Γλώσσα αʹ γυμνασίου: Ενότητα 3

• Περιεχόμενα και στόχοι
• Αʹ. Εισαγωγικά κείμενα
• Βʹ. Περιγραφή
• Γʹ. Αφήγηση και περίληψη
• Δʹ. Επιχειρηματολογία
• Εʹ. Πολυτροπικότητα, διαθεματική εργασία και ανακεφαλαίωση

Προσέχω: Στο ίδιο κείμενο μπορούν να συνυπάρχουν διαφορετικοί τρόποι οργάνωσης. Μια αφήγηση, για παράδειγμα, μπορεί να περιλαμβάνει περιγραφές.

Κείμενο 1 · Ένας τόπος μέσα από τις λέξεις

1. Ποια σημεία του κειμένου μάς βοηθούν να παρακολουθήσουμε τη διαδρομή του περιηγητή;
2. Βρείτε μια λεπτομέρεια που απευθύνεται στην όραση και μία που απευθύνεται σε άλλη αίσθηση.
3. Πού διακρίνετε προσωπική κρίση του συντάκτη και όχι απλή καταγραφή πληροφοριών;

Κείμενο 2 · Άνθρωπος και ζώο

1. Ποια δυσκολία επηρεάζει τις αποφάσεις του ψαρά;
2. Πώς αλλάζουν οι αντιδράσεις του ανθρώπου στην πορεία της ιστορίας;
3. Πώς συμβάλλουν οι επιστροφές της φώκιας στην εξέλιξη της αφήγησης;
4. Επιλέξτε μια σκηνή που σας συγκίνησε και εξηγήστε γιατί, χωρίς να ξαναδιηγηθείτε όλη την ιστορία.

Κείμενο 3 · Μια θέση που χρειάζεται στήριξη

1. Ποιο πρόβλημα παρουσιάζει ο συγγραφέας και ποιους αφορά;
2. Πώς συνδέει το παρελθόν με την κατάσταση που περιγράφει;
3. Ποια πρότασή του θα μπορούσε να συζητήσει η τάξη ως αφετηρία μιας σχολικής δράσης;

1. Ορίζω τι περιγράφω: ένα τοπίο, έναν χώρο, ένα ζώο ή ένα αντικείμενο.
2. Επιλέγω οπτική γωνία: από πού το παρατηρώ; Μένω σε ένα σημείο ή μετακινούμαι;
3. Ακολουθώ σταθερή πορεία: δεν μεταπηδώ χωρίς λόγο από το κοντινό στο μακρινό και πάλι πίσω.
4. Επιλέγω χαρακτηριστικές λεπτομέρειες: όσα βοηθούν τον αναγνώστη να ξεχωρίσει αυτό που περιγράφω.
5. Προσαρμόζω τη γλώσσα στον σκοπό μου: ενημερώνω, εξηγώ ή μεταδίδω μια προσωπική εντύπωση;

Χρήσιμες λέξεις: μπροστά, πίσω, δίπλα, ανάμεσα, στο βάθος, ψηλότερα, χαμηλότερα, δεξιά, αριστερά, στην άκρη.

Προσέχω: Η περιγραφή δεν είναι απλή απαρίθμηση. Δείχνω πώς συνδέονται στον χώρο όσα παρουσιάζω.

Παρομοίωση: συνδέω κάτι με κάτι άλλο με λέξεις όπως «σαν» και «όπως»: «Το μονοπάτι στριφογυρίζει σαν κορδέλα».

Προσωποποίηση: αποδίδω ανθρώπινη συμπεριφορά σε κάτι μη ανθρώπινο: «Ο άνεμος ψιθυρίζει στα κλαδιά».

Τα εκφραστικά μέσα ταιριάζουν σε μια λογοτεχνική ή προσωπική περιγραφή. Σε οδηγίες προσανατολισμού χρειάζεται κυρίως ακρίβεια.

Ο ενεστώτας χρησιμοποιείται συχνά στην περιγραφή. Μπορούμε όμως να περιγράψουμε και κάτι από το παρελθόν: «Η αυλή ήταν ήσυχη και τα δέντρα έριχναν μεγάλες σκιές».

Περιγραφή με έμφαση στην πληροφορία:

«Το παγκάκι είναι ξύλινο, έχει μεταλλικά στηρίγματα και βρίσκεται δίπλα στην είσοδο του πάρκου.»

Περιγραφή με έμφαση στην εντύπωση:

«Το παλιό παγκάκι περιμένει στη σκιά, με το ξύλο του ξεθωριασμένο και τις άκρες του λειασμένες από τόσα χέρια.»

Η πρώτη βοηθά να αναγνωρίσουμε το αντικείμενο και τη θέση του. Η δεύτερη μεταδίδει ατμόσφαιρα και προσωπική ματιά. Πολλά κείμενα συνδυάζουν και τις δύο προσεγγίσεις.

Σύνδεση με το βιβλίο: Συγκρίνετε τα κείμενα 4, 5 και 6 στην ενότητα της περιγραφής. Τι περιγράφεται κάθε φορά και σε ποιον αναγνώστη απευθύνεται το κείμενο;

Μπροστά μας απλώνεται μια μικρή πλατεία. Στην άκρη της, τα δέντρα ρίχνουν αραιές σκιές στα πέτρινα καθίσματα. Πίσω από τις χαμηλές στέγες υψώνονται οι γκρίζοι βράχοι, με τις σκοτεινές σχισμές τους να ξεχωρίζουν στο πρωινό φως. Ψηλά, λίγα σύννεφα μοιάζουν ακίνητα. Ακούγεται μόνο το θρόισμα των φύλλων και, πότε πότε, μια φωνή από τον δρόμο. Ο αέρας είναι δροσερός και μυρίζει βρεγμένο χώμα.

Το παράδειγμα συνθέτει μια φανταστική σκηνή εμπνευσμένη από το τοπίο της Καλαμπάκας· δεν περιγράφει συγκεκριμένη πλατεία.

Παρατηρώ: Η ματιά περνά από το κοντινό στο μακρινό και ψηλότερα. Η περιγραφή συνδυάζει όραση, ακοή και όσφρηση.

Ξαναγράψτε το απόσπασμα σε 50–70 λέξεις, προσθέτοντας συγκεκριμένα στοιχεία και σαφή πορεία στον χώρο:

«Πήγαμε σε ένα ωραίο μέρος. Είχε πολλά πράγματα και ωραία δέντρα. Ήταν πολύ όμορφα εκεί.»

Μην περιοριστείτε στην προσθήκη επιθέτων. Δώστε όνομα σε όσα βλέπετε και δείξτε πού βρίσκονται.

Δεν ακολουθούν όλες οι ιστορίες το ίδιο σχήμα ούτε περιέχουν υποχρεωτικά ένα ρητό δίδαγμα. Το σχέδιο αυτό μας βοηθά να οργανώσουμε μια πρώτη αφήγηση.

Προσέχω τη διαφορά: Η σειρά δείχνει ότι ένα γεγονός έγινε μετά από ένα άλλο. Η αιτιολόγηση εξηγεί γιατί έγινε.

• «Έβρεξε. Έπειτα επιστρέψαμε.» → χρονική διαδοχή.
• «Επιστρέψαμε, επειδή άρχισε να βρέχει.» → αιτία.

• Αόριστος: παρουσιάζει συχνά τα γεγονότα που προχωρούν την ιστορία: «Φτάσαμε, σταματήσαμε, ακούσαμε».
• Παρατατικός: αποδίδει διάρκεια, επανάληψη ή το φόντο της δράσης: «Ο άνεμος φυσούσε και τα παιδιά περπατούσαν».
• Ιστορικός ενεστώτας: μπορεί να δώσει ζωντάνια σε γεγονότα του παρελθόντος: «Ξαφνικά, ακούω έναν θόρυβο και γυρίζω».
• Αʹ πρόσωπο: ο αφηγητής συμμετέχει στην ιστορία: «Πλησίασα την πύλη».
• Γʹ πρόσωπο: παρουσιάζει τα πρόσωπα ως «εκείνος», «εκείνη», με ονόματα ή άλλα ονοματικά σύνολα: «Η Μαρία πλησίασε την πύλη».

Χρονική σειρά: αρχικά, λίγο αργότερα, μόλις, ύστερα, στο μεταξύ, στο τέλος.

Αιτία και αποτέλεσμα: επειδή, καθώς, γιʼ αυτό, έτσι, με αποτέλεσμα.

Ανατροπή ή αντίθεση: όμως, ωστόσο, παρʼ όλα αυτά.

Προσέχω: Ο αφηγητής είναι η φωνή που λέει την ιστορία· δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με τον συγγραφέα.

Περιγραφή: «Το μονοπάτι είναι στενό και σκιερό. Δεξιά του υψώνεται ένας βράχος, ενώ αριστερά απλώνονται χαμηλοί θάμνοι.»

Αφήγηση: «Ακολουθήσαμε το μονοπάτι και φτάσαμε σε μια διχάλα. Σταματήσαμε, κοιτάξαμε τη σήμανση και επιλέξαμε τη δεξιά διαδρομή.»

Στην περιγραφή κυριαρχούν τα γνωρίσματα και οι θέσεις. Στην αφήγηση κυριαρχούν οι διαδοχικές ενέργειες.

Δραστηριότητα: Προσθέστε δύο περιγραφικές προτάσεις στο αφηγηματικό απόσπασμα. Πού θα τις τοποθετούσατε, ώστε να βοηθούν την ιστορία;

Α. Έτσι, επιστρέψαμε όλοι μαζί στο σημείο συνάντησης.

Β. Μόλις φτάσαμε στο ξέφωτο, καταλάβαμε ότι έλειπε το σακίδιο του Πέτρου.

Γ. Το πρωί ξεκινήσαμε για έναν περίπατο με την περιβαλλοντική ομάδα.

Δ. Δύο παιδιά θυμήθηκαν ότι το είχε αφήσει στο τελευταίο παγκάκι και ενημέρωσαν τον συνοδό μας.

Βάλτε τις προτάσεις σε σειρά και προτείνετε μια πρόταση που λείπει από την εξέλιξη.

1. Διαβάζω ολόκληρο το κείμενο και βεβαιώνομαι ότι καταλαβαίνω τι λέει.
2. Διατυπώνω το κεντρικό θέμα σε μία πρόταση.
3. Εντοπίζω την κύρια πληροφορία κάθε παραγράφου ή νοηματικής ενότητας.
4. Γράφω σύντομους πλαγιότιτλους, δηλαδή μικρές φράσεις που αποδίδουν το περιεχόμενό τους.
5. Συνδέω τις βασικές πληροφορίες σε συνεχές κείμενο, χωρίς να παραθέτω απλώς τους πλαγιότιτλους.
6. Ελέγχω την ακρίβεια, τη σειρά, τη σύνδεση και το όριο λέξεων.

Η περίληψη μπορεί να αρχίζει απευθείας με το θέμα ή με σύντομη αναφορά στον συντάκτη και στο κείμενο, ανάλογα με την εκφώνηση.

Δεν αφαιρώ μηχανικά: Αν η ημερομηνία, το όνομα ή το παράδειγμα είναι ουσιώδες για τον σκοπό της περίληψης, το διατηρώ.

Αποφεύγω: «Το υπέροχο κείμενο μάς λέει…», «Πιστεύω ότι ο συγγραφέας έχει δίκιο…». Αυτές είναι αξιολογήσεις, όχι περίληψη.

Την πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου, το τμήμα μας παρατήρησε την αυλή του σχολείου στα διαλείμματα. Χωριστήκαμε σε μικρές ομάδες και σημειώσαμε ποια σημεία είχαν σκιά, πού συγκεντρώνονταν οι περισσότεροι μαθητές και πού έμεναν συχνά πεταμένα χαρτιά. Δεν καταγράψαμε ονόματα ούτε φωτογραφίσαμε πρόσωπα. Σκοπός μας ήταν να καταλάβουμε πώς χρησιμοποιείται ο χώρος και τι θα μπορούσε να βελτιωθεί.

Στη συζήτηση που ακολούθησε διαπιστώσαμε ότι κοντά στα παγκάκια υπήρχαν περισσότερα απορρίμματα, ενώ οι κάδοι βρίσκονταν μακριά. Προτείναμε στη διεύθυνση να εξεταστεί η μετακίνησή τους σε πιο βολικές θέσεις. Ζητήσαμε επίσης να δημιουργηθεί μια μικρή ομάδα ενημέρωσης για την καθαριότητα. Συμφωνήσαμε να επαναλάβουμε την παρατήρηση ύστερα από έναν μήνα, ώστε να δούμε αν οι αλλαγές θα είχαν αποτέλεσμα.

Ασκήσεις:

1. Γράψτε έναν πλαγιότιτλο για κάθε παράγραφο.
2. Αποδώστε το περιεχόμενο σε 45–55 λέξεις.
3. Εξηγήστε ποια στοιχεία παραλείψατε και γιατί.

Θέση: «Χρειάζεται να φροντίζουμε τον χώρο όπου κάνουμε διάλειμμα».

Αιτιολόγηση: «Επειδή τον χρησιμοποιούμε καθημερινά όλοι, η καθαριότητά του αφορά ολόκληρη τη σχολική κοινότητα».

Παράδειγμα εφαρμογής: «Μπορούμε να συμφωνήσουμε να μαζεύουμε τα υλικά της ομάδας μας πριν επιστρέψουμε στην τάξη».

Συμπέρασμα: «Επομένως, η φροντίδα της αυλής χρειάζεται κοινή προσπάθεια και σταθερές συνήθειες».

Το παράδειγμα κάνει μια πρόταση συγκεκριμένη. Δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι αυτή θα πετύχει σε κάθε περίπτωση.

Αδύναμη στήριξη: «Η πρότασή μου είναι σωστή, επειδή είναι η καλύτερη». Η φράση επαναλαμβάνει τη θέση, χωρίς να προσφέρει λόγο.

• Ο λόγος που δίνεται στηρίζει πράγματι τη θέση;
• Πρόκειται για παρατήρηση, τεκμηριωμένο στοιχείο ή απλή εντύπωση;
• Μήπως από ένα περιστατικό βγαίνει συμπέρασμα για όλους;
• Αν αναφέρονται αριθμοί, γνωρίζουμε την πηγή και τη χρονολογία τους;
• Υπάρχει μια δυσκολία ή αντίρρηση που χρειάζεται να συζητηθεί;

Στο σχολικό βιβλίο: Το κείμενο 11, στην επιχειρηματολογία, προέρχεται από δημοσίευμα του 2002. Μελετούμε πώς αξιοποιεί αριθμητικά στοιχεία· δεν χρησιμοποιούμε τις συγκεκριμένες τιμές ως σημερινά δεδομένα.

―Προτείνω να οργανώνουμε τη συνάντηση της ομάδας στην αυλή. Εκεί θα έχουμε περισσότερο χώρο για την κατασκευή της αφίσας.

―Συμφωνώ ότι χρειαζόμαστε χώρο. Όμως, αν φυσάει, τα χαρτιά θα μετακινούνται και θα δυσκολευτούμε.

―Τότε μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την αυλή μόνο όταν το επιτρέπει ο καιρός και να έχουμε συμφωνήσει έναν εσωτερικό χώρο ως εναλλακτική λύση.

Παρατηρώ: Η αντίρρηση εντοπίζει συγκεκριμένη δυσκολία και οδηγεί σε βελτίωση της αρχικής πρότασης.

Χρήσιμες φράσεις: θεωρώ ότι, επειδή, για παράδειγμα, ωστόσο, από την άλλη πλευρά, επομένως, προτείνω να.

Θέση: «Οι οδηγίες για μια σχολική δράση πρέπει να είναι σαφείς».

Α. Επειδή έτσι οι συμμετέχοντες γνωρίζουν τι χρειάζεται να φέρουν και πότε πρέπει να συναντηθούν.

Β. Επειδή οι σαφείς οδηγίες είναι πάντοτε σαφείς.

Γ. Επειδή όποιος διαφωνεί δεν ενδιαφέρεται για την ομάδα.

Εξηγήστε την επιλογή σας και βρείτε το πρόβλημα στις άλλες διατυπώσεις.

Μικρή δοκιμή: Κρύβουμε πρώτα τις εικόνες και μετά τις λέξεις. Τι καταλαβαίνουμε κάθε φορά και τι χάνεται;

Συγκρίνουμε τα κείμενα 12 και 13 στην πολυτροπικότητα του βιβλίου. Μελετούμε τη μορφή τους· οι πρακτικές πληροφορίες του παλιού ταξιδιωτικού δημοσιεύματος χρειάζονται νέο έλεγχο πριν από οποιαδήποτε χρήση.

Δημιουργήστε αφίσα που προσκαλεί τους μαθητές να φροντίσουν τη σχολική αυλή.

• Τίτλος: έως οκτώ λέξεις.
• Εικόνα: δικό σας σκίτσο ή φωτογραφία χώρου χωρίς αναγνωρίσιμα πρόσωπα.
• Κεντρικό μήνυμα: μία σύντομη προτροπή.
• Πρακτικές πληροφορίες: τι θα γίνει, πότε, πού και ποιος το οργανώνει.

Ενδεικτικός τίτλος: «Η αυλή μας, κοινή μας φροντίδα».

Ελέγχω: Είναι ευανάγνωστη η αφίσα; Συμφωνεί η εικόνα με το μήνυμα; Μπορεί κάποιος να συμμετάσχει χωρίς να ζητήσει βασικές διευκρινίσεις;

Αντικαθιστώ ανάλογα με το νόημα:

• «Έχει πολύ πράσινο» → «Η πλαγιά είναι κατάφυτη».
• «Έγινε κάτι ξαφνικά» → «Ακούστηκε ένας απότομος θόρυβος».
• «Είναι καλή ιδέα» → «Η πρόταση είναι εφαρμόσιμη, επειδή…».

• γκριζοπράσινος: γκρίζος + πράσινος.
• καστανόξανθος: καστανός + ξανθός.
• θαλασσοπούλι: θάλασσα + πουλί.
• δασόδρομος: δάσος + δρόμος.

Οικογένειες λέξεων:

• φύση → φυσικός, φυσικότητα.
• περιγράφω → περιγραφή, περιγραφικός.
• αφηγούμαι → αφήγηση, αφηγητής, αφηγηματικός.
• επιχείρημα → επιχειρηματολογία, επιχειρηματολογώ.

Άσκηση: Χρησιμοποιήστε δύο σύνθετες λέξεις σε μικρή περιγραφή. Έπειτα γράψτε μία πρόταση που περιέχει τις λέξεις «πρόταση» και «αιτιολόγηση».

Πρόλογος · Ταυτότητα του τόπου

Ποιον τόπο παρουσιάζω και πού βρίσκεται; Από ποιο σημείο αρχίζω να τον παρατηρώ;

Κυρίως θέμα · Η εικόνα και οι λεπτομέρειες

• Παρουσιάζω τη γενική εικόνα.
• Ακολουθώ σαφή πορεία: από κοντά προς τα μακριά ή από την είσοδο προς το εσωτερικό.
• Επιλέγω γνωρίσματα του εδάφους, της βλάστησης, του φωτός και των ήχων.
• Ξεχωρίζω όσα παρατηρώ από τις προσωπικές μου εντυπώσεις.

Επίλογος · Η προσωπική μου ματιά

Ποια λεπτομέρεια κάνει αυτόν τον τόπο ξεχωριστό για μένα;

Προσέχω: Περιγράφω κυρίως τον χώρο· δεν μετατρέπω όλο το κείμενο σε αφήγηση της διαδρομής μου ως εκεί.

Αρχή · Η εκκίνηση

Πότε έγινε ο περίπατος; Πού; Ποιοι συμμετείχαν και τι σχεδίαζαν;

Εξέλιξη · Το απρόοπτο

• Τι άλλαξε το πρόγραμμά μας;
• Πώς αντιδράσαμε και γιατί;
• Ποιες ενέργειες οδήγησαν στην έκβαση;

Προσθέτω μία μικρή περιγραφή που βοηθά τον αναγνώστη να φανταστεί τη σκηνή και, αν ταιριάζει, έναν σύντομο διάλογο.

Τέλος · Η έκβαση και η εντύπωση

Πώς ολοκληρώθηκε το περιστατικό; Τι μας έμεινε από αυτή την εμπειρία;

Προσέχω: Δεν αρκεί να επαναλαμβάνω «και μετά». Δείχνω και τις αιτίες των ενεργειών.

Πρόλογος · Το ζήτημα

Παρουσιάζω συγκεκριμένη μορφή σπατάλης που παρατηρούμε ή θα μπορούσαμε να διερευνήσουμε στο σχολείο, χωρίς υπερβολές και ατεκμηρίωτους αριθμούς.

Πρώτη παράγραφος · Μία πρακτική πρόταση

Τι προτείνω; Πώς θα εφαρμοστεί; Ποιο όφελος αναμένουμε;

Δεύτερη παράγραφος · Μια δεύτερη πρόταση και μια δυσκολία

Τι ακόμη μπορούμε να κάνουμε; Ποια δυσκολία ίσως εμφανιστεί και πώς θα την αντιμετωπίσουμε;

Επίλογος · Πρόσκληση συμμετοχής

Καλώ τους συμμαθητές μου να συμμετάσχουν και προτείνω πώς θα ελέγξουμε αν οι αλλαγές βοήθησαν.

Προσέχω: Αποφεύγω τις γενικές προτροπές, όπως «να σώσουμε τη φύση», όταν δεν εξηγώ ποια συγκεκριμένη ενέργεια ζητώ.

1. Ομάδα περιγραφής: συντάσσει ένα κείμενο που βοηθά τον επισκέπτη να φανταστεί τον χώρο.
2. Ομάδα αφήγησης: γράφει μια σύντομη ιστορία που διαδραματίζεται εκεί και δηλώνει αν είναι πραγματική ή φανταστική.
3. Ομάδα επιχειρηματολογίας: παρουσιάζει μια πρόταση φροντίδας του χώρου με αιτιολόγηση.
4. Ομάδα πολυτροπικού υλικού: συνδυάζει τίτλο, σκίτσο ή φωτογραφία και λεζάντες σε αφίσα.

Κάθε ομάδα παραδίδει και μια περίληψη 40–50 λέξεων του δικού της κειμένου ή, στην περίπτωση της αφίσας, μια σύντομη απόδοση του κεντρικού της μηνύματος.

Παρουσιάζουμε το υλικό και συγκρίνουμε τι αλλάζει όταν ο σκοπός είναι να δείξουμε, να διηγηθούμε ή να πείσουμε. Αναφέρουμε τις πηγές των πληροφοριών και χρησιμοποιούμε δικές μας εικόνες ή εικόνες που επιτρέπεται να αξιοποιήσουμε.

Α. «Το ρυάκι κυλά ανάμεσα σε λείες πέτρες. Στις όχθες του φυτρώνουν χαμηλά χόρτα.»

Β. «Πλησιάσαμε το ρυάκι, σταματήσαμε για λίγο και ύστερα ακολουθήσαμε το μονοπάτι προς το ξέφωτο.»

Γ. «Χρειάζεται να διατηρούμε καθαρό το σημείο της στάσης μας, επειδή το χρησιμοποιούν και άλλες ομάδες επισκεπτών.»

Ποιος τρόπος οργάνωσης κυριαρχεί σε κάθε απόσπασμα; Υπογραμμίστε στοιχεία που στηρίζουν την απάντησή σας.

1. Γιατί χρειάζεται σαφής πορεία σε μια περιγραφή;
2. Είναι όλα τα περιγραφικά κείμενα γεμάτα προσωπικά συναισθήματα;
3. Ποια διαφορά έχει η χρονική σειρά από την αιτία;
4. Τι μπορεί να προσφέρει ο παρατατικός σε μια αφήγηση;
5. Γιατί δεν αρκεί ένας κατάλογος πλαγιότιτλων ως τελική περίληψη;
6. Γιατί η φράση «είναι σωστό, επειδή είναι σωστό» δεν στηρίζει μια θέση;
7. Τι μπορεί να προσθέτει η εικόνα σε μια αφίσα;
8. Μπορεί ένα αφηγηματικό κείμενο να περιλαμβάνει περιγραφή;

• Έχω καταλάβει την εκφώνηση, τον σκοπό και τον αποδέκτη;
• Έχω επιλέξει κατάλληλη μορφή και ύφος;
• Στην περιγραφή ακολουθώ σαφή πορεία και δίνω χαρακτηριστικές λεπτομέρειες;
• Στην αφήγηση εξηγώ ποιοι συμμετέχουν και πώς συνδέονται τα γεγονότα;
• Στην επιχειρηματολογία στηρίζω τις θέσεις με σχετικούς λόγους;
• Στην περίληψη κρατώ τα βασικά χωρίς δικά μου σχόλια;
• Κάθε παράγραφος υπηρετεί μια βασική ιδέα;
• Οι συνδετικές λέξεις αποδίδουν τη σωστή σχέση;
• Έχω ελέγξει επαναλήψεις, ορθογραφία, τόνους και στίξη;
• Έχω τηρήσει το όριο λέξεων;