Ερωτήσεις στο μάθημα της Γλώσσας (Α' Λυκείου)

(1) Να βρείτε τις αντιστοιχίες ανάμεσα στους όρους της στήλης Α και στους ορισμούς της στήλης Β. (Ένας ορισμός δεν θα χρησιμοποιηθεί.)

Στήλη Α: α)Διάλεκτος β)Ιδίωμα γ)Ιδιωτισμός δ)Ιδιωματισμός

Στήλη Β: 1. Κάθε φράση της ελληνικής γλώσσας που αποτελεί ιδιαίτερη έκφραση με μεταφορική σημασία. 2. Γεωγραφική γλωσσική διαφοροποίηση με έντονες αποκλίσεις από την Κοινή Νέα Ελληνική. Δεν είναι εύκολα κατανοητή από τους άλλους ομιλητές. 3. Μικρότερη διαφοροποίηση που δεν εμποδίζει την κατανόηση. 4. Ο ιδιαίτερος τρόπος ομιλίας κάθε ανθρώπου. 5. Κάθε γλωσσικό στοιχείο ιδιώματος ή διαλέκτου.

(2) Να συμπληρώσετε κάθε κενό με την κατάλληλη λέξη από αυτές που δίνονται. (Μία λέξη θα χρησιμοποιηθεί τρεις φορές.): ιδίωμα, ιδιωματισμός, ιδιωτισμός, διάλεκτος.

………………………. ονομάζουμε μια γλωσσική ποικιλία διαδεδομένη σε μεγάλη έκταση που παρουσιάζει έντονες αποκλίσεις από την Κοινή Νεοελληνική, ενώ ……………………….. μια μικρότερη γλωσσική διαφοροποίηση που δεν εμποδίζει την κατανόηση από τους άλλους ομιλητές. Συχνά αποκαλούμε …………………… και μια ποικιλία της γλώσσας που έμεινε ακαλλιέργητη. ……………………….. είναι κάθε γλωσσικό στοιχείο (φωνητικό, γραμματικό, συντακτικό, λεξιλογικό)που είναι άγνωστο στην Κοινή Νεοελληνική, που λέγεται μόνο στη γλώσσα μας με μεταφορική συνήθως σημασία. ………………………. και …………………….. συναποτελούν και τροφοδοτούν την ελληνική γλώσσα.

(3) Να γράψετε σε κάθε κατηγορία της στήλης Β τους αριθμούς των παραδειγμάτων της στήλης Α που αντιστοιχούν.

Στήλη Α: 1)Σύντεκνε, σκουτελοβαρίσκω σου! 2)Πουρνό πουρνό ξεκίνησε 3)Την έδωσα το βιβλίο 4)Κούνια που σε κούναγε 5)Κάθεται σε αναμμένα κάρβουνα 6)Έγινε καπνός 7)Ω ουρανέ, μη βρέξεις πλιο και κάνε μου τη χάρη 8)Θα φάει το κεφάλι του 9)Βράκανε τα κουτσία; 10)Ήβρε τ’ αθάνατο νερό 11)Τους έκανε τη ζωή ποδήλατο 12)Σκοτώνεται στη δουλειά 13)Κάθισε, μη κάθεσαι όρθιος 14)Δεν είχε ανάκαρα να πάει παραπέρα 15)Τον πήρανε μυρωδιά 16)Αντέστε στα σπίτια σας 17)Μας έφτακε, λέει το παιδί. 18)Περβάτα και δε μας φτάνει. 19)Κοπανιά, πετάχτηκε από τη θέση του και πήγε και τον ήβρε 20)Θα πάω να βρω τον Μάουκα, …που έχει μες το τσούρμο του νησιώτες Ναουσαίοι, όλο λεβέντες νέοι.

Στήλη Β: α)Ιδιωματισμός, β)ιδιωτισμός

(4) Να αντιστοιχίσετε κάθε φράση της στήλης Α με τον ομιλητή -στη στήλη Β- ο οποίος είναι πιο πιθανό να τη χρησιμοποιήσει, ιδιαίτερα κατά την εργασία του (ένα στοιχείο της στήλης Β περισσεύει).

Α: Φράσεις: Η ικανοποίηση του αιτήματος / Η ανάκαμψη της οικονομίας / Κάμψη του κορμού δεξιά / Της αυγής το δροσάτο ύστερο αστέρι / Ο δρόμος της εγκράτειας και της αρετής / Παραλαβή νέων απορριμματοφόρων και κάδων ανακύκλωσης /Το κηπάριο στην πρόσοψη / Αστραφτερή λάμψη, ονειρεμένη καθαριότητα / Η εκφορά του λόγου, η μουσική των προτάσεων

Β: Πιθανοί ομιλητές: α)Καθηγητής φυσικής αγωγής β)Δήμαρχος γ)Συνδικαλιστής δ)Συντάκτης διαφημιστικών κειμένων ε)Ιερωμένος στ)Ποιητής ζ Αρχιτέκτονας η Πρωθυπουργός θ)Σκηνοθέτης θεάτρου ι)Αρτοποιός

(5) Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των προτάσεων σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο. Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας στις περιπτώσεις γ), ε)και ζ).

α)Γεωγραφικές γλωσσικές ποικιλίες είναι οι μορφές που παίρνει η γλώσσα καθώς εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου.oo

β)Η πολυμορφία που παρουσιάζει μια γλώσσα αντικατοπτρίζει την κοινωνία που τη χρησιμοποιεί.oo

γ)Η ύπαρξη πολλών διαλέκτων διασπά την ενότητα της γλώσσας και υποβαθμίζει την ποιότητά της.oo

δ)Η εμφάνιση των διαλέκτων και των ιδιωμάτων είναι αποτέλεσμα της καθημερινής επικοινωνίας και της στενής επαφής των μελών της γλωσσικής κοινότητας.oo

ε)Οι διάλεκτοι και τα ιδιώματα δεν έχουν ιδιαίτερη αξία, απλώς προσθέτουν άχρηστες λέξεις στο λεξιλόγιο μιας γλώσσας.oo

στ)Η επικράτηση της Κοινής Νεοελληνικής στα Μ.Μ.Ε. σήμερα περιορίζει τη χρήση των διαλέκτων και τείνει να τις εξαφανίσει.oo

ζ)Δεν χρησιμοποιούνται ιδιωματικές λέξεις σε επίσημα έγγραφα.oo

η)Οι διάλεκτοι και τα ιδιώματα διδάσκονται διεξοδικά στα σχολεία.oo

(6) Να βρείτε ποιο από τα επαγγέλματα της στήλης Β είναι πιθανό να ασκεί κάθε ομιλητής της στήλης Α. Ένα επάγγελμα της στήλης Β δεν θα χρησιμοποιηθεί. Ορισμένες από τις προτάσεις της στήλης Α θα μπορούσαν να αντιστοιχούν σε δύο από τα επαγγέλματα της στήλης Β. Να εντοπίσετε μία τέτοια περίπτωση και να δικαιολογήσετε την επιλογή σας.

Στήλη Α: 1)Μείναμε αρόδο δυο εβδομάδες και περιμέναμε τη λάντζα να μας φέρει το ταχυδρομείο. 2)Αν η μητέρα σας κρατήσει την ψιλή κυριότητα του ακινήτου, τότε δεν μπορείτε να το πουλήσετε χωρίς τη συγκατάθεσή της. 3)Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ένα κύμα χαρακτηρίζεται από δύο αριθμούς: την ταχύτητα και το μήκος του. 4)Οι πολλαπλές τομές σ’ αυτή την αξονική τομογραφία εγκεφάλου εμφανίζουν συγκεντρώσεις ασβεστίου. 5)Εδώ έχουμε μία αναπαράσταση της εσωτερικής αυλής του μεγάρου της Πύλου. 6)Τα πολλά τεμάχια λίθων και ελεφαντόδοντου που βρίσκονται διεσπαρμένα σε διάφορα σημεία του ανακτόρου και των σπιτιών υποδηλώνουν ότι ένα τμήμα του ανθρώπινου δυναμικού ασχολήθηκε με την τέχνη του λιθοξόου ή του μικρογλύπτη. 7)Πρέπει να εξακριβώσουμε από πού προέρχεται ο θόρυβος του κινητήρα στις χαμηλές στροφές και να βρούμε πού γίνεται διαρροή λαδιού.

Στήλη Β: α)αυτοκινητιστής β)δικηγόρος γ)γιατρός δ)αρχιτέκτονας ε)αρχαιολόγος στ)ναυτικός ζ)φυσικός η)μαθηματικός

(7) Το δεκαπενταμελές συμβούλιο προτείνει την έκδοση σχολικής εφημερίδας ή περιοδικού. Σας αναθέτουν να συντάξετε ένα από τα ακόλουθα κείμενα: α)μία ανακοίνωση πρόσκληση προς τους μαθητές με την οποία ζητείται η συνεργασία τους, β)το κείμενο της προκήρυξης του μειοδοτικού διαγωνισμού για την ανάδειξη του τυπογραφείου που θα αναλάβει την έκδοση, γ)το κείμενο της διαφήμισης της έκδοσης σε τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό, δ)μία επιστολή - αίτηση προς το δημοτικό ή το κοινοτικό συμβούλιο για την ενίσχυση της έκδοσης.

(8) Να συμπληρώσετε τα κενά των προτάσεων επιλέγοντας το κατάλληλο ουσιαστικό από αυτά που δίνονται στις παρενθέσεις: α)Οικονομική………….(συμβολή, ενίσχυση, προστασία) 200.000 δραχμών προσέφερε η κοινότητα στους πλημμυροπαθείς. β)Τα έσοδα λειτουργίας του συλλόγου καλύπτονται από τις ετήσιες οικονομικές …………………..(ενισχύσεις, αρωγές, συνδρομές )των μελών του. γ)Χωρίς την κρατική ………………………………. (προστασία, υποστήριξη, συνδρομή)θα ήταν αδύνατον να ολοκληρωθεί το έργο. δ)Ανέλπιστη …………………………….. (συμβολή, επικουρία, συνδρομή)για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης της επιχείρησης αποτέλεσε η χορήγηση δανείου. ε)Η οικογένειά του τού πρόσφερε την αναγκαία ηθική …………………………. (ενίσχυση, επικουρία, συμπαράσταση)στις δύσκολες στιγμές της ζωής του. στ)Η ……………………………….. (συμβολή, αρωγή, ενίσχυση)των κατοίκων στην άμε¬ση κατάσβεση της πυρκαγιάς ήταν καθοριστική.

(9) Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες δηλώσεις σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο και να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας.

Α)Την αναγγελία ενός δελτίου θυέλλης: α)λακωνική, o β)διαφωτιστική, o γ)ενδιαφέρουσα, o δ)έκτακτη.o

Β)Τη ραδιοφωνική ανακοίνωση που ακούσατε: «Ο κ. Χ. Που παραθερίζει στη Σκιάθο παρακαλείται να επικοινωνήσει με τους οικείους του για οικογενειακή του υπόθεση.»: α)διαφωτιστική, o β)επείγουσα, o γ)επίσημη, o δ)ενδιαφέρουσα.o

Γ)Τη δήλωση του υπουργού για την απόφαση της κυβέρνησης να αυξήσει την τιμή των εισιτηρίων στις αστικές συγκοινωνίες: α)ενδιαφέρουσα, o β)επίσημη, o γ)λακωνική, o δ)έκτακτη.o

Δ)Τη δήλωση ενός δημοφιλούς τραγουδιστή στα Μ.Μ.Ε.: «Σταματώ το τραγούδι!»: α)διαφωτιστική, o β)επείγουσα, o γ)λακωνική, o δ)επίσημη.o

(10) Να συμπληρώσετε τα ελλείποντα τμήματα των ακόλουθων επιχειρημάτων/συλλογισμών: Α)α)Ο Θαλής, ο Ηράκλειτος και ο Πυθαγόρας είναι Ίωνες φιλόσοφοι. β)Οι Ίωνες φιλόσοφοι είναι Προσωκρατικοί. γ)… / Β)α)Η πίεση χρόνου οδηγεί σε άγχος και επιθετική συμπεριφορά. β)Οι κάτοικοι των μεγάλων πόλεων ζουν υπό πίεση χρόνου. γ)… / Γ)α)Οι περισσότεροι επιμελείς μαθητές εισάγονται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. β)… γ)Η Μαρία είναι πιθανό να εισαχθεί στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. / Δ)α)… β)Η Ελένη παίρνει συχνά ηρεμιστικά χάπια. γ)Άρα η Ελένη είναι πιθανό να εθιστεί στα ηρεμιστικά χάπια που παίρνει συχνά. / Ε)α)Ο γιος του γείτονά μας τραυματίστηκε χθες οδηγώντας μηχανάκι απρόσεκτα και χωρίς κράνος. β)Ο αδελφός μου οδηγεί μηχανάκι απρόσεκτα και χωρίς κράνος. γ)…

(11) Να βρείτε τις αντιστοιχίες ανάμεσα στους συλλογισμούς της στήλης Α και στους όρους της στήλης Β.

Στήλη Α’: Συλλογισμοί

- Αυτός ο σκηνοθέτης διαλέγει καλούς ηθοποιούς. Η Μαρία συμμετέχει στην παράστασή του, άρα είναι καλή ηθοποιός.

- Ο νέος διευθυντής έχει απαρχαιωμένες ιδέες. Είναι ηλικιωμένος. Όλοι οι ηλικιωμένοι έχουν απαρχαιωμένες ιδέες.

- Οι γλωσσομαθείς έχουν μεγάλη πιθανότητα να βρουν δουλειά. Ο Νίκος είναι γλωσσομαθής. Άρα έχει μεγάλη πιθανότητα να βρει δουλειά.

- Οι χώρες με μεγάλα ποσοστά αναλφάβητων δεν αναπτύσσονται οικονομικά. Οι περισσότερες αφρικανικές χώρες έχουν μεγάλα ποσοστά αναλφάβητων. Αυτές οι χώρες δεν αναπτύσσονται οικονομικά.

Στήλη Β’: Είδος Συλλογισμού: α)Παραγωγικός (από το γενικό στο ειδικό) β)Επαγωγικός (από το ειδικό στο γενικό) γ)Αναλογικός (από το ειδικό στο ειδικό)

(12) Στις ακόλουθες προτάσεις να αντικαταστήσετε το ρήμα βοηθώ με το κατάλληλο συνώνυμο από αυτά που δίνονται στον πίνακα (ένα περισσεύει): ενισχύω, παραστέκομαι, επικουρώ, εξυπηρετώ, υποστηρίζω, ωφελώ: α)Οι συγγενείς και οι φίλοι τούς βοήθησαν …………………….. ολόψυχα στις δύσκολες στιγμές, γι’ αυτό και αντιμετωπίζουν πάλι με αισιοδοξία τη ζωή. β)Εφόσον ο πατέρας του αρνήθηκε να τον βοηθήσει …………………….. οικονομικά για να αγοράσει ένα μηχανάκι, εκείνος αποφάσισε να εργαστεί το καλοκαίρι για να εξοικονομήσει το ποσόν. γ)Τι ταλαιπωρία! Ώρες πηγαινοερχόμουν από γραφείο σε γραφείο και κανείς υπάλληλος δεν μπόρεσε να με βοηθήσει……………………… δ)Είναι πολύ αγαπημένα αδέλφια. Ο μεγάλος πάντοτε βοηθά …………………….. τον μικρότερο, όταν ο δεύτερος έχει προβλήματα με τους φίλους του. ε)Η εντατική προπόνηση την παραμονή του αγώνα δεν βοήθησε …………………….. καθόλου την επίδοση της ομάδας.

(13) Να βρείτε ποιος και σε ποια περίσταση είναι πιθανότερο να πει ή να γράψει τα ακόλουθα κείμενα, σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο. Να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας. Α. Μπαίνει, που λέτε, ξαφνικά στην επίθεση, σουτάρει προς τη σέντρα, του ‘ρχεται πίσω η μπάλα, αυτός φεύγει μπροστά, ντριμπλάρει, ξανασουτάρει καρφί στο δοκάρι! Φοβερή φάση! α)Αθλητικός συντάκτης σε κεντρικό τηλεοπτικό δελτίο ειδήσεων,  β)Ο ίδιος συντάκτης σε φιλική συζήτηση,  γ)Ο Γενικός Γραμματέας Αθλητισμού σε συνέντευξη τύπου,  δ)Δικηγόρος που υπερασπίζεται τον πελάτη του στο δικαστήριο.

Β)Είναι σομόν από ταφτά και οργαντίνα, με γιακαδάκι μπεμπέ, μανίκι φούσκα, και δαντελίτσα στο στρίφωμα. α)Ένας πατέρας που περιγράφει στους φίλους του το φόρεμα που αγόρασε η κόρη του,  β)Ένας δημοσιογράφος σε γραπτή ανταπόκριση της ετήσιας δεξίωσης για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας,  γ)Μία κυρία που συνομιλεί με μια συνάδελφό της στο γραφείο,  δ)Μία ποιήτρια στην τελευταία της ποιητική συλλογή.

Γ)Από τις μέχρι τώρα κρατήσεις δωματίων στα ξενοδοχεία και θέσεων στα πάσης φύσεως συγκοινωνιακά μέσα από το εξωτερικό προς την Ελλάδα, αναμένεται ότι η τουριστική κίνηση της χώρας μας φέτος θα είναι ιδιαιτέρως σημαντική. Οι αρμόδιες υπηρεσίες καταβάλλουν κάθε προσπάθεια, ώστε η προσφορά υπηρεσιών προς τους επισκέπτες της χώρας μας να είναι υψηλού επιπέδου. α)Αρμόδιος υπουργός σε δημοσιογράφο κατά τη διάρκεια συνέντευξης,  β)Ιδιοκτήτρια ενοικιαζόμενων δωματίων προς συνάδελφό της σε φιλική τους συζήτηση,  γ)Λιμενεργάτης προς συνάδελφό του κατά τη διάρκεια αναμονής πλοίου με τουρίστες,  δ)Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης σε επερώτησή του στη Βουλή.

ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΣ ΚΑΙ ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ - Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ

1.Αντιστοιχίστε: α)προφορικός λόγος β)γραπτός λόγος

__Χρησιμοποιεί κυρίως υποτακτική σύνδεση / __Είναι αναλυτικότερος και λιγότερο ανακριβής / __Παρουσιάζει ελλειπτικές προτάσεις και φράσεις ανολοκλήρωτες / __Έχει φροντισμένη σύνταξη / __Χρησιμοποιεί συνήθως παρατακτική σύνδεση / __Είναι εφήμερος και δεν μπορεί να συγκρατηθεί αναλλοίωτος στη μνήμη / __Είναι επιμελημένος και συνήθως προσχεδιασμένος / __Συνοδεύεται και από άλλα γνωρίσματα της ομιλίας παραγλωσσικά και εξωγλωσσικά / __Παρουσιάζει επεξεργασμένο λεξιλόγιο / __Παρουσιάζει προχειρότητα στην έκφραση.

2. Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των ακόλουθων προτάσεων. (Σωστό Λάθος) α)Ο προφορικός λόγος είναι κατώτερος από τον γραπτό. β)Στον προφορικό λόγο συχνά διορθώνουμε την έκφρασή μας τη στιγμή που μιλάμε. δ)Στον γραπτό λόγο γ)Ο προφορικός λόγος απαιτεί πυκνότητα νοημάτων.  δ)υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλία και αριθμός συνδετικών και μεταβατικών λέξεων. ε)Μία ομιλία στη γιορτή της 25ης Μαρτίου είναι παράδειγμα προσχεδιασμένου προφορικού λόγου.

3. Ας υποθέσουμε ότι στην ωριαία συνεδρίαση του τμήματός σας παρατηρήθηκε το φαινόμενο να μιλούν ταυτόχρονα πολλοί ομιλητές. Να γράψετε μία παράγραφο, τονίζοντας τις συνέπειες αυτής της συμπεριφοράς στην αποτυχία του διαλόγου.

4. Με ποιους τρόπους ο συγγραφέας σε ένα λογοτεχνικό κείμενο μπορεί να αποδώσει το λόγο των ηρώων του;

5. Για ποιο λόγο σε ένα θεατρικό κείμενο σχεδόν παραλείπονται τα παραγλωσσικά και τα εξωγλωσσικά στοιχεία της ομιλίας;

6. Προσπαθήστε να προσδιορίσετε με ακρίβεια τις υποκειμενικές προϋποθέσεις που πρέπει να τηρηθούν, ώστε ένας διάλογος να επιτύχει το στόχο του. (Να χρησιμοποιήσετε 100-120 λέξεις).

7. Τον τελευταίο καιρό δημιουργήθηκε μια παρεξήγηση με κάποιο φίλο σας. Να γράψετε ένα διάλογο, με τον οποίο θα προσπαθείτε να αποκαταστήσετε τις διαπροσωπικές σας σχέσεις, παραδεχόμενοι με ειλικρίνεια τα σφάλματά σας.

8. Στο σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα η διδασκαλία πρέπει να στηρίζεται κυρίως στο διάλογο. Σε σχετικό ερώτημα δημοσιογράφου νεανικού περιοδικού εκθέτετε τις εμπειρίες σας από τις μέχρι σήμερα μεθόδους διδασκαλίας που αντιμετωπίσατε και προτείνετε τρόπους για την αποτελεσματική χρήση του διαλόγου στη διδακτική πράξη.

9. Αν σας καλούσε κάποιος τηλεοπτικός σταθμός για να μιλήσετε σε εκπομπή του με θέμα: «Ο διάλογος ευνοεί την επικοινωνία των ανθρώπων σε όλους τους τομείς της ζωής», τι θα λέγατε για να πείσετε ότι η σωστή του λειτουργία επιτυγχάνεται με την ελευθερία του λόγου, το δημοκρατικό κλίμα και γενικά τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών; Το κείμενο στο οποίο θα βασιστείτε να είναι περίπου πέντε παραγράφων.

10. Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των προτάσεων: (Σωστό Λάθος) α) Πιστεύω ότι δε θα αποκαλύψει τίποτε. Είναι πολύ λακωνικός β)Πάντα κατορθώνει και μας αποστομώνει. Είναι. ετοιμόλογος. γ)Αυτός ο νεαρός είναι, πράγματι, αυθάδης. Διαρκώς λέει μεγάλα λόγια. δ)Γίνεται τόσο πειστικός με τα επιχειρήματά του, ώστε πάντοτε συμφωνούμε  ε)Πόσο εχέμυθος ήταν ο παππούς! Μιλούσε τόσο όμορφα που μας γοήτευε.

11. Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των ακόλουθων προτάσεων: (Σωστό Λάθος) α)Όποιος έχει περισσότερες γνώσεις πάνω σε ένα θέμα, έχει το δικαίωμα να μονοπωλεί το λόγο. β)Όταν μιλούν ταυτόχρονα οι συνομιλητές, ο διάλογος γίνεται πιο ενδιαφέρων. γ)Επιτυχημένος είναι ο διάλογος μόνο όταν στο τέλος οι συνομιλητές συμφωνούν. δ)Τα έντονα εξωγλωσσικά στοιχεία μπορεί να αποσπάσουν την προσοχή των συνομιλητών από τα λεγόμενα. ε)Όταν η σχέση πομπού και δέκτη λειτουργεί αμφίδρομα, ο διάλογος είναι αποτυχημένος. στ)Οι ατέρμονες συζητήσεις δεν είναι δείγμα γόνιμου διαλόγου

12. Να συμπληρώσετε τα κενά στις επόμενες προτάσεις με μία από τις λέξεις: συνέδριο, συνέλευση, συνεδρίαση, συμβούλιο, σύσκεψη, συνδιάσκεψη, συνομιλία, συζήτηση: Η νέα οικονομική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα συζητηθεί σε ……………………… κορυφής, στις Βρυξέλλες. / Τα δεκαπενταμελές μαθητικό ……………………………………. σε έκτακτη ………………………………. του αποφάσισε τη συμμετοχή του σχολείου στις εκδηλώσεις του Δήμου για το περιβάλλον. / Στο ετήσιο ……………………… της Καρδιολογικής Εταιρείας επισημάνθηκαν οι βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος στη λειτουργία της καρδιάς. / Η γενική ………………………….. των εργαζομένων αναβλήθηκε, γιατί δεν είχε απαρτία. / Ο υπουργός προσκάλεσε σε ………………………… τους αρμόδιους φορείς, προκειμένου να ληφθούν μέτρα για την αντιμετώπιση των συνεπειών μιας νέας ενδεχόμενης πλημμύρας.

13. Να συμπληρώσετε τα κενά με μία από τις λέξεις: άγονος, εποικοδομητικός, υποκειμενικός, αντικειμενικός, ατέρμονος, διεξοδικός: Όταν επιτυγχάνεται η επικοινωνία των συνομιλητών, τότε ο διάλογος είναι ……………………… . / Το δημοκρατικό κλίμα αποτελεί τη θεμελιώδη ……………………… προϋπόθεση του διαλόγου. / Χωρίς τη διάθεση υποχώρησης των ομιλητών ο διάλογος γίνεται …………….. / Το ήθος των ομιλητών, ως ……………………… προϋπόθεση, μπορεί να ευνοήσει ή να ματαιώσει το διάλογο.

14. Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις με μία από τις εκφράσεις που βρίσκονται στην παρένθεση: Ο υπεύθυνος του Δήμου για μια ακόμη φορά υποσχέθηκε στους κατοίκους πως θα ασφαλτοστρωθεί ο δρόμος. ………………………………………………… (τα πολλά λόγια είναι φτώχεια, πες κανένα λόγο στον Υπουργό, λόγος να γίνεται). / Οι κάτοικοι όμως εξαγριώθηκαν: «Γελιέσαι, αν νομίζεις ότι μπορεί να μας κοροϊδεύεις συνέχεια», του είπαν. ………………………………………………… (μεγάλο λόγο ξεστόμισες, τα πολλά λόγια είναι φτώχεια, θα δώσεις λόγο για τις πράξεις σου!) / Τέλος, ο πιο ψύχραιμος πρότεινε να συναντήσουν απευθείας τον ίδιο το Δήμαρχο, γιατί ………………………………………………… (ο λόγος του είναι συμβόλαιο, αυτός έχει λόγο εδώ μέσα, κατά μείζονα λόγο). / Άλλωστε, αν τελικά το υποσχεθεί, σίγουρα θα το πραγματοποιήσει, μια και ………………………………………………… (επ’ ουδενί λόγω, ο λόγος του είναι συμβόλαιο, μεγάλο λόγο ξεστόμισε).

15. Να επιλέξετε τη σωστή σημασία της λέξης σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο. (Σε κάθε άσκηση υπάρχει μόνο μία σωστή απάντηση).

i)κοινοτοπία: α)η ένωση των κατοίκων μιας  γ)έντονο ενδιαφέρον β)γνωστοποίηση μιας είδησης στο κοινό ενός τόπουπεριοχής  δ)συνηθισμένος λόγοςτου κοινού για τον τόπο του

ii)αμετροέπεια: α)η υπερβολική φιλοδοξία  δ)λόγος με μέτρο γ)πολυλογίαβ)προβληματική έκφραση

iii)δημοκοπία: α)κουραστική ομιλία  γ)στατιστικήβ)προσπάθεια προσεταιρισμού του λαού με απατηλές υποσχέσεις  δ)δημόσια αγορά ή πώληση ενός προϊόντοςμέτρηση του πληθυσμού μιας χώρας

iv)αθυρόστομος: α)γλυκομίλητος   δ)σιωπηλός γ)λιγόλογοςβ)βωμολόχος

16. Ποιες από τις παρακάτω προϋποθέσεις ευνοούν τη λειτουργία του διαλόγου; α)μονοπώληση του λόγου από τον ικανότερο ομιλητή β)πειθώ γ)ισχυρογνωμοσύνη δ)διάθεση υποχώρησης ε)διαξιφισμοί στ)προσοχή στα λεγόμενα των ομιλητών

17. Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες φράσεις με άλλες ισοδύναμες που θα χρησιμοποιούσε κάποιος στο λόγο του, προκειμένου να εντυπωσιάσει: α)Εκφράζεται με τόση άνεση, ………….. που η διήγησή του σε συναρπάζει.β)Ο οδηγός του λεωφορείου έμεινε άφωνος ………….. μπροστά στην αναίδεια του επιβάτη γ) Μπορείς να βασιστείς στο λόγο αυτού του ανθρώπου που διαστρεβλώνει την αλήθεια, ………….. όπως τον συμφέρει;δ) Ποτέ δεν εκφράζει φανερά τη γνώμη του στους συνομιλητές του. Πάντοτε μιλάει με υπονοούμενα ……………

18. Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες φράσεις με άλλες ισοδύναμες που θα χρησιμοποιούσε κάποιος στο λόγο του, αν ήθελε να μιλήσει πιο απλά και σε πιο οικείο ύφος: Η συζήτηση που παρακολούθησα στην τηλεόραση ήταν πραγματικά αποτυχημένη. Αρχικά, οι ομιλητές διατύπωσαν τις απόψεις τους με αργό ρυθμό, συχνά λεξιθηρώντας ………….., για να εντυπωσιάσουν τους θεατές. Ο λόγος των περισσότερων ήταν σχοινοτενής ………….. και κουραστικός, γεμάτος κοινοτοπίες ………….. και ταυτολογίες …………… Στη συνέχεια, ορισμένοι δε δίστασαν να αρχίσουν τους υπαινιγμούς ………….. εναντίον των συνομιλητών τους, πράγμα που οδήγησε σε έντονους διαξιφισμούς ………….., ευτυχώς λεκτικούς, μεταξύ τους. Τέλος, ο πιο αθυρόστομος ………….. προσκεκλημένος με την παρέμβασή του όξυνε τόσο πολύ τα πνεύματα, ώστε η συζήτηση διεκόπη, πριν ολοκληρωθεί. Ήταν, πραγματικά, απογοητευτικό να διαπιστώνεις ότι, ενώ το θέμα ήταν τόσο ενδιαφέρον, οι συνομιλητές αναφέρθηκαν ακροθιγώς ………….. στην ουσία του και τον περισσότερο χρόνο είτε δημοκοπούσαν ………….. είτε διαπληκτίζονταν ……………

19. Ενώστε με μία γραμμή τις συνώνυμες λέξεις μεταξύ τους:

i) άναυδος ii) κοινότοπος iii) υπαινιγμός iv) ευφραδής v) αμετροεπής

α) υπονοούμενο β)πολυλογάς γ)άφωνος δ)τετριμμένος ε)γλαφυρός

20. Ενώστε με μία γραμμή τη λέξη με τη σημασία της:

i) ταυτολογία ii) λογοκλόπος iii) υπόλογος iv) ετυμηγορία v) λεπτολόγος vi) λογοδοσία vii) βραχυλογία

α)έκθεση πεπραγμένων, απόδοση λογαριασμού β)ακριβολόγος γ)αυτός που παρουσιάζει τα λεγόμενα του άλλου σαν δικά του δ)επανάληψη του ίδιου νοήματος μ’ άλλα λόγια ε)αυτός που οφείλει να δώσει λόγο για τις πράξεις του στ)συντομία στο λόγο, λακωνικότητα ζ)η εξήγηση της προέλευσης μιας λέξης

Περιγραφή

1. Να βρείτε τις αντιστοιχίες στις ακόλουθες στήλες. Ένα στοιχείο της στήλης Α περισσεύει.

• ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ: 1. Πορτοκάλια ΑΑΑ 2. Η πόρτα είναι ανοιχτή 3. Επικίνδυνη στροφή δεξιά 4. Το πιστόλι μου ήταν πάντα το πιο γρήγορο της πόλης! 5. Τα νεύρα μου είναι ταραγμένα 6. Προεισαγωγικό άλμα. Ακροστασία, έκταση, ακροστασία, ανάταση 7. Τα πιο ωραία λουλούδια που έχω δει ποτέ! 8. Το βιβλίο μου είναι σε καλή κατάσταση
• ΣΚΟΠΟΙ: α.Αίτηση συγγνώμης β.Απειλή γ.Έκφραση ευχαριστίας δ.Παράγγελμα ε.Διαφήμιση στ.Προειδοποίηση ζ.Πρόσκληση, παρότρυνση.

2. Να αντικαταστήσετε τα επίθετα της ακόλουθης περιγραφής με αυτά που δίνονται, αφού τα προσαρμόσετε στο σωστό τύπο (δύο από τα επίθετα δεν θα σας χρειαστούν). Έπειτα να συγκρίνετε το κείμενο που δίνεται με αυτό που προκύπτει μετά από τις αντικαταστάσεις. Ποια παραλλαγή προτιμάτε και γιατί; αξιόλογος, θεαματικός, περιπετειώδης, πολυδάπανος, επιδέξιος, καλλιτεχνικός, πειστικός, υποβλητικός: Η ταινία που είδαμε χθες ήταν πολύ ωραία. Είχε απίθανη πλοκή, ωραία μουσική, ωραία παραγωγή, πολύ ωραία εφέ. Κάτι άλλο που μας άρεσε ήταν το ωραίο παίξιμο του πρωταγωνιστή.

3. Χρησιμοποιώντας μεταφορικά λέξεις οι οποίες στην κυριολεκτική τους χρήση δηλώνουν όργανα, λειτουργίες και παθήσεις του ανθρώπινου σώματος (π.χ. πνεύμονας, καρδιά, σφυγμός, αρτηρίες, έμφραγμα, πυρετός), να περιγράψετε σε δύο παραγράφους α)τα προβλήματα μιας μεγάλης πόλης ή β)τη ζωή σε μια μικρή πόλη ή χωριό.

4. Χρησιμοποιώντας μεταφορικά λέξεις οι οποίες στην κυριολεκτική τους χρήση δηλώνουν φυσικά φαινόμενα (π.χ. ηφαίστειο, σεισμός, βροχή, καταιγισμός, θύελλα, τρικυμία), να περιγράψετε σε δύο παραγράφους α)μία σχολική μουσική ή θεατρική εκδήλωση ή β)ένα αθλητικό γεγονός.

5. Α)Να αντικαταστήσετε καθέναν από τους ακόλουθους μεταφορικούς προσδιορισμούς με τον αντίστοιχο κυριολεκτικό: α)ετοιμόρροπη υγεία β)μαργαριταρένια δόντια γ)μεταξένια μαλλιά δ)βελούδινο δέρμα ε)σπαθάτη κορμοστασιά. Β)Να χρησιμοποιήσετε καθεμιά από τις παραπάνω εκφράσεις της κατάλληλης ομάδας α)για να διαφημίσετε τις ιδιότητες συναφών προϊόντων και β)για να δώσετε συμβουλές ιατρικής φύσεως.

6. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο: i)Η πρόταση «Σοβαρές βλάβες στην υγεία προκαλούνται από το κάπνισμα» προβάλλει περισσότερο α)τη δράση του υποκειμένου του ρήματος  β)τη δράση του αντικειμένου του ρήματος  γ)το κατηγορούμενο  δ)τη δράση του ποιητικού αιτίου  ii) Η πρόταση «Η ομορφιά του τοπίου μαγεύει τον επισκέπτη» τονίζει περισσότερο α)την ενέργεια του ρήματος  β)τη δράση του υποκειμένου του ρήματος  γ)τη δράση του αντικειμένου του ρήματος  δ)τη δράση του ποιητικού αιτίου  iii) Η πρόταση «Πολλά κυκλοφοριακά προβλήματα εμφανίζονται από την αυξημένη κίνηση στους δρόμους» παρουσιάζει το θέμα της με ύφος α)οικείο  β)ζωηρό, παραστατικό  γ)απρόσωπο, τυπικό  δ)γλαφυρό 

7. Να μετατρέψετε την παθητική σύνταξη σε ενεργητική στο παρακάτω κείμενο και να απαντήσετε τα ερωτήματα που το ακολουθούν: Τα μνημεία της τέχνης που βρίσκονται εκτεθειμένα στον αέρα καταστρέφονται καθημερινά λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Τα μάρμαρα διαβρώνονται από τους ρύπους, γυψοποιούνται και αλλοιώνονται ανεπανόρθωτα. Να συγκρίνετε το δεδομένο κείμενο με αυτό που προέκυψε με τις μετατροπές και να εξηγήσετε σε ποια από αυτές τις δύο παραλλαγές α)τονίζεται η δράση του υποκειμένου, β)τονίζεται η δράση του ποιητικού αιτίου, γ)υποδηλώνεται απόσταση ανάμεσα στον πομπό και τον δέκτη του μηνύματος και δ)το ύφος του κειμένου είναι πιο άμεσο και ζωηρό.

8. Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις επιλέγοντας την κατάλληλη λέξη από αυτές που βρίσκονται στην παρένθεση: Το όψιμο ενδιαφέρον της δημοτικής αρχής δεν μπορεί τελικά να σώσει το παλιό νεοκλασικό κτίσμα από τη(ν) ……………………………….. (διάβρωση, ανοικοδόμηση, κατάρρευση). Όσο διάστημα παρέμενε …………………………………. (ξεθεμελιωμένο, ερείπιο, ετοιμόρροπο), έπρεπε να είχε χαρακτηριστεί ………………………….. (πατροπαράδοτο, διατηρητέο, πατρογονικό), ώστε να είχαν έγκαιρα αρχίσει οι εργασίες για τη(ν) ………………………………………….. (ανακαίνισή, συντήρησή, ανοικοδόμησή) του. Σήμερα, έχει πλέον ……………………………………………………… (μεταβληθεί σε ερείπια, διαβρωθεί, κατεδαφιστεί) και το μόνο που απομένει είναι η …………………………. (ανέγερσή, ανοικοδόμησή, κατεδάφισή) του και η …………………………………. (ανακαίνιση, αναπαλαίωση, ανέγερση)στη θέση του μιας νέας οικοδομής. (14)

9. Να επιλέξετε τη σωστή σημασία της λέξης, σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο (για κάθε λέξη υπάρχει μόνο μια σωστή απάντηση). Να γράψετε προτάσεις, στις οποίες οι λέξεις θα χρησιμοποιούνται με τις επιλεγμένες σημασίες.  μεταίχμιο: α)αιχμηρό αντικείμενο  β)ενδιάμεσο διάστημα ανάμεσα σε δύο στρατούς  γ)σημείο που μετέχουν όλοι  δ)σημείο που απέχει ίσα από τα άκρα   εμβόλιμος: α)εμβολιασμένος  β)χτυπημένος από έμβολο  γ)βολικός  δ)παρεμβαλλόμενος σε μια κανονική σειρά   ένθετος: α)υιοθετημένος  β)σε καλή κατάσταση  γ)παρατημένος  δ)τοποθετημένος μέσα   ορόσημο: α)σημείο που δείχνει τα όρια  β)οροσειρά  γ)σημείο της οροφής  δ)εκεί απ’ όπου αρχίζει ένα όρος   εγκλωβισμένος: α)περιορισμένος σε μικρό χώρο  β)με εγκυκλοπαιδική μόρφωση  γ)προσαρμοσμένος στο κλίμα μιας περιοχής  δ)στολισμένος   παρείσακτος: α)όποιος αλλάζει πορεία  β)αυτός που εισχωρεί κάπου με πλάγιο τρόπο  γ)εκείνος που εισβάλλει πανηγυρικά  δ)όποιος απομακρύνεται χωρίς να τον πάρουν είδηση   διαμπερής: α)αυτός που ολοκληρώνει μια αποστολή  β)εκείνος που μεταφέρει κάποιον από τη μία όχθη στην άλλη  γ)αυτός που διαπερνάται από τη μία άκρη στην άλλη  δ)εκείνος που εύκολα εξάγει συμπεράσματα   διάτρητος: α)αυτός που πρέπει να διατηρηθεί  β)διασκορπισμένος  γ)τρυπημένος πέρα ως πέρα  δ)γεμάτος στίγματα 

10. Να συμπληρώσετε τα κενά (Β στήλη= ύφος ανεπίσημο και οικείο, Α στήλη= ύφος επίσημο):

11. Χρησιμοποιώντας ως πρώτο σκέλος της αναλογίας τη φράση «το βάπτισμα του πυρός», να συνθέσετε μία παράγραφο, για να περιγράψετε την πρώτη συμμετοχή σας σε σχολική θεατρική παράσταση.

12. Να εξηγήσετε πώς έχετε διαμορφώσει το δωμάτιό σας, ώστε να δικαιολογείται η περιγραφή του κατ’ αναλογία με μία όαση.

13. Να περιγράψετε τη μηχανική αποστήθιση αναφομοίωτων γνώσεων αναλογικά με την ομιλία του παπαγάλου.

14. Αφού αναφερθείτε στα αρνητικά επιφαινόμενα του φαινομένου της μόδας, αναζητήστε τα μέσα και τους τρόπους να αντισταθεί κάποιος στον αλλοτριωτικό χαρακτήρα της.