς ζῶσιν: έμμ. Αρ
• εὐδοξίαν: άμ. Αρ
• Χαλεπόν ἐστι: Ρ
• πατρὶ καὶ μητρί: δοτ. προσ.
• στερηθῆναι: Υρ.
• παίδων: Ααπρ.
• ἐρήμοις: κτγρ. στο πατρὶ-μητρί μέσω του συνδ. εἶναι· κανονικά θα έπρεπε να βρίσκεται σε αιτ.· τέθηκε σε δοτ. λόγω έλξης
• γηροτρόφων: γεν.αντ. στο ἐρήμοις
• σεμνόν ἐστι: Ρ
• ἐπιδεῖν: Υρ [με Υ το τινὰ (ενν.)]
• τούτους (ενν.): Ααπρ.
• κτησαμένους-ἠξιωμένους: κτγρ.μτχ. συνημ. στο τούτους
• τιμὰς καὶ μνήμην: Αμτχ.
• ἀγήρως: επιθ.προσδ. στο τιμὰς
• ἀρετῆς: γεν. αντ. στο μνήμην
• δημοσίᾳ: δοτ.τρ.
• θυσιῶν καὶ ἀγώνων: Αμτχ.

1983 (Δέσμες)

Κείμενο

Πλάτων, Ἱππίας ἐλάσσων, 369d-e

Ὦ Ἱππία, ἐγώ τοι οὐκ ἀμφισβητῶ μὴ οὐχί σὲ εἶναι σοφώτερον ἢ ἐμέ· ἀλλ’ ἀεὶ εἴωθα, ἐπειδάν τις λέγῃ τι, προσέχειν τὸν νοῦν, ἄλλως τε καὶ ἐπειδάν μοι δοκῇ σοφὸς εἶναι ὁ λέγων, καὶ ἐπιθυμῶν μαθεῖν ὅ,τι λέγει διαπυνθάνομαι καὶ ἐπανασκοπῶ και συμβιβάζω τὰ λεγόμενα, ἵνα μάθω· ἐὰν δὲ φαῦλος δοκῇ μοι εἶναι ὁ λέγων, οὔτε ἐπανερωτῶ οὔτε μοι μέλει ὧν λέγει. Καὶ γνώσει τούτῳ οὕς ἀν ἐγὼ ἡγῶμαι σοφοὺς εἶναι· εὑρήσεις γάρ με λιπαρῆ ὄντα περὶ τὰ λεγόμενα ὑπὸ τούτου καὶ πυνθανόμενον παρ’ αὐτοῦ, ἵνα μαθών τι ὠφεληθῶ.

Λεξιλόγιο

• Εἴωθα: πρκ. (με σημασία ενστ.) του ρ. *ἔθω: είμαι συνηθισμένος, συνηθίζω
• Διαπυνθάνομαι: ερευνώ με ερωτήσεις, ανακαλύπτω, μαθαίνω (διὰ+πυνθάνομαι)
• Φαῦλος: εύκολος, ελαφρός, μικρός, μηδαμινός, ανάξιος λόγου, ταπεινός, πρόστυχος, άσχημος, απερίσκεπτος
• Λιπαρής: επίμονος, ισχυρογνώμονας, πεισματάρης, ενοχλητικός, που ικετεύει με θέρμη

Μετάφραση

Σωκράτης: Ιππία, δεν αμφισβητώ ότι είσαι σοφότερος από μένα· αλλά πάντα συνήθιζα να προσέχω ό,τι λέει κάποιος, όταν μιλάει, κυρίως όταν μου φαίνεται ότι είναι σοφός ο ομιλητής· και θέλοντας (επειδή…) να μάθω τι εννοεί, του κάνω ερωτήσεις και εξετάζω και συγκρίνω αυτά που λέει, για να (μπορέσω να) μάθω. Αν όμως ο ομιλητής μού φαίνεται ανάξιος λόγου, ούτε του κάνω ερωτήσεις κι ούτε με νοιάζει τι λέει. Και μ' αυτόν τον τρόπο θα καταλάβεις ποιους εγώ θεωρώ σοφούς· γιατί με επιμονή ρωτώ για τα λεγόμενά του, προκειμένου να μάθω κάτι και να ωφεληθώ.

Socrates: Hippias, I do not doubt that you are wiser than I; but it is always my custom to pay attention when anyone is speaking, especially when the speaker seems to me to be wise; and because I desire to learn what he means, I question him thoroughly and examine and compare the things he says, in order that I may learn. But if the speaker seems to me to be worthless, I neither ask questions nor care what he says. And by this you will recognize whom I regard as wise; for you will find me persistently asking such a man questions about what he says, [369e] in order that I may profit by learning something.

Σύνταξη

• Ὦ Ἱππία … ἢ ἐμέ: Κύρια αποφατική πρόταση κρίσεως
• Ὦ Ἱππία: κλ.πρ.
• εἶναι: Αρ
• σέ: Υαπρ
• σοφώτερον: κτγΥαπρ
• ἢ ἐμέ: β' όρος σύγκρισης (=ἐμοῦ)
• ἀλλ’ ἀεὶ εἴωθα προσέχειν τὸν νοῦν: Κύρια καταφατικής πρόταση κρίσεως
• προσέχειν: Αρ
• Ἐγώ (ενν.): Υρ+απρ (ταυτοπροσωπία)
• τὸν νοῦν: Ααπρ
• ἐπειδάν τις λέγῃ τι: χρ.υποθ., αόριστη επανάληψη παρόν-μέλλον
• τί: σύστ.Αρ.
• καὶ ἐπειδάν μοι δοκῇ σοφὸς εἶναι ὁ λέγων: χρ.υποθ., αόριστη επανάληψη παρόν-μέλλον
• δοκῇ: προσ. σύντ.
• ὁ λέγων: Υρ+απρ
• μοι: δοτ.προσ.κρίν.προσ.
• σοφός: κτγΥαπρ
• καὶ ἐπιθυμῶν μαθεῖν διαπυνθάνομαι: Κύρια καταφατικής πρόταση κρίσεως
• ἐπιθυμῶν: αιτ.μτχ., συνημμ.
• μαθεῖν: Αμτχ.
• ὅ,τι λέγει: πλάγια ερωτηματική πρότ., Ααπρ (μαθεῖν)
• ἵνα μάθω: τελ. πρότ.
• ἐὰν δὲ φαῦλος δοκῇ μοι εἶναι ὁ λέγων: Υποθ., αόριστη επανάληψη παρόν-μέλλον
• μέλει μοι ὧν λέγει=μέλησίς ἔστι μοι τούτων, ἃ λέγει
• μοι: δοτ. προσ. στο μέλει
• ὧν λέγει: ανφρ.υποθ., Αρ (μέλει) [=τούτων, ἃ λέγει: έλξη του αναφορικού· ἅ: Αρ (λέγει)]
• τούτῳ: δοτ. τροπ.
• οὕς ἀν ἐγὼ ἡγῶμαι σοφοὺς εἶναι: πλ. ερώτ., Αρ (γνώσει)
• οὕς: Υαπρ
• σοφούς: κτγΥαπρ
• μέ: Αρ (εὑρήσεις), Υμτχ (ὄντα)
• ὄντα: κτγ. μτχ. συνημμ. στο μέ
• λιπαρῆ: κτγ. Υμτχ
• περὶ τὰ λεγόμενα: εμπρ. αναφ.
• ὑπὸ τούτου: ποιητ. αίτιο
• πυνθανόμενον: κτγ. μτχ. συνημμ. στο μέ
• παρ' αυτοῦ: εμπρ. προέλευσης
• ἵνα μαθών τι ὠφεληθῶ: τελ. πρότ.
• μαθών: χρ. μτχ. συνημμ.
• τί: σύστ. Αμτχ (μαθών)

2001 (Δέσμες)

Εισαγωγή

Τα γεγονότα της Αμφίπολης*

Το 424 π.Χ. οι Σπαρτιάτες νίκησαν στο Δήλιο της Βοιωτίας τους Αθηναίους. Επιπλέον, ο Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας έφτασε στη Χαλκιδική και κινήθηκε εναντίον της Αμφίπολης.

Το 424 π.Χ. εκλέχθηκε στρατηγός των Αθηναίων ο ιστορικός Θουκκυδίδης και ανέλαβε τη διοίκηση 7 πλοίων που αγκυροβολούσαν στη Θάσο, πιθανότατα λόγω των διασυνδέσεών του στην περιοχή. Κατά το χειμώνα του 424/3 π.Χ. ο Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας επιτέθηκε στην Αμφίπολη, μια παραλιακή πόλη της Μακεδονίας στα ανατολικά της Θάσου, στρατηγικής σημασίας για την Αθηναϊκή Συμμαχία, λόγω της ναυπηγήσιμης ξυλείας που πρόσφερε η περιοχή και επειδή βρισκόταν κοντά στα χρυσορυχεία του Παγγαίου. Ο Αθηναίος διοικητής της Αμφίπολης ζήτησε βοήθεια από το Θουκυδίδη. Ο Βρασίδας, γνωρίζοντας ότι ο Θουκυδίδης βρισκόταν στη Θάσο και φοβούμενος βοήθεια από τη θάλασσα, έσπευσε να προσφέρει ευνοϊκούς όρους στους κατοίκους της Αμφίπολης για παράδοση, τους οποίους και δέχτηκαν. Έτσι όταν ο Θουκυδίδης έφτασε στην Αμφίπολη, η πόλη ήταν ήδη υπό σπαρτιατικό έλεγχο. Τα νέα για την απώλεια της Αμφίπολης προκάλεσαν μεγάλη αναστάτωση στην Αθήνα. Σχετικά με την αποτυχία του να σώσει την πόλη, ο Θουκυδίδης αναφέρει: Ήταν επίσης γραμμένο να εξοριστώ από την πατρίδα μου για είκοσι χρόνια μετά τα γεγονότα της Αμφίπολης και, όντας παρών και με τις δύο πλευρές της διαμάχης και κυρίως με τους Πελοποννήσιους λόγω της εξορίας μου, είχα το χρόνο να παρακολουθώ τις καταστάσεις κάπως αμερόληπτα.

Α' Κείμενο

[4.104.4] Οἱ δὲ ἐναντίοι τοῖς προδιδοῦσι, κρατοῦντες τῷ πλήθει (ὥστε μὴ αὐτίκα τὰς πύλας ἀνοίγεσθαι), πέμπουσι μετὰ Εὐκλέους τοῦ στρατηγοῦ, (ὃς ἐκ τῶν Ἀθηνῶν παρῆν αὐτοῖς φύλαξ τοῦ χωρίου), ἐπὶ τὸν ἕτερον στρατηγὸν τῶν ἐπὶ Θρᾴκης, Θουκυδίδην τὸν Ὀλόρου, (ὃς τάδε ξυνέγραψεν), ὄντα περὶ Θάσον (ἔστι δὲ ἡ νῆσος Παρίων ἀποικία, ἀπέχουσα τῆς Ἀμφιπόλεως ἡμίσεος ἡμέρας μάλιστα πλοῦν), κελεύοντες σφίσι βοηθεῖν. [4.104.5] Καὶ ὁ μὲν ἀκούσας κατὰ τάχος ἑπτὰ ναυσὶν (αἳ ἔτυχον παροῦσαι) ἔπλει, καὶ ἐβούλετο φθάσαι μάλιστα μὲν οὖν τὴν Ἀμφίπολιν, (πρίν τι ἐνδοῦναι), (εἰ δὲ μή), τὴν Ἠιόνα προκαταλαβών.

• Κρατέω-ῶ: είμαι δυνατός, έχω εξουσία, βασιλεύω / +δοτ.: ηγεμονεύω, έχω ισχύ μεταξύ / +γεν.: είμαι κύριος, κυβερνήτης, ηγεμόνας, λαμβάνω υπό την κατοχή μου / +αιτ.: νικώ, κυριεύω, καταλαμβάνω, συλλαμβάνω, διοικώ

Β' Ερωτήσεις

1. τοῖς προδιδοῦσι, ἀπέχουσα: Να γράψετε το δεύτερο πρόσωπο στον ενικό και πληθυντικό αριθμό της προστακτικής του αορίστου β' στη φωνή που βρίσκονται. παρῆν, προκαταλαβών: Να γράψετε το δεύτερο πρόσωπο στον ενικό αριθμό της υποτακτικής και προστακτικής του ενεστώτα στη φωνή που βρίσκονται. ἔπλει: Να γράψετε το δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού αριθμού σε όλες τις εγκλίσεις του ενεστώτα. τάδε, τι: Να γράψετε τη δοτική και αιτιατική του θηλυκού γένους στον πληθυντικό αριθμό. πλοῦν: Να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις του ενικού και του πληθυντικού αριθμού. ναυσίν: Να γράψετε τη γενική και αιτιατική του ενικού και του πληθυντικού αριθμού. ἡμίσεος: Να γράψετε τη γενική και την αιτιατική του θηλυκού και του ουδετέρου γένους στον πληθυντικό αριθμό. μάλιστα: Να γράψετε τους άλλους βαθμούς του τύπου αυτού.
2. α. Να αναγνωρίσετε συντακτικά τις λέξεις: τοῖς προδιδοῦσι, αὐτοῖς, φύλαξ, παροῦσαι. β. τοῖς προδιδοῦσι, ἀκούσας: Να αναλύσετε τις μετοχές στις αντίστοιχες δευτερεύουσες προτάσεις.

Απαντήσεις

1.

• πρόδος
• πρόδοτε
• ἀπέσχες
• ἀπέσχετε
• παρῇς
• πάρισθι
• προκαταλαμβάνῃς
• προκαταλάμβανε
• πλεῖτε
• πλέητε
• πλέοιτε
• πλεῖτε
• ταῖσδε
• τάσδε
• τισί(ν)
• τινάς
• πλοῦ
• πλῷ
• πλοῦν
• πλῶν
• πλοῖς
• πλοῦς
• νεώς
• ναῦν
• νεῶν
• ναῦς
• τῶν ἡμισειῶν
• τὰς ἡμισείας
• τῶν ἡμισέων
• τὰ ἡμίσεα & ἡμίση
• μάλα-μᾶλλον-μάλιστα

2.β.Οἱ ἐναντίοι τοῖς προδιδοῦσι: Οἱ ἐναντίοι τούτοις, οἳ προδιδόασι. ἀκούσας: ἐπεὶ ἤκουσε

Γ' Μετάφραση

Μτφρ. Ε.Κ. Βενιζέλος. [1940] 1960. Θουκυδίδου Ιστορίαι. Ι–ΙΙ. 2η έκδ. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας. (1η έκδ. Οξφόρδη: Οxford University Press)

Εν τω μεταξύ, οι αντίθετοι προς τους συνωμότας, οι οποίοι ως πολυαριθμότεροι δεν επέτρεψαν να ανοίξουν εις αυτόν τας πύλας αμέσως, εκ συνεννοήσεως με τον στρατηγόν Ευκλή, ο οποίος είχεν έλθει από τας Αθήνας ως φρούραρχος, έστειλαν να ζητήσουν βοήθειαν από τον έτερον των δια την Χαλκιδικήν διωρισμένων στρατηγών, τον Θουκυδίδην, υιόν του Ολόρου, τον συγγραφέα της παρούσης ιστορίας, ο οποίος ευρίσκετο εις την Θάσον, αποικίαν των Παρίων, απέχουσαν της Αμφιπόλεως, ημισείας περίπου ημέρας πλουν. Ο Θουκυδίδης, άμα έλαβε την πρόσκλησιν, απέπλευσεν εσπευσμένως επί κεφαλής μοίρας επτά πλοίων, τα οποία έτυχαν παρόντα, επιδιώκων προ πάντων να προλάβη την συνθηκολογίαν της Αμφιπόλεως, ειδεμή να σώση τουλάχιστον την Ηιόνα.

Μτφρ. Ε. Λαμπρίδη. 1962. Θουκυδίδου Ιστορία. Πρόλογος, μετάφραση, σχόλια. Εισαγωγή: Ι.Θ. Κακριδής. Ι–IV. Αθήνα: Γκοβόστης

Oι αντίπαλοι όμως εκείνων που προετοίμαζαν την προδοσία, που είχαν επιβολή πάνω στο πλήθος, κ' εμπόδισαν ν' ανοιχτούν οι πύλες αμέσως στέλνουν αγγελιαφόρους κατά συμφωνία και με το στρατηγό Ευκλή που ήταν διορισμένος από την Αθήνα αρχηγός της φρουράς του τόπου, στον άλλο στρατηγό της περιφέρειας της Θράκης, το Θουκυδίδη το γιο του Ολόρου, που γράφει τούτη την Ιστορία και που βρισκόταν γύρω στη Θάσο (το νησί αυτό είναι αποικία της Πάρου και απέχει από την Αμφίπολη μισής μέρας ταξίδι από τη θάλασσα), παρακινώντας τον νά 'ρθει να τους ενισχύσει. Κι αυτός όταν τ' άκουσε αρμένισε όσο γινόταν γρηγορότερα μ' εφτά καράβια που έτυχε να 'χει μαζί του, κ' ήθελε να προφτάσει, πρώτα απ' όλα βέβαια την Αμφίπολη, πριν παραδοθεί, ειδεμή τουλάχιστο να πιάσει την Ηιόνα πριν από το Βρασίδα.

Σύνταξη

• οἱ δὲ ἐναντίοι: Υρ
• τοῖς προδιδοῦσι: δοτ.αντικ. στο ἐνάντιοι
• κρατοῦντες:επιθ.μτχ.συνημμ.
• τῷ πλήθει: Αμτχ. ή δοτ.της αναφοράς
• ὥστε μὴ αὐτίκα τὰς πύλας ἀνοίγεσθαι: συμπ. πρ. Φανερώνει σκοπό επιδιωκόμενο
• ἀνοίγεσθαι: απρ σε θέση Ρ
• τὰς πύλας: Υρ
• αὐτίκα: επιρ.χρ.
• μετὰ Εὐκλέους: εμπρ.συνοδ.
• τοῦ στρατηγοῦ: πρθ.
• ὃς ἐκ τῶν Ἀθηνῶν παρῆν αὐτοῖς φύλαξ τοῦ χωρίου: ανφ.προσδ. στο Εὐκλέους
• ἐπὶ τὸν στρατηγὸν: εμπρ. κτφθ.
• τῶν ἐπὶ Θρᾴκης: γεν.αντ. (ἐπὶ Θράκης: τόπου)
• Θουκυδίδην: επξ.
• τὸν Ὀλόρου: πρθ. (Ὀλόρου: γεν.κτγ.)
• ὃς τάδε ξυνέγραψεν: ανφ. προσδ. στο Θουκυδίδην)
• ὄντα: επιθ. μτχ. συνημμ.
• περὶ Θάσον: τόπ.
• Παρίων: γεν.υποκ.
• ἀποικία: κτγ.Υρ
• ἀπέχουσα: επιθ.μτχ.συνημμ.
• τῆς Ἀμφιπόλεως: Αμτχ.
• ἡμίσεος: επιθ.προσδ.
• ἡμέρας: γεν.ιδιότ.
• μάλιστα: επιρ.ποσ.
• πλοῦν: Αμτχ.
• κελεύοντες: τρ.μτχ.συνημμ.
• σφίσι: Ααπρ.
• βοηθεῖν: Αμτχ.
• ὁ μέν: Υρ+μτχ…
• ἀκούσας: χρ.μτχ.συνημμ.
• κατὰ τάχος: εμπρ.τρ.
• ἑπτὰ: επιθ.προσδ.
• ναυσὶν: δοτ.συνοδ.
• αἳ ἔτυχον παροῦσαι: ανφρ. προσδ.ναυσί
• παροῦσαι: κτγ.μτχ.
• φθάσαι: Αρ.
• μάλιστα: επιρ.ποσ.
• τὴν Ἀμφίπολιν: Ααπρ.
• πρίν τι ἐνδοῦναι: χρ.πρ. με Ρ το ἐνδοῦναι
• τι: σύστ.Αρ
• εἰ δὲ μή: ελλ. υποθ.λόγος [ἐὰν δὲ μὴ φθάσῃ (υποτ.αόρ.)→ἐβούλετο φθάσαι (μελλ. έκφρ.) προκαταλαβών τὴν Ἠιόνα: προσδοκώμενο]
• τὴν Ἠιόνα: Αμτχ.
• ἐβούλετο φθάσαι: ενν. για δεύτερη φορά
• προκαταλαβών: κτγ. μτχ. συνημμ.

Θουκυδίδης, Α, 56

Μετὰ ταῦτα δ' εὐθὺς καὶ τάδε ξυνέβη γενέσθαι τοῖς Ἀθηναίοις καὶ Πελοποννησίοις διάφορα ἐς τὸ πολεμεῖν. τῶν γὰρ Κορινθίων πρασσόντων ὅπως τιμωρήσονται αὐτούς, ὑποτοπήσαντες τὴν ἔχθραν αὐτῶν οἱ Ἀθηναῖοι Ποτειδεάτας, οἳ οἰκοῦσιν ἐπὶ τῷ ἰσθμῷ τῆς Παλλήνης, Κορινθίων ἀποίκους, ἑαυτῶν δὲ ξυμμάχους φόρου ὑποτελεῖς, ἐκέλευον τὸ ἐς Παλλήνην τεῖχος καθελεῖν καὶ ὁμήρους δοῦναι, τούς τε ἐπιδημιουργοὺς ἐκπέμπειν καὶ τὸ λοιπὸν μὴ δέχεσθαι οὓς κατὰ ἔτος ἕκαστον Κορίνθιοι ἔπεμπον, δείσαντες μὴ ἀποστῶσιν ὑπό τε Περδίκκου πειθόμενοι καὶ Κορινθίων, τούς τε ἄλλους τοὺς ἐπὶ Θρᾴκης ξυναποστήσωσι ξυμμάχους.

Λεξιλόγιο

• τιμωρῶ τινά: τιμωρώ κάποιον· τιμωρῶ τινί: βοηθώ κάποιον (να εκδικηθεί), εκδικούμαι· τιμωροῦμαι τινά: εκδικούμαι· τιμωροῦμαι τινὰ τινὸς (γεν. αιτίας) ή τινὶ (δοτ. χαριστική): εκδικούμαι για κάτι
• ὑποτοπεύω ή ὑποτοπέω: υποψιάζομαι
• ἐπιδημιουργοί: άρχοντες διοικητές που τους έστελναν κάθε χρόνο οι δωρικές μητροπόλεις στις αποικίες τους, επιθεωρητές αποικιών

Μετάφραση

Α. Γεωργοπαπαδάκος, Θουκυδίδη Ιστορία, εκδ. Μαλλιάρης Παιδεία, σελ. 41

Αμέσως ύστερα από αυτά, συνέβηκαν και τα ακόλουθα γεγονότα που προκάλεσαν καινούργιες διαφορές ανάμεσα στους Αθηναίους και τους Πελοποννησίους κι έσπρωξαν στον πόλεμο. Ενώ οι Κορίνθιοι δούλευαν μυστικά για να εκδικηθούν, οι Αθηναίοι υποψιάστηκαν την εχθρότητά τους κι απαίτησαν από τους Ποτιδεάτες —οι οποίοι κατοικούν στον ισθμό της Παλλήνης, ήταν άποικοι των Κορινθίων, αλλά σύμμαχοι των Αθηναίων που πλήρωναν φόρο— να γκρεμίσουν το τείχος τους προς την Παλλήνη και να δώσουν ομήρους· ζήτησαν επίσης να διώξουν και να μην ξαναδεχτούν πια μελλοντικά τους αντιπροσώπους που έστελνε κάθε χρόνο η Κόρινθος σαν μητρόπολη που ήταν. Οι Αθηναίοι φοβήθηκαν μήπως οι Ποτιδεάτες, κάτω από την επιρροή του Περδίκκα και των Κορινθίων, αποστατήσουν παρασύροντας κι άλλους συμμάχους της Αθήνας στην περιοχή της Μακεδονίας και της Θράκης.

Ασκήσεις

• ἐκέλευον τὸ ἐς Παλλήνην τεῖχος καθελεῖν καὶ ὁμήρους δοῦναι, τούς τε ἐπιδημιουργοὺς ἐκπέμπειν καὶ τὸ λοιπὸν μὴ δέχεσθαι οὓς κατὰ ἔτος ἕκαστον Κορίνθιοι ἔπεμπον: Να τρέψετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ: τὸ ἐς Παλλήνην τεῖχος καθέλετε καὶ ὁμήρους δότε, τούς τε ἐπιδημιουργοὺς ἐκπέμπετε καὶ τὸ λοιπὸν μὴ δέχεσθε οὓς κατὰ ἔτος ἕκαστον Κορίνθιοι πέμπουσι.
• οἳ οἰκοῦσιν ἐπὶ τῷ ἰσθμῷ τῆς Παλλήνης: Να συμπτύξετε τη δευτερεύουσα πρόταση σε μετοχή: τοὺς οἰκοῦντας ἐπὶ τῷ ἰσθμῷ τῆς Παλλήνης
• δείσαντες: Να αναπτυχθεί η μετοχή σε δευτερεύουσα πρόταση: ἐπεὶ ἔδεισαν
• τῶν γὰρ Κορινθίων πρασσόντων: Να αναπτυχθεί η μετοχή σε δευτερεύουσα πρόταση: ὅτε οἱ Κορίνθιοι ἔπρασσον

Θουκυδίδης, 4, 6

[4.6.1] Οἱ δ' ἐν τῇ Ἀττικῇ ὄντες Πελοποννήσιοι ὡς ἐπύθοντο τῆς Πύλου κατειλημμένης, ἀνεχώρουν κατὰ τάχος ἐπ' οἴκου, νομίζοντες μὲν οἱ Λακεδαιμόνιοι καὶ Ἆγις ὁ βασιλεὺς οἰκεῖον σφίσι τὸ περὶ τὴν Πύλον· ἅμα δὲ πρῲ ἐσβαλόντες καὶ τοῦ σίτου ἔτι χλωροῦ ὄντος ἐσπάνιζον τροφῆς τοῖς πολλοῖς, χειμών τε ἐπιγενόμενος μείζων παρὰ τὴν καθεστηκυῖαν ὥραν ἐπίεσε τὸ στράτευμα. ὥστε πολλαχόθεν ξυνέβη ἀναχωρῆσαί τε θᾶσσον αὐτοὺς καὶ βραχυτάτην γενέσθαι τὴν ἐσβολὴν ταύτην· ἡμέρας γὰρ πέντε καὶ δέκα ἔμειναν ἐν τῇ Ἀττικῇ.

• χειμών: χειμώνας, κακός καιρός, θύελλα, καταιγίδα, τρικυμία, συμφορά (μτφρ.)
• πρῲ-πρῳαίτερον-πρῳαίτατα: πρωί, νωρίς
• ὁ σῖτος: πληθ. τὰ σῖτα
• ἐπιγίγνομαι: γεννιέμαι κατόπιν, παρουσιάζομαι έπειτα, ακολουθώ, επιτίθεμαι, εφορμώ
• πολλαχόθεν: από πολλά μέρη, από πολλές πλευρές, για πολλές αιτίες/λόγους (εδώ)

Μετάφραση

Α. Γεωργοπαπαδάκος, Θουκυδίδη Ιστορία, εκδ. Μαλλιάρης Παιδεία, σελ. 215

Οι Πελοποννήσιοι που βρισκόνταν στην Αττική, μόλις έμαθαν την κατάληψη της Πύλου, γύρισαν βιαστικά στον τόπο τους, γιατί οι Λακεδαιμόνιοι και ο βασιλιάς Άγης θεωρούσαν πως ό,τι έγινε στην Πύλο ήταν προπάντων συμφορά δική τους. Εξάλλου, επειδή είχαν κάνει την εισβολή πολύ νωρίς και το σιτάρι ήταν ακόμα χλωρό, σπάνιζαν τα τρόφιμα για το μεγαλύτερο μέρος του στρατού· συνέβη ακόμα και κακοκαιρία, ασυνήθιστη για την εποχή αυτή του έτους, η οποία ταλαιπώρησε το στρατό. Έτσι, πολλοί λόγοι συντελέσανε για να φύγουν αυτοί γρήγορα και να γίνει η εισβολή τούτη η πιο σύντομη απ' όλες· έμειναν στην Αττική μονάχα δεκαπέντε μέρες.

Σύνταξη

• ὄντες: επιθ. μτχ.
• ὡς ἐπύθοντο τῆς Πύλου κατειλημμένης: χρ. πρ.
• τῆς Πύλου: Αρ
• κατειλημμένης: κτγρ. μτχ. από το αισθήσεως σημαντικό ἐπύθοντο. Τα ρήματα ακούω, αισθάνομαι, πυνθάνομαι συντάσσονται: α) Με γενική + κατηγορηματική μετοχή, όταν δηλώνουν άμεση αντίληψη: Ἤκουσα δὲ ποτὲ αὐτοῦ καὶ περὶ οἰκονομίας διαλεγομένου. [άκουσα ο ίδιος] β) Με αιτιατική + κατηγορηματική μετοχή, όταν δηλώνουν έμμεση αντίληψη: Ἀλέξανδρος ἤκουσεν ἐν τῷ ὄπισθεν αὑτοῦ ὄντα Δαρεῖον. [άκουσε από άλλους] γ) Με αιτιατική + ειδικό απαρέμφατο, όταν δηλώνουν ένα γεγονός αβέβαιο (απλή φήμη ή διάδοση): Ἤκουσεν αὐτὸν καλὸν κἀγαθὸν εἶναι, [άκουσε ως φήμη]
• κατὰ τάχος: εμπρ. τρ.
• νομίζοντες: αιτ.μτχ. (ουσιαστικά πρόκειται για ονομαστική απόλυτη, αν και το υποκείμενό της οἱ Λακεδαιμόνιοι καὶ Ἆγις συμπίπτει με το οἱ Πελοποννήσιοι)
• ὁ βασιλεύς: πρθ.
• τὸ περὶ τὴν Πύλον: Αμτχ. νομίζονντες
• οἰκεῖον: κτγρΑμτχ.
• σφίσι: δοτ. αντ. στο οἰκεῖον (έμμεση/πλάγια αυτοπάθεια)
• ἅμα πρῴ: εμπρ.χρ.
• ἐσβαλόντες: χρ.-αιτ. μτχ. συνημμ. στο Υρ
• ὄντος: γεν. απόλ., χρ.-αιτ. μτχ. με Υ τοῦ σίτου
• τροφῆς: Αρ.
• τοῖς πολλοῖς: δοτ. προσωπ. αντιχαρ.
• ἐπιγενόμενος: αιτ.μτχ.
• χειμών: Υρ+μτχ.
• μείζων: κτγΥμτχ.
• παρὰ τὴν ὥραν: β' όρος σύγκρισης
• πολλαχόθεν: επιρ.τρ. ή αιτ.
• ἀναχωρῆσαι: Υρ.
• θᾶσσον: επιρ.τρ.
• αὐτούς: Υαπρ.
• γενέσθαι: Υρ.
• τὴν ἐσβολήν: Υαπρ.
• βραχυτάτην: κτγΥαπρ.
• ἡμέρας: αιτ.χρ.

Πλάτων, Γοργίας, 527 b-d

Εισαγωγή

Η ανάγκη ορθής χρήσης της τεράστιας δύναμης της ρητορικής

Στο πρώτο μέρος του διαλόγου αυτού συζητούν ο Σωκράτης και ο Γοργίας και επιχειρούν να προσδιορίσουν επακριβώς τη φύση και τη σωστή χρήση της ρητορικής τέχνης. Αρχικά ο Γοργίας όρισε την αρετή ως την κατ' εξοχήν τέχνη του λόγου και στη συνέχεια ως πειθοῦς δημιουργόν . Ο Σωκράτης παρατήρησε ότι ο ρήτορας απλώς πείθει, δεν διδάσκει, και ότι για την εκλογή ειδικών τεχνιτών, επιστημόνων ή στρατηγών ή για τα πιο εξειδικευμένα θέματα, όπως η ιατρική, η ναυπηγική και ο πόλεμος, αρμόδιοι να συμβουλεύσουν δεν είναι οι ρήτορες αλλά οι ειδικοί.

Στο τέλος του διαλόγου ο Σωκράτης αιτιολογεί τις ηθικές του επιλογές. Η προσδοκία της μεταθανάτιας ανταμοιβής κίνητρο για ενάρετο βίο – Παραινέσεις του Σωκράτη προς τους συνομιλητές του.

Κείμενο

Ἀλλ’ ἐν τοσούτοις λόγοις τῶν ἄλλων ἐλεγχομένων μόνος οὗτος ἠρεμεῖ ὁ λόγος, ὡς εὐλαβητέον ἐστὶ τὸ ἀδικεῖν μᾶλλον ἢ τὸ ἀδικεῖσθαι, καὶ παντὸς μᾶλλον ἀνδρὶ μελετητέον οὐ τὸ δοκεῖν εἶναι ἀγαθὸν ἀλλὰ τὸ εἶναι, καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ· ἐὰν δε τις κατά τι κακὸς γίγνηται, κολαστέος ἐστί, καὶ τοῦτο δεύτερον ἀγαθὸν μετὰ τὸ εἶναι δίκαιον, τὸ γίγνεσθαι καὶ κολαζόμενον διδόναι δίκην…

• εὐλαβοῦμαι: (αποθετικό: με ενεργητική σημασία) σέβομαι, προσέχω, φυλάγομαι, φοβάμαι, επιφυλάσσομαι
• δίκην δίδωμι: τιμωρούμαι· δίκην λαμβάνω (παρά τινος): τιμωρώ· δίκας δίδωμι: υποβάλλομαι σε δίκη, δικάζομαι

Μετάφραση

Μτφρ. Β.Δ. Κρητικός. 1957. Πλάτωνος Γοργίας (ή περί ρητορικής ανατρεπτικός). Αρχαίον κείμενον, εισαγωγή, μετάφρασις, σημειώσεις. Αθήνα: Πάπυρος

Και ενώ κατά την διάρκειαν της συζητήσεως ―και κατά τας τρεις φάσεις αυτής― όλαι αι άλλαι θεωρίαι ανετράπησαν, μόνη αυτή παραμένει σταθερά και ακλόνητος, ότι δηλ. πρέπει να προφυλαττώμεθα και ν' αποφεύγωμεν μάλλον το αδικείν ή το αδικείσθαι και ότι ο άνθρωπος περισσότερον από οτιδήποτε άλλο πρέπει να φροντίζη να είναι ενάρετος, τόσον εις τον ιδιωτικόν του βίον, όσον και εις τον δημόσιον. Αν όμως γίνη κακός, έστω και κατ' ελάχιστον, υποπεσών εις αμάρτημα, πρέπει να τιμωρήται προς σωφρονισμόν, και τούτο είναι το δεύτερον αγαθόν, μετά το να είναι τις δίκαιος, να γίνη δίκαιος, αφού πληρώση την ποινήν της αμαρτίας του.

Μτφρ. Σ. Τζουμελέας. [1939] χ.χ. Πλάτων. Γοργίας. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Αθήνα: Ζαχαρόπουλος

Αλλ' εις τόσον μακράν συζήτησιν, ενώ τα άλλα αποδεικνύονται ανακριβή, μόνος αυτός ο λόγος είναι σταθερός, ότι δηλαδή πρέπει περισσότερον να προσέχωμεν να μη αδικώμεν παρά να μη αδικούμεθα, και ότι ο άνθρωπος πρέπει να φροντίζη περισσότερον από κάθε άλλο όχι το να φαίνεται ότι είναι αγαθός, αλλά το να είναι πραγματικώς τοιούτος και εις τον ιδιωτικόν και εις τον δημόσιον βίον του· εάν δε τις γίνη εις τι κακός, πρέπει να τιμωρήται, και ότι τούτο είναι δεύτερον αγαθόν ύστερον από του να μη διαπράξη τις ουδεμίαν αδικίαν, το να γίνῃ δηλαδή τις δίκαιος και τιμωρούμενος να δώση λόγον των πράξεών του.

Συντακτικές παρατηρήσεις

• ἐν λόγοις: εμπρ. χρ.
• ἐλεγχομένων: γεν. απόλ. εναντ. μτχ.
• μόνος / οὗτος: κτγρ. προσδ. στο λόγος
• ὡς … δημοσίᾳ: δευτ. ειδ. πρότ., επεξγ. στο λόγος
• τὸ ἀδικεῖν: Αρ (απρόσωπης έκφρασης εὐλαβητέον ἐστὶ)
• ἢ τὸ ἀδικεῖσθαι: β' όρος σύγκρισης
• μᾶλλον/μᾶλλον : επίρ. προσδ. ποσ.
• ἀνδρὶ: δοτ. προσ. ενεργ. προσ. (ποιητ. αίτ.)
• οὐ τὸ δοκεῖν ἀλλὰ τὸ εἶναι: Αρ (απρόσωπης έκφρασης μελετητέον ἐστὶ)
• εἶναι: Υαπρ. δοκεῖν (απρ.)
• ἀγαθὸν: κτγρ.Υαπρ. (εἶναι)
• παντός: β' όρος σύγκρ.
• ἰδίᾳ / δημοσίᾳ: επιρ. τρ.
• ἐὰν δε τις κατά τι κακὸς γίγνηται: υποθ. πρ., αόρ. επαν. παρόν-μέλλον
• κατά τι: εμπρ. ανφρ.
• μετὰ τὸ εἶναι: εμπρ. τάξης-ακολουθίας (χρ.)
• (ἐστί): ενν. Ρ
• τὸ γίγνεσθαι/διδόναι : επεξγ στο τοῦτο (τινὰ ενν. Υαπρ., δίκαιον ενν. κτγΥαπρ)
• κολαζόμενον: χρ.(υποθ.) μτχ. συνημμ.

Ασκήσεις

• εὐλαβητέον ἐστὶ τὸ ἀδικεῖν≈δεῖ τινὰ εὐλαβεῖσθαι (ενεργητική σημασία) τὸ ἀδικεῖν (Ααπρ.)
• ἀνδρὶ μελετητέον ἐστὶ οὐ τὸ δοκεῖν ἀλλὰ τὸ εἶναι≈δεῖ ἄνδρα μελετᾶν οὐ τὸ δοκεῖν ἀλλὰ τὸ εἶναι
• κολαστέος ἐστί≈Δεῖ κολασθῆναι (ὑφ' ἡμῶν) τὸν κακὸν

Ξενοφῶν, Ἀπομνημονεύματα, 4, 2, 8-9

Ὦ Εὐθύδημε, τῷ ὄντι, ὥσπερ ἐγὼ ἀκούω, πολλὰ γράμματα συνῆχας τῶν λεγομένων σοφῶν ἀνδρῶν γεγονέναι; καὶ ὁ Εὐθύδημος, νὴ τὸν Δί᾽, ἔφη, ὦ Σώκρατες: καὶ ἔτι γε συνάγω, ἕως ἂν κτήσωμαι ὡς ἂν δύνωμαι πλεῖστα. [9] νὴ τὴν Ἥραν, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἄγαμαί γέ σου, διότι οὐκ ἀργυρίου καὶ χρυσίου προείλου θησαυροὺς κεκτῆσθαι μᾶλλον ἢ σοφίας: δῆλον γὰρ ὅτι νομίζεις ἀργύριον καὶ χρυσίον οὐδὲν βελτίους ποιεῖν τοὺς ἀνθρώπους, τὰς δὲ τῶν σοφῶν ἀνδρῶν γνώμας ἀρετῇ πλουτίζειν τοὺς κεκτημένους. καὶ ὁ Εὐθύδημος ἔχαιρεν ἀκούων ταῦτα, νομίζων δοκεῖν τῷ Σωκράτει ὀρθῶς μετιέναι τὴν σοφίαν.

Μετάφραση

Ευθύδημε, πράγματι, όπως ακριβώς ακούω, έχεις συγκεντρώσει πολλά συγγράμματα ανδρών που λέγεται ότι έχουν γίνει σοφοί; Κι ο Ευθύδημος απάντησε: «Μα το Δία, Σωκράτη, ακόμα βέβαια συγκεντρώνω, μέχρι να αποκτήσω όσο το δυνατόν περισσότερα». «Μα την Ήρα», είπε ο Σωκράτης, «σε θαυμάζω, γιατί δεν προτίμησες να αποκτήσεις θησαυρούς από ασήμι και χρυσάφι παρά θησαυρούς σοφίας. Είναι λοιπόν φανερό πως πιστεύεις ότι το ασήμι και το χρυσάφι δεν κάνει καθόλου καλύτερους τους ανθρώπους, ενώ οι απόψεις των σοφών ανδρών κάνουν πιο ενάρετους όσους τις αποκτούν. Κι ο Ευθύδημος χαίροταν να ακούει αυτά, γιατί νόμιζε ότι κατά τον Σωκράτη με σωστό τρόπο προσπαθεί να γίνει σοφός.

Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 3, 1, 24-25

Xenophon. Xenophontis opera omnia, vol. 4. Oxford, Clarendon Press. 1910 (repr. 1970).

[24] καὶ σύ γε, ἔφη, οἶσθα ὅτι ἀληθῆ λέγω· ἐπίστασαι γὰρ ὅτι οἱ μὲν φοβούμενοι μὴ φύγωσι πατρίδα καὶ οἱ μέλλοντες μάχεσθαι δεδιότες μὴ ἡττηθῶσιν [ἀθύμως διάγουσι, καὶ οἱ πλέοντες μὴ ναυαγήσωσι,] καὶ οἱ δουλείαν καὶ δεσμὸν φοβούμενοι, οὗτοι μὲν οὔτε σίτου οὔθ᾽ ὕπνου δύνανται λαγχάνειν διὰ τὸν φόβον οἱ δὲ ἤδη μὲν φυγάδες, ἤδη δ᾽ ἡττημένοι, ἤδη δὲ δουλεύοντες, ἔστιν ὅτε δύνανται καὶ μᾶλλον τῶν εὐδαιμόνων ἐσθίειν τε καὶ καθεύδειν. [25] ἔτι δὲ φανερώτερον καὶ ἐν τοῖσδε οἷον φόρημα ὁ φόβος· ἔνιοι γὰρ φοβούμενοι μὴ ληφθέντες ἀποθάνωσι προαποθνῄσκουσιν ὑπὸ τοῦ φόβου, οἱ μὲν ῥιπτοῦντες ἑαυτούς, οἱ δ᾽ ἀπαγχόμενοι, οἱ δ᾽ ἀποσφαττόμενοι· οὕτω πάντων τῶν δεινῶν ὁ φόβος μάλιστα καταπλήττει τὰς ψυχάς.

Ἰσοκράτης, Νικοκλῆς, 27-28

Πανελλήνιες εξετάσεις 2000

Ὡς δὲ προσηκόντως τὴν ἀρχὴν ἡμεῖς ἔχομεν, πολὺ τούτου συντομώτερος καὶ μᾶλλον ὁμολογούμενος ὁ λόγος ἐστίν. [28] Τίς γὰρ οὐκ οἶδεν, ὅτι Τεῦκρος μὲν ὁ τοῦ γένους ἡμῶν ἀρχηγός, παραλαβὼν τοὺς τῶν ἄλλων πολιτῶν προγόνους, πλεύσας δεῦρο καὶ τὴν πόλιν αὐτοῖς ἔκτισεν καὶ τὴν χώραν κατένειμεν, ὁ δὲ πατὴρ Εὐαγόρας ἀπολεσάντων ἑτέρων τὴν ἀρχὴν πάλιν ἀνέλαβεν, ὑποστὰς τοὺς μεγίστους κινδύνους, καὶ τοσοῦτον μετέστησεν ὥστε μηκέτι Φοίνικας Σαλαμινίων τυραννεῖν, ἀλλ᾿ ὧνπερ ἦν τὴν ἀρχὴν, τούτους καὶ νῦν ἔχειν τὴν βασιλείαν;

Γ1. Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας το κείμενο. [Μονάδες 20]

Γ2.α)Να γράψετε το θηλυκό των παρακάτω μετοχών στον αριθμό και στην πτώση που βρίσκονται: ὁμολογούμενος, πλεύσας, ἀπολεσάντων, ὑποστάς. ([Μονάδες 4]

Γ2.β)Να μεταφέρετε τα παρακάτω ρήματα στον αντίστοιχο τύπο της οριστικής ενεστώτα και μέλλοντα: κατένειμεν, ἀνέλαβεν, μετέστησεν. [Μονάδες 6]

Γ3.Να χαρακτηριστούν συντακτικώς οι υπογραμμισμένες λέξεις στο απόσπασμα που ακολουθεί: «ὁ δὲ πατὴρ Εὐαγόρας ἀπολεσάντων ἑτέρων τὴν ἀρχὴν πάλιν ἀνέλαβεν, ὑποστὰς τοὺς μεγίστους κινδύνους, καὶ τοσοῦτον μετέστησεν ὥστε μηκέτι Φοίνικας Σαλαμινίων τυραννεῖν, ἀλλ᾿ ὧνπερ ἦν τὴν ἀρχὴν, τούτους καὶ νῦν ἔχειν τὴν βασιλείαν». [Μονάδες 10]

Θουκυδίδης, 1, 96-97

Παραλαβόντες δὲ οἱ Ἀθηναῖοι τὴν ἡγεμονίαν τούτῳ τῷ τρόπῳ ἑκόντων τῶν ξυμμάχων διὰ τὸ Παυσανίου μῖσος, ἔταξαν ἅς τε ἔδει παρέχειν τῶν πόλεων χρήματα πρὸς τὸν βάρβαρον καὶ ἅς ναῦς· πρόσχημα γὰρ ἦν ἀμύνασθαι ὧν ἔπαθον δῃοῦντας τὴν βασιλέως χώραν. Καὶ Ἑλληνοταμίαι τότε πρῶτον Ἀθηναίοις κατέστησαν, οἵ ἐδέχοντο τὸν φόρον· οὕτω γὰρ ὠνομάσθη τῶν χρημάτων ἡ φορά. Ἦν δ’ ὁ πρῶτος φόρος ταχθεὶς τετρακόσια τάλαντα καὶ ἑξήκοντα, ταμιεῖόν τε Δῆλος ἦν αὐτοῖς καὶ αἱ ξύνοδοι ἐς τὸ ἱερὸν ἐγίγνοντο. Ἡγούμενοι δὲ αὐτονόμων τὸ πρῶτον τῶν ξυμμάχων καὶ ἀπὸ κοινῶν ξυνόδων βουλευόντων τοσάδε ἐπῆλθον πολέμῳ τε καὶ διαχειρίσει πραγμάτων μεταξὺ τοῦδε τοῦ πολέμου καὶ τοῦ Μηδικοῦ, ἅ ἐγένετο πρὸς τε τὸν βαρβαρον αὐτοῖς καὶ πρὸς τοὺς σφετέρους ξυμμάχους νεωτερίζοντας καὶ Πελοποννησίων τοὺς ἀεὶ προστυγχάνοντας ἐν ἑκάστῳ.

• Δῃόω-ῶ: σκοτώνω, καταστρέφω, ερημώνω
• Ἐπέρχομαι + αιτ.: διαπράττω κάτι, εκτελώ, επιτελώ
• Νεωτερίζω: αλλάζω, μεταβάλλω, αλλοιώνω, καινοτομώ, επαναστατώ, αποστατώ
• Προστυγχάνω: παίρνω μερίδιο, ευστοχώ, επιτυγχάνω, συναντώ τυχαία, συμβαίνω, αναμιγνύομαι

Συντακτικές παρατηρήσεις

• Παραλαβόντων: χρονική μετοχή (ἐπεὶ παρέλαβον)
• Ἑκόντων τῶν ξυμμάχων: το επίθετο ἑκόντων ενέχει ρηματική έννοια και η έκφραση επέχει θέ-ση γενικής απόλυτης που δηλώνει τον τρόπο
• Παυσανίου: γενική αντικειμενική
• Ἃς τε ἔδει … τὸν βάρβαρον καὶ ἅς ναῦς: πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις, Αρ
• ὧν ἔπαθον≈τούτων, ἃ ἔπαθον: αναφορική πρόταση με έλξη του αναφορικού· τούτων: γενική της αιτίας
• δῃοῦντας: αιτιολογική ή τροπική μετοχή (σε αιτιατική, συνημμένη στο ενν. υποκείμενο αὐτοὺς του απαρεμφάτου ἀμύνασθαι
• Ἀθηναίοις: δοτική προσωπική του ενεργούντος προσώπου ή του ποιητικού αιτίου (=ὑπὸ τῶν Ἀθηναίων)
• Αὐτοῖς: δοτική προσωπική κτητική
• Ἡγούμενοι: αιτιολογική μετοχή
• Τῶν συμμάχων: Αμτχ.
• Αὐτονόμων/βουλευόντων: κτγ.Αμτχ.
• Αὐτοῖς: δοτική προσωπική
• πρὸς τὸν βαρβαρον καὶ πρὸς τοὺς ξυμμάχους καὶ τοὺς προστυγχάνοντας: εμπρὀθετοι προσδιορισμοί της αναφοράς
• Νεωτερίζοντας: κατηγορηματική μετοχή, ως κατηγορηματικός προσδιορισμός στο ξυμμάχους
• Ἐν ἑκάστῳ: εμπρόθετος της αναφοράς

Μετάφραση

Α. Γεωργοπαπαδάκος, Θουκυδίδη Ιστορία, εκδ. Μαλλιάρης Παιδεία, σελ. 60-61

Αφού μ' αυτόν τον τρόπο ανάλαβαν οι Αθηναίοι την αρχηγία, με τη συγκατάθεση δηλαδή των συμμάχων εξαιτίας του μίσους τους προς τον Παυσανία, όρισαν ποιες από τις συμμαχικές πόλεις θα 'πρεπε να δίνουν χρήματα για τον πόλεμο εναντίον των βαρβάρων και ποιες καράβια. Ο διακηρυγμένος σκοπός του πολέμου ήταν η ερήμωση της χώρας του βασιλιά σε αντίποινα για τα όσα έπαθαν από κείνον. Τότε, για πρώτη φορά, οι Αθηναίοι εγκαθιδρύσανε την αρχή των Ελληνοταμιών, οι οποίοι εισπράττανε το φόρο· έτσι ονομάστηκε η εισφορά σε χρήματα. Ο φόρος, όπως ορίστηκε αρχικά, έφτανε τα τετρακόσια εξήντα τάλαντα το χρόνο, το ταμείο ήταν στη Δήλο κι οι συνελεύσεις της συμμαχίας γίνονταν στο εκεί ιερό. Ενώ, στην αρχή, οι σύμμαχοι, κάτω από την ηγεμονία των Αθηναίων, ήταν αυτόνομοι κι οι αποφάσεις παίρνονταν σε κοινές συνελεύσεις, συνέβηκαν, στο διάστημα ανάμεσα στους περσικούς πολέμους και στον τωρινό, όσα θα εκθέσω πιο κάτω, εξαιτίας πολεμικών ή πολιτικών ενεργειών της Αθήνας είτε εναντίον των Περσών, είτε εναντίον των συμμάχων της που αποστατούσαν, είτε εναντίον των Πελοποννησίων, οι οποίοι, κάθε φορά, είχαν κάποιαν ανάμειξη στις αποστασίες αυτές.

Πλάτων, Μενέξενος, 238 C-D

Εισαγωγή

Ο Μενέξενος είναι ένα κομψό σατιρικό γύμνασμα, με το οποίο ο Πλάτων, με καλλιτεχνική λεπτότητα, ειρωνεύεται την μέχρι φλυαρίας μανία των Αθηναίων προς τη ρητορική. Είναι μίγμα διαλόγου και ρητορικού λόγου. Παρουσιάζει, μεταξύ άλλων, το Σωκράτη να εκφωνεί επιτάφιο λόγο που συνέθεσε δήθεν η Ασπασία από κομμάτια του Επιταφίου λόγου του Περικλή. Η ειρωνεία στρέφεται κυρίως κατά του Λυσία, του Ισοκράτη κ.ά., των οποίων αναμιγνύει σκέψεις και στερεότυπες εκφράσεις.

Κείμενο

Γεννηθέντες δὲ καὶ παιδευθέντες οὕτως οἱ τῶνδε πρόγονοι ᾤκουν πολιτείαν κατασκευασάμενοι, ἧς ὀρθῶς ἔχει διὰ βραχέων ἐπιμνησθῆναι. (…) Ὡς οὖν ἐν καλῇ πολιτείᾳ ἐτράφησαν οἱ πρόσθεν ἡμῶν, ἀναγκαῖον δηλῶσαι, δι᾽ ἣν δὴ κἀκεῖνοι ἀγαθοὶ καὶ οἱ νῦν εἰσιν, ὧν οἵδε τυγχάνουσιν ὄντες οἱ τετελευτηκότες. Ἡ γὰρ αὐτὴ πολιτεία καὶ τότε ἦν καὶ νῦν, ἀριστοκρατία, ἐν ᾗ νῦν τε πολιτευόμεθα καὶ τὸν ἀεὶ χρόνον ἐξ ἐκείνου ὡς τὰ πολλά. Καλεῖ δὲ ὁ μὲν αὐτὴν δημοκρατίαν, ὁ δὲ ἄλλο, ᾧ ἂν χαίρῃ. (…) Ἐγκρατὲς δὲ τῆς πόλεως τὰ πολλὰ τὸ πλῆθος, τὰς δὲ ἀρχὰς δίδωσι καὶ κράτος τοῖς ἀεὶ δόξασιν ἀρίστοις εἶναι, καὶ οὔτε ἀσθενείᾳ οὔτε πενίᾳ οὔτ᾽ ἀγνωσίᾳ πατέρων ἀπελήλαται οὐδεὶς οὐδὲ τοῖς ἐναντίοις τετίμηται, ὥσπερ ἐν ἄλλαις πόλεσιν, ἀλλὰ εἷς ὅρος, ὁ δόξας σοφὸς ἢ ἀγαθὸς εἶναι κρατεῖ καὶ ἄρχει.

Μετάφραση

Αφού γεννήθηκαν και εκπαιδεύτηκαν έτσι οι πρόγονοι αυτών εδώ, έφτιαξαν και ζούσαν σ' ένα πολίτευμα, το οποίο είναι σωστό σύντομα να θυμηθούμε. Το ότι ανατράφηκκαν με καλό πολίτευμα οι πρόγονοί μας είναι αναγκαίο να το δηλώσουμε· μ' αυτό κι εκείνοι ήταν αγαθοί και οι συγκαιρινοί· σ' αυτούς τυχαίνει να συγκαταλέγονται και τούτοι εδώ οι νεκροί.

• καλέω-ῶ, ἐκάλουν, καλῶ (& καλέσω), ἐκάλεσα, κέκληκα, ἐκεκλήκειν· καλοῦμαι, ἐκαλούμην, καλοῦμαι (& καλέσομαι) & κληθήσομαι, ἐκαλεσάμην & ἐκλήθην, κέκλημαι, ἐκεκλήμην, κεκλήσομαι.
• μιμνῄσκω, ἐμίμνῃσκον, μνήσω, ἔμνησα· μιμνῄσκομαι, ἐμιμνῃσκόμην, μνήσομαι & μνησθήσομαι, ἐμνησάμην & ἐμνήσθην, μέμνημαι, ἐμεμνήμην.
• (ἀπ)ἐλαύνω, ἤλαυνον, ἐλῶ (-ᾶς, -ᾶ…) & ἐλάσω, ἤλασα, ἐλήλακα, ἐληλάκειν· ἐλαύνομαι, ἠλαυνόμην, ἐλάσομαι & ἐλαθήσομαι, ἠλασάμην & ἠλάθην, ἐλήλαμαι, ἐληλάμην: πηγαίνω έφιππος ή με άμαξα, καταδιώκω, οδηγώ, προχωρώ
• κατασκευάζω: εξοπλίζω, οικοδομώ, ετοιμάζω, οργανώνω

Συντακτικές παρατηρήσεις

• Γεννηθέντες δὲ καὶ παιδευθέντες: χρονικές μετοχές
• τῶνδε: γενική της καταγωγής (ή κτητική)
• κατασκευασάμενοι: χρονική μετοχή
• ἧς ὀρθῶς ἔχει διὰ βραχέων ἐπιμνησθῆναι: Αναφορική πρόταση, προσδιοριστική στο πολιτείαν
• ἧς: Α απρμφ. ἐπιμνησθῆναι
• ἐπιμνησθῆναι: Υ απρόσωπης έκφρασης ὀρθῶς ἔχει
• Ὡς οὖν ἐν καλῇ πολιτείᾳ ἐτράφησαν οἱ πρόσθεν ἡμῶν: Ειδική πρόταση, Ααπρμφ. δηλῶσαι
• ἐν πολιτείᾳ: εμπρ. τ(ρ)όπου
• ἡμῶν: γενική της αφετηρίας στο οἱ πρόσθεν
• δηλῶσαι: Υ απρόσωπης έκφρασης ἀναγκαῖον ἐστί
• δι᾽ ἣν: εμπρ. αιτίας (ή του μέσου)
• ὧν οἵδε τυγχάνουσιν ὄντες οἱ τετελευτηκότες: αναφορική πρόταση, προσδιοριστική στο οἱ νῦν
• ὧν: γενική κατηγορηματική διαιρετική στο τετελευτηκότες
• οἵδε: κατηγορηματικός προσδιορισμός στο τετελευτηκότες
• ὄντες: κατηγορηματική μετοχή
• ἀριστοκρατία: επεξήγηση στο πολιτεία
• ἐν ᾗ: εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου (ή τρόπου/οργάνου)
• τὸν χρόνον: αιτιατική του χρόνου
• ἐξ ἐκείνου: εμπρ. χρόνου
• ὡς τὰ πολλά: εμπρ. ποσού/τρόπου
• αὐτὴν: Αρ
• δημοκρατίαν/ἄλλο: Κατηγορούμενο στο Αρ
• ᾧ ἂν χαίρῃ: αναφορική/υποθετική πρόταση, προσδιορισμός στο ἄλλο. Απόδοση καλεῖ: Αόριστη επανάληψη στο παρόν και μέλλον
• ᾧ: δοτική της αιτίας στο χαίρῃ
• ἐστι: Ρ(ενν.)
• Ἐγκρατές: κατηγορούμενοΥρ
• τῆς πόλεως: Αρ (στην περίφραση ἐγκρατές ἐστι)
• τὰ πολλά: αιτ. ποσού
• τὰς ἀρχάς/κράτος: Αρ(άμεσα)
• τοῖς δόξασι: επιθ.μτχ.Αρ(έμμεσο)
• εἶναι: Ααπρ
• ἀρίστοις: κτγΥαπρ
• ἀσθενείᾳ/πενίᾳ/ἀγνωσίᾳ/τοῖς ἐναντίοις: δοτικές της αιτίας
• πατέρων: γεν.αντ.
• ὥσπερ ἐν ἄλλαις πόλεσιν (γίγνεται): αναφ.πρβ. πρ.
• ἀλλὰ εἷς ὅρος (ἐστί)
• ὁ δόξας: αναφ.ῡποθ. μτχ. (ὃς ἂν δόξῃ-κρατεῖ…ἄρχει: αόρ.επαν. στο παρόν-μέλλον)
• κρατεῖ/ἄρχει: σε θέση απαρεμφάτων, επεξήγηση στο εἷς ὅρος (ασυνταξία, ανακολουθία)

Μετάφραση

Ἰσοκράτης, Περὶ Ἀντιδόσεως, 42-43

Εισαγωγή

Σε αυτό το έργο του ο Ισοκράτης, σε ηλικία ογδόντα δύο ετών πια, δανείζεται την εξωτερική τυπολογία ενός λόγου περί αντιδόσεως , για να συνθέσει μια απολογία για τις απόψεις και τον βίο του. Στην αρχή του εκτενούς προοιμίου (ΙΣΟΚΡ 15.1–29) υποστήριξε ότι η πρόκληση που δέχτηκε από τον Λυσίμαχο για ανταλλαγή των περιουσιών τους (ἀντίδοσις ) του δίνει την ευκαιρία να αντικρούσει τις συκοφαντίες όσων τον εχθρεύονταν και να σκιαγραφήσει με σαφήνεια την προσωπικότητα και τη δραστηριότητά του. Συνεχίζοντας έκανε λόγο για τις δυσκολίες που αντιμετώπισε κατά τη συγγραφή εξαιτίας του στόχου του να παραθέσει, πέρα από τα συνηθισμένα δικανικά επιχειρήματα, τις απόψεις του περί "φιλοσοφίας" (με τον όρο ο Ισοκράτης εννοεί την πνευματική καλλιέργεια που προσέφερε ο ίδιος με τη διδασκαλία της ρητορικής, καταρτίζοντας ανθρώπους της δράσεως), αλλά και εξαιτίας των διαβολών που διατύπωσε προηγουμένως ο αντίδικός του.

Κείμενο

[42] ἔχων δὲ πολλὰς εἰπεῖν διαφορὰς περὶ τοῦ βίου τοῦ τ᾽ ἐμοῦ καὶ τῶν περὶ τὰς δίκας, ἐκείνως ὑμᾶς ἡγοῦμαι τάχιστ᾽ ἂν ἀφέσθαι τῆς δόξης ταύτης, εἴ τις ὑμῖν ἐπιδείξειε μὴ τούτων τῶν πραγμάτων μαθητάς μου γιγνομένους ὧν ὁ κατήγορος εἴρηκε, μηδὲ περὶ τοὺς λόγους ὄντα με δεινὸν τοὺς περὶ τῶν ἰδίων συμβολαίων. [43] οἶμαι γὰρ ὑμᾶς, ἐξελεγχομένης τῆς αἰτίας ἧς εἶχον πρότερον, ζητεῖν ἑτέραν μεταλαβεῖν διάνοιαν, καὶ ποθεῖν ἀκοῦσαι περὶ ποίους ἄλλους λόγους γεγενημένος τηλικαύτην δόξαν ἔλαβον. Εἰ μὲν οὖν μοι συνοίσει κατειπόντι τὴν ἀλήθειαν, οὐκ οἶδα· χαλεπὸν γὰρ στοχάζεσθαι τῆς ὑμετέρας διανοίας: οὐ μὴν ἀλλὰ παρρησιάσομαί γε πρὸς ὑμᾶς.

• δόξα: γνώμη, ιδέα, προσδοκία, φαντασία, φήμη, τιμή
• δεινός: φοβερός, σεβαστός, θαυμαστός,ικανός (με προσδιορισμό της αναφοράς σε αιτιατική ή απαρέμφατο ή εμπρόθετο)· τὸ δεινόν: κίνδυνος· τὰ δεινά: συμφορές
• συμβόλαιο: συμβόλαιο, δοσοληψία, εμπόριο, συνθήκη, σύμβαση, συμφωνητικό, συμφωνία, υποχρέωση
• αἰτία: αιτία, αφορμή, κατηγορία, κατάκριση, ενοχή, μομφή, επίκριση
• παρρησιάζομαι: εκφράζω ελεύθερα τη γνώμη μου, μιλώ με παρρησία, μιλώ ελεύθερα και με θάρρος

Ασκήσεις

1. Να μεταφράσετε στη νέα ελληνική γλώσσα το παραπάνω κείμενο. (20)

2. Να γράψετε το ζητούμενο τύπο για καθεμιά από τις λέξεις που σας δίνονται:  Πολλάς: τον ίδιο τύπο στο συγκριτικό βαθμό ἐπιδείξειεν: το απαρέμφατο ενεστώτα της ίδιας φωνής ἐξελεγχομένης: το γ’ ενικό στην οριστική του μέσου παρακειμένου μεταλαβεῖν: το γ’ πληθυντικό στην προστακτική του μέσου παρακειμένου συνοίσει: το α’ ενικό στην ευκτική του ενεργητικού αορίστου β’(10)

3. α)τῶν πραγμάτων, ὄντα, ὑμᾶς (το δεύτερο): Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τις παραπάνω λέξεις. (3) β) Να βρείτε τον υποθετικό λόγο (ή τους υποθετικούς λόγους) του αποσπάσματος και να αναγνωρίσετε το είδος τους. (7)

Απαντήσεις

1. Αν και μπορώ να επισημάνω πολλές διαφορές ανάμεσα στο δικό μου τρόπο ζωής και σ' εκείνο όσων ασχολούνται πρωτίστως με τις δίκες, νομίζω ότι εσείς πολύ γρήγορα θα αλλάξετε αυτή την άποψη με τον ακόλουθο τρόπο, αν δηλαδή κάποιος σας αποδείκνυε ότι δε γίνονται μαθητές μου σε αυτά τα πράγματα τα οποία έχει αναφέρει ο κατήγορος μου και ότι δεν διακρίνομαι για την ικανότητά μου στους λόγους που αφορούν τις ιδιωτικές συναλλαγές των ανθρώπων. Γιατί πιστεύω ότι εσείς, εάν καταρριφθεί η κατηγορία που μου απέδιδαν προηγουμένως, θα θελήσετε να αλλάξετε γνώμη για μένα και θα επιθυμήσετε να ακούσετε με ποιους άλλους ρητορικούς λόγους έχοντας ασχοληθεί απέκτησα τόσο μεγάλη φήμη. Αν λοιπόν με ωφελήσει να σας πω την αλήθεια, δεν ξέρω· γιατί είναι δύσκολο να μαντέψει κανείς τη σκέψη σας· παρόλα αυτά θα σας μιλήσω με κάθε παρρησία.

2. πολλάς: πλείονας/πλείους / ἐπιδείξειεν: ἐπιδεικνύναι / ἐξελεγχομένης: ἐξελήλεγκται / μεταλαβεῖν: μετειλήφθων / συνοίσει: συνενέγκοιμι / κατειπόντι: κατερεῖτε

3. τῶν πραγμάτων: γενική αντικειμενική στο μαθητάς / ὄντα: κατηγ. μτχ., εξαρτώμενη από το ρ. ἐπιδείξειεν, συνημμένη στο αντικείμενο του (με) / ὑμᾶς: υποκ. των απαρεμφάτων ζητεῖν και μεταλαβεῖν (ετεροπροσωπία).

Συντακτικές παρατηρήσεις

• ἔχων: εναντιωμάτική μετοχή
• εἰπεῖν: Αμτχ
• ἐκείνως: επιρ.τρ.
• τῆς δόξης: Ααπρ (ἀφέσθαι)
• ταύτης: κτγ.πρσδ.
• εἴ τις ὑμῖν ἐπιδείξειε μὴ τούτων τῶν πραγμάτων μαθητάς μου γιγνομένους μηδὲ περὶ τοὺς λόγους ὄντα με δεινὸν τοὺς περὶ τῶν ἰδίων συμβολαίων: υποθ.πρ., απόδοση: ἂν ἀφέσθαι: εξαρτημένος υποθετικός λόγος (από το ἡγοῦμαι). Επειδή εξαρτάται από ρήμα αρχικού χρόνου, η υπόθεση παραμένει ως έχει και η απόδοση γίνεται: εἴ τις ὑμῖν ἐπιδείξειε…-ὑμεῖς τάχιστ᾽ ἂν ἀφεῖσθε τῆς δόξης ταύτης (5ο είδος, απλή σκέψη του λέγοντος)
• ὑμῖν: Αρ (έμμεσο)
• μαθητάς/με: Αρ (άμεσα)
• γιγνομένους/ὄντα: κτγ.μτχ.
• τῶν πραγμάτων: γενική αντικειμενική στο μαθητάς
• τούτων: κτγ.πρσδ.
• δεινόν: κτγΥμτχ
• ὧν ὁ κατήγορος εἴρηκε: αναφορική πρόταση
• ὧν≈ἅ (έλξη): έλξη του αναφορικού, Αρ(σύστοιχο)
• ἐξελεγχομένης: γεν.απόλ.υποθ.μτχ. (εἰ ἐξελέγχεται ἡ αἰτία-ζητεῖτε: 1ο είδος υποθετικού λόγου, πραγματικό)
• τῆς αἰτίας: Υμτχ
• ἧς εἶχον πρότερον: αναφορική πρόταση
• ἧς≈ἥν (έλξη): Αρ(σύστοιχο)
• ζητεῖν/ποθεῖν: Αρ (οἶμαι)
• μεταλαβεῖν: Ααπρ (ζητεῖν)
• ἀκοῦσαι: Ααπρ (ποθεῖν)
• περὶ ποίους ἄλλους λόγους γεγενημένος τηλικαύτην δόξαν ἔλαβον: πλ.ερ.πρ., Ααπρ (ἀκοῦσαι)
• γεγενημένος: χρ.μτχ.
• Εἰ μὲν οὖν μοι συνοίσει κατειπόντι τὴν ἀλήθειαν: πλ.ερ.πρ., Αρ (οὐκ οἶδα)
• μοι: Αρ
• κατειπόντι: υποθ.μτχ.συνημμένη στο μοι (Ἐὰν κατείπω-συνοίσει: 3ο είδος, προσδοκώμενο)
• τὴν ἀλήθειαν: Αμτχ.
• χαλεπόν ἐστι: Απρόσωπη έκφραση
• στοχάζεσθαι: Υρ
• τῆς διανοίας: Ααπρ.

Πλάτων, Ἀπολογία Σωκράτους, 41c-e

Ο Σωκράτης μετά την καταδίκη του σε θάνατο*

Βρισκόμαστε στο τελευταίο κεφάλαιο της Απολογίας. Ο Σωκράτης απευθύνεται στους δικαστές που έδωσαν απαλλακτική ψήφο και υπενθυμίζει ότι για τον αγαθό άνδρα ο θάνατος δεν είναι κακό. Απόδειξη το γεγονός ότι το δαιμόνιό του δεν εναντώθηκε σε καμιά στιγμή της δίκης. (Τζουγανάτος, 52)

Στην ψηφοφορία που ακολούθησε την απολογία του, ο Σωκράτης κρίθηκε ένοχος. Οι κατήγοροί του είχαν προτείνει να του επιβληθεί η ποινή του θανάτου. Έπρεπε, λοιπόν, σύμφωνα με το νόμο να αντιπροτείνει ο ίδιος μια ποινή για τον εαυτό του ( ἀντιτίμησις ). Πρότεινε, λοιπόν, αντί ποινής, να σιτίζεται δωρεάν στο πρυτανείο ως αναγνώριση της προσφοράς του προς την πόλη. Έτσι, καταδικάστηκε σε θάνατο. Αφού απευθύνθηκε ξεχωριστά στους δικαστές που έδωσαν καταδικαστική ψήφο και σε εκείνους που ψήφισαν για την αθώωσή του, συμπληρώνει:

Κείμενο

Ἀλλὰ καὶ ὑμᾶς χρή, ὦ ἄνδρες δικασταί, εὐέλπιδας εἶναι πρὸς τὸν θάνατον, καὶ ἕν τι τοῦτο διανοεῖσθαι ἀληθές, ὅτι [41d] οὐκ ἔστιν ἀνδρὶ ἀγαθῷ κακὸν οὐδὲν οὔτε ζῶντι οὔτε τελευτήσαντι, οὐδὲ ἀμελεῖται ὑπὸ θεῶν τὰ τούτου πράγματα· οὐδὲ τὰ ἐμὰ νῦν ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου γέγονεν, ἀλλά μοι δῆλόν ἐστι τοῦτο, ὅτι ἤδη τεθνάναι καὶ ἀπηλλάχθαι πραγμάτων βέλτιον ἦν μοι. διὰ τοῦτο καὶ ἐμὲ οὐδαμοῦ ἀπέτρεψεν τὸ σημεῖον, καὶ ἔγωγε τοῖς καταψηφισαμένοις μου καὶ τοῖς κατηγόροις οὐ πάνυ χαλεπαίνω. καίτοι οὐ ταύτῃ τῇ διανοίᾳ κατεψηφίζοντό μου καὶ κατηγόρουν, ἀλλ’ οἰόμενοι βλάπτειν· [41e] τοῦτο αὐτοῖς ἄξιον μέμφεσθαι. τοσόνδε μέντοι αὐτῶν δέομαι· τοὺς ὑεῖς μου, ἐπειδὰν ἡβήσωσι, τιμωρήσασθε, ὦ ἄνδρες, ταὐτὰ ταῦτα λυποῦντες ἅπερ ἐγὼ ὑμᾶς ἐλύπουν, ἐὰν ὑμῖν δοκῶσιν ἢ χρημάτων ἢ ἄλλου του πρότερον ἐπι- μελεῖσθαι ἢ ἀρετῆς, καὶ ἐὰν δοκῶσί τι εἶναι μηδὲν ὄντες, ὀνειδίζετε αὐτοῖς ὥσπερ ἐγὼ ὑμῖν, ὅτι οὐκ ἐπιμελοῦνται ὧν δεῖ, καὶ οἴονταί τι εἶναι ὄντες οὐδενὸς ἄξιοι. Καὶ ἐὰν [42a] ταῦτα ποιῆτε, δίκαια πεπονθὼς ἐγὼ ἔσομαι ὑφ’ ὑμῶν αὐτός τε καὶ οἱ ὑεῖς.

• αὐτόματος: αυτός που ενεργεί κατά τη βούλησή του, αυτοκίνητος, κινούμενος από μόνος του· ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου: φυσικώς, κατά τύχη
• χαλεπαίνω: γίνομαι βαρύς, ορμητικός, αγριεύω, οργίζομαι έντονα, (+δοτ.) αγανακτώ για κάποιον (κάτι), πικραίνομαι, ερεθίζομαι

Συντακτικές παρατηρήσεις

• ὅτι οὐκ ἔστιν ἀνδρὶ … τὰ τούτου πράγματα: ειδ. προτάσεις, επεξήγηση στο ἓν
• ἀνδρί: δοτ. προσ. κτ.
• κακόν: Υρ
• ζῶντι, τελευτήσαντι: χρ. μτχ.
• ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου: εμπρ. τρ.
• τοῦτο: Υρ ἐστί
• ὅτι ἤδη τεθνάναι … ἦν μοι: ειδ. επεξγ.
• πραγμάτων: Ααπρ (ἀπηλλάχθαι)
• τεθνάναι καὶ ἀπηλλάχθαι: Υρ(απρ. έκφρ.)
• τοῖς καταψηφισαμένοις: Αρ (ή δοτ. αιτ.)
• τῇ διανοίᾳ: δοτ. τρ. (ή αιτ.)
• οἰόμενοι: αιτ. μτχ.
• τοῦτο αὐτοῖς ἄξιον μέμφεσθαι: ἄξιόν ἐστι: Ρ /
• τοσόνδε: αιτ. ποσού (ή σύστ. Αρ)
• αὐτῶν: Αρ(δέομαι)
• ἐπειδὰν ἡβήσωσι: χρ.υποθ., προσδοκώμενο (τιμωρήσασθε: προστακτική, μελλοντική έκφραση)
• λυποῦντες: τρ. μτχ.
• αὐτά: Αμτχ.
• ταὐτα: επιθ.προσδ.
• ἐὰν ὑμῖν δοκῶσι…ἀρετῆς/ἐὰν δοκῶσι…ὄντες: υποθ.πρ.προσδοκώμμενο
• χρημάτων, του: Ααπρ.(ἐπιμελεῖσθαι)
• ἢ ἀρετῆς: β' όρος σύγκρισης
• ὄντες: εναντ. μτχ.
• αὐτοῖς: Αρ(ὀνειδίζετε)
• ὥσπερ ἐγὼ ὑμῖν (ὠνείδιζον): αναφ.πρβλ. πρόταση
• ὅτι οὐκ ἐπιμελοῦνται καὶ οἴονταί τι εἶναι ὄντες οὐδενὸς ἄξιοι: αιτ. προτάσεις
• ὧν δεῖ (ἐπιμελεῖσθαι): αναφρ. προτ.Αρ
• ὄντες: εναντ. μτχ. (εἰ καὶ εὶσί)
• οὐδενὸς: γεν. αξίας
• Καὶ ἐὰν ταῦτα ποιῆτε: Υποθ. πρ.προσδ.
• δίκαια: σύστ.Αρ.
• ὑφ' ἡμῶν: ποιητικό αίτιο
• αὐτός: κτγ. προσδ. στο ἐγὼ

Μετάφραση 1

Μτφρ. Θ. Σαμαράς. 2003. Πλάτωνος Απολογία Σωκράτους, Κρίτων. Εισαγωγή, μετάφραση, ερμηνευτικά σχόλια. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος

Αλλά και εσείς πρέπει, δικαστές, να είστε πολύ αισιόδοξοι σε ό,τι αφορά το θάνατο και να σκέφτεστε ότι ένα πράγμα είναι αλήθεια, ότι δηλαδή κανένα κακό δεν μπορεί να βρει τον καλό άνθρωπο, ούτε όσο ζει ούτε όταν πεθάνει, και ότι οι θεοί νοιάζονται για αυτόν. Ούτε όλα αυτά που μου συνέβησαν έγιναν από μόνα τους, αλλά σε μένα είναι φανερό αυτό, ότι δηλαδή τώρα πια είναι καλύτερο για μένα να πεθάνω και να απαλλαγώ από τις έγνοιες. Για αυτό και το θεϊκό σημάδι δε με απέτρεψε καθόλου και για αυτό δεν αγανακτώ με αυτούς που ψήφισαν εναντίον μου και με τους κατηγόρους, παρόλο που δεν ήταν με αυτή την πρόθεση που ψήφισαν εναντίον μου και με κατηγόρησαν, αλλά νομίζοντας ότι με βλάπτουν. Για αυτό αξίζουν να τους κατηγορήσει κανείς. Όμως αυτό μόνο θα τους παρακαλέσω. Τους γιους μου, Αθηναίοι, όταν φτάσουν στην εφηβεία, τιμωρήστε τους στενοχωρώντας τους όπως ακριβώς σας στενοχωρούσα εγώ, αν σας φανεί πως φροντίζουν για χρήματα ή για οτιδήποτε άλλο παρά για την αρετή και αν νομίζουν ότι είναι κάτι σπουδαίο ενώ δεν είναι τίποτε· σε αυτή την περίπτωση να τους επιπλήττετε όπως σας επέπληττα εγώ, γιατί δε φροντίζουν για όσα πρέπει και νομίζουν ότι αξίζουν κάτι ενώ δεν αξίζουν τίποτε. Αν τα κάνετε αυτά, δίκαια θα έχετε φερθεί και σε μένα τον ίδιο και στους γιους μου.

Μετάφραση 2

Μτφρ. Ν.Ε. Τζιράκης. 2002. Πλάτωνος Απολογία Σωκράτους. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Αθήνα: Πατάκης

Αλλά κι εσείς, άνδρες δικαστές, πρέπει να είστε αισιόδοξοι απέναντι στον θάνατο και να νομίζετε ένα, δηλαδή τούτο, ότι είναι αληθινό: Δεν υπάρχει για τον ενάρετο άνδρα κακό ούτε όταν ζει ούτε όταν πεθάνει· ούτε οι θεοί αμελούν τις υποθέσεις του. Ούτε και τα δικά μου τώρα έγιναν από μόνα τους, άλλα ήταν φανερό σ' έμενα τούτο, ότι μου ήταν καλύτερο να πεθάνω πλέον και να απαλλαγώ από τα ανθρώπινα πράγματα. Γι' αυτό και εμένα πουθενά δεν με απέτρεψε το σημείο και εγώ, βεβαίως, δεν κρατώ καμιά κακία σ' αυτούς που με καταδίκασαν με την ψήφο τους και στους κατηγόρους μου. Παρ' όλο που δεν επιδίωκαν να με καταδικάσουν και δεν με κατηγόρησαν με τέτοια σκέψη, αλλά πιστεύοντας ότι μου έκαναν κακό. Αξίζει γι' αυτό να τους κατηγορήσει κανένας. Ωστόσο τόσο λίγο τους παρακαλώ' τους γιους μου, όταν γίνουν έφηβοι, να τους τιμωρήσετε, άνδρες, στενοχωρώντας τους με αυτά τα ίδια που στενοχωρούσα κι εγώ εσάς, αν νομίζετε ότι νοιάζονται για χρήμα

τα ή για κάτι άλλο περισσότερο παρά για την αρετή. Και αν νομίζουν πως είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτε, να τους επικρίνετε όπως σας επέκρινα εγώ, γιατί δεν νοιάζονται για κείνα που πρέπει και νομίζουν ότι είναι κάτι, ενώ δεν αξίζουν τίποτε. Και αν κάνετε αυτά, τότε και εγώ θα έχω βρει το δίκιο μου από σας και οι γιοι μου.

Μετάφραση 3

Μτφρ. Ε. Καραμέτσιος. 2001.Πλάτων. Απολογία Σωκράτους. Αρχαίο κείμενο και νεοελληνική απόδοση. Μετάφραση, εισαγωγή, σχόλια. Αθήνα: Λιβάνης

Αλλά και εσείς, κύριοι δικαστές, πρέπει να στηρίζετε τις καλές σας ελπίδες στο θάνατο και να σκέφτεστε ότι μια είναι η αλήθεια, πως τον ενάρετο άνθρωπο δεν τον αγγίζει κανένα κακό ούτε όσο ζει ούτε όταν πεθάνει και ούτε οι θεοί αδιαφορούν για τα ζητήματά του. Ούτε και όσα μου συμβαίνουν αυτή τη στιγμή γίνονται τυχαία, αλλά μου είναι ολοφάνερο ότι ο θάνατος πια και η απαλλαγή από τις βιοτικές μέριμνες ήταν το καλύτερο για μένα. Γι' αυτό και το δαιμόνιο πουθενά δεν με απέτρεψε και φυσικά δεν είμαι καθόλου θυμωμένος με εκείνους που με καταδίκασαν ή με κατηγόρησαν, αν και αυτοί δεν με καταδίκασαν με αυτή τη σκέψη και δεν με κατηγόρησαν με την ιδέα πως μου κάνουν καλό. Και γι' αυτό μόνον αξίζει να τους κατακρίνει κανείς. Μια μικρή παράκληση όμως θα σας κάνω: τους γιους μου, κύριοι, όταν γίνουν παλικάρια, να τους εκδικηθείτε με τον ίδιο τρόπο που εγώ σας παίδεψα, αν σας φανούν ότι φροντίζουν πρώτα για χρήματα ή για οτιδήποτε άλλο, παρά για την αρετή, κι αν έχουν την εντύπωση πως είναι σπουδαίοι, ενώ δεν είναι, να τους κατακρίνετε, όπως ακριβώς εγώ εσάς, γιατί δεν φροντίζουν για εκείνα που πρέπει και γιατί νομίζουν ότι είναι σπουδαίοι, ενώ δεν έχουν καμιά αξία. Κι αν τα κάνετε αυτά, θα έχω βρει το δίκαιο και εγώ και τα παιδιά μου.

Ισοκράτης, Νικοκλῆς §§ 5-7

Πανελλήνιες εξετάσεις (Επαναληπτικές εσπερινών)

Τοῖς μὲν γὰρ ἄλλοις οἷς ἔχομεν οὐδὲν τῶν ζῴων διαφέρομεν, ἀλλὰ πολλῶν καὶ τῷ τάχει καὶ τῇ ῥώμῃ καὶ ταῖς ἄλλαις εὐπορίαις καταδεέστεροι τυγχάνομεν ὄντες· ἐγγενομένου δ’ ἡμῖν τοῦ πείθειν ἀλλήλους καὶ δηλοῦν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, περὶ ὧν ἂν βουληθῶμεν, οὐ μόνον τοῦ θηριωδῶς ζῆν ἀπηλλάγημεν ἀλλὰ καὶ συνελθόντες πόλεις ᾠκίσαμεν καὶ νόμους ἐθέμεθα καὶ τέχνας εὕρομεν, καὶ σχεδὸν ἅπαντα τὰ δι’ ἡμῶν μεμηχανημένα λόγος ἡμῖν ἐστὶν ὁ συγκατασκευάσας. οὗτος γὰρ περὶ τῶν δικαίων καὶ τῶν ἀδίκων καὶ τῶν καλῶν καὶ τῶν αἰσχρῶν ἐνομοθέτησεν.

• εὐπορία = ικανότητα
• μηχανῶμαι = επινοώ

Γ.1. Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας το παραπάνω κείμενο. Μονάδες 20

Γ.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον τύπο που ζητείται για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: οἷς: την ονομαστική πληθυντικού αριθμού του θηλυκού γένους. εὐπορίαις: τη γενική πληθυντικού αριθμού. ὄντες: τη δοτική ενικού αριθμού του ίδιου γένους. ἡμῖν: την αιτιατική πληθυντικού αριθμού του β΄ προσώπου. πείθειν: το γ΄ πρόσωπο ενικού αριθμού ευκτικής μέλλοντα στην ίδια φωνή. βουληθῶμεν: το απαρέμφατο ενεστώτα. συνελθόντες: το β΄ πρόσωπο ενικού αριθμού προστακτικής στον ίδιο χρόνο και στην ίδια φωνή. ἅπαντα: τη γενική ενικού αριθμού του θηλυκού γένους. οὗτος: τη δοτική πληθυντικού αριθμού του ίδιου γένους. αἰσχρῶν: την αιτιατική πληθυντικού αριθμού του θηλυκού γένους στον υπερθετικό βαθμό. Μονάδες 10

Γ.3. α. Να χαρακτηρίσετε πλήρως τη συντακτική λειτουργία των παρακάτω όρων: τῶν ζῴων, τῇ ῥώμῃ, ταῖς ἄλλαις, καταδεέστεροι, ὄντες, θηριωδῶς. Μονάδες 6

β. Να γράψετε τις προτάσεις στις οποίες ανήκουν τα παρακάτω ρήματα και να τις αναγνωρίσετε ως προς το είδος τους: ἔχομεν, διαφέρομεν. Μονάδες 4

Πλάτων, Κρίτων, 48b-48d

Εισαγωγή

Άλμπιν Λέσκυ, Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας, εκδ. Κυριακίδη, 1998, σελ. 719

Ό μικρός διάλογος Κρίτωνας δικαιολογεί την άρνηση του Σωκράτη να δραπέτευση από τη φυλακή με τη βοήθεια των φίλων του. Η δικαιολόγηση είναι δύσκολη, γιατί οι φίλοι του υποστήριζαν πως η φυγή του Σωκράτη δεν θα δημιουργούσε αδικία, αλλά απεναντίας θα προφύλασσε από την αδικία. Γι' αυτό ο Πλάτωνας εισάγει τους Νόμους προσωποποιημένους να μιλούν και να στρέφονται εναντίον του Σωκράτη, επειδή κλονίζει την ισχύ τους (γιατί δεν ήταν οι νόμοι σαν νόμοι που τον έριξαν στη φυλακή αλλά η κακή τους χρήση), και να τον προτρέπουν να μείνει πιστός στη συμφωνία, που ένας πολίτης ζώντας μέσα σε μια κοινότητα κλείνει σιωπηρά με τους νόμους της.

Η τροποποίηση σοφιστικών θεωριών για την συμβασιακή φύση του κράτους είναι φανερή. Το μεγάλο ηθικό πάθος του διαλόγου αυτού δεν πρέπει να μας εμποδίσει να προσέξουμε πόσο απέχει αυτή η νομιμοφροσύνη από εκείνη την απομάκρυνση από την πόλη της ιστορίας, απομάκρυνση πού διατυπώνεται στην Πολιτεία (520b) και ακόμα εντονότερα στην Έβδομη επιστολή (326a). Ο Σωκράτης του Κρίτωνα βρίσκεται πλησιέστερα προς τον υπερασπιστή της νομιμοφροσύνης στα Απομνημονεύματα του Ξενοφώντα από οποιανδήποτε άλλην ενουσίωση αυτής της μορφής στον Πλάτωνα.

Κείμενο

ΣΩ. Οὐκοῦν ἐκ τῶν ὁμολογουμένων τοῦτο σκεπτέον, πότερον δίκαιον ἐμὲ ἐνθένδε πειρᾶσθαι ἐξιέναι μὴ ἀφιέντων Ἀθηναίων ἢ οὐ δίκαιον· καὶ ἐὰν μὲν [48c] φαίνηται δίκαιον, πειρώμεθα, εἰ δὲ μή, ἐῶμεν. ἃς δὲ σὺ λέγεις τὰς σκέψεις περί τε ἀναλώσεως χρημάτων καὶ δόξης καὶ παίδων τροφῆς, μὴ ὡς ἀληθῶς ταῦτα, ὦ Κρίτων, σκέμματα ᾖ τῶν ῥᾳδίως ἀποκτεινύντων καὶ ἀναβιωσκομένων γ᾽ ἄν, εἰ οἷοί τ᾽ ἦσαν, οὐδενὶ ξὺν νῷ, τούτων τῶν πολλῶν. ἡμῖν δ᾽, ἐπειδὴ ὁ λόγος οὕτως αἱρεῖ, μὴ οὐδὲν ἄλλο σκεπτέον ᾖ ἢ ὅπερ νυνδὴ ἐλέγομεν, πότερον δίκαια πράξομεν καὶ χρήματα τελοῦντες τούτοις τοῖς ἐμὲ ἐνθένδε ἐξάξουσιν καὶ χάριτας, καὶ αὐτοὶ ἐξάγοντές [48d] τε καὶ ἐξαγόμενοι, ἢ τῇ ἀληθείᾳ ἀδικήσομεν πάντα ταῦτα ποιοῦντες· κἂν φαινώμεθα ἄδικα αὐτὰ ἐργαζόμενοι, μὴ οὐ δέῃ ὑπολογίζεσθαι οὔτ᾽ εἰ ἀποθνῄσκειν δεῖ παραμένοντας καὶ ἡσυχίαν ἄγοντας, οὔτε ἄλλο ὁτιοῦν πάσχειν πρὸ τοῦ ἀδικεῖν.

Συντακτικές παρατηρήσεις

Μετάφραση

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Λοιπόν, σύµφωνα µε τις αρχές που παραδεχθήκαµε, πρέπει να εξετάσουµε αν είναι δίκαιο να αποπειραθώ να φύγω από εδώ χωρίς τη συγκατάθεση των Αθηναίων, ή αν δεν είναι δίκαιο. Και αν φαίνεται δίκαιο, να το επιχειρήσουµε, αλλιώς να το αφήσουµε. Όσο για εκείνες τις σκέψεις σου, για τα έξοδα, τα λόγια του κόσµου, την ανατροφή των παιδιών, κοίταξε µήπως στ’ αλήθεια, Κρίτωνα, είναι σοφίσµατα αυτού του ελαφρόκοσµου που σε σκοτώνει χωρίς λόγο και που αν µπορούσε θα σε επανέφερε πάλι στη ζωή. Αλλά επειδή η λογική έτσι µας επιβάλλει, πρόσεξε µήπως δεν πρέπει να σκεπτόµαστε τίποτα άλλο, παρά εκείνο ακριβώς που λέγαµε προ ολίγου: αν δηλαδή εµείς θα πράξουµε δίκαια, πληρώνοντας µε χρήµατα και µε ευγνωµοσύνη εκείνους που θα µε οδηγήσουν έξω από τη φυλακή, και αν θα πράξουµε δίκαια, αυτοί και εγώ, εκείνοι που θα µε βγάλουν και εγώ που θα βγω, ή αν άδικα. Και στην περίπτωση που θα κάνουµε αδικία, κοίταξε µήπως δεν είναι ανάγκη να λογαριάσουµε ούτε τον θάνατο µένοντας εδώ στην φυλακή ήσυχοι ούτε κανένα άλλο χειρότερο κακό που θα συνηγορεί στην αδικία.

Θουκυδίδης, 7, 84

Παπανδρεόπουλος 280

• http://www.mlahanas.de/Greeks/History/Battles/SicilianExpedition.html

Καὶ οἱ Ἀθηναῖοι ἠπείγοντο πρὸς τὸν Ἀσσίναρον ποταμόν, ἅμα μὲν βιαζόμενοι ὑπὸ τῆς πανταχόθεν προσβολῆς ἱππέων τε πολλῶν καὶ τοῦ ἄλλου ὄχλου, οἰόμενοι ῥᾷον τι σφίσιν ἔσεσθαι, ἢν διαβῶσι τὸν ποταμόν, ἅμα δὲ ὑπὸ τῆς ταλαιπωρίας καὶ τοῦ πιεῖν ἐπιθυμίᾳ. Ὡς δὲ γίγνονται ἐπ’ αὐτῷ, ἐσπίπτουσιν οὐδενὶ κόσμῳ ἔτι, ἀλλὰ πᾶς τε τις διαβῆναι αὐτὸς πρῶτος βουλόμενος καὶ οἱ πολέμιοι ἐπικείμενοι χαλεπὴν ἤδη τὴν διάβασιν ἐποίουν· ἁθρόοι γὰρ ἀναγκαζόμενοι χωρεῖν ἐπέπιπτον τε ἀλλήλοις καὶ κατεπάτουν, περί τε τοῖς δοράτοις καὶ τοῖς σκεύεσιν οἱ μὲν εὐθὺς διεφθείροντο, οἱ δὲ ἐμπαλασσόμενοι κατέρρεον. Εἰς τὰ ἐπὶ θάτερά τε τοῦ ποταμοῦ παραστάντες οἱ Συρακόσιοι (ἦν δὲ κρημνῶδες) ἔβαλλον ἄνωθεν τοὺς Ἀθηναίους πίνοντάς τε τοὺς πολλοὺς ἀσμένους καὶ ἐν κοίλῳ ὄντι τῷ ποταμῷ ἐν σφίσιν αὐτοῖς ταρασσομένους. Οἵ τε Πελοποννήσιοι ἐπικαταβάντες τοὺς ἐν τῷ ποταμῷ μάλιστα ἔσφαζον. Καὶ τὸ ὕδωρ εὐθὺς διέφθαρτο, ἀλλ’ οὐδὲν ἦσσον ἐπίνετο ὁμοῦ τῷ πυλῷ ᾑματωμένον καὶ περιμάχητον ἦν τοῖς πολλοῖς.

• ἐπείγω, ἤπειγον, ἐπείξω, ἤπειξα· ἐπείγομαι, ἠπειγόμην, ἐπείξομαι, ἠπειξάμην & ἠπείχθην, ἤπειγμαι, ἠπείγμην: επισπεύδω, πιέζω
• πίνω, ἔπινον, πίομαι & πιοῦμαι, ἔπιον, πέπωκα, ἐπεπώκειν· πίνομαι, ἐπινόμην, ποθήσομαι, ἐπόθην, πέπομαι, ἐπεπόμην [πόσις, πότης, συμπόσιον, ποτόν, ποτήριον, πῶμα, ἄμπτωτις]
• πίπτω, ἔπιπτον, πεσοῦμαι, ἔπεσον, πέπτωκα, ἐπεπτώκειν
• ἐμπαλάσσω: εμπλέκω, περιπλέκω (<παλάσσω: ραντίζω, μολύνω· παλάσσομαι: μολύνομαι, διασκορπίζομαι)

Θουκυδίδης, 7, 83

Παπανδρεόπουλος 189, Κωνσταντινίδης 188, Τζουγανάτος, 210

Οἱ δὲ Συρακόσιοι τῇ ὑστεραίᾳ καταλαβόντες αὐτὸν ἔλεγον ὅτι οἱ μετὰ Δημοσθένους παραδεδώκοιεν σφᾶς αὐτούς, κελεύοντες κἀκεῖνον τὸ αὐτὸ δρᾶν· ὁ δ’ ἀπιστῶν σπένδεται ἱππέα πέμψαι σκεψόμενον. Ὡς δ’ οἰχόμενος ἀπήγγειλε πάλιν παραδεδωκότας, ἐπικηρυκεύεται Γυλίππῳ καὶ Συρακοσίοις εἶναι ἑτοῖμος ὑπὲρ Ἀθηναίων ξυμβῆναι, ὅσα ἀνήλωσαν χρήματα Συρακόσιοι ἐς τὸν πόλεμον, ταῦτα ἀποδοῦναι, ὥστε τὴν μετ’ αὐτοῦ στρατιὰν ἀφεῖναι αὐτούς· μέχρι οὗ δ’ ἂν τὰ χρήματα ἀποδοθῇ, ἄνδρας δώσειν Ἀθηναίων ὁμήρους, ἕνα κατὰ τάλαντον. Οἱ δὲ Συρακόσιοι καὶ Γύλιππος οὐ προσεδέχοντο τοὺς λόγους, ἀλλὰ προσπεσόντες καὶ περιστάντες πανταχόθεν ἔβαλλον καὶ τούτους μέχρι ὀψέ. Εἶχον δὲ καὶ οὗτοι πονηρῶς σίτου τε καὶ τῶν ἐπιτηδείων ἀπορίᾳ. Ὅμως δὲ τῆς νυκτὸς φυλάξαντες τὸ ἡσυχάζον ἔμελλον πορεύσεσθαι. Καὶ ἀναλαμβάνουσί τε τὰ ὅπλα καὶ οἱ Συρακόσιοι αἰσθάνονται καὶ ἐπαιάνισαν. Γνόντες δὲ οἱ Ἀθηναῖοι ὅτι οὐ λανθάνουσι, κατέθεντο πάλιν πλὴν τριακοσίων μάλιστα ἀνδρῶν· οὗτοι δὲ διὰ τῶν φυλάκων βιασάμενοι ἐχώρουν τῆς νυκτὸς ᾗ ἐδύναντο.

• σπένδω, ἔσπενδον, σπείσω, ἔσπεισα· σπένδομαι, ἐσπενδόμην, σπείσομαι, ἐσπεισάμην, ἔσπεισμαι, ἐσπείσμην: Κάνω σπονδή, υπόσχομαι, συνθηκολογώ, κλείνω ειρήνη, κάνω ανακωχή
• ἐπικηρυκεύομαι: αναγγέλλω μέσω κήρυκα, διακηρύσσω δημόσια
• συμβαίνω: στέκομαι, βοηθώ, συναντώ, συμβαδίζω, έρχομαι σε συνεννόηση
• πονηρῶς ἔχω: βρίσκομαι σε άθλια κατάσταση

Ερωτήσεις

1. Να μεταφραστεί το κείμενο. (20 μονάδες)
2. α)παραδεδώκοιεν, δρᾶν, σκεψόμενον, ξυμβῆναι, περιστάντες: Να γίνει χρονική αντικατάσταση των τύπων. β)Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: ἑτοῖμος: την γενική πληθυντικού του θηλυκού. ἄνδρας: το δοτική πληθυντικού. ὀψέ: τον συγκριτικό βαθμό. σφᾶς αὐτούς: την γενική πληθυντικού στο πρώτο πρόσωπο. ἱππέα: την κλητική του ενικού (10 μονάδες)
3. α)Να γίνει πλήρης συντακτική αναγνώριση των παρακάτω λέξεων: σκεψόμενον, ξυμβῆναι, (δώσειν) Ἀθηναίων, σίτου, νυκτὸς. β)Παραδεδώκοιεν, ἀφεῖναι, ἀποδοθῇ: Να γράψετε τις προτάσεις στις οποίες ανήκουν οι παραπάνω ρηματικοί τύποι και να τις αναγνωρίσετε πλήρως συντακτικά (είδος, εισαγωγή, εκφορά, λειτουργία). (10 μονάδες)

Συντακτικές παρατηρήσεις

• καταλαβόντες: χρ. μτχ.
• ὅτι…σφᾶς αὐτούς: ειδ. πρ., Αρ [Ευθύς: ]
• κελεύοντες: χρ. μτχ.
• ἀπιστῶν: αιτ. μτχ. [ἐπεὶ ἠπίστει]
• ἱππέα: Ααπρ.
• πέμψαι: Αρ
• σκεψόμενον: τελ. μτχ. [ἵνα σκέψηται]
• Ὡς δ' οἰχόμενος…παραδεδωκότας: χρ. πρ.
• οἰχόμενος: χρ. μτχ.
• σφᾶς αὐτούς: ενν. Αρ
• παραδεδωκότας: κτγ. μτχ. [ὅτι παραδεδώκοιεν]
• ξυμβῆναι: απρ. ανφ. στο ἐτοῖμος
• ὅσα ἀνήλωσαν … τὸν πόλεμον: Ανφ. πρ.
• ἀποδοῦναι: Αρ.
• ὥστε τὴν … ἀφεῖναι αὐτούς: συμπ. πρ.
• στρατιάν: Αρ(απρ.)
• αὐτούς: Υρ(απρ.)
• μέχρι οὗ δ’ ἂν τὰ χρήματα ἀποδοθῇ: χρ. πρ.
• (ἔλεγε) δώσειν: Αρ.
• ἄνδρας: Ααπρ.
• ὁμήροους: κτγΑπαρ.
• Ἀθηναίων: γεν. διαιρ.
• ἕνα: επιμ. επξγ.
• κατὰ τάλαντον: εμπρ. συμφ.
• προσπεσόντες, περιστάντες: χρ. μτχ.
• ἀπορίᾳ: δοτ. αιτ.
• σίτου, ἐπιτηδείων: γεν. αντ.

Μετάφραση

Την άλλη μέρα οι Συρακούσιοι τον έφτασαν και του έλεγαν ότι ο στρατός που ήταν με το Δημοσθένη είχε παραδοθεί, ζητώντας του να κάνει κι εκείνος το ίδιο· αυτός όμως, επειδή δεν το πίστευε, κάνει ανακωχή μαζί τους για να στείλει έναν ιππέα να εξετάσει το πράγμα. Και μόλις γύρισε πίσω ο ιππέας και του ανάφερε ότι είχαν παραδοθεί, ο Νικίας με κήρυκα ανακοινώνει στον Γύλιππο και στους Συρακούσιους ότι είναι έτοιμος από μέρους των Αθηναίων να συνθηκολογήσει, όσα χρήματα οι Συρακούσιοι δαπάνησαν για τον πόλεμο, να τα πληρώσουν οι Αθηναίοι, με τον όρο ν' αφήσουν ελεύθερο το στρατό του· μέχρι να εξοφληθούν τα χρήματα, υποσχόταν ο Νικίας ότι θα δώσει ομήρους από τους Αθηναίους, ένα για κάθε χρωστούμενο τάλαντο. Οι Συρακούσιοι όμως και ο Γύλιππος δε δέχονταν τις προτάσεις του, αλλά τους επιτέθηκαν, τους περικύκλωσαν, κι απ' όλα τα μέρη τούς ακόντιζαν κι αυτούς μέχρι αργά. Υπόφεραν και οι άντρες του Νικία από την έλλειψη του ψωμιού και των εφοδίων.

Δίων Χρυσόστομος, Λόγος VIII: Διογένης ἢ περὶ ἀρετῆς, 28

2003, Επαναληπτικές Ημερησίων

Περὶ δὲ τοῦ Πέλοπος ἔλεγον ὅτι καὶ τὸν ὦμον ἐλεφάντινον ἔχοι, ὥσπερ τι ὄφελος ἀνθρώπου χρυσῆν χεῖρα ἢ ἐλεφαντίνην ἔχοντος ἢ ὀφθαλμοὺς ἀδάμαντος ἢ σμαράγδου· τὴν δὲ ψυχὴν οὐκ ἐγίγνωσκον αὐτοῦ ὁποίαν τινὰ εἶχεν. τὸν δὲ Ἡρακλέα πονοῦντα μὲν καὶ ἀγωνιζόμενον ἠλέουν, καὶ ἔφασαν αὐτὸν ἀνθρώπων ἀθλιώτατον· καὶ διὰ τοῦτο ἄθλους ἐκάλουν τοὺς πόνους αὐτοῦ καὶ τὰ ἔργα, ὡς τὸν ἐπίπονον βίον ἄθλιον ὄντα· ἀποθανόντα δὲ πάντων μάλιστα τιμῶσι καὶ θεὸν νομίζουσι καί φασιν Ἥβῃ συνοικεῖν, καὶ τούτῳ πάντες εὔχονται, ὅπως αὐτοὶ μὴ ἔσονται ἄθλιοι, τῷ πλεῖστα ἀθλήσαντι.

Γ1. Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας το κείμενο. Μονάδες 20

Γ2.α. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τους παρακάτω πίνακες, στα κενά των οποίων θα συμπληρώσετε τους τύπους που ζητούνται. (Η αντωνυμία να γραφεί στον πληθυντικό αριθμό και στο ίδιο γένος). Μονάδες 5

Γ2.β. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: ἔλεγον: το δεύτερο ενικό πρόσωπο της προστακτικής του αορίστου β´ στη φωνή που βρίσκεται. ἀγωνιζόμενον: το τρίτο ενικό πρόσωπο της οριστικής του παθητικού αορίστου. ἐκάλουν: το δεύτερο πληθυντικό πρόσωπο της ευκτικής ενεστώτα της μέσης φωνής. νομίζουσι: το ίδιο πρόσωπο της υποτακτικής αορίστου της ίδιας φωνής. ἔσονται: το τρίτο ενικό πρόσωπο της οριστικής του ίδιου χρόνου. Μονάδες 5

Γ3.α. Να αναγνωρίσετε συντακτικά τις παρακάτω λέξεις ή φράσεις του κειμένου: περὶ Πέλοπος, διὰ τοῦτο, ἄθλους, ὄντα, συνοικεῖν. Μονάδες 5

Γ3.β. «Περὶ δὲ τοῦ Πέλοπος ἔλεγον ὅτι καὶ τὸν ὦμον ἐλεφάντινον ἔχοι»: Να δικαιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς της δευτερεύουσας πρότασης του χωρίου αυτού (Μονάδες 2) και να μεταφέρετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ. (Μονάδες 3) Μονάδες 5

Μετάφραση

Για τον Πέλοπα έλεγαν ότι και τον ώμο έχει από ελεφαντόδοντο, όπως έχει κάποιο όφελος (κέρδος) ο άνθρωπος που έχει χρυσό χέρι ή ελεφάντινο (από ελεφαντόδοντο) ή μάτια αδαμάντινα ή σμαραγδένια· δε γνώριζαν όμως την ψυχή αυτού τι είδους ήταν. Τον Ηρακλή που ταλαιπωριόταν και αγωνιζόταν ευσπλαχνίζονταν, και έλεγαν ότι αυτός είναι ο πιο αξιολύπητος από τους ανθρώπους· και για αυτό τις ταλαιπωρίες και τις πράξεις αυτού ονόμαζαν άθλους (κατορθώματα), επειδή θεωρούσαν τον επίπονο βίο (του) δυστυχή· όταν πέθανε τον τίμησαν περισσότερο από όλους και τον θεωρούσαν ως θεό και έλεγαν ότι κατοικεί μαζί με την Ήβη και εύχονται όλοι γι’ αυτόν, που ήταν πολύ αξιολύπητος, να μη γίνουν και οι ίδιοι αξιολύπητοι.

Γ. 2. α. μάλα, μᾶλλον, τινές, τινῶν, τισί

Γ. 2. β.εἰπέ, ἠγωνίσθη, καλοῖσθε, νομίσωσι, ἒσται

Γ. 3. α. περί Πέλοπος: εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς / διά τοῦτο: εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας / ἂθλους: κατηγορούμενο του αντικειμένου τοὺς πόνους / ὂντα: συνημμένη, αιτιολ. μετοχή, υποκειμενική γνώμη (ὡς) / συνοικεῖν: ειδικό απαρέμφατο αντικείμενο στο φασί

Γ. 3.β. α) Ευκτική του πλαγίου λόγου, εξάρτηση από το ἒλεγον (ιστορικός χρόνος) β) τὸν ὦμον ἐλεφάντινον ἒχει.

Θουκυδίδου, Ιστορίαι 1.140.2-4

Λακεδαιμόνιοι δὲ πρότερόν τε δῆλοι ἦσαν ἐπιβουλεύοντες ἡμῖν καὶ νῦν οὐχ ἥκιστα. εἰρημένον γὰρ δίκας μὲν τῶν διαφορῶν ἀλλήλοις διδόναι καὶ δέχεσθαι, ἔχειν δὲ ἑκατέρους ἃ ἔχομεν, οὔτε αὐτοὶ δίκας πω ᾔτησαν οὔτε ἡμῶν διδόντων δέχονται, βούλονται δὲ πολέμῳ μᾶλλον ἢ λόγοις τὰ ἐγκλήματα διαλύεσθαι, καὶ ἐπιτάσσοντες ἤδη καὶ οὐκέτι αἰτιώμενοι πάρεισιν. Ποτειδαίας τε γὰρ ἀπανίστασθαι κελεύουσι καὶ Αἴγιναν αὐτόνομον ἀφιέναι καὶ τὸ Μεγαρέων ψήφισμα καθαιρεῖν· οἱ δὲ τελευταῖοι οἵδε ἥκοντες καὶ τοὺς Ἕλληνας προαγορεύουσιν αὐτονόμους ἀφιέναι. ὑμῶν δὲ μηδεὶς νομίσῃ περὶ βραχέος ἂν πολεμεῖν, εἰ τὸ Μεγαρέων ψήφισμα μὴ καθέλοιμεν, ὅπερ μάλιστα προύχονται, εἰ καθαιρεθείη, μὴ ἂν γίγνεσθαι τὸν πόλεμον, μηδὲ ἐν ὑμῖν αὐτοῖς αἰτίαν ὑπολίπησθε ὡς διὰ μικρὸν ἐπολεμήσατε.

• προέχω: υπερέχω, εξέχω, προηγούμαι, είμαι ανώτερος
• ὑπολείπομαι αἰτίαν: αφήνω αφορμή κατηγορίας εναντίον μου, κατακρίνω/ομαι

Μετάφραση

Οι Λακεδαιμόνιοι, λοιπόν, και πριν φαίνονταν πως είχαν εχθρικές διαθέσεις απέναντι μας και τώρα φάνηκαν πιο πολύ. Γιατί, ενώ αναφέρεται στις συνθήκες ότι για τις ανάμεσά μας διαφορές πρέπει να προτείνουμε και να δεχόμαστε διαιτησία —και στο μεταξύ να κρατά καθένας μας όσα ορίζει— ούτε αυτοί ως τώρα ζήτησαν διαιτησία ούτε όταν εμείς προτείναμε δέχτηκαν, αλλά θέλουν να λυθούν οι διαφορές μάλλον με πόλεμο παρά με διαπραγματεύσεις. Και σήμερα βρίσκονται εδώ όχι για να παραπονεθούν παρά για να προστάξουν. Μας προστάζουν λοιπόν να σηκωθούμε να φύγουμε από την Ποτίδαια και ν' αφήσουμε αυτόνομη την Αίγινα και να ακυρώσουμε το ψήφισμα για τους Μεγαρίτες· κι οι απεσταλμένοι που έφτασαν τελευταία και βρίσκονται εδώ, φανερά απαιτούν και τους Έλληνες να αφήσουμε αυτόνομους. Κι ας μη νομίσει κανείς πως θα κάμουμε πόλεμο για κάτι μηδαμινό, αν δεν ακυρώσουμε το ψήφισμα για τα Μέγαρα, το οποίο παρουσιάζουν σαν τόσο σημαντικό, ώστε λένε πως αν καταργηθεί δε θα γίνει ο πόλεμος, ούτε να κατακρίνετε τον εαυτό σας ότι τάχα αρχίσατε τον πόλεμο για κάτι ασήμαντο.

Σύνταξη

• ἐπιβουλεύοντες: κτγ. μτχ. από το δῆλοι ἦσαν
• ἡμῖν: Αμτχ
• οὐχ ἥκιστα: επιρρ. ποσ. (σχήμα λιτότητας)
• εἰρημένον: εναντ. μτχ., αιτ. απόλ.
• διδόναι καὶ δέχεσθαι, ἔχειν: Υμτχ.
• δίκας, ἀλλήλοις: Ααπρ(διδόναι)
• τῶν διαφορῶν: γεν. αντ. στο δίκας
• ἑκατέρους: Υαπρ (ἔχειν)
• ἃ ἔχομεν: ανφρ. πρ., Αἔχειν
• ἡμῶν διδόντων: εναντ. μτχ., γεν. απόλ.
• πολέμῳ: δοτ. τρ., α όρος σύγκρισης
• ἢ λόγοις: β όρος σύγκρισης
• διαλύεσθαι: Αρ
• ἐπιτάσσοντες, αἰτιώμενοι: τρ. μτχ.
• Ποτειδαίας: Ααπρ.
• ἀπανίστασθαι, ἀφιέναι: Αρ
• Αἴγιναν: Ααπρ
• αὐτόνομον: κτγ.Ααπρ. (επιρ. κτγ. τρ.)
• τελευταῖοι: επιρ. κατηγ. σειράς
• οἱ ἥκοντες: Υρ
• αὐτονόμους: κτγ.Ααπρ. (επιρ. κτγ. τρ.)
• εἰ τὸ Μεγαρέων ψήφισμα μὴ καθέλοιμεν: Υποθ. πρ. Πρόκειται για εξαρτημένο υποθετικό λόγο (από το νομίσῃ): Ευθύς λόγος: Εἰ τὸ Μεγαρέων ψήφισμα μὴ καθέλοιμεν-περὶ βραχέος ἂν πολεμοῖμεν: απλή σκέψη του λέγοντος (ή Ἐὰν τὸ Μεγαρέων ψήφισμα μὴ καθέλωμεν-περὶ βραχέος ἂν πολεμοῖμεν: προσδοκώμενο)
• ὡς διὰ μικρὸν ἐπολεμήσατε: αιτ. πρ., υποκ. αιτ.

Ξενοφῶν, Ἀπομνημονεύματα, 2, 1, 28

Τζουγανάτος, 27

[28] τῶν γὰρ ὄντων ἀγαθῶν καὶ καλῶν οὐδὲν ἄνευ πόνου καὶ ἐπιμελείας θεοὶ διδόασιν ἀνθρώποις, ἀλλ᾽ εἴτε τοὺς θεοὺς ἵλεως εἶναί σοι βούλει, θεραπευτέον τοὺς θεούς, εἴτε ὑπὸ φίλων ἐθέλεις ἀγαπᾶσθαι, τοὺς φίλους εὐεργετητέον, εἴτε ὑπό τινος πόλεως ἐπιθυμεῖς τιμᾶσθαι, τὴν πόλιν ὠφελητέον, εἴτε ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος πάσης ἀξιοῖς ἐπ᾽ ἀρετῇ θαυμάζεσθαι, τὴν Ἑλλάδα πειρατέον εὖ ποιεῖν, εἴτε γῆν βούλει σοι καρποὺς ἀφθόνους φέρειν, τὴν γῆν θεραπευτέον, εἴτε ἀπὸ βοσκημάτων οἴει δεῖν πλουτίζεσθαι, τῶν βοσκημάτων ἐπιμελητέον, εἴτε διὰ πολέμου ὁρμᾷς αὔξεσθαι καὶ βούλει δύνασθαι τούς τε φίλους ἐλευθεροῦν καὶ τοὺς ἐχθροὺς χειροῦσθαι, τὰς πολεμικὰς τέχνας αὐτάς τε παρὰ τῶν ἐπισταμένων μαθητέον καὶ ὅπως αὐταῖς δεῖ χρῆσθαι ἀσκητέον· εἰ δὲ καὶ τῷ σώματι βούλει δυνατὸς εἶναι, τῇ γνώμῃ ὑπηρετεῖν ἐθιστέον τὸ σῶμα καὶ γυμναστέον σὺν πόνοις καὶ ἱδρῶτι.

Συντακτικές παρατηρήσεις

• οὐδὲν, ἀνθρώποις: Αρ
• τῶν ὄντων: γεν. διαιρ.
• εἴτε τοὺς θεοὺς ἵλεως εἶναί σοι βούλει…: υποθετ. πρ., α' είδος: πραγματικό
• σοι: δοτ. προσ. ηθική
• ἵλεως: κτγΥαπρ
• θεραπευτέον τοὺς θεούς: απρόσωπη σύνταξη ρηματικού επιθέτου. Ανάλυση: Δεῖ σε τοὺς θεοὺς θεραπεύειν, τοὺς φίλους εὐεργετεῖν, τὴν πόλιν ὠφελεῖν, πειρᾶσθαι τὴν Ἑλλάδα εὖ ποιεῖν, τὴν γῆν θεραπεύειν, τῶν βοσκημάτων ἐπιμελεῖσθαι, τὰς πολεμικὰς τέχνας μανθάνειν, ἀσκεῖν ὅπως αὐταῖς δεῖ χρῆσθαι
• τοὺς θεούς: Αρ
• ἐπ᾽ ἀρετῇ: εμπρ. αιτ.
• ἀπὸ βοσκημάτων: εμπρ. τρ.

 

• ἵλεως: Ευμενής, ευσπλαχνικός, φιλάνθρωπος, πολυέλεος
• θεραπεύω: υπηρετώ κάποιον, λατρεύω τους θεούς, υπακούω, κολακεύω, γιατρεύω, ασχολούμαι με ζήλο (με τα γράμματα)
• ὁρμάω-ῶ: θέτω σε κίνηση, εφορμώ, επιθυμώ πολύ, χρησιμοποιώ ως ορμητήριο
• ὁρμέω-ῶ: είμαι αγκυροβολημένος, στηρίζω τις ελπίδες μου
• χειρόω-ῶ: μεταχειρίζομαι, παίρνω στα χέρια μου, κάνω υποχείριο, νικώ, αιχμαλωτίζω

Μετάφραση

Μτφρ. Κ. Βάρναλης. [1939] χ.χ. Ξενοφών. Απομνημονεύματα. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Ι–ΙΙ. Αθήνα: Ζαχαρόπουλος.

Διότι από τα πραγματικώς αγαθά και καλά τίποτε οι θεοί δεν δίδουν άνευ κόπου και φροντίδος εις τους ανθρώπους, αλλ' εάν θέλης να σου είναι ευσπλαχνικοί οι θεοί, πρέπει να τους τιμάς, εάν θέλης υπό των φίλων να αγαπάσαι, πρέπει να ευεργετής τους φίλους, εάν επιθυμής να τιμάσαι από καμμίαν πόλιν, πρέπει να ωφελήσης την πόλιν, εάν από όλην την Ελλάδα έχεις την αξίωσιν να θαυμάζεσαι διά την αρετήν σου, πρέπει να προσπαθής να ευεργετής την Ελλάδα, και εάν θέλης η γη να σου δίνη καρπούς αφθόνους, πρέπει να καλλιεργής την γην, και εάν νομίζης, ότι πρέπει να πλουτίζης από βοσκήματα, πρέπει να περιποιήσαι τα βοσκήματα, και εάν διά πολέμου έχης ορμήν να μεγαλυνθής και θέλεις να ημπορής και τους φίλους να ελευθερώνης και τους εχθρούς να υποτάσσης, πρέπει και αυτάς τας πολεμικάς τέχνας να μάθης από εκείνους που τας ηξεύρουν καλώς και πρέπει να ασκήσαι πώς να τας χρησιμοποιής· εάν δε θέλης και κατά το σώμα να είσαι δυνατός πρέπει να συνηθίσης το σώμα να υπηρετή εις την σκέψιν και να το γυμνάσης με κόπους και ιδρώτα.

Μτφρ. Ε.Γ. Παντελάκης. 1937. Ξενοφώντος Απομνημονεύματα (Ο βίος και η φιλοσοφία του Σωκράτους). Αρχαίον κείμενον, εισαγωγή, μετάφρασις, σημειώσεις. Αθήνα: Πάπυρος.

Εκ των υπαρχόντων δηλαδή αγαθών πραγμάτων ουδέν άνευ κόπου και επιμελείας οι θεοί δίδουσιν εις τους ανθρώπους, αλλά είτε θέλεις να είναι προς σε ευμενείς οι θεοί, πρέπει να επιμελήσαι των θεών, είτε θέλεις να αγαπάσαι από τους φίλους σου, πρέπει να ευεργετής τους φίλους σου, είτε επιθυμείς υπό τινος πόλεως να τιμάσαι, πρέπει να ωφελής αυτήν την πόλιν, είτε υπό της Ελλάδος όλης απαιτείς να θαυμάζεσαι διά την αρετήν σου, πρέπει να προσπαθήσης να ευεργετής την Ελλάδα, είτε θέλεις η γη να σου παρέχη αφθόνους καρπούς, πρέπει να επιμελήσαι της γης, είτε νομίζεις ότι διά των ποιμνίων πρέπει να πλουτήσης, πρέπει να επιμελήσαι των ποιμνίων, είτε διά του πολέμου έχεις επιθυμίαν να μεγαλώσης και θέλεις και τους φίλους να ελευθερώνης και τους εχθρούς να νικάς, πρέπει τας πολεμικάς τέχνας και θεωρητικώς παρά των αρμοδίων διδασκάλων να μάθης και πρακτικώς να ασκηθής εις την χρήσιν αυτών· εάν δε και εις το σώμα θέλης να είσαι δυνατός, πρέπει να συνηθίσης το σώμα να υπακούη εις τον νουν σου και να το γυμνάζης με κόπους και με ιδρώτα».

[28] For of all things good and fair, the gods give nothing to man without toil and effort. If you want the favour of the gods, you must worship the gods: if you desire the love of friends, you must do good to your friends: if you covet honour from a city, you must aid that city: if you are fain to win the admiration of all Hellas for virtue, you must strive to do good to Hellas: if you want land to yield you fruits in abundance, you must cultivate that land: if you are resolved to get wealth from flocks, you must care for those flocks: if you essay to grow great through war and want power to liberate your friends and subdue your foes, you must learn the arts of war from those who know them and must practice their right use: and if you want your body to be strong, you must accustom your body to be the servant of your mind, and train it with toil and sweat.’

Αἰσχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 9-12

http://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/corpora/anthology/content.html?m=1&t=1

Ο νόμος απαγορεύει να τιμώνται οι άρχοντες πριν λογοδοτήσουν

Ο Αισχίνης με τον λόγο του αυτόν αντιστρατεύεται με γραφὴν παρανόμων στην πρόταση του Κτησιφώντα να τιμηθεί ο Δημοσθένης με χρυσό στεφάνι για τις υπηρεσίες του στην πόλη (βλ. την απάντηση του Δημοσθένη στον Περί του στεφάνου λόγο του). Στο προοίμιον ο ρήτορας τόνισε την κρισιμότητα της απόφασης και την ανάγκη τήρησης των νόμων και κατέληξε καλώντας τους συμπολίτες του να μην επικυρώσουν το ψήφισμα του Κτησιφώντα ως παράνομο και επιβλαβές για την πόλη.

Κείμενο

[9] Περὶ μὲν οὖν τῆς ὅλης κατηγορίας μετρίως μοι ἐλπίζω προειρῆσθαι·περὶ δὲ αὐτῶν τῶν νόμων οἳ κεῖνται περὶ τῶν ὑπευθύνων, παρ’ οὓς τὸ ψήφισμα τυγχάνει γεγραφὼς Κτησιφῶν, διὰ βραχέων εἰπεῖν βούλομαι. Ἐν γὰρ τοῖς ἔμπροσθεν χρόνοις ἄρχοντές τινες τὰς μεγίστας ἀρχὰς καὶ τὰς προσόδους διοικοῦντες, καὶ δωροδοκοῦντες περὶ ἕκαστα τούτων, προσλαμβάνοντες τούς τε ἐκ τοῦ βουλευτηρίου ῥήτορας καὶ τοὺς ἐκ τοῦ δήμου, πόρρωθεν προκατελάμβανον τὰς εὐθύνας ἐπαίνοις καὶ κηρύγμασιν, ὥστ’ ἐν ταῖς εὐθύναις εἰς τὴν μεγίστην μὲν ἀπορίαν ἀφικνεῖσθαι τοὺς κατηγόρους, πολὺ δὲ ἔτι μᾶλλον τοὺς δικαστάς.

• δωροδοκῶ=δωροδοκούμαι, δέχομαι δώρα

Ερωτήσεις

1. Να μεταφραστεί το κείμενο. [20 μονάδες]
2. μοι: να κλιθεί το γ' πρόσωπο της αντωνυμίας σε ενικό και πληθυντικό. προειρῆσθαι: να αντικατασταθεί χρονικά. βραχέων: Να κλιθεί το αρσενικό γένος σε ενικό και πληθυντικό. προσλαμβάνοντες: να κλιθεί η προστακτική αορίστου. ἀφικνεῖσθαι: να κλιθεί η οριστική υπερσυντελίκου. [10 μονάδες]
3. Να αναγνωριστούν συντακτικά οι μετοχές και τα απαρέμφατα του κειμένου. [10 μονάδες]

Μετάφραση

Μτφρ. Κ. Αργύρης. χ.χ. Αισχίνης. Κατά Κτησιφώντος. Αθήνα: Γρηγόρης.

Σχετικά λοιπόν με την όλη κατηγορία νομίζω πως είναι αρκετά αυτά που είπα. Σχετικά όμως με τους νόμους που υπάρχουν γι' αυτούς που είναι υποχρεωμένοι να λογοδοτήσουν μετά τη λήξη της αρχής που διαχειρίστηκαν και τους οποίους παραβαίνοντας ο Κτησιφώντας έγραψε το ψήφισμά του, θέλω ν' αναφέρω λίγα λόγια. Στα περασμένα χρόνια λοιπόν μερικοί άρχοντες, οι οποίοι αναλάμβαναν τα πιο μεγάλα αξιώματα και διαχειρίζονταν τα δημόσια έσοδα και οι οποίοι δωροδοκούνταν σε κάθε μια απ' τις περιπτώσεις αυτές, παίρνοντας με το μέρος τους τους ρήτορες της βουλής και του δήμου, πολύ πριν τελειώση ο χρόνος της αρχής που διαχειρίζονταν, κατόρθωναν να εξασφαλίσουν ευνοϊκές προϋποθέσεις για τη λογοδοσία τους με τιμητικά ψηφίσματα κι επαίνους, ώστε την ώρα που λογοδοτούσαν για τη διαχείριση της αρχής που ανάλαβαν να βρίσκονται σε μεγάλη αμηχανία όσοι ήθελαν να τους κατηγορήσουν και πολύ περισσότερο οι δικαστές.

Μτφρ. Γ. Κορδάτος & Η. Ηλιού. [1939] χ.χ. Αισχίνης. Λόγοι. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Αθήνα: Ζαχαρόπουλος.

Περί μεν λοιπόν της κατηγορίας γενικώς, νομίζω, ότι είναι αρκετά τα προειρημένα· σχετικώς δε με την κειμένην νομοθεσίαν την αφορώσαν τους δοσιλόγους, κατά παράβασιν της οποίας ο Κτησιφών έχει προτείνει τούτο το ψήφισμα, συντόμως θέλω ειπή ολίγα τινά. Κατά το παρελθόν άρχοντες τινές διαχειρισθέντες τα ανώτατα κρατικά λειτουργήματα και τα δημόσια έσοδα, χρηματιζόμενοι δε κατά την άσκησιν των δημοσίων τούτων καθηκόντων των, και προσεταιριζόμενοι τους ρήτορας της Βουλής και του δήμου, πολύ πριν λήξη η αρχοντία των προκατελάμβανον τας λογοδοσίας διά των υπέρ αυτών προτεινομένων ψηφισμάτων και των αποδιδομένων επαίνων. Και έτσι, όταν ήρχετο η ώρα της λογοδοσίας των, εις μεγίστην αμηχανίαν ευρίσκοντο όσοι επρόκειτο να τους κατηγορήσωσι και εις μεγαλυτέραν ακόμη, φυσικά, οι δικασταί, που επρόκειτο να τους δικάσουν.

Δημοσθένης, Κατ' Ἀνδροτίωνος, 45-46

Εισαγωγή

Ο πρώτος πολιτικός λόγος του Δημοσθένη είναι ο «Κατά Ανδροτιώνος», το 355 π.Χ. Στο λόγο αυτό κατηγορείται ο Ανδροτίων γιατί εισήγαγε ψήφισμα να στεφανωθεί η βουλή των πεντακοσίων, ενώ αυτή δεν είχε συμμορφωθεί με το νόμο που την υποχρέωνε να κατασκευάσει ορισμένο αριθμό πλοίων. Στρέφεται εναντίον του μαθητή του Ισοκράτη Ανδροτίωνα. Τυπικά πρόκειται για μια κατηγορία εξαιτίας ενός παράνομου ψηφίσματος (γραφή παρανόμων). Ο πραγματικός όμως σκοπός του Δημοσθένη ήταν να παραμερίσει πολιτικά τον Ανδροτίωνα, που ανήκε στους αντιπολιτευόμενους κύκλους και είχε γίνει αντιπαθητικός και από τις εισπράξεις των φόρων.

Κείμενο

Ἔστι τοίνυν ὑμῖν νυνὶ σκεπτέον, εἰ τοσούτου τιμᾶσθε τὴν πολιτείαν καὶ τοὺς κειμένους νόμους καὶ τὸ εὐορκεῖν· εἰ γὰρ ἀποψηφιεῖσθε τούτου φανερῶς οὕτως παρὰ τοὺς νόμους εἰρηκότος, δόξετε πᾶσιν τὰ χρήματα ταῦτ' ἀντὶ τῶν νόμων καὶ τῆς εὐορκίας ᾑρῆσθαι. ἃ οὐδ' ἂν εἰ παρ' ἑαυτοῦ δοίη τις ὑμῖν, λαβεῖν ἄξιον, μή τί γ' ἐφ' ᾧ ἑτέρους εἰσπράττειν. ὥσθ' ὅταν ταῦτα λέγῃ, μέμνησθε τῶν ὅρκων καὶ τὴν γραφὴν ἐνθυμεῖσθε, ὅτι νῦν οὐ περὶ πράξεως εἰσφορῶν ἐστιν, ἀλλ' εἰ δεῖ κυρίους εἶναι τοὺς νόμους. καὶ περὶ τούτων μέν, ὃν τρόπον ὑμᾶς ἀπάγων ἀπὸ τοῦ νόμου παρακρούεσθαι ζητήσει, καὶ ἃ πρὸς ταῦθ' ὑμᾶς μνημονεύοντας μὴ 'πιτρέπειν προσήκει, πολλὰ λέγειν ἔχων ἔτι, καὶ ταῦθ' ἱκάν' εἶναι νομίζων, ἐάσω.

• ἀποψηφίζομαι: ψηφίζω για την αθώωση κάποιου, αθωώνω, απαλλάσσω (+γενική)
• μὴ τί γε: πολύ περισσότερο βέβαια να μη…
• παρακρούω: χτυπώ από κοντά, χτυπώ λάθος μουσικό τόνο, παραπλανώ, εξαπατώ

Ξενοφῶν, Ἑλληνικὰ, 5, 2, 8-9

[8] Οἱ δ᾽ ἐκ Φλειοῦντος φεύγοντες αἰσθανόμενοι τοὺς Λακεδαιμονίους ἐπισκοποῦντας τῶν συμμάχων ὁποῖοί τινες ἕκαστοι ἐν τῷ πολέμῳ αὐτοῖς ἐγεγένηντο, καιρὸν ἡγησάμενοι, ἐπορεύθησαν εἰς Λακεδαίμονα καὶ ἐδίδασκον ὡς ἕως μὲν σφεῖς οἴκοι ἦσαν, ἐδέχετό τε ἡ πόλις τοὺς Λακεδαιμονίους εἰς τὸ τεῖχος καὶ συνεστρατεύοντο ὅποι ἡγοῖντο· ἐπεὶ δὲ σφᾶς αὐτοὺς ἐξέβαλον, ὡς ἕπεσθαι μὲν οὐδαμοῦ ἐθέλοιεν, μόνους δὲ πάντων ἀνθρώπων Λακεδαιμονίους οὐ δέχοιντο εἴσω τῶν πυλῶν. [9] Ἀκούσασιν οὖν ταῦτα τοῖς ἐφόροις ἄξιον ἔδοξεν ἐπιστροφῆς εἶναι. Καὶ πέμψαντες πρὸς τὴν τῶν Φλειασίων πόλιν ἔλεγον ὡς φίλοι μὲν οἱ φυγάδες τῇ Λακεδαιμονίων πόλει εἶεν, ἀδικοῦντες δ᾽ οὐδὲν φεύγοιεν. Ἀξιοῦν δ᾽ ἔφασαν μὴ ὑπ᾽ ἀνάγκης, ἀλλὰ παρ᾽ ἑκόντων διαπράξασθαι κατελθεῖν αὐτούς. Ἃ δὴ ἀκούσαντες οἱ Φλειάσιοι ἔδεισαν μὴ εἰ στρατεύσαιντο ἐπ᾽ αὐτούς, τῶν ἔνδοθεν παρείησάν τινες αὐτοὺς εἰς τὴν πόλιν. Καὶ γὰρ συγγενεῖς πολλοὶ ἔνδον ἦσαν τῶν φευγόντων καὶ ἄλλως εὐμενεῖς, καὶ οἷα δὴ ἐν ταῖς πλείσταις πόλεσι νεωτέρων τινὲς ἐπιθυμοῦντες πραγμάτων κατάγειν ἐβούλοντο τὴν φυγήν.

Θουκυδίδης, Ιστορία, 6, 1

Τοῦ δ' αὐτοῦ χειμῶνος Ἀθηναῖοι ἐβούλοντο αὖθις μείζονι παρασκευῇ τῆς μετὰ Λάχητος καὶ Εὐρυμέδοντος ἐπὶ Σικελίαν πλεύσαντες καταστρέψασθαι, εἰ δύναιντο, ἄπειροι οἱ πολλοὶ ὄντες τοῦ μεγέθους τῆς νήσου καὶ τῶν ἐνοικούντων τοῦ πλήθους καὶ Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων, καὶ ὅτι οὐ πολλῷ τινὶ ὑποδεέστερον πόλεμον ἀνῃροῦντο ἢ τὸν πρὸς Πελοποννησίους. [2]  Σικελίας γὰρ περίπλους μέν ἐστιν ὁλκάδι οὐ πολλῷ τινὶ ἔλασσον ἢ ὀκτὼ ἡμερῶν, καὶ τοσαύτη οὖσα ἐν εἰκοσισταδίῳ μάλιστα μέτρῳ τῆς θαλάσσης διείργεται τὸ μὴ ἤπειρος εἶναι: II  ᾠκίσθη δὲ ὧδε τὸ ἀρχαῖον, καὶ τοσάδε ἔθνη ἔσχε τὰ ξύμπαντα. παλαίτατοι μὲν λέγονται ἐν μέρει τινὶ τῆς χώρας Κύκλωπες καὶ Λαιστρυγόνες οἰκῆσαι, ὧν ἐγὼ οὔτε γένος ἔχω εἰπεῖν οὔτε ὁπόθεν ἐσῆλθον ἢ ὅποι ἀπεχώρησαν: ἀρκείτω δὲ ὡς ποιηταῖς τε εἴρηται καὶ ὡς ἕκαστός πῃ γιγνώσκει περὶ αὐτῶν.