Φιλολογικά/Γλώσσα/Εισαγωγικά

Χαρακτηριστικά δοκιμίου, άρθρου, επιφυλλίδας, πραγματείας, επιστολής, ομιλίας

http://stefanu.wordpress.com

ΕΙΔΗ ΔΟΚΙΜΙΩΝ

	ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ	ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ
Περιεχόμενο	• Παρατηρήσεις. • Διατυπώσεις. • Επισημάνσεις. • Προβληματισμοί, • Έκφραση των ιδεών του συγγραφέα. • Ενασχόληση με ένα μόνο θέμα. • Λογικό περιεχόμενο. • Αξιόπιστη, ρεαλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας. • Απαιτούνται γνώσεις και όχι φαντασία.	• Παρατηρήσεις, προβληματισμοί, ιδέες του συγγραφέα αλλά και εμπειρίες, αισθήσεις, οράματα, προσωπικές συλλήψεις και αισθήματα του συγγραφέα. • Βιωματικό περιεχόμενο. • Πλασματική απεικόνιση της πραγματικότητας. • Υποκειμενισμός. • Ενασχόληση με ποικιλία θεμάτων.
Συγγραφέας	• Κυρίαρχη η γνωστική ιδιότητα, ο γνωστικός οπλισμός.	• Κυρίαρχη η ιδιότητα του λογοτέχνη, η ευαισθησία, η φαντασία, η υποκειμενικότητα.
Τρόποι πειθούς	• Επίκληση στη λογική.	• Επίκληση στο συναίσθημα.
Ύφος	• Σοβαρό, επίσημο, αυστηρό.	• Γλαφυρό, άμεσο, οικείο, προσωπικό.
Δομή	• Αυστηρή, λογική οργάνωση και διευθέτηση των ιδεών. • Τριμερής δομή (πρόλογος-κύριο μέρος-επίλογος). • Παραγωγική ή επαγωγική συλλογιστική πορεία. • Νοηματικές ενότητες. • Ύπαρξη συνοχής, συνεκτικότητας, αλληλουχίας.	• Ελεύθερη πραγμάτευσή του θέματος • Περιήγηση στο χώρο των ιδεών. • Συνειρμικές μεταβιβάσεις. • Απουσία συνοχής.
Σκοπός	• Διερεύνηση του θέματος. • Υπεράσπιση ή ανασκευή μιας θέσης. • Πληροφόρηση. • Πειθώ. • Να διδάξει.	• Συναισθηματική συμμετοχή του δέκτη. • Αφύπνιση της φαντασίας, της ευαισθησίας. • Ανάπτυξη προβληματισμού. • Τέρψη.
Γλώσσα	• Δηλωτική-κυριολεκτική. • Αφηρημένες λέξεις-ειδικοί όροι. • Λόγιες λέξεις. • Συνεκτικά μόρια. • Χρήση λέξεων-εκφράσεων που: • Προσδιορίζουν το ποσοστό αλήθειας (πιθανώς, βεβαίως, ίσως). • Φανερώνουν την οπτική γωνία θεώρησης των λεγομένων. • Αποκαλύπτουν την πρόθεση αναδιατύπωσης (αναλυτικά, συνοψίζοντας). • Χαρακτηριστικά επιστημονικού λόγου (ειδικό λεξιλόγιο).	• Συνυποδηλωτική-μεταφορική • Παρέκκλιση από τη γλωσσική νόρμα. (Υ-Ρ-Α ή Υ-Ρ-Α-Α ή Υ-Ρ-Κ) • Προφορικότητα στην έκφραση (χρήση καθημερινών λέξεων-εκφράσεων). • Σχήματα λόγου. • Χρήση συμβόλων. • Εικονοπλαστικός λόγος που λειτουργεί συνειρμικά. • Λέξεις-εκφράσεις με συγκινησιακή φόρτιση. • Λογοτεχνικότητα-καλαίσθητη διατύπωση.

	ΔΟΚΙΜΙΟ	ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ	ΑΡΘΡΟ
Περιεχόμενο	• Επιστιμονικό-εγκυκλοπαιδικό θέμα με γενικότερο μονιμότερο ενδιαφέρον. • Θεωρητική προσέγγισή του.	• Αφόρμηση από γεγονός της επικαιρότητας. • Αναγωγή σε παρατηρήσεις, σκέψεις διαχρονικού χαρακτήρα αναφορικά με θέματα επιστημονικά εγκυκλοπαιδικά • Γράφεται από ειδικό σε κάποιο θέμα. • Προορίζεται να δημοσιευθεί στον τύπο σε ειδική θέση (στο κάτω μέρος της σελίδας των εφημερίδων).	• Θέμα: γεγονός της επικαιρότητας. • Παρουσίασή του με : • Αντικειμενικά-πληροφοριακά στοιχεία που το γνωστοποιούν. • Υποκειμενικά σχόλια-αξιολογήσεις που το ερμηνεύουν.
Γλώσσα	• Πλούσια, αισθητικά επεξεργασμένη, λογοτεχνική.	• Δηλωτική • Αναφορική • Ειδικό λεξιλόγιο. • Λόγιες εκφράσεις. • Διάνθιση με λογοτεχνικές εκφράσεις, ανάλογα με το θέμα.	• Δηλωτική. • Αναφορική. • Στοιχεία προφορικότητας (α΄ πρόσωπο, μεταφορές) για την προσέγγιση του αναγνώστη.
Ύφος	• Προσωπικό. • Οικείο. • Λογοτεχνικό.	• Επίσημο. • Σοβαρό. • Αντικειμενικό.	• Αντικειμενικό. • Σοβαρό.
Σκοπός	• Μετάδοση γνώσεων. • Ανάπτυξη προβληματισμού πάνω σε θέματα διαχρονικού ενδιαφέροντος. • Τέρψη.	• Μόρφωση, • Καλλιέργεια. • Ανάπτυξη προβληματισμού.	• Πληροφόρηση-ενημέρωση του δέκτη πάνω σε τρέχουσες εξελίξεις. • Καθοδήγησή του προς τη διαμόρφωση γνώμης, άποψης.

ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΑ

Περιεχόμενο	• Συστηματική, μεθοδική διερεύνηση, αντικειμενική-απρόσωπη ανάπτυξη ενός ειδικού επιστημονικού θέματος. • Παρουσίαση όλων των πτυχών, διείσδυση σε λεπτομέρειες, εξάντληση του θέματος, εξαγωγή τεκμηριωμένων, οριστικών συμπερασμάτων.
Συγγραφέας	• Επιστήμονας, ειδικός μελετητής.
Τρόποι πειθούς	• Επίκληση στη λογική και αυθεντία.
Γλώσσα	• Δηλωτική, λιτή, ακαλόπιστη • Επιστημονική ορολογία, ειδικό λεξιλόγιο • Ακριβολογία
Ύφος	• Σοβαρό, επίσημο, απρόσωπο, ψυχρό, αυστηρό, αντικειμενικό, ουδέτερο.
Κοινό-Δέκτης	• Περιορισμένο, ειδικό κοινό επιστημόνων, μελετητών, επαγγελματιών.
Σκοπός	• Μετάδοση συγκεκριμένων γνώσεων, μόρφωση του δέκτη.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ

Εξωτερικές ενδείξεις	• Χαιρετισμός –Προσφώνηση/αποφώνηση
Περιεχόμενο	• Ποικίλα θέματα: • Γεγονότα της προσωπικής ζωής • Ζητήματα σχετιζόμενα με τα ατομικά ενδιαφέροντα
Γλώσσα	• Καθημερινή, απλή • Χρήση α' και β' ρηματικού προσώπου.
Ύφος	• Άμεσο, οικείο, ελεύθερο, αυθόρμητο, αβίαστο.
Σκοπός	• Επικοινωνία με τον παραλήπτη: • Ενημέρωσή του για τα γεγονότα της προσωπικής του ζωής • Εκμυστήρευση στοχασμών/επιθυμιών

ΟΜΙΛΙΑ

Εξωτερικές ενδείξεις	• Προσφώνηση-Αποφώνηση • Εισαγωγική παράγραφος στην οποία ο ρήτορας αναφέρει το λόγο που τον έκανε ν' ανέβει στο βήμα, περιγράφει την κατάσταση, και διατυπώνει εν συντομία τη θέση του.
Περιεχόμενο	• Ποικίλα θέματα.
Γλώσσα Γλώσσα	• Ανάλογη προς το ακροατήριο • Χρήση α' πληθυντικού που δημιουργεί μια οικειότητα ανάμεσα στον ομιλητή και στο κοινό του, με το οποίο μοιράζεται το ενδιαφέρον για το υπό πραγμάτευση θέμα. • Χρήση του α' ενικού προσώπου • Επιδίωξη της έμφασης, του τονισμού κάποιων σημείων, ώστε να καταστεί η ομιλία πιο ενδιαφέρουσα και να διευκολυνθεί ο ακροατής στην παρακολούθηση με τους εξής τρόπους: • Χρήση εκφράσεων επιτονισμού • Χρήσης του σχήματος της αντίθεσης • Χρήση ερωταπόκρισης • Χρήση της επιδοτικής σύνδεσης
Ύφος	• Ποικίλει ανάλογα με τις επικοινωνιακές περιστάσεις (οικείο, καθημερινό-επίσημο, σοβαρό, αποδεικτικό / πειστικό)
Σκοπός	• Να μοιραστεί ο ρήτορας το ενδιαφέρον για το υπό πραγμάτεση θέμα • Να εκθέσει τις απόψεις του. • Να πληροφορήσει. • Να προβληματίσει. • Να πείσει.