Πειθώ

Να αντιστοιχίσετε τα κείμενα της στήλης Α με τους στόχους σύνταξης που περιέχει η στήλη Β. Να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας, βάσει των κριτηρίων που παρέχονται στο σχολικό εγχειρίδιο

Στήλη Α:

α) Η εξουσία χρειάζεται φαντασία. Και η Βουλή των Εφήβων χρειάζεται εσένα. Αν φοιτάς στην Α΄ ή Β΄ Λυκείου ή στην τελευταία τάξη Τεχνικών Επαγγελματικών Σχολών, πάρε μέρος στη Δ΄ Σύνοδο της Βουλής των Εφήβων. Για ν’ αλλάξει κάτι, πρέπει να κάνεις κάτι!

β) Το θέατρο πορεύτηκε 2500 χρόνια χωρίς σκηνοθέτες. Αυτό δεν σημαίνει πως στα χρόνια αυτά μέσα στους διονυσιακούς θιάσους, στις συντεχνίες των μίμων, στους βασιλικούς θιάσους ή στα αστικά θεατρικά σχήματα δεν υπήρχε τάξη, πειθαρχία και πως όλοι δεν υπήκουαν στην αρχή ενός ανδρός. Αντίθετα, σε κάθε συντεχνία υπήρχε μια ιεραρχία άτεγκτη, μια πυραμίδα εξαρτήσεων από τον αρχιμάστορα ως τον κάλφα, από τον δόκιμο ως το κοπέλι. Ένας πάντα κάνει κουμάντο, ο αρχαιότερος, ο εμπειρότερος, ο ισχυρότερος, ο κεφαλαιούχος κλπ.

γ) Στο χώρο τον ελληνικό το φως έχει μια ξεχωριστή θέση από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Οι ποιητές το θεοποίησαν· οι θρησκείες επίσης. Ο Απόλλωνας είναι θεός του φωτός. Ο Δίας θεός του κεραυνού και της φωτιάς· άρα του φωτός. Οι ήρωες της τραγωδίας και της μυθολογίας χάνονται στο φως. Ο Οιδίποδας, η Μήδεια, ο Φαέθων, η Σεμέλη, ο Ίκαρος. Ο Χριστός είναι φως. Ο ήλιος είναι φως και η ελληνική γη είναι γεμάτη φως. Και ο στίχος του Ελύτη έτη φωτός μέσ’ τον ασβέστη πυκνώνει τον ποιητικό ορισμό του ελληνικού χωρόχρονου.

δ) Κλείστε την τηλεόραση! Για να έχετε τη δυνατότητα να διαβάσετε περισσότερα βιβλία, δραστηριότητα που καλλιεργεί τη φαντασία, σε αντίθεση με την τηλεόραση που την περιορίζει. Χίλιες λέξεις είναι καλύτερες από χίλιες εικόνες

Στήλη Β: α) Να εξηγήσει, β) να πείσει

Να εντοπίσετε τη δομή των επιχειρημάτων στα παρακάτω αποσπάσματα. (Προκείμενες-Συμπέρασμα)

Α. […] Θα υποστηρίξω ότι τα δικαιώματα του ανθρώπου διαθέτουν καθολική αξία και δεσμευτικότητα, γιατί από πουθενά δεν έχει διατυπωθεί κάποιο πειστικό επιχείρημα που να θίγει τον κανονιστικό τους πυρήνα. Με άλλα λόγια, τα δικαιώματα του ανθρώπου θα πλήττονταν μόνο στην περίπτωση που κάποιος κατόρθωνε να μας. πείσει για την καρδιά του ζητήματος: για το ότι δε διαθέτουν όλοι οι άνθρωποι αξία, για το ότι η ανθρώπινη ζωή δεν είναι παντού άξια σεβασμού, για το ότι ο πόνος και η απόγνωση κάποιου άλλου -του οποιουδήποτε άλλου- είναι πράγματα για τα οποία μπορούμε ενίοτε και να αδιαφορήσουμε, για το ότι τα βασανιστήρια ή ο εξανδραποδισμός ενός ανθρώπου μπορούν κατά τις περιστάσεις να αποτελέσουν κάτι ανεκτό ή και αποδεκτό. Όσο λοιπόν κανείς δεν έχει κατορθώσει να μας πείσει με αυτόν τον τρόπο για την απαξία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, όλα τα άλλα είναι είτε υπεκφυγές είτε παρανοήσεις είτε αντιφάσεις είτε ενσυνείδητη παραδοξολογία. Μια παραδοξολογία που κάνει τη σύγχρονη ακαδημαϊκή μόδα να εμφανίζεται ως φιλοπαιγμοσύνη - αλλά εν ου παικτοίς […] (Π. Ζούρλας, από τον ημερήσιο Τύπο)

Β. Η προστασία της αξίας του ανθρώπου και η άσκηση των ατομικών δικαιωμάτων, που κατοχυρώνονται από τα πρώτα άρθρα του Συντάγματος, προϋποθέτουν λογικά και πρακτικά τη φυσική ύπαρξη του πολίτη, την οποία η θανατική ποινή καταστρέφει. Γι’ αυτόν το λόγο, η θανατική ποινή είναι αντισυνταγματική.

Γ. Σε αυτό το σημείο τα επιχειρήματα αναμετριούνται τυφλά και αποκρυσταλλώνονται σε μια στείρα αντιπαράθεση. Η αβεβαιότητά μας για το δικαίωμα που έχουμε να επιβάλλουμε τη θανατική ποινή πηγάζει από το γεγονός ότι όλοι είμαστε δικαστές και διάδικοι. Χωρίς απόλυτη αθωότητα δεν υπάρχει απόλυτη κρίση. Όλοι έχουμε διαπράξει το κακό στη ζωή μας, ακόμη κι αν αυτό το κακό δεν ενέπιπτε στη δικαιοδοσία του νόμου. Κανείς από εμάς δεν έχει το δικαίωμα να αναγορευτεί σε απόλυτο κριτή και να αποφανθεί για την οριστική έλλειψη του χειρότερου των ενόχων, αφού κανείς από εμάς δεν μπορεί να διεκδικήσει την απόλυτη αθωότητα. Δεν υπάρχουν δίκαιοι, αλλά μόνο καρδιές λιγότερο ή περισσότερο φτωχές σε δικαιοσύνη. (Αλμπέρ Καμύ)

Σελίδα 27, Άσκηση 6: «Η διάκριση μεταξύ χειρωνακτικής και μη χειρωνακτικής εργασίας είναι, γενικά, σε όλες τις καπιταλιστικές χώρες, το σαφέστερο τεκμήριο της κοινωνικής θέσης». Να αναπτύξετε την παραπάνω φράση σε μια παράγραφο περίπου 100 λέξεων.

Σύμφωνα με τη μαρξιστική φιλοσοφία, κάθε πρόοδος του πολιτισμού καθορίζεται από την αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας. Όσον καιρό η παραγωγή μιας ανθρώπινης ομάδας (για παράδειγμα μια ομάδα προϊστορικών τροφοσυλλεκτών ή συγχρόνων τροφοσυλλεκτών) επαρκεί για να διατηρήσει στη ζωή μονάχα τους παραγωγούς, δεν υπάρχει περίσσευμα παραγωγής και άρα, δυνατότητα καταμερισμού εργασίας (εμφάνιση τεχνιτών, διανοούμενων, καλλιτεχνών). Όσον καιρό, δηλαδή, η παραγωγικότητα της εργασίας παραμένει χαμηλή, είναι ανύπαρκτη και η κοινωνική διαφοροποίηση στους κόλπους της κοινωνίας. Όλοι οι άνθρωποι είναι παραγωγοί και όλοι αντιμετωπίζουν τις ίδιες στερήσεις και απολαμβάνουν τα ίδια αγαθά.

Μόλις υπάρξει η παραμικρή αύξηση παραγωγικότητας (όταν δηλαδή, ένας παραγωγός-κυνηγός ή τροφοσυλλέκτης αρχίσει να παράγει προϊόν περισσότερο απ' αυτό που απαιτείται για τη συντήρησή του), τότε ξεκινάει ο αγώνας για την κατανομή του και ένα μέρος της κοινωνίας απελευθερώνεται από την ανάγκη να εργάζεται για τη συντήρησή του. Το μέρος αυτό της κοινωνίας, που απελευθερώνεται από την ανάγκη αυτή, μετατρέπεται σε κυρίαρχη τάξη.

Η εργασία έτσι, χωρίζεται σε δύο τμήματα. Το ένα τμήμα εξακολουθεί να εκτελείται για τη συντήρηση των παραγωγών-εργαζομένων (αναγκαία εργασία), ενώ το άλλο χρησιμεύει για τη συντήρηση της κοινωνικής ελίτ. Είναι, δηλαδή, η διάκριση μεταξύ χειρωνακτικής και μη χειρωνακτικής εργασίας, στις καπιταλιστικά οργανωμένες χώρες, ένα σαφέστατο τεκμήριο της κοινωνικής θέσης.

Σελίδα 27, Άσκηση 7: Η Διεύθυνση Εργασίας του Νομού σας οργανώνει ημερίδα με θέμα «Νέοι, κατάρτιση και επάγγελμα», με συμμετοχή αρμοδίων φορέων, επιστημόνων, επαγγελματιών, γονέων και μαθητών. Στην ημερίδα αυτή συμμετέχεις ως εκπρόσωπος των μαθητών της Γ' Λυκείου. Στη γραπτή εισήγησή σου (περίπου 300-350 λέξεις) μπορείς: α) Να αναπτύξεις την άποψη σου για το ρόλο της Ανώτατης Εκπαίδευσης στη χώρα μας. (στην αρχή της εισήγησής σου μπορείς να αναφερθείς στην άποψη του Γ.Μ. Σηφάκη, να συμφωνήσεις ή να διαφοροποιηθείς) β) Να υποστηρίξεις με κατάλληλα επιχειρήματα την άποψή σου για την ισοτιμία χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας.

α) Κύριε διευθυντή εργασίας, κύριοι εκπρόσωποι των παραγωγικών τάξεων, κύριοι Λυκειάρχες, φίλες και φίλοι, ευχαριστούμε για την ευκαιρία που μας δίδεται από αυτό το βήμα, για να εκθέσουμε τους προβληματισμούς μας, να εκφράσουμε τις αγωνίες αλλά και τις προσδοκίες μας ως υποψήφιοι φοιτητές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Ο κύριος Σηφάκης στο -κατά τα άλλα αρκετά ενημερωμένο- άρθρο του, επιχειρεί να καταδείξει εκείνες τις ιδιαίτερες ιστορικές και πολιτικοκοινωνικές αιτίες που οδήγησαν στο αδιέξοδο, το γιγαντισμό, δηλαδή, και τη χαμηλή ποιότητα της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης. Είναι αλήθεια ότι οι ιδιαίτερες αυτές συνθήκες καθόρισαν σ' ένα μεγάλο ποσοστό το περιεχόμενο και το πρόγραμμα σπουδών των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων της χώρας, όμως σήμερα, έπειτα από τις οικονομικές και κοινωνικοπολιτικές αλλαγές που συνέβησαν σε παγκόσμια κλίμακα (παγκοσμιοποίηση, ευρωπαϊκή ενοποίηση, τεχνολογική επανάσταση), η ανανέωση και ο εμπλουτισμός της παρεχόμενης πανεπιστημιακής γνώσης, καθώς και η σύνδεσή της με τις ανάγκες της κοινωνίας και της αγοράς εργασίας, προβάλλουν επιτακτικές.
Δεν αρκεί δηλαδή, αγαπητοί σύνεδροι, η αύξηση του αριθμού των εισακτέων στα Α.Ε.Ι. και Τ.Ε.Ι., όταν το επίπεδο της επιστημονικής έρευνας και, γενικότερα, το σύνολο της παρεχόμενης γνώσης βρίσκεται σε χαμηλό επίπεδο. Το ζητούμενο από εμάς τους αυριανούς φοιτητές είναι η διαμόρφωση μίας ανώτατης εκπαίδευσης που θα έχει ως άξονες τις πραγματικές ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας και θα καλύπτει τις σύγχρονες απαιτήσεις για ένα άρτια επιστημονικά και τεχνικά καταρτισμένο εργατικό δυναμικό, που θα μπορεί να προσφέρει στο κοινωνικό σύνολο, δίχως να αντιμετωπίζει τον κίνδυνο της ανεργίας και της υποαπασχόλησης.

β) Η διάκριση πνευματικής και χειρωνακτικής εργασίας αποτέλεσε και αποτελεί μία τεχνητή διάκριση, που ως σκοπό έχει το σαφέστατο κοινωνικό καταμερισμό ανάμεσα σε αυτούς που υποχρεούνται να παράγουν για να συντηρηθούν και σ' αυτούς που έχουν απελευθερωθεί από αυτή την ανάγκη. Το ότι έχουμε να κάνουμε μ' έναν τεχνητά διαμορφωμένο διαχωρισμό ενισχύεται από την ιστορική αναδρομή σε προκαπιταλιστικές κοινωνίες ή σε κοινωνίες ιθαγενών, που δεν τις έχει αγγίξει η καπιταλιστική κοινωνική οργάνωση. Εκεί δηλαδή, η παραγωγή της ανθρώπινης ομάδας επαρκεί για να διατηρήσει στη ζωή τα μέλη της ομάδας.

Όταν θα υπάρξει περίσσευμα απ' την παραγωγή αυτής της ανθρώπινης ομάδας, τότε μόνο θα φανεί κάποια πρόοδος του πολιτισμού και η δυνατότητα για τον καταμερισμό της εργασίας ανάμεσα σε χειρώνακτες, επιστήμονες, διανοούμενους, τεχνίτες ή καλλιτέχνες. Αυτός ο εργασιακός καταμερισμός άρα, είναι μία κοινωνική-πρακτική ανάγκη περισσότερο, παρά η εκδήλωση της φυσικής ή διανοητικής υπεροχής του δείνα μέλους της ανθρώπινης ομάδας έναντι του άλλου.

Επιπροσθέτως, το πλεόνασμα της παραγωγής της ομάδας, εκτός από τον εργασιακό καταμερισμό, προκαλεί και τον πρώτο κοινωνικό καταμερισμό, που συνδέεται άμεσα με τον εργασιακό. Όταν δηλαδή, η παραγωγικότητα της εργασίας των μελών της ομάδας μόλις που επαρκεί για να συντηρήσει τους ίδιους τους εργαζόμενους-παραγωγούς, όλοι αντιμετωπίζουν τις ίδιες στερήσεις και τις ίδιες απολαύσεις.

Η διαφορά στις στερήσεις και τις ανέσεις εμφανίζεται ταυτόχρονα σχεδόν με το πλεόνασμα της κοινωνικής παραγωγής. Ως εκ τούτου, η ισοτιμία διανοητικής και χειρωνακτικής εργασίας είναι αυτονόητη, αλλά στις καπιταλιστικά οργανωμένες κοινωνίες (στο σύνολο της γης) χρησιμοποιείται ως το αδιαμφισβήτητο τεκμήριο κοινωνικής διάκρισης.

Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β (ένα περισσεύει). Έπειτα, να χαρακτηρίσετε τον τρόπο πειθούς που κυρίως εφαρμόζεται σε κάθε απόσπασμα της στήλης Α (λ.χ. επίκληση στη λογική, στο συναίσθημα, στο ήθος του δέκτη, συνδυασμός στρατηγικών).

Στήλη Α: Κείμενα

Α) Η χώρα μας από την απελευθέρωσή της το 1821 είχε μια αξιοθαύμαστη διαδρομή. Από το μικρό κράτος της Ρούμελης, του Μοριά και των νησιών, από μια χώρα ερημωμένη, δείτε πόσα καταφέραμε σε 170 χρόνια. Σήμερα η Ελλάδα είναι μέσα στα 25 πλέον ευημερούντα κράτη του κόσμου και ανήκει στους πιο ισχυρούς διεθνείς οργανισμούς. Με όραμα, σχεδιασμό και αποφασιστικότητα μπορούμε να επιταχύνουμε την ανάπτυξη της οικονομίας, αλλά και να κατανείμουμε τον παραγόμενο πλούτο πιο δίκαια.

Β) Στην πολιτική, οι τηλεπικοινωνίες συνιστούν τα νεύρα της Δημοκρατίας. Η άμεση και πλουραλιστική δημοσιοποίηση των πολιτικών ειδήσεων, καθώς και οι τηλεμεταδιδόμενες συζητήσεις και τα πρόχειρα δημοψηφίσματα δυναμώνουν, νομίζω, τη συμμετοχική δημοκρατία.

Γ) Οι “βιοταινίες” (biofilms) είναι γλοιώδεις βακτηριακές κοινωνίες και προκαλούν επιμένουσες μολύνσεις. Από περιοδοντίτιδα και ωτίτιδες ως τη θανατηφόρο κυστική ίνωση, είναι αδύνατον να καταπολεμηθούν με αντιβιοτικά. Όχι μόνο εμποδίζουν τη διείσδυση του αντιβιοτικού κάτω από το γλοιώδες στρώμα τους αλλά μέσα σ’ αυτό ορισμένοι από αυτούς τους μικροοργανισμούς έχουν δημιουργήσει περιοχές όπου διαβιούν σε ληθαργική κατάσταση, έχοντας δηλαδή περιορίσει τον μεταβολισμό τους στο ελάχιστο.

Δ) Το τελευταίο επίτευγμα της τεχνολογίας των τηλεπικοινωνιών σάς αξίζει. Αποκτήστε το

Στήλη Β: Είδος Κειμένου: 1. Επιστημονικό, 2. Δικανικό, 3. Διαφημιστικό, 4. Πολιτικό, 5. Δοκιμιακό

Να αντιστοιχίσετε τα κείμενα της στήλης Α με το είδος των τεκμηρίων που περιέχουν, όπως παρουσιάζονται στη στήλη Β. Ένα ή περισσότερα από αυτά τα κείμενα είναι πιθανό να αντιστοιχούν σε περισσότερα από ένα στοιχεία της στήλης Β΄. Ένα στοιχείο της στήλης Β δεν θα χρειαστεί.

Α’ Στήλη: Κείμενα

α) Όπως λέει ένα λαϊκό γνωμικό, η ευφυία γεννιέται, δεν γίνεται. Και πώς μπορεί να το αντικρούσει κανείς, όταν σκέφτεται εκείνο τα εξαιρετικά χαρισματικό παιδί, τον Αμαντέους Μότσαρτ, το οποίο, σε ηλικία 6 ετών, το 1762, έπαιζε κλειδοκύμβαλο, βιολί και εκκλησιαστικό όργανο και είχε ήδη συνθέσει μικρά μουσικά κομμάτια; Παιδί-θαύμα ήταν και ο Μπλεζ Πασκάλ, ο οποίος στα δέκα χρόνια του γνώριζε τέλεια την ευκλείδεια γεωμετρία και στα 16 του εφεύρε τον υπολογιστή.

β) Ο Πιερ Πάολο Παζολίνι είπε ότι η τηλεόραση έχει τεράστια ευθύνη στο μούδιασμα των πνευματικών και ηθικών ικανοτήτων των σύγχρονων ανθρώπων, επειδή είναι όργανο εξουσίας και καθαυτό εξουσία η ίδια. Επειδή δεν είναι μόνο ένας χώρος μέσα από τον οποίο περνούν τα μηνύματα, μα και ένα κέντρο επεξεργασίας των μηνυμάτων αυτών.

γ) Να κλείσουμε την τηλεόραση, γιατί ευθύνεται για την κατάρρευση των ανθρώπινων σχέσεων. Σε πειράματα που έγιναν πρόσφατα έβαλαν μια τηλεόραση μέσα στο κλουβί όπου ζούσε μια οικογένεια πιθήκων. Ύστερα από λίγες μόνο εβδομάδες ο πατέρας καθόταν όλο και περισσότερο μπροστά στην οθόνη, η μητέρα άρχισε να αδιαφορεί για τα μικρά της, ακολουθώντας το παράδειγμα του αρσενικού και τα μικρά άρχισαν να εμφανίζουν συμπτώματα κατάθλιψης.

δ) Να κλείσουμε την τηλεόραση γιατί δεν είμαστε φτιαγμένοι γι’ αυτήν. Δεν είμαστε φτιαγμένοι για να παρακολουθούμε τόση ώρα μια πηγή παλλομένου φωτός. Είναι σαν να καθόμαστε όλη την ημέρα με τα μάτια καρφωμένα στον ήλιο. Προκαλεί εγκεφαλικές αλλοιώσεις και καταστρέφει τα μάτια.

Β’ Στήλη: Είδος τεκμηρίων: Α) Αυθεντία Β) Αλήθεια Γ) Παράδειγμα Δ) Δεδομένο αποτέλεσμα έρευνας Ε) Στατιστικά στοιχεία

Να εντοπίσετε τα είδη των τεκμηρίων που χρησιμοποιούνται «τα παρακάτω αποσπάσματα.

Α. Αποκαλυπτικά, δυσάρεστα για τον εξεταστικό μηχανισμό του λυκείου, είναι τα αποτελέσματα έρευνας ίου Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, που δόθηκε πρόσφατα στη δημοσιότητα, με θέμα την αξιολόγηση της Έκθεσης στις Γενικές Εξετάσεις. Η πολύ ενδιαφέρουσα, μελέτη, που έγινε για πρώτη φορά επί των κειμένων της Έκθεσης σης Γενικές Εξετάσεις, ανέδειξε ότι οι υποψήφιοι προβάλλουν, συνειδητά ή ασυνείδητα, ιδέες και αξίες, όχι επειδή πιστεύουν σε αυτές, αλλά επειδή γίνονται αποδεκτές και επιβραβεύονται από το σύνολο των βαθμολογητών. (Από δημοσίευμα στην ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ) ~~(Πορίσματα έρευνας)~~

Β. Το σωκρατικό «γνώθι σαυτόν» σημαίνει, πάρε απόσταση από την ενστικτώδη αμεσότητα της ζωής, ξεπέρασε τις στιγμιαίες ή παρορμητικές αντιδράσεις και φώτισε την ύπαρξη σου στη συνέχεια και την ενότητα της διά μέσου του χρόνου. Μια συνέχεια που φανέρωνα το νόημα και την αξία της. (Κ. Μιχαηλίδης) ~~(Γνωμικό)~~

Γ. Οδηγούμαστε, επίσης, σε αυτό που ο Χάμπερμας αποκαλεί στρεβλή επικοινωνία. Μια στρέβλωση που οφείλεται είτε σε μια «κοινή γνώμη», που κατασκευάζεται από αυταρχικές ελίτ, είτε σε μια «κοινή γνώμη», που διαμορφώνεται από δογματικές μειοψηφίες. (Ν. Μουζέλης) ~~(Αυθεντία)~~

Δ. Έτσι, φτάσαμε σήμερα στο εξής πανεπιστημιακό καθεστώς: αν μέτρησα καλά, η χώρα διαθέτει πάνω από είκοσι πέντε συγκροτήματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ΑΕΙ και ΤΕΙ με εκατοντάδες τμήματα. Αν σ' αυτά προσθέσουμε τις στρατιωτικές σχολές, φτάνουμε αισίως τα τριάντα, δηλαδή κατά μέσο όρο ένα σχολείο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με πολλά τμήματα για λιγότερο από δύο νομούς. (Αντώνης Καρκαγιάννης, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΉ) ~~(Στατιστικά στοιχεία)~~

Ε. Σύμφωνα με το δεύτερο επιχείρημα του Βρετανικού Μουσείου, «οι αδαείς και δεισιδαίμονες Έλληνες ήταν αδιάφοροι για την τέχνη και τα μνημεία τους». Αυτό βέβαια υπονοεί ότι ήταν τυφλοί, ασυνείδητοι και άκαρδοι. Ποιοι; Οι ίδιοι Έλληνες, που κατά τον αγώνα για την ανεξαρτησία τους έστειλαν στους Τούρκους στρατιώτες βόλια να χρησιμοποιηθούν εναντίον τους. Ναι, εναντίον τους. Οι Τούρκοι στρατιώτες, κλεισμένοι στην Ακρόπολη, έμειναν από πολεμοφόδια και άρχισαν να καταστρέφουν τις κολόνες, για να αφαιρέσουν το μολύβι να κάνουν με αυτό βόλια. Οι Έλληνες τους έστειλαν πολεμοφόδια με το μήνυμα: «Νά τα βόλια, μην αγγίξετε τις κολόνες». (Μελίνα Μερκούρη, ομιλία στην OXFORD UNION) ~~(Γεγονός)~~

ΣΤ. Ο Έλληνας θα δουλέψει αργά ή γρήγορα στην ευρύτερη ευρωπαϊκή αγορά εργασίας και πρέπει να έχει τα μέσα να σταθεί, να επιβιώσει και -γιατί όχι;- να διακριθεί. ~~(Γενική αλήθεια)~~

Να αντιστοιχίσετε κάθε στοιχείο της στήλης Α με το κατάλληλο στοιχείο της στήλης Β. Να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας.

Α: Συλλογισμοί: 1. Πολλοί υπεύθυνοι του Άουσβιτς ήταν αναγνώστες του Γκαίτε και λάτρεις του Μπραμς. Δεν πιστεύω ότι η διάδοση της λογοτεχνικής παιδείας και της μουσικής καλλιέργειας συντελεί απαραιτήτως στην πρόοδο του καλού.

2. Η φαντασία είναι απαραίτητη για να καταλάβει κανείς την πραγματικότητα. Την αξία που έχει η φαντασία τη συναντά κανείς και στα μαθηματικά. Γιατί, για να αποδείξεις ότι κάτι ισχύει, πρέπει πρώτα να περάσεις από την υπόθεση ότι Δεν ισχύει. Αυτό κι αν απαιτεί φαντασία.

3. Αυτό που γενικόλογα ονομάζουμε “πρόβλημα ταυτότητας” στη σημερινή Ελλάδα είναι μια διάσταση ανάμεσα στον τρόπο ζωής και τις ιδέες μας. Οι περισσότεροι χρησιμοποιούμε μανιωδώς την τεχνολογία, αλλά παραπονιόμαστε πως καταλύει τις παραδοσιακές αξίες μας. Βλέπουμε τηλεόραση περισσότερο από τους άλλους Ευρωπαίους, αλλά την κατηγορούμε ότι μας κάνει αντικοινωνικούς. Δηλώνουμε υποστηρικτές των κατατρεγμένων Κούρδων, αλλά δεν θέλουμε να τους δούμε εγκατεστημένους στη γειτονιά μας.

4. Ο υπεύθυνος ταξινόμηςης σ’ ένα βιβλιοπωλείο πρέπει να δυσκολεύεται πολύ, όταν έχει να κατατάξει ένα βιβλίο με φωτογραφίες, αφού το περισσότερο από το μισό βιβλιοπωλείο είναι γεμάτο με βιβλία που στηρίζονται σε φωτογραφίες, χωρίς αυτομάτως να κατατάσσονται στην πτέρυγα των φωτογραφικών βιβλίων. Το γεγονός αυτό αποτελεί συνέπεια της θέσης που πήρε η φωτογραφία στον πολιτισμό μας ως βασικό υποκατάστατο του λόγου.

Β: Συλλογιστική πορεία: α)Παραγωγική, β)επαγωγική

Nα εντοπίσετε τα είδη των συλλογισμών στα παρακάτω αποσπάσματα.

Α. Ο 20ός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται ως αιώνας των μεγαλύτερων και σημαντικότερων κοινωνικοοικονομικών αλλαγών. Με τη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας, ο μέσος "Δυτικός άνθρωπος" ζει στο κατώφλι του 21ου αιώνα μια πολύ διαφορετική καθημερινή ζωή από τον αντίστοιχο άνθρωπο των αρχών του 20ού αιώνα. Ένα σημαντικό ποσοστό ευθύνης γι' αυτές τις δραματικές αλλαγές στην καθημερινή ζωή φέρει και η πρόοδος στις λεγόμενες βιοϊατρικές επιστήμες. Η ανακάλυψη της δομής του DNA, πριν από 45 περίπου χρόνια, και η επακόλουθη "έκρηξη γνώσης" στους τομείς της Μοριακής Βιολογίας και της Γενετικής φέρνουν την ανθρωπότητα αντιμέτωπη με μια νέα τάξη πραγμάτων. (Στάθης Γκόνος, από τον ημερήσιο Τύπο) (Π)

Β. Αρκετοί συμμαθητές μου ασχολούνται με τον αθλητισμό. Οι μαθητές αυτοί δεν υστερούν στις σχολικές επιδόσεις τους. Επομένως, η ενασχόληση με τον αθλητισμό δεν επηρεάζει οπωσδήποτε αρνητικά την επίδοση του μαθητή στο σχολείο. (Ε)

Γ. Το νεοελληνικό φροντιστηριακό φαινόμενο έχει προφανώς συμβάλλει στη μορφή που έχουν λάβει τα σχολικά μαθήματα, τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς τη διδακτική και τον τρόπο εξέτασης. Το φροντιστήριο έχει αποβεί, στη χώρα μας συνδιαμορφωτής της εκπαίδευσης μαζί με το υπουργείο Παιδείας και τα σχολεία. Όσον αφορά, όμως, στην Έκθεση Ιδεών δεν πρόκειται για συνδιαμόρφωση, αλλά για σχεδόν κατ' αποκλειστικότητα γέννηση της στα φροντιστήρια. (Δ. Φύσσας, ΤΟ ΒΗΜΑ) (Π)

Δ. Οι δράστες της ληστείας, που έγινε χθες στην Αθήνα, ήταν αλλοδαποί. Στην πόλη μας, τη Θεσσαλονίκη, υπάρχουν αρκετοί αλλοδαποί. Επομένως, και αυτοί είναι πιθανόν να διαπράττουν ληστείες. (Α)

Ε. Οι περισσότεροι χρησιμοποιούμε μανιωδώς την τεχνολογία, αλλά παραπονιόμαστε πως καταλύει τις παραδοσιακές αξίες μας. Ακόμη, βλέπουμε τηλεόραση περισσότερο από τους άλλους Ευρωπαίους, αλλά την κατηγορούμε ότι μας κάνει αντικοινωνικούς. Δηλώνουμε υποστηρικτές των κατατρεγμένων Κούρδων, αλλά δε θέλουμε να τους δούμε εγκατεστημένους στη γειτονιά μας. Φαίνεται ότι αυτό που γενικόλογα ονομάζουμε "πρόβλημα ταυτότητας" στη σημερινή Ελλάδα, είναι μια διάσταση ανάμεσα στον τρόπο ζωής και, τις ιδέες μας. (Από συνέντευξη του Δ. Κούρτοβικ) (Ε)

Στ. Τα κρούσματα αθλητών που έχουν κάνει χρήση αναβολικών πολλαπλασιάζονται στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Είναι σαφές ότι, αν δεν έχει πεθάνει τελείως ο ευγενής ανταγωνισμός, που αποτελούσε την πεμπτουσία του αθλητικού ιδεώδους, κινδυνεύει. (Κ. Τσουκάλας, ΤΟ ΒΗΜΑ) (Ε)

Ζ. Όπου απουσιάζει ο ανταγωνισμός, ο άνθρωπος δεν πλουτίζει τα εφόδια του. Σε παλαιές εποχές απουσίαζε ο ανταγωνισμός. Άρα, ο άνθρωπος σε παλαιές εποχές δεν πλούτιζε τα εφόδια του. (Άσκηση από τις Πανελλαδικές Εξετάσεις, 2004) (Π)

Αξιολόγηση του επιχειρήματος

Να αξιολογήσετε τους παρακάτω επαγωγικούς συλλογισμούς.

1. Ο Γιάννης είναι πολύ ευγενικός. Ο Γιάννης είναι Έλληνας. Άρα, όλοι οι Έλληνες είναι πολύ ευγενικοί. [Αξιολόγηση: επαγωγικός συλλογισμός με γενίκευση, ατελής επαγωγή (η γενίκευση είναι βεβιασμένη και με λογικό άλμα μάς οδηγεί σε συμπέρασμα μη ασφαλές, μη αληθές ως προς το περιεχόμενο)].

2. Στη Νορβηγία παρατηρούνται συχνά χαμηλές θερμοκρασίες. Στη Σουηδία παρατηρούνται συχνά χαμηλές θερμοκρασίες. Στη Φινλανδία παρατηρούνται συχνά χαμηλές θερμοκρασίες. Και οι τρεις αποτελούν χώρες της Σκανδιναβικής χερσονήσου. Άρα, στις χώρες της Σκανδιναβικής χερσονήσου παρατηρούνται συχνά χαμηλές θερμοκρασίες. [Αξιολόγηση: επαγωγικός συλλογισμός με γενίκευση, τέλεια επαγωγή (η γενίκευση είναι επιτρεπτή και ασφαλής, δηλαδή στηρίζεται σε επαρκή στοιχεία και μας οδηγεί σε ασφαλές συμπέρασμα, έγκυρο και αληθές)].

3. Όλα τα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας οφείλονται αποκλειστικά στη χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας. [Αξιολόγηση: επαγωγικός συλλογισμός με αίτιο και αποτέλεσμα, ατελής επαγωγή. Μια μερικότερη αιτία, η χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας, παρουσιάζεται ως η κύρια και μοναδική αιτία όλων των προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας (υπεραπλούστευση της σχέσης αιτίου - αποτελέσματος). Επιχείρημα μη αληθές ως προς το περιεχόμενο.]

4. Η χρήση ναρκωτικών οδηγεί στο θάνατο. [Αξιολόγηση: επαγωγικός συλλογισμός με αίτιο και αποτέλεσμα, ατελής επαγωγή. Στο παράδειγμα, η αιτία (η χρήση ναρκωτικών) είναι δυνατό να οδηγήσει στο θάνατο (επαρκής αιτία), αλλά αυτό δεν είναι βέβαιο (μη αναγκαία αιτία για την πρόκληση του αποτελέσματος). Επιχείρημα μη έγκυρο.]

Αφού διαβάσετε το ακόλουθο κείμενο, να απαντήσετε στις ερωτήσεις που δίνονται μετά από αυτό.

Είμαστε προνομιούχοι και μόνο επειδή γεννηθήκαμε και υπάρχουμε. Επειδή μπορούμε να χαρούμε το θαύμα της ζωής σ’ αυτόν τον πλανήτη. Ακόμα, επειδή μας δίδεται η ευκαιρία να καταλάβουμε γιατί υπάρχουμε κι εξελισσόμαστε. Γι’ αυτό υπάρχει η επιστήμη: η Βιολογία, η Χημεία και η Φυσική. Σκεφθείτε το -ο καθένας μας είναι μια μεγαλούπολη κυττάρων και κάθε κύτταρο μια πόλη βακτηριδίων. Είμαστε, δηλαδή, ο καθένας μια γιγαντιαία μεγαλούπολη βακτηριδίων που περπατά! Δεν είναι θαύμα;

Αφού ακόμη και το ότι ζούμε είναι θαύμα μοναδικό. Οι εν δυνάμει άνθρωποι που θα μπορούσαν να βρίσκονται τώρα εδώ, στη θέση μας, αλλά που ποτέ δεν θα δουν το φως της ημέρας είναι πολύ περισσότεροι απ’ όλους τους κόκκους της άμμου που υπάρχουν στη Σαχάρα. Οι συνδυασμοί των πιθανών ανθρώπων που θα μπορούσαν να προκύψουν από το DNA μας ξεπερνούν κατά πολύ τον σημερινό πληθυσμό της γης. Και όμως, παρά τις αντίξοες πιθανότητες είμαστε εμείς -εσείς κι εγώ- που βρισκόμαστε τώρα εδώ. Σ’ εμάς έπεσε το πρώτο λαχείο. Τη στιγμή της σύλληψής μας οι αστρονομικά υψηλές πιθανότητες να μη γεννηθούμε εμείς, αλλά άλλοι στη θέση αυτή, έγιναν μονοψήφιες και, σταδιακά, μηδενίστηκαν.

1. Να εντοπίσετε δύο συλλογισμούς βασιζόμενους σε αναλογία, να τους χαρακτηρίσετε και να τους αξιολογήσετε.

2. Γιατί νομίζετε ότι ο ομιλητής επέλεξε αναλογίες για να στηρίξει τους συλλογισμούς του;

Να αναγνωρίσετε τον τρόπο ανάπτυξης των συλλογισμών της στήλης Α, αντιστοιχίζοντάς τους με τα δεδομένα της στήλης Β, κάποια από τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν περισσότερες από μία φορές. Να σημειώσετε και να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας στον χώρο που δίνεται κάτω από τον πίνακα. Έπειτα, να αξιολογήσετε κάθε συλλογισμό βάσει των στοιχείων που δίνονται στις σελίδες 22 και 23 του σχολικού εγχειριδίου.

Α’ Συλλογισμοί:

1. Η καταστροφή νήσων σαν τη Μύκονο ή τη Σαντορίνη από τη χυδαία ανάπτυξη του τουρισμού δεν φαίνεται να μας ανησυχεί ιδιαίτερα. Ακόμη και τα νησιά που είχαν ως σήμερα διασωθεί παραδίδονται το ένα μετά το άλλο στο εφήμερο κέρδος, θυσιάζοντας την καλαισθησία τους. Στην Ελλάδα δεν είμαστε ικανοί να διασώσουμε τίποτε.

2. Ό,τι μας προσφέρει σήμερα ένας Υπολογιστής Πολυμέσων, στις αρχές του αιώνα (και για χιλιάδες χρόνια πριν)μας χάριζε μόνο ένας πολυτάλαντος παππούς ή μια γιαγιά: κρατά λογαριασμό στις δουλειές του σπιτιού, λύνει απορίες, βοηθά στο γράψιμο, αφηγείται όμορφες ιστορίες, λέει τραγουδάκια και -κυρίως- προσαρμόζει με προθυμία την τεράστια σοφία του στα μέτρα του κάθε εγγονιού.

3. Έχουν περάσει ανεπιστρεπτί οι χρόνοι εκείνοι που οι στοές και τα πεζοδρόμια μιας πόλης αναδεικνύονταν σε χώρους κοινωνικής συναναστροφής, σε τόπους συνάντησης και δημιουργίας γνωριμιών. Αφότου οι άνθρωποι κυκλοφορούμε εποχούμενοι, έχουν αναγκαστικά διαφοροποιηθεί και οι σχέσεις μας.

4. -Είστε επιτυχημένη επαγγελματίας. Για σας η δουλειά θα πρέπει να είναι πιο συναρπαστική από την οικογένεια.

-Πραγματικά, είμαι ευχαριστημένη με τη δουλειά μου. Αλλά μια καριέρα είναι όπως ένα αερόστατο. Στέκεται στον αέρα όσο το τροφοδοτείς με αέριο. Ενώ ένα παιδί είναι ένας σπόρος. Το ποτίζεις. Του παρέχεις τις καλύτερες φροντίδες. Και μετά γίνεται, σαν από μόνο του, ένα ωραίο λουλούδι.

5. Με την έκρηξη της ψηφιακής τηλεόρασης θα προκληθεί μια διάσπαση του κοινού και θα χαθεί αυτός ο κοινωνικός ρόλος της ΤV. Η τηλεόραση θα ξαναγίνει ατομιστική, ο καθένας θα διαλέγει από τα 150 κανάλια τα δύο, τρία ή τέσσερα που θέλει να δει, σαν να ανοίγει συρτάρια από το κομοδίνο του και το κοινό θα κατακερματιστεί. Επομένως η τηλεόραση θα έχει πολύ λιγότερη σημασία απ’ όση έχει σήμερα.

Β’: Είδη Συλλογισμών: α)Γενίκευση β)Αίτιο αποτέλεσμα γ)Αναλογία κυριολεκτική δ)Αναλογία μεταφορική

Να αξιολογήσετε τα παρακάτω επιχειρήματα ως προς την ορθότητα.

Α. Οι Έλληνες είναι φιλόξενοι άνθρωποι. Ο Κώστας είναι Έλληνας. Άρα, ο Κώστας είναι φιλόξενος άνθρωπος, [παραγωγικός, α-: αυθαίρετη, όχι ορθό]

Β. Ο σωφρονισμός του παραβάτη προϋποθέτει τη φυσική του ύπαρξη. Η θανατική ποινή καταστρέφει τη φυσική ύπαρξη του παραβάτη. Επομένως, η θανατική ποινή αποκλείει την πιθανότητα σωφρονισμού του παραβάτη, [παραγωγικός, αλήθεια, εγκυρότητα, —>-ορθό]

Γ. Η πνευματική εργασία είναι ανώτερη από τη χειρωνακτική. Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού ανήκει στην πνευματική εργασία και του ξυλουργού στη χειρωνακτική. Επομένως, το επάγγελμα του εκπαιδευτικού είναι ανώτερο από αυτό του ξυλουργού, [παραγωγικός, αυθαίρετη υποκειμενική κρίση, όχι αλήθεια, όχι ορθότητα]

Δ. Οι μαθητές που ασχολούνται με τον πρωταθλητισμό αφιερώνουν αρκετό χρόνο για προπόνηση. Το χρόνο αυτό οι μαθητές θα μπορούσαν να τον αξιοποιήσουν διαβάζοντας για το σχολείο και τις εξετάσεις. Επομένως, οι μαθητές δεν πρέπει να ασχολούνται με τον πρωταθλητισμό, [επαγωγικός, συμπέρασμα αυθαίρετο, όχι εγκυρότητα, όχι ορθότητα]

Ε. Τα μέρη του λόγου είναι λέξεις. Το ουσιαστικό είναι μέρος του λόγου. Άρα, το ουσιαστικό είναι λέξη. [παραγωγικός, αλήθεια, εγκυρότητα, —>ορθό]

Αφού διαβάσετε το ακόλουθο κείμενο, να απαντήσετε στις ερωτήσεις που δίνονται μετά από αυτό.

Η αρχαιολογία του πολέμου

Στο βιβλίο του “Ο γυμνός πίθηκος” ο εθνολόγος Ντέσμοντ Μόρις έγραφε το 1967: υπάρχει κάθε λόγος να πιστεύουμε ότι πριν από το τέλος του αιώνα η ανθρωπότητα θα αυτοκαταστραφεί. Την ίδια περίοδο, ο Κορνήλιος Καστοριάδης προσπαθούσε να αποδείξει ότι ένας Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος, τον οποίο θα προκαλούσε το στρατιωτικοπολιτικό σύμπλεγμα της Σοβιετικής Ένωσης, ήταν αναπόφευκτος. Διαψεύσθηκαν και οι δύο. Όμως ο πόλεμος δεν αφοπλίστηκε. Ο κόσμος αλλάζει, ο πόλεμος παραμένει.

Παρά την έλλειψη μιας κοινωνιολογίας του πολέμου και μιας αντίστοιχης επιστήμης, της πολεμολογίας, όπως την είχε φανταστεί ο στοχαστής Γκαστόν Μποστούλ αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, οι σύγχρονες αιματηρές συρράξεις ανά τον κόσμο έχουν κοινά χαρακτηριστικά: Γιουγκοσλαβία, Ερυθραία. Σουδάν, Αφγανιστάν, Περσικός Κόλπος αποτελούν θερμές εστίες εθνικισμού με σημαντική την παρέμβαση του ξένου παράγοντα σε μια προσπάθεια ελέγχου οικονομικοπολιτικών στρατηγικών θέσεων. Στην ίδια λογική εγγράφονται και οι εμφύλιες διαμάχες στην Αλγερία, την Κολομβία και την Αγκόλα.

Από την αυγή της φιλοσοφίας, ο πόλεμος δεν έπαψε να απασχολεί τα ανήσυχα πνεύματα. «Πόλεμος, πατήρ πάντων», έλεγε ο Ηράκλειτος, ενώ για τον Σωκράτη το αντικείμενο του πολέμου ήταν η σχετική διάσταση ανάμεσα στο δίκαιο και το άδικο. Ανασκευάζοντας τη διατύπωση, ο Μακιαβέλι θεωρούσε ότι κάθε πόλεμος είναι δίκαιος στον βαθμό που είναι απαραίτητος. Με μια φαινομενική παραδοξολογία ο Νίτσε προειδοποιούσε τον κόσμο ότι η ειρήνη δεν είναι παρά το μέσον για μελλοντικούς πολέμους και πως σε τελευταία ανάλυση νομιμοποιείται αν είναι για το καλό της ανθρωπότητας. Σήμερα, η συμβολική δύναμη του πολέμου δεν έπαψε να είναι παρούσα μέσα από την καθημερινή βία και τα παιχνίδια των νεαρών αγοριών που παρά τον φιλειρηνισμό των γονέων, ξεκληρίζουν καθημερινά φανταστικούς αντιπάλους.

Η θεμελιώδης, βέβαια, ερώτηση είναι αν ο πόλεμος επιφέρει μια απαραίτητη ρύθμιση στις ανθρώπινες υποθέσεις. Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα πολλές ερμηνευτικές απόπειρες φιλοδόξησαν να την απαντήσουν. Δημογράφοι, οικονομολόγοι, βιοκοινωνιολόγοι και θεωρητικοί της συλλογικής ψυχολογίας φώτισαν πλευρές του ζητήματος, χωρίς ωστόσο να φτάσουν στον πυρήνα του, σε μια στέρεη και ολοκληρωμένη θεωρία. Μήπως οι ρίζες του πολέμου δεν βρίσκονται στην αντιπαλότητα μεταξύ των λαών ή των ομάδων της ανθρωπότητας, αλλά στον ανταγωνισμό των γονιδίων, όπως θα το ήθελε μια απλουστευτική ανάγνωση του Δαρβινισμού; Όμως τα μεγάλα πιθηκοειδή δεν παρουσιάζουν καμιά συμπεριφορά που να μοιάζει με τον πόλεμο. Πράγματι, και αντίθετα από αυτό που πίστευε ο Χόουμπς, ο πόλεμος δεν είναι παρά μια σχετικά πρόσφατη εξέλιξη της δομής των κοινωνιών, πιο πρόσφατη και από τη θρησκεία ή την τέχνη.

Μερικοί ερευνητές υποθέτουν πως ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ εξοντώθηκε από τον Homo Sapiens με στρατιωτικά μέσα, ήδη 30.000 χρόνια π.Χ. Πρόκειται για μια υπόθεση μάλλον αυθαίρετη. Ίσως στη διάρκεια της Παλαιολιθικής εποχής να υπήρχαν αιματηρές συγκρούσεις μεταξύ οργανωμένων ομάδων, αλλά τίποτα δεν το αποδεικνύει. Οι πρώτες μαρτυρίες για πολεμικές συγκρούσεις είναι τα τείχη της Ιεριχούς, μόλις το 8.000 π.Χ. Είναι η μονιμότητα της εγκατάστασης, η συγκέντρωση σε αστικά κέντρα και η ιδιοποίηση των φυσικών πόρων που γεννούν τη στρατιωτική οργάνωση και την ανάδυση της έννοιας της επικράτειας και των συνόρων. Το πρώτο εργαλείο του πολέμου, η λαξευμένη πέτρα, εμφανίζεται αρκετά αργότερα, μόλις στην αρχή της Εποχής του Χαλκού. Αν όμως ο πόλεμος δεν βρίσκεται μέσα στα γονίδια αλλά απλώς στα κεφάλια των ανθρώπων, το μόνο που μας μένει είναι να ξαναγράψουμε τα 10.000 χρόνια ιστορίας. Πάντως η απλούστευση περί καλών και κακών σίγουρα δεν προάγει τη γνώση μας, ούτε αποτρέπει τους μελλοντικούς πολέμους.

(Άρθρο, ελαφρά διασκευασμένο, του Ηλία Ευθυμιόπουλου στην εφημερίδα “Τα Νέα”, 27.5.99)

α)Τι είδους μπορεί να είναι το κείμενο που διαβάσατε; Τι ρόλο παίζει συνήθως σ’ αυτό το κειμενικό είδος η επίκληση στην αυθεντία;

β)Με ποιον ειδικότερο τρόπο πραγματοποιούνται οι επικλήσεις στην αυθεντία στο ανωτέρω κείμενο; (λ.χ. έχουμε παράθεση αποσπασμάτων;)

γ)Ο συντάκτης επικαλείται τις αυθεντίες άλλοτε για να συμμεριστεί τις απόψεις τους και άλλοτε για να τις αντικρούσει. Μπορείτε να διακρίνετε στο κείμενο αυτές τις περιπτώσεις;

δ)Μήπως γίνεται κατάχρηση της επίκλησης στην αυθεντία, μήπως δηλαδή ο συντάκτης επιχειρεί έτσι να καλύψει την έλλειψη επιχειρημάτων ή να στηρίξει τα γραφόμενά του με “εκφοβιστικές διάνοιες”; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

ε)Νομίζετε ότι η χρήση της αυθεντίας αποδυναμώνει ή ενισχύει το συγκεκριμένο κείμενο; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β (ένα περισσεύει), σημειώνοντας τις επιλογές σας στα κενά στην αρχή των αποσπασμάτων της στήλης Α.

Α’ Αποσπάσματα κειμένων:

Όσοι βρίσκονται σ’ αυτή την αίθουσα γνωρίζουν ότι πάντοτε, με όλες μου τις δυνάμεις και με αίσθημα ευθύνης υπηρέτησα τη θέση που μου εμπιστεύθηκε η Πολιτεία.
Αντισταθείτε. Κρατήστε ψηλά το κεφάλι. Τώρα η φωνή σας μπορεί να ακουστεί. Τέλος στη “σιωπή των αμνών”.
Φυσικά δεν περιμένουμε από εσάς απάντηση σ’ αυτά τα ερωτήματα, εφόσον πάντοτε είχατε ένδεια ιδεών και φτώχεια επιχειρημάτων.
Ο Ηράκλειτος είχε διαγνώσει πως στο Σύμπαν (και στην ανθρώπινη κοινωνία)όλα είναι και δεν είναι ενότητα (συλλάψεις όλα και ουχ όλα), πως ο πόλεμος είναι κοινός και δίκιο είναι η έρις, κι όλα γίνονται με την έριδα και από ανάγκη (…τον πόλεμον εόντα ξυνόν και δίκην έριν και γινόμενα πάντα κατ’ έριν και χρεών). Και βέβαια, ο πολιτισμός έσπευσε να επιβεβαιώσει τη ρήση του μεγάλου Εφέσιου.

(Το τελευταίο κείμενο ανήκει σε άρθρο του Μ. Πλωρίτη με τίτλο «Η ενότητα και το σκοινί», στην εφημερίδα «Το Βήμα», 28.3.99.)

Β’ Τρόποι πειθούς: α)Επίκληση στο συναίσθημα του δέκτη β)Επίκληση στο ήθος του πομπού γ)Επίκληση στην αυθεντία δ)Επίθεση στο ήθος του αντιπάλου ε)Επίκληση στο ήθος του δέκτη

Λεξιλογικές ασκήσεις

Αφού συμπληρώσετε τα στοιχεία που λείπουν στη Β στήλη, να αντιστοιχίσετε τις λέξεις της στήλης Α με τα συνθετικά τους μέρη (στήλη Β)και τη σημασία τους (στήλη Γ), γράφοντας τις αντίστοιχες ενδείξεις στο κάτω μέρος του πίνακα. Τρία στοιχεία της στήλης Γ περισσεύουν.

Α’ Λέξεις: Α)απότοκος Β)επιμύθιο Γ)δειγματοληψία Δ)προσεταιρισμός Ε)στρεψοδικία ΣΤ)εμπαιγμός

Β’ Α+Β συνθετικό: 1)προς+……… 2)εν+…… 3)……+δίκη 4)επί+….. 5)δείγμα+…… 6)από+……

Γ’ Σημασία: α)οργάνωση εταιρίας β)τίτλος μύθου γ)δίκη που δεν διεξήχθη καλά δ)κακόπιστα επιχειρήματα, σοφιστείες για ενοχοποίηση κάποιου ε)λήψη δείγματος για έλεγχο στ)δίδαγμα, συμπέρασμα μύθου ζ)επακόλουθος η)απόκτηση φίλου ή οπαδού θ)κοροϊδία, περιφρονητικός αστεϊσμός

Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση, σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο:

Α)Ευλογοφανής είναι μια δικαιολογία η οποία α)συμφωνεί με τη λογική και δε δέχεται καμία αμφισβήτηση o β)φαίνεται λογική και επιβάλλεται να γίνει ανεπιφύλακτα δεκτή o γ)είναι λογική, αλλά κρίνεται ανώφελη o δ)φαίνεται λογική, αλλά απαιτείται έλεγχος πριν γίνει αποδεκτή. o

Β)Ευαπόδεικτη είναι μια μαρτυρία που α)η αξιοπιστία της εύκολα ελέγχεται o β)γίνεται ανεπιφύλακτα δεκτή στο δικαστήριο o γ)αποδεικνύει εύκολα την πρόθεση του μάρτυρα o δ)δέχεται ποικίλες ερμηνείες. o

Γ)Αυτόδηλη είναι η αθωότητα του κατηγορουμένου, όταν α)απαιτεί ισχυρά επιχειρήματα για να αποδειχθεί o β)είναι ολοφάνερη και δεν απαιτεί περισσότερες αποδείξεις o γ)αποδεικνύεται στο δικαστήριο μετά από πολύωρη διαδικασία o δ)ο ίδιος ο κατηγορούμενος δηλώνει αθώος. o

Δ)Εγκεφαλικός λέγεται ο άνθρωπος που α)διακρίνεται για τον ορθολογισμό του o β)συμπεριφέρεται παρορμητικά και αυθόρμητα o γ)επιμένει στην άποψή του o δ)βασίζεται στο ένστικτό του. o

Επιχειρείτε να γράψετε την αγόρευση ενός δικηγόρου στο σενάριο μιας ταινίας που πρόκειται να γυρίσετε με τους φίλους σας. Για να αποδώσετε πειστικότερα το ύφος, αντικαθιστάτε τις υπογραμμισμένες εκφράσεις του κειμένου σας με τις κατάλληλες λέξεις από αυτές που δίνονται (τέσσερις λέξεις περισσεύουν), επιφέροντας όποιες αλλαγές στις λέξεις ή στις προτάσεις κρίνετε αναγκαίες.

- αδιάσειστος, εγκεφαλικός, ευλογοφανής, ραδιούργος, απότοκος, εμπαιγμός, ορθολογισμός, σοφιστεία, αυτόδηλος, ευαπόδεικτος, πειθαναγκασμός, στρεψοδικία, δειγματοληψία , ευθυκρισία, προσεταιρισμός, συμπαιγνία

Κύριοι ένορκοι,

η θέση της υπεράσπισης είναι ευχερής, διότι στην προκειμένη περίπτωση η αθωότητα του πελάτη μας (αποδεικνύεται εύκολα)____________ (1). Και μόνον με τη χρήση της λογικής θα αποδείξουμε τη(ν)(άνομη συνεργασία)___________ (2)αντιδίκου και μαρτύρων, οι οποίοι προσπάθησαν να εξαπατήσουν το δικαστήριο. Ο δικηγόρος του αντιδίκου, όπως αποδείχθηκε, είναι (άτομο που ενεργεί με δόλια μέσα)__________ (3). Με δηλώσεις του στον τύπο αρχικώς αποπειράθηκε να (πάρει με το μέρος του), _______________ (4)την κοινή γνώμη ανεπιτυχώς βεβαίως. Στη συνέχεια επιχείρησε με (εκβιασμούς και απειλές εναντίον)_______________ (5)των μαρτύρων να επιτύχει ευνοϊκές καταθέσεις. (Αποτέλεσμα)________________ (6)της προσπάθειας αυτής ήταν οι μάρτυρες να εμφανιστούν φοβισμένοι και να εκστομίσουν τα (ολοφάνερα)______________ (7)ψεύδη που τους είχε υποδείξει. Αυτού του είδους οι ενέργειες όμως σε τι άλλο θα μπορούσαν να αποσκοπούν παρά (στην γελοιοποίησή)____________ (8)σας;

Κύριοι ένορκοι,

με (τη λογική)___________ (9)που σας χαρακτηρίζει, είμαι βέβαιος ότι είστε σε θέση να διακρίνετε τα (αληθοφανή)____________ (10)επιχειρήματα από τα αληθινά. Η αθώωση του πελάτη μου θα είναι ο θρίαμβος της (ορθής σας απόφασης)__________ (11)και η ολοκληρωτική καταδίκη κάθε προσπάθειας (διαστρέβλωσης της αλήθειας)____________ (12)που επιχειρεί ο αντίδικος.

Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β, ώστε να χαρακτηριστεί το είδος της απάτης σε κάθε περίπτωση:

Στήλη Α’: Ένα ανέντιμο πρόσωπο: 1)εξαπατά τους συνεργάτες του υποσχόμενος οικονομικά οφέλη, 2)προσποιείται ασθένεια, για να αποφύγει μια δυσάρεστη εργασία, 3)κοροϊδεύει τους φίλους του για τις αδυναμίες τους. 4)συνεργάζεται και με άλλους, προκειμένου να πετύχει το σχέδιό του, 5)ενεργεί εσκεμμένα αποβλέποντας σε προσωπικό όφελος, 6)επινοεί τεχνάσματα εναντίον άλλων, 7)για να παρασύρει ευκολότερα τα θύματά του, τους παρουσιάζει μία ψεύτικη εικόνα της προσωπικότητάς του.

Στήλη Β’: α)μηχανορραφία β)συμπαιγνία γ)δόλος δ)φενάκη ε)δέλεαρ στ)εμπαιγμός ζ)ψεύδος

Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία των δύο στηλών, ώστε να αποδώσετε το χαρακτηρισμό της Β στήλης που ταιριάζει στην επιχειρηματολογία και την πρόθεση των ομιλητών της Α στήλης.

Στήλη Α’

1. Η αναγγελία της προεκλογικής ομιλίας των υποψήφιων βουλευτών προκάλεσε την περιέργεια και το ενδιαφέρον του κοινού που έσπευσε να τους ακούσει.

2. Ο πρώτος ομιλητής διευκρίνισε τις αρχές του κόμματός του και εξήγησε τους λόγους για τους οποίους η παράταξή του μπορεί να δώσει λύση στα προβλήματα της χώρας.

3. Η επιχειρηματολογία του έπεισε πολλούς οι οποίοι αποφάσισαν να τον ψηφίσουν.

4. Πολλά, μάλιστα, νεαρής ηλικίας άτομα ζήτησαν να γίνουν μέλη του κόμματος.

5. Ο δεύτερος υποψήφιος παρουσίασε το κόμμα του ως τη μοναδική λύση για την πρόοδο της χώρας, κατακρίνοντας συστηματικά τα προγράμματα των αντιπάλων του.

6. Δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει ψεύτικα στοιχεία και υπερβολές για να ενισχύσει τα λεγόμενά του.

7. Τέλος, για να πείσει τους ψηφοφόρους να τον ψηφίσουν, κατέφυγε σε κινδυνολογίες και απειλές ότι αν το κόμμα του χάσει στις εκλογές η χώρα θα βρεθεί σε δύσκολη θέση.

Στήλη Β’: α)προπαγάνδα, β)προσεταιρισμός, γ)προσέλκυση, δ)πειθαναγκασμός, ε)διαφώτιση, στ)παραπλάνηση, ζ)προσηλυτισμός.

Επαναληπτικές ασκήσεις

Να βρείτε τα δομικά στοιχεία και τον τρόπο ανάπτυξης στις παρακάτω παραγράφους:

Α)Στην έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής της UNESCO για την εκπαίδευση στον 21ο αιώνα τονίζεται ότι η διά βίου εκπαίδευση πρέπει να στηρίζεται στους παρακάτω τέσσερις πυλώνες, που αποτελούν διαφορετικά είδη μάθησης: 1. Μαθαίνω πώς να αποκτώ τη γνώση, συνδυάζοντας ικανοποιητικά μια ευρύτατη γενική παιδεία με τη δυνατότητα εμβάθυνσης σε ορισμένα θέματα. 2. Μαθαίνω να ενεργώ με τέτοιον τρόπο, ώστε να αποκτώ όχι μόνο επαγγελματική κατάρτιση αλλά και γενικότερα τη δυνατότητα να αντιμετωπίζω διάφορες καταστάσεις και να εργάζομαι αρμονικά σε ομάδες. 3. Μαθαίνω να συμβιώνω, κατανοώντας τους άλλους και έχοντας επίγνωση των κοινωνικών αλληλεξαρτήσεων -συμβάλλοντας στην πραγματοποίηση κοινών δράσεων και στη διευθέτηση των συγκρούσεων-, με σεβασμό στις αξίες του πλουραλισμού, της αμοιβαίας κατανόησης και της ειρήνης. 4. Μαθαίνω να ζω με τέτοιον τρόπο, ώστε να αναπτύσσω την προσωπικότητά μου και να μπορώ να ενεργώ με μεγαλύτερη αυτονομία και περισσότερη κρίση και προσωπική υπευθυνότητα. Για τον λόγο αυτόν η εκπαίδευση δεν πρέπει να παραμελεί την ανάπτυξη των ατομικών δυνατοτήτων, τη μνήμη, τη λογική κρίση, την αίσθηση του ωραίου, τις φυσικές ικανότητες του ατόμου και τη δεξιότητα της επικοινωνίας, με παράλληλη ευαισθησία στη χρήση της μητρικής γλώσσας. (ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2000 – Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ)

Β)Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η τηλεργασία μπορεί να οριστεί ως η μορφή εργασίας που εκτελείται από ένα άτομο κυρίως ή σε ένα σημαντικό μέρος της, σε τοποθεσίες εκτός του παραδοσιακού εργασιακού χώρου, για έναν εργοδότη ή πελάτη, και η οποία περιλαμβάνει τη χρήση των τηλεπικοινωνιών και προηγμένων τεχνολογιών πληροφόρησης ως ένα ουσιαστικό και κεντρικό χαρακτηριστικό της εργασίας. Οι δύο βασικοί τρόποι τηλεργασίας είναι είτε κάποιος να είναι υπάλληλος σε έναν εργοδότη είτε ελεύθερος επαγγελματίας. Στην πρώτη περίπτωση, ο εργαζόμενος είναι μόνιμα συνδεδεμένος με το δίκτυο των εργοδοτών, η εργασιακή του ζωή είναι πολύ περισσότερο ελεγχόμενη μέσω της τεχνολογίας και έχει πολύ λιγότερη ευελιξία ως προς τον τρόπο που θα οργανώσει τον εργάσιμο χρόνο του. Στη δεύτερη περίπτωση, ο εργαζόμενος είναι πολύ περισσότερο ελεύθερος να καθορίσει τον ρυθμό εργασίας του εκτελώντας την εργασία του στον προσωπικό του υπολογιστή και συνδεόμενος μόνο, όταν είναι απαραίτητο, με το δίκτυο της επιχείρησης, το οποίο μπορεί να εφαρμοστεί σε πολλά επαγγέλματα. (ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2001 – Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ)

Γ)Αξιοπρόσεκτες, επίσης, είναι και οι επιπτώσεις αυτής της νέας αίσθησης του χρόνου στην εκπαιδευτική διαδικασία. Παρατηρείται π.χ. δυσκολία συγκέντρωσης της προσοχής των παιδιών, όπως και υπερβολική κινητικότητα, αφού η καθημερινή ζωή δεν συμβαδίζει με το ρυθμό της τηλεοπτικής εικόνας. Πολύ φυσικό είναι να θεωρείται ανιαρό το σχολικό μάθημα, όπως και ο διάλογος στην οικογένεια, που τώρα έχει αντιπάλους τα κανάλια με τα ελκυστικά τους προγράμματα. Ας μην παραλείψουμε και τις ταινίες του Σαββατόβραδου, οι οποίες έχουν στοιχίσει σε πλήθος παιδιών την απουσία από τον κυριακάτικο εκκλησιασμό ή από το οικογενειακό τραπέζι. (ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2003 – Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ)

Δ)Αξιοπρόσεχτη η παρατήρηση. Δεν αληθεύει όμως στη δική μας εποχή. Γιατί σήμερα και τα παιδιά είναι πολύ διαφορετικά από άλλοτε και ο αέρας, το «κλίμα» του σχολείου έχει αλλάξει. Παλαιότερα ο μαθητής περίμενε να φωτιστεί αποκλειστικά και μόνο από το Δάσκαλό του. Σήμερα οι πηγές των πληροφοριών έχουν πολλαπλασιαστεί σε βαθμό εκπληκτικό και οι κρουνοί τους (η εφημερίδα, το περιοδικό, το ραδιόφωνο, η τηλεόραση) ρέουν μέσα στο σπίτι. Μπορεί λοιπόν ο μαθητής, ανάλογα με τη δύναμη και την όρεξή του, να προμηθεύεται ελεύθερα και απεριόριστα «ειδήσεις» από όλες τις περιοχές της ανθρώπινης περιέργειας: ιστορικές, γεωγραφικές, βιολογικές, ανθρωπολογικές, φυσικής, χημείας, κοσμογραφίας, ηλεκτρολογίας, κάθε λογής «τεχνικής». (ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2004 – Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ)

Ε)Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος του πρωινού καθ’ όλη τη διάρκεια τις προετοιμασίας του μαθητή για τις εξετάσεις. Ένα πλήρες πρωινό αυξάνει τη διάθεση και την ενέργεια του παιδιού, για να αντεπεξέλθει τις δυσκολίες του διαβάσματος και των άλλων υποχρεώσεων τις ημέρας. Επιπλέον, μειώνει το αίσθημα τις πείνας κατά τις μεσημεριανές ώρες, γεγονός που αποτρέπει την υπερκατανάλωση φαγητού το μεσημέρι, κάτι που θα προκαλούσε υπνηλία και μείωση τις απόδοσης του μαθητή.

ΣΤ)Υπήρξαν σημαντικές ομοιότητες μεταξύ του ναζισμού και του φασισμού σχετικά με τις θεμελιώδεις αρχές τους. Και οι δύο ιδεολογίες υποστήριζαν τον ολοκληρωτικό μονοκομματικό κράτος, το οποίο και υπηρετούσε το άτομο εντασσόμενο στη μάζα. Τόσο ο ναζισμός όσο και ο φασισμός με τη διάλυση του συνδικαλισμού και την επιβολή τάξης και πειθαρχίας υπηρετούσαν την άρχουσα οικονομική τάξη, αλλά την ίδια στιγμή καθησύχαζαν και τους μικροαστούς. Επίσης, ένα άλλο σημείο σύγκλισής τους είναι η υποστήριξη ιδεοληψιών και παραλογισμών που παρακωλύουν την ελευθερία της σκέψης. Φαίνεται, λοιπόν, ότι αυτές οι δύο ιδεολογίες αποτελώντας ταυτόχρονα πολιτικοκοινωνικά καθεστώτα αντίκεινται προς κάθε έννοια δημοκρατικού ήθους.

Ζ) Ο άνθρωπος όταν ιδρώνει εκπέμπει το ίδιο είδος θερμότητας, τη λανθάνουσα θερμότητα, με κάποια ποσότητα νερού όταν βράζει,. Το νερό στους 100 βαθμούς Kελσίου μετατρέπεται σε αέριο, προσδίδοντας στο περιβάλλον θερμότητα που εμπεριέχει υγρασία. Η μετατροπή αυτή αναφέρεται στην αλλαγή της φυσικής κατάστασης του νερού από υγρό σε αέριο. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τον ανθρώπινο οργανισμό. Η λανθάνουσα θερμότητα εκπέμπεται από το ανθρώπινο σώμα όταν γυμνάζεται. Συγκεκριμένα, ο ιδρώτας (υγρή κατάσταση) μετατρέπεται σε αέριο εκπεμπόμενο στο περιβάλλον, το οποίο γίνεται αντιληπτό όταν πολλά άτομα γυμνάζονται στον ίδιο κλειστό χώρο.