Γλώσσα αʹ γυμνασίου: Ενότητα 2

• Περιεχόμενα και στόχοι
• Αʹ. Εισαγωγικά κείμενα
• Βʹ. Είδη προφορικού και γραπτού λόγου
• Γʹ. Η παράγραφος
• Δʹ. Λεξιλόγιο
• Εʹ. Δραστηριότητες παραγωγής λόγου και ανακεφαλαίωση

Προσέχω: Ένας διάλογος μέσα σε μυθιστόρημα είναι γραπτό λογοτεχνικό κείμενο που αναπαριστά προφορική συνομιλία. Δεν αποτελεί κατʼ ανάγκην καταγραφή πραγματικής συζήτησης.

Κείμενο 1

1. Ποια ανάγκη του μαθητή μένει ακάλυπτη μέσα στο καθημερινό του πρόγραμμα;
2. Πώς δείχνει ο φίλος του ότι τον ακούει και τον καταλαβαίνει;
3. Τι θα μπορούσε να προτείνει ο φίλος του, χωρίς να υποτιμήσει τις δυσκολίες του;

Κείμενο 2

1. Ποια εικόνα έχει η Άννα για τον διευθυντή; Πώς επηρεάζει αυτή η εικόνα τη συμπεριφορά της;
2. Εντοπίστε σημεία όπου ο διευθυντής προσπαθεί να την καθησυχάσει.
3. Πώς θα μπορούσε η Άννα να εκφράσει το παράπονό της με σαφήνεια και σεβασμό;

Κείμενο 3

1. Ποια χαρακτηριστικά της ηλεκτρονικής έκδοσης διευκολύνουν την ανανέωση του περιοδικού;
2. Γιατί η συντακτική επιτροπή απευθύνεται άμεσα στους αναγνώστες;
3. Ποια τρία θέματα θα προτείνατε για ένα σημερινό μαθητικό περιοδικό;

Κείμενο 4

1. Τι φοβάται ο εκπαιδευτικός πριν από την έναρξη των μαθημάτων;
2. Πώς αντιμετωπίζει, με την πάροδο του χρόνου, τις ερωτήσεις που δεν μπορεί να απαντήσει;
3. Γιατί η παραδοχή «δεν γνωρίζω ακόμη» μπορεί να βοηθήσει τη μάθηση;

Συνδυάζουμε τα κείμενα

Οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί μπορεί να αισθάνονται άγχος για διαφορετικούς λόγους. Πώς θα μπορούσε ένας ειλικρινής διάλογος να βοηθήσει και τις δύο πλευρές;

• Εναλλαγή ρόλων: ο ομιλητής γίνεται ακροατής και αντίστροφα.
• Άμεση ανταπόκριση: ο συνομιλητής μπορεί να ρωτήσει ή να ζητήσει εξήγηση.
• Επαναλήψεις και διορθώσεις: συχνά οργανώνουμε τη σκέψη μας καθώς μιλάμε.
• Ελλειπτικές φράσεις: παραλείπουμε όσα γίνονται κατανοητά από την περίσταση.
• Στοιχεία πέρα από τις λέξεις: ένταση, ρυθμός, επιτονισμός, βλέμμα και χειρονομίες.

Παράδειγμα:

―Θα έρθεις αύριο;

―Αύριο; Ε… ναι, μάλλον. Δηλαδή, θα ρωτήσω πρώτα στο σπίτι.

Η επανάληψη, ο δισταγμός και η διόρθωση φανερώνουν ότι η απάντηση διαμορφώνεται εκείνη τη στιγμή.

Δεν είναι κάθε προφορικός λόγος απροετοίμαστος. Μια ομιλία στη σχολική γιορτή μπορεί να έχει σχεδιαστεί και να έχει γίνει πρόβα. Επίσης, στο τηλέφωνο οι συνομιλητές βρίσκονται σε διαφορετικούς χώρους, ενώ σε ένα ηχητικό μήνυμα μπορεί να μη συμμετέχουν την ίδια στιγμή.

Πείτε τη φράση «Ωραία τα κατάφερες!» με τρόπο που να εκφράζει:

1. θαυμασμό,
2. ανακούφιση,
3. ειρωνεία.

Τι αλλάξατε στη φωνή και στην έκφρασή σας; Πώς θα δίνατε στον αναγνώστη τα ίδια στοιχεία, αν γράφατε έναν διάλογο;

Ενδεικτική παρατήρηση: Μπορούμε να προσθέσουμε μια αφηγηματική διευκρίνιση, όπως «είπε χαμογελώντας με ανακούφιση». Η στίξη βοηθά, αλλά δεν αποδίδει από μόνη της κάθε απόχρωση της φωνής.

Ο γραπτός λόγος δεν είναι πάντοτε επίσημος. Μια αίτηση και ένα μήνυμα σε φίλο είναι και τα δύο γραπτά, αλλά διαφέρουν πολύ στο ύφος.

Οι παραπάνω διαφορές δείχνουν συνηθισμένες τάσεις. Μια προετοιμασμένη ομιλία είναι οργανωμένη, ενώ μια γραπτή συνομιλία μπορεί να εξελίσσεται αυθόρμητα.

Μια παρέα συζητά:

―Λοιπόν, αύριο… όχι, την Παρασκευή τελικά, μετά το μάθημα, θα μαζευτούμε στη βιβλιοθήκη. Για τις αφίσες, ξέρετε. Να φέρετε και χρώματα!

Γράψτε μια ανακοίνωση που να διαβάζεται χωρίς να χρειάζονται πρόσθετες εξηγήσεις. Συμπληρώστε εσείς όσα στοιχεία λείπουν.

Ύφος είναι ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο εκφραζόμαστε. Φαίνεται στις λέξεις, στη σύνταξη, στον τόνο και στην οργάνωση του μηνύματος.

Οικείο ύφος: καθημερινές εκφράσεις και αμεσότητα.

Τυπικό ύφος: προσεγμένες διατυπώσεις, μεγαλύτερη απόσταση και συχνά πληθυντικός ευγενείας.

Προσέχω: Ευγένεια μπορεί να υπάρχει και στον ενικό. Επίσης, το τυπικό ύφος δεν χρειάζεται να είναι δυσνόητο.

Θέλετε να δημιουργηθεί μια μικρή γωνιά ανάγνωσης στην τάξη. Διατυπώστε το αίτημα:

1. σε έναν φίλο σας,
2. στον υπεύθυνο καθηγητή του τμήματος,
3. στη διεύθυνση του σχολείου, με σύντομο γραπτό μήνυμα.

Σε κάθε περίπτωση εξηγήστε τι ζητάτε και για ποιον λόγο. Συγκρίνετε τις προσφωνήσεις, τα ρήματα και το λεξιλόγιο που χρησιμοποιήσατε.

Σε φίλο: «Έλυσες την τρίτη άσκηση; Κόλλησα λίγο 🙂»

Σε καθηγητή: «Καλησπέρα σας. Θα μπορούσατε να διευκρινίσετε αν χρειάζεται να ολοκληρώσουμε και την τρίτη άσκηση; Ευχαριστώ πολύ.»

Στην ψηφιακή επικοινωνία μπορούμε να συνδυάζουμε κείμενο, εικόνα, ήχο και βίντεο. Μια ανάρτηση με λεζάντα και φωτογραφία είναι πολυτροπική, ενώ ένα ηχητικό μήνυμα μεταδίδει προφορικό λόγο.

Δραστηριότητα: Γράψτε δύο μηνύματα για την αλλαγή της ώρας μιας συνάντησης: ένα στην ομάδα των φίλων σας και ένα στον εκπαιδευτικό που θα συμμετάσχει. Ποιες πληροφορίες πρέπει να μείνουν ίδιες;

• Θεματική πρόταση: παρουσιάζει την κεντρική ιδέα, συνήθως στην αρχή.
• Λεπτομέρειες: αναπτύσσουν την ιδέα με εξηγήσεις, λόγους και παραδείγματα.
• Κατακλείδα: ολοκληρώνει τη σκέψη ή διατυπώνει ένα συμπέρασμα. Δεν είναι υποχρεωτική σε κάθε παράγραφο.

Η παράγραφος δεν ορίζεται από συγκεκριμένο αριθμό προτάσεων ή σειρών. Χρειάζεται οι προτάσεις της να υπηρετούν το θέμα της. Στη χειρόγραφη εργασία δηλώνουμε την αλλαγή παραγράφου με εσοχή· στην ιστοσελίδα οι παράγραφοι διακρίνονται συνήθως με κενό ανάμεσά τους.

Η ομαδική εργασία μπορεί να κάνει το μάθημα πιο ενδιαφέρον. Κάθε μαθητής φέρνει διαφορετικές ιδέες και βοηθά την ομάδα με όσα γνωρίζει. Για παράδειγμα, σε μια παρουσίαση άλλος αναζητά πληροφορίες, άλλος επιλέγει εικόνες και άλλος οργανώνει το κείμενο. Παράλληλα, όλοι μαθαίνουν να ακούν και να συζητούν. Έτσι, η συνεργασία μάς βοηθά να μαθαίνουμε και να επικοινωνούμε καλύτερα.

Παρατηρώ: Η κατακλείδα δεν αντιγράφει απλώς την πρώτη πρόταση· ολοκληρώνει όσα αναπτύχθηκαν.

1. Ενότητα: Κάθε πρόταση σχετίζεται με τη βασική ιδέα;
2. Αλληλουχία: Οι σκέψεις ακολουθούν σειρά που καταλαβαίνει ο αναγνώστης;
3. Συνοχή: Είναι σαφές πώς συνδέεται η μία πρόταση με την άλλη;

Η σύνδεση γίνεται με συνδετικές λέξεις, αλλά και με αντωνυμίες, επαναλήψεις βασικών λέξεων και λέξεις με συγγενική σημασία.

Παράδειγμα: «Η ομάδα ετοίμασε μια αφίσα. Αυτή παρουσιάζει τις δραστηριότητες της βιβλιοθήκης.» Η αντωνυμία συνδέει τη δεύτερη πρόταση με την πρώτη.

Προσέχω: Δεν χρειάζεται να αρχίζει κάθε πρόταση με συνδετική λέξη. Επιλέγω όποια σχέση θέλω πραγματικά να δηλώσω.

Προσέχω:

• Η σχέση που δηλώνει μια λέξη εξαρτάται από τα συμφραζόμενα. Το «έτσι», για παράδειγμα, μπορεί να δηλώνει αποτέλεσμα, συμπέρασμα ή τρόπο.
• Ορισμένες λέξεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν με διαφορετικές σημασίες: «Αφού τελειώσαμε, φύγαμε» (χρόνος)· «Αφού δεν καταλαβαίνεις, ζήτησε διευκρινίσεις» (αιτιολόγηση).
• Οι συνδετικές λέξεις δεν δημιουργούν από μόνες τους λογική σχέση. Χρειάζεται οι σκέψεις που συνδέουν να σχετίζονται πραγματικά.
• Η συνοχή επιτυγχάνεται και με αντωνυμίες, επαναλήψεις βασικών λέξεων και λέξεις με συγγενική σημασία.

Οι προτάσεις αποτελούν μία παράγραφο. Βάλτε τες σε λογική σειρά.

Α. Έτσι, η συζήτηση γίνεται πιο ουσιαστική και όλοι νιώθουν ότι συμμετέχουν.

Β. Για παράδειγμα, περιμένουμε να ολοκληρώσει ο άλλος τη σκέψη του πριν απαντήσουμε.

Γ. Για να λειτουργεί σωστά μια συζήτηση στην τάξη, χρειάζεται να ακούμε με προσοχή.

Δ. Επίσης, ζητούμε διευκρινίσεις όταν κάτι δεν είναι σαφές.

«Η σχολική βιβλιοθήκη μπορεί να γίνει χώρος δημιουργικής συνάντησης. Εκεί μπορούμε να ανταλλάσσουμε προτάσεις ανάγνωσης και να συζητούμε για βιβλία. Το αγαπημένο μου φαγητό είναι τα μακαρόνια. Μπορούμε ακόμη να οργανώνουμε μικρές παρουσιάσεις και λέσχες ανάγνωσης.»

Ποια πρόταση απομακρύνεται από τη βασική ιδέα; Αντικαταστήστε τη με μια σχετική λεπτομέρεια.

Συμπληρώστε με τις λέξεις όμως, επειδή, επιπλέον, επομένως, χρησιμοποιώντας καθεμία μία φορά.

1. Η ομάδα ζήτησε περισσότερο χρόνο, … δεν είχε ολοκληρώσει την έρευνα.
2. Η αφίσα ήταν όμορφη. …, δεν ανέφερε την ώρα της εκδήλωσης.
3. Το μήνυμα χρειάζεται σαφή τίτλο. …, πρέπει να αναφέρει ποιον αφορά.
4. Η αίθουσα θα χρησιμοποιηθεί για τη γιορτή. …, η συνάντησή μας θα γίνει στη βιβλιοθήκη.

Μελετήστε τις παρακάτω παραγράφους και απαντήστε στις ερωτήσεις που ακολουθούν.

Α. Η επίσκεψη της τάξης μας στο μουσείο μάς βοήθησε να γνωριστούμε καλύτερα μεταξύ μας. Το μουσείο στεγάζεται σε ένα παλιό πέτρινο κτίριο κοντά στην κεντρική πλατεία. Στο ισόγειό του εκτίθενται εργαλεία και σκεύη που χρησιμοποιούσαν παλιότερα οι κάτοικοι της περιοχής. Στον επάνω όροφο υπάρχουν παραδοσιακές φορεσιές και παλιές φωτογραφίες της πόλης.

Β. Στην αυλή, οι μεγαλύτεροι μαθητές μπορούν να βοηθούν τους μικρότερους να συμμετέχουν στα παιχνίδια. Μέσα στην τάξη, μπορούμε να προσκαλούμε στην ομάδα μας κάποιο παιδί που κάθεται μόνο του. Μικρές καθημερινές πράξεις μπορούν να κάνουν το σχολείο έναν χώρο όπου όλοι αισθάνονται αποδεκτοί. Ακόμη και μια φιλική κουβέντα στο διάλειμμα μπορεί να δώσει θάρρος σε έναν καινούριο συμμαθητή.

Γ. Η ουσιαστική επικοινωνία ανάμεσα στους μαθητές και στους καθηγητές αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο της σχολικής ζωής, απαραίτητο για τη δημιουργία ενός σχολείου στο οποίο κάθε μέλος της σχολικής κοινότητας αισθάνεται ότι η παρουσία του έχει αξία και ότι η φωνή του αξίζει να ακούγεται.

1. Στην παράγραφο Α, ποια ιδέα παρουσιάζει η πρώτη περίοδος και ποιες πληροφορίες δίνουν οι επόμενες; Οι πληροφορίες αυτές αναπτύσσουν την αρχική ιδέα; Αντικαταστήστε την πρώτη περίοδο με μια καταλληλότερη.
2. Στην παράγραφο Β, εντοπίστε τη θεματική περίοδο. Σε ποια θέση βρίσκεται; Πώς συνδέονται μαζί της οι περίοδοι που προηγούνται και εκείνη που ακολουθεί;
3. Η παράγραφος Γ έχει αρκετές λέξεις. Αρκεί αυτό για να θεωρήσουμε ότι η βασική της ιδέα αναπτύσσεται; Προσθέστε δύο ή τρεις περιόδους με συγκεκριμένες εξηγήσεις ή παραδείγματα.

Γράψτε παράγραφο 70–90 λέξεων με θεματική πρόταση:

«Ένα σχολείο γίνεται πιο φιλικό όταν ακούγεται η φωνή των μαθητών.»

Προσθέστε δύο τρόπους συμμετοχής, ένα συγκεκριμένο παράδειγμα και μια σύντομη κατακλείδα. Ελέγξτε αν οι λεπτομέρειες εξηγούν την αρχική σας σκέψη.

Οι λέξεις κάθε σειράς συνδέονται θεματικά· δεν είναι όλες ομόρριζες.

Πιο ακριβής διατύπωση:

• «Κάναμε μια συζήτηση» → «Συζητήσαμε για τον κανονισμό».
• «Ήταν καλό το μάθημα» → «Το μάθημα ήταν ενδιαφέρον, επειδή συμμετείχαμε όλοι».
• «Έγινε ένα πράγμα στην τάξη» → «Παρουσιάστηκε μια διαφωνία στην ομάδα».

• γράφω: γραφή, γραπτός, συγγραφέας, ορθογραφία.
• μαθαίνω: μάθημα, μαθητής, μαθητικός, μάθηση.
• συνεργάζομαι: συνεργασία, συνεργάτης, συνεργατικός.
• επικοινωνώ: επικοινωνία, επικοινωνιακός.

Συμπληρώνω:

1. Η ομάδα εργάζετ… με προσοχή.
2. Εμείς συνεργαζόμαστ… χωρίς εντάσεις.
3. Οι μαθητές συζητ…ν τις προτάσεις τους.
4. Η επικοινων…α χρειάζεται σαφήν…α.

Βʹ. Σχεδιάγραμμα 1: Σχέσεις μαθητών / καθηγητών σε σχολείο

Πρόλογος

• Η σχολική ζωή περιλαμβάνει το μάθημα, αλλά και τις φιλίες, τη συνεργασία, τις διαφωνίες και τις συζητήσεις στην τάξη και στο διάλειμμα.
• Από τον τρόπο με τον οποίο φερόμαστε ο ένας στον άλλο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό το πώς νιώθουμε και το πώς συμμετέχουμε στο σχολείο.

Κυρίως θέμα

Ε₁. Γιατί είναι σημαντικές οι καλές σχέσεις στο σχολείο;

α. Μεταξύ των μαθητών

• Αίσθημα αποδοχής. Όταν μας καλούν να συμμετάσχουμε σε μια παρέα ή σε μια ομάδα, νιώθουμε ότι έχουμε θέση στην τάξη.
• Αλληλοβοήθεια. Ένας συμμαθητής μπορεί να μας εξηγήσει μια άσκηση, να μας βοηθήσει να καλύψουμε ένα μάθημα που χάσαμε ή να μας ακούσει όταν κάτι μας στενοχωρεί.
• Συνεργασία. Στις ομαδικές εργασίες μαθαίνουμε να μοιραζόμαστε τις ευθύνες, να ακούμε διαφορετικές απόψεις και να βρίσκουμε κοινές λύσεις.

β. Μεταξύ μαθητών και καθηγητών

• Εμπιστοσύνη. Όταν ο καθηγητής ακούει με προσοχή, ο μαθητής αισθάνεται πιο άνετα να εκφράσει μια απορία ή να μιλήσει για κάτι που τον δυσκολεύει.
• Συμμετοχή στο μάθημα. Όταν ένα λάθος γίνεται αφορμή για εξήγηση, περισσότεροι μαθητές τολμούν να δοκιμάσουν και να πουν τη γνώμη τους.
• Αίσθημα δικαιοσύνης. Οι σαφείς κανόνες και η δίκαιη αντιμετώπιση βοηθούν τους μαθητές να εμπιστεύονται τον καθηγητή, ακόμη κι όταν διαφωνούν με μια απόφασή του.

Ε₂. Πώς μπορούν να βελτιωθούν οι σχέσεις στο σχολείο;

α. Τι μπορούν να κάνουν οι μαθητές

• Να δίνουν χώρο σε όλους, για παράδειγμα καλώντας στο παιχνίδι έναν συμμαθητή που μένει συχνά μόνος ή ακούγοντας στην ομαδική εργασία κάποιον που μιλά λιγότερο.
• Να συζητούν τις διαφωνίες τους ήρεμα, εξηγώντας τι τους ενόχλησε και ακούγοντας πώς είδε το ίδιο περιστατικό ο άλλος.
• Να μιλούν στους καθηγητές με σαφήνεια και ευγένεια για ό,τι τους δυσκολεύει και να ζητούν βοήθεια όταν ένας συμμαθητής δέχεται επανειλημμένα προσβολές ή αποκλείεται.

β. Τι μπορούν να κάνουν οι καθηγητές

• Να δίνουν σε κάθε μαθητή χρόνο να μιλήσει και να ακούν τις διαφορετικές πλευρές πριν κρίνουν μια διαφωνία.
• Να εξηγούν τους κανόνες της τάξης και να τους εφαρμόζουν με συνέπεια, δείχνοντας στον μαθητή τι μπορεί να διορθώσει.
• Να οργανώνουν εργασίες με εναλλασσόμενες ομάδες και ρόλους, ώστε τα παιδιά να γνωρίζονται καλύτερα και καθένα να έχει κάτι συγκεκριμένο να προσφέρει.

Επίλογος

• Οι καλές σχέσεις χτίζονται καθημερινά, στον τρόπο με τον οποίο ζητάμε τον λόγο, απαντάμε σε μια διαφωνία ή βοηθάμε κάποιον που δυσκολεύεται.
• Όταν μαθητές και καθηγητές ακούν ο ένας τον άλλο και τηρούν όσα έχουν συμφωνήσει, η τάξη γίνεται χώρος όπου όλοι μπορούν να συμμετέχουν με μεγαλύτερη άνεση.

Βʹ. Σχεδιάγραμμα 2: Κοινές δράσεις σχολείων

Πρόλογος

• Στην πρώτη συνάντηση δύο σχολείων, οι περισσότεροι μαθητές είναι άγνωστοι μεταξύ τους και συχνά μένουν κοντά στους φίλους τους.
• Μια δραστηριότητα με κοινό στόχο δίνει στα παιδιά μια φυσική αφορμή να πιάσουν κουβέντα και να κάνουν κάτι μαζί.

Κυρίως θέμα

Ε₁. Ποιες κοινές δράσεις μπορούμε να οργανώσουμε;

• Παιχνίδι εξερεύνησης στον τόπο μας. Σχηματίζουμε μικτές ομάδες με παιδιά και από τα δύο σχολεία. Κάθε ομάδα ακολουθεί έναν χάρτη, λύνει γρίφους σε διάφορα σημεία της διαδρομής και στο τέλος παρουσιάζει ένα μέρος που της έκανε εντύπωση.
• Κοινό ψηφιακό λεύκωμα «Μια μέρα στο σχολείο μας». Σε ζευγάρια, με έναν μαθητή από κάθε σχολείο, παίρνουμε σύντομες συνεντεύξεις ο ένας από τον άλλο για τα αγαπημένα μας μαθήματα, τις σχολικές γιορτές ή όσα κάνουμε στο διάλειμμα. Διαλέγουμε μαζί ένα στιγμιότυπο από κάθε σχολείο και γράφουμε τις λεζάντες του.
• Εργαστήριο θεάτρου. Κάθε μικτή ομάδα ετοιμάζει μια σύντομη σκηνή, για παράδειγμα την πρώτη μέρα ενός παιδιού σε καινούριο σχολείο. Άλλοι προτείνουν ιδέες, άλλοι γράφουν τον διάλογο και άλλοι παίζουν τους ρόλους.

Ε₂. Πώς μας βοηθούν οι δράσεις αυτές να γνωριστούμε;

• Ξεπερνάμε την αμηχανία της πρώτης συνάντησης. Ένας γρίφος ή μια ερώτηση για το λεύκωμα μας δίνει κάτι συγκεκριμένο να συζητήσουμε.
• Ανακαλύπτουμε κοινά ενδιαφέροντα και διαφορετικές εμπειρίες. Μέσα από τις συνεντεύξεις μπορεί να βρούμε παιδιά που αγαπούν τα ίδια πράγματα με εμάς ή να μάθουμε για μια σχολική δραστηριότητα που θα θέλαμε κι εμείς να δοκιμάσουμε.
• Γνωρίζουμε ο ένας τις δυνατότητες του άλλου. Στο θέατρο, για παράδειγμα, κάποιος που μιλά λίγο στην αρχή μπορεί να σκεφτεί μια έξυπνη εξέλιξη για τη σκηνή, ενώ κάποιος άλλος μπορεί να βοηθήσει την ομάδα να συνδυάσει τις ιδέες της.
• Βρίσκουμε αφορμή να ξανασυναντηθούμε. Η παρουσίαση του λευκώματος ή μια επίσκεψη στο δεύτερο σχολείο μπορεί να δώσει συνέχεια στις γνωριμίες.

Επίλογος

• Μια συνάντηση αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν κάθε παιδί έχει έναν ρόλο και την ευκαιρία να συνεργαστεί με κάποιον που μόλις γνώρισε.
• Μια πρώτη κοινή δράση μπορεί να εξελιχθεί σε τακτική συνεργασία ανάμεσα στα δύο σχολεία.

Διαφορές ύφους σε κείμενο

✎ Θέμα: Υποθέστε ότι μιλάτε για το σχολείο σας: α) σε μαθητές από διπλανό σχολείο, β) σε έναν σχολικό σύμβουλο που έρχεται να ενημερωθεί πώς λειτουργεί το σχολείο σας. • Χρησιμοποιήστε το κατάλληλο ύφος για κάθε περίπτωση.

α) Μιλάμε σε μαθητές από διπλανό σχολείο · φιλικό και οικείο ύφος

Γεια σας, παιδιά! Λοιπόν, αυτό είναι το σχολείο μας. Απʼ έξω κάτι λέει, αλλά άμα μπείτε μέσα… ρημαδιό! Στην αίθουσά μας το παράθυρο κολλάει, δύο θρανία κουνιούνται κι όταν βρέχει στριμωχνόμαστε όλοι στον διάδρομο. Κι άμα μας πουν πάλι «θα το κοιτάξουμε», εντάξει, γελάμε πια. Το ακούμε απʼ την αρχή της χρονιάς.

Και στο μάθημα; Ώρες ώρες βαριόμαστε τη ζωή μας. Μπαίνει ο άλλος, ανοίγει το βιβλίο και μιλάει σαράντα λεπτά σερί. Του λες «κύριε, εδώ σας έχασα» κι αυτός έχει πάει ήδη δύο σελίδες παρακάτω. Μερικοί είναι στην καρακοσμάρα τους, σας λέω! Ευτυχώς, έχουμε και καθηγητές που κάθονται και σου εξηγούν. Μια κυρία μάς έβαλε τις προάλλες να δουλέψουμε σε ομάδες και, πρώτη φορά, χτύπησε το κουδούνι και λέγαμε «κιόλας;».

Το καλύτερο είναι όταν μας λένε «θέλουμε να ακούμε τη γνώμη σας» και, μόλις πάμε να πούμε τι μας χαλάει, ακούμε «αυτά θα τα πούμε άλλη ώρα». Ποια άλλη ώρα, ρε παιδιά; Από πέρσι την περιμένουμε! Στο δικό σας σχολείο τι παίζει; Άμα πείτε ότι κάτι σας ενοχλεί, γίνεται κουβέντα;

β) Μιλάμε σε σχολικό σύμβουλο · ευγενικό και πιο επίσημο ύφος

Καλημέρα σας. Θα θέλαμε να σας μιλήσουμε για ορισμένες δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε στην καθημερινότητά μας. Η αίθουσά μας χρειάζεται συντήρηση. Ένα παράθυρο δεν ανοίγει εύκολα και δύο θρανία είναι ασταθή. Επιπλέον, τις ημέρες που βρέχει, ο διάδρομος όπου περνάμε το διάλειμμα είναι πολύ στενός για τόσους μαθητές. Έχουμε επισημάνει τα προβλήματα αυτά από την αρχή της σχολικής χρονιάς και ακόμη περιμένουμε να αντιμετωπιστούν.

Ως προς τη διδασκαλία, δυσκολευόμαστε να διατηρήσουμε την προσοχή μας όταν η παράδοση διαρκεί σχεδόν ολόκληρη τη διδακτική ώρα. Μερικές φορές, ακόμη κι όταν εκφράζουμε μια απορία, το μάθημα προχωρεί πριν προλάβουμε να καταλάβουμε το σημείο που μας δυσκόλεψε. Εκτιμούμε ιδιαίτερα τους εκπαιδευτικούς που αφιερώνουν χρόνο στις ερωτήσεις μας και μας δίνουν ευκαιρίες να συνεργαστούμε. Σε μια πρόσφατη ομαδική εργασία, για παράδειγμα, η συμμετοχή μας ήταν τόσο ενεργή, ώστε η ώρα πέρασε χωρίς να το καταλάβουμε.

Τέλος, θα θέλαμε να υπάρχει σταθερός χρόνος για να συζητούμε με τους καθηγητές μας όσα μας απασχολούν. Συχνά μας ενθαρρύνουν να εκφράσουμε τη γνώμη μας, αλλά, όταν θέτουμε ένα ζήτημα, η συζήτηση αναβάλλεται χωρίς να ορίζεται πότε θα γίνει. Θα μας βοηθούσε να ξέρουμε πότε μπορούμε να το συζητήσουμε και πώς θα δοθεί συνέχεια στις προτάσεις μας.

1. Ποια στοιχεία της φωνής βοηθούν να καταλάβουμε ένα προφορικό μήνυμα;
2. Γιατί μια ομιλία μπορεί να είναι προσεκτικά οργανωμένη;
3. Γιατί δεν γράφουμε με τον ίδιο τρόπο σε φίλο και στη διεύθυνση του σχολείου;
4. Ποιος είναι ο ρόλος της θεματικής πρότασης;
5. Τι προσφέρουν οι λεπτομέρειες σε μια παράγραφο;
6. Είναι υποχρεωτική η κατακλείδα σε κάθε παράγραφο;
7. Ποια σχέση δηλώνουν συνήθως οι λέξεις «ωστόσο», «επιπλέον», «επειδή» και «επομένως»;
8. Τι χρειάζεται να διορθώσουμε σε μια ανακοίνωση που αναφέρει μια δράση, αλλά παραλείπει τον τόπο και τον χρόνο;

• Είναι σαφές σε ποιον γράφω και για ποιον σκοπό;
• Έχω επιλέξει κατάλληλο ύφος;
• Έχω συμπεριλάβει τις απαραίτητες πληροφορίες;
• Κάθε παράγραφος αναπτύσσει μία βασική ιδέα;
• Έχω στηρίξει τις ιδέες μου με εξηγήσεις και παραδείγματα;
• Οι σκέψεις ακολουθούν λογική σειρά;
• Οι συνδετικές λέξεις αποδίδουν τη σωστή σχέση;
• Έχω αποφύγει άσχετες προτάσεις και περιττές επαναλήψεις;
• Έχω ελέγξει ορθογραφία, τόνους και στίξη;
• Έχω τηρήσει την έκταση και τη μορφή που ζητά η εκφώνηση;