Θέματα Πανελληνίων Εξετάσεων

Γλώσσα-Έκθεση Β' Λυκείου

2004 (Ημερήσια)

Α. Ο αρθρογράφος, με αφορμή τα συνεχόμενα και σε μεγάλη έκταση κρούσματα εξαφάνισης αδέσποτων ζώων, διατυπώνει τον αποτροπιασμό του για αυτού του είδους τα φαινόμενα , μιας και δεν τιμούν μια πολιτισμένη κοινωνία. Άλλωστε, για τις πράξεις αυτές υπεύθυνοι είμαστε μόνο εμείς και όχι τα ζώα, αφού πάνω τους εκφράζουμε τις δικές μας ανεπάρκειες. Τα ίδια, ακόμα και όταν γίνονται επιθετικά εξαιτίας των κακουχιών, μπορούν να ημερώσουν με τη στείρωση. Παρά όμως τις καθημερινές «κακές ειδήσεις», ο αρθρογράφος ευελπιστεί για την βελτίωση αυτής της κατάστασης, αφού δημιουργήθηκε μια Επιτροπή Προστασίας Ζώων που θα φροντίσει με σαφείς τρόπους το πρόβλημα των ζώων που «πετάχτηκαν» στο δρόμο. Άλλωστε μόνο κάτι τέτοιο αρμόζει στην ιστορία και στον πολιτισμό μας. (114)

Β.1. α → 3, β → 4, γ → 6, δ → 2

Β.2.

α. Τίτλοι: με σχόλιο:«Πολιτισμός» και Αδέσποτα ζώα

χωρίς σχόλιο: Φροντίδα για τα αδέσποτα

β. αν → προϋπόθεση

ή → διάζευξη

όμως → αντίθεση

αφού → αιτιολόγηση

Β.3. λύπη → θλίψη, χαρά

εξαφανίζονται → αφανίζονται (χάνονται) – εμφανίζονται

επιθετικά → ορμητικά - αμυντικά

δυστυχισμένων → κακότυχων (λυπημένων) - ευτυχισμένων

πολιτισμένη → προοδευμένη - απολίτιστη

Β.4. α. ειρωνεία, αμφισβήτηση

β. ειρωνεία, ντροπή

γ. έκπληξη, απρόσμενο

Γ. Άρθρο: Τίτλος: «Προστασία αδέσποτων ζώων»

Αφορμή: Συζήτηση για τη δημιουργία ενός κέντρου Προστασίας Ζώων στο δήμο μας.

Ενημέρωση: Σύγχρονη πραγματικότητα

- Αδέσποτα ζώα: σκυλιά, γάτες σε κάθε γωνιά της πόλης

- Επικίνδυνα: δημιουργούν αγέλες, εστίες μόλυνσης

- Αδιαφορία απέναντι στο πρόβλημα – πολλές φορές στα όρια της αναλγησίας και κακοποίησής τους

Ευαισθητοποίηση:

- Τα ζώα αποτελούν πιστό σύντροφο του ανθρώπου.

- Ως έμψυχα όντα έχουν δικαιώματα.

- Η φροντίδα και η πρόνοια για αυτά αποτελεί δείκτη παιδείας και πολιτισμού.

- Η αδιαφορία και η κακοποίησή τους δημιουργεί μια άσχημη εικόνα της χώρας σε τοπικό αλλά και σε διεθνές επίπεδο.

- Αξιόλογες είναι και οι ψυχολογικές επιπτώσεις κυρίως στη διαμόρφωση της προσωπικότητας των μικρών παιδιών.

Δραστηριοποίηση:

- Σεβασμός απέναντι στα ζώα.

- Προσέγγιση με αγάπη – δυνατότητα υιοθεσίας μικρών ζώων.

- Συνειδητοποίηση του ρόλου τους στην οικολογική αλυσίδα.

- Συμβολή της παιδείας στην απόκτηση σωστής στάσης απέναντι στα ζώα.

- Ρόλος των ΜΜΕ για πρότυπα και ενημέρωση.

- Θέσπιση νόμων για την προστασία των ζώων και την επιβολή ποινών.

- Κατάλληλες υποδομές για συγκέντρωση και ιατρική περίθαλψη των αδέσποτων ζώων.

Επίλογος:

Η φροντίδα και η προστασία των αδέσποτων ζώων αποτελεί δείκτη πολιτισμού μιας κοινωνίας. Αναγκαία λοιπόν κρίνεται η κοινή προσπάθεια όλων προς αυτή την κατεύθυνση.

2004 (Εσπερινά)

Α. Το κείμενο αναφέρεται στην πολυτάραχη ζωή του Πήτερ Ο’Τουλ σε σχέση με τη δουλειά του, κυρίως όμως σε σχέση με την προσωπικότητά του. Αναγνωρίζεται η δραματουργική του ικανότητα ακόμα και σε μια συνέντευξη, και επισημαίνεται το εύγλωττο ύφος του, ο ευέξαπτος και αντιφατικός χαρακτήρας του. Επιρρεπής μεν στην κραιπάλη με επιπτώσεις στην υγεία του, με βαθιά αισθητική δε, που εκφράζεται στο ντύσιμο, στην ομιλία και στη δράση του. Αν και μεγάλος σε ηλικία, εμπιστεύεται -με επιχειρήματα από την εμπειρία του- την τεχνολογία. Τη θεωρεί λειτουργική για τον κινηματογράφο και οικονομικότερη. Η αναφορά στον καλλιτέχνη κλείνει με την επισήμανση του αυθορμητισμού και της ειλικρίνειάς του, πράγμα που τον οδηγεί ενίοτε και στη στηλίτευση του συστήματος παραγωγής θεάματος (101 λ.)

Β.1

α → σωστό

β → σωστό

γ → λάθος

δ → λάθος

ε → σωστό

Β.2

α. γεγονός: συμμετέχει στην τελευταία υπερπαραγωγή του Χόλιγουντ, την ταινία «Τροία». Είναι μια πραγματικότητα που δεν αμφισβητείται.

β. σχόλιο του δημοσιογράφου λόγω του αλκοολισμού του: Ο δημοσιογράφος θεωρεί πως ο αλκοολισμός υπήρξε αιτία να κακοχαρακτηριστεί ο ηθοποιός.

γ. ξένο σχόλιο: τη φήμη του «κακού παιδιού». Χαρακτηρισμός που αποδόθηκε στον Πήτερ Ο’Τουλ απ’ την κοινή γνώμη

Β.3

Μεταφορική χρήση

α. η ματιά του γεννημένου…. πολύ ανοιχτού στο χιούμορ

β. ο φόβος και ο τρόμος των λονδρέζικων παμπ.

γ. η καριέρα του… με κάποιες σκόρπιες μόνο αναλαμπές

Κυριολεκτική χρήση

α. είχε έντονη την αίσθηση του χιούμορ

β. προκαλούσε φασαρίες στις παμπ

γ. σπάνια μόνο τον αναζητούσαν για ταινίες

Β.4

α. «παλιάς, καλής εποχής» Τα εισαγωγικά εκφράζουν την άποψη, θαυμασμό της κοινής γνώμης για τη λαμπρή περίοδο του κινηματογράφου.

β. Το ερωτηματικό εκφράζει την έκπληξη και την απορία του αρθρογράφου για την παρεκκλίνουσα συμπεριφορά.

γ. Τα αποσιωπητικά δηλώνουν την υπερβολή, ενώ το θαυμαστικό δηλώνει εντυπωσιασμό (με στόχο την πρόκληση ενδιαφέροντος)

δ. Το ερωτηματικό δηλώνει την ειρωνεία και το καυστικό χιούμορ του ηθοποιού.

Γ.

Αγαπητοί συμμαθητές,

Είναι γνωστό σε όλους ότι η εποχή μας κατακλύζεται από πληροφορίες και εικόνες απ’ τα Μ.Μ.Ε. Όλα αυτά τα μηνύματα αφορούν την ιδιωτική αλλά και τη δημόσια ζωή πρωταγωνιστών του θεάματος τα οποία επιδρούν, θετικά ή αρνητικά στο κοινωνικό σύνολο και ιδιαίτερα στους νέους.

Επιρροή στους νέους:

• Επαφή με την τέχνη, δημιουργία καλαισθησίας. Οργανική σχέση κοινωνίας με τέχνη.
• Προβολή του έργου του καλλιτέχνη
• Δημιουργία προτύπων, πολλές φορές λαθεμένων
• Προσπάθεια ταύτισης με τη ζωή των πρωταγωνιστών, με αποτέλεσμα την απομάκρυνση από ρεαλιστικούς στόχους.
• Συναίσθηση του επιφανειακού χαρακτήρα της ευτυχίας, καθώς η ζωή των «αστέρων» κατακλύζεται από σκάνδαλα αλλά και παρεκκλίσεις.

Πώς το αντιμετωπίζουν:

συχνά

• με χιούμορ - καυστική διάθεση.
• ως μέσο χαλάρωσης και «αθώας» κουτσομπολίστικης διάθεσης.

αλλά και

• ως χώρο άντλησης αξιόπιστων πληροφοριών για την κοινωνική ζωή.
• ως ενδιαφέρον ζήτημα που διαμορφώνει στάσεις και στόχους ζωής.

Όμως οι νέοι πρέπει να αντιμετωπίζουν πάντα αυτού του είδους την πληροφόρηση με σκεπτικισμό και κριτικό πνεύμα

• να αμφισβητούν τα προβαλλόμενα πρότυπα
• να διακρίνουν το ουσιώδες της ζωής από το επουσιώδες.
• να αντιληφθούν το ρόλο τους ως «κοινή γνώμη», ικανή να διαμορφώνει και όχι μόνο να αποδέχεται

2003 (Ημερήσια)

Α. Περίληψη: Ο συγγραφέας προβληματίζεται για την κυριαρχία των ΜΜΕ στην σημερινή πραγματικότητα και κυρίως στον ψυχισμό των νέων. Η εικόνα, τα χρώματα, η ευληπτότητα των νοημάτων κάνουν «βουνό» την ανάγνωση. Τονίζει λοιπόν πως το φαινόμενο αυτό θα πρέπει να μας απασχολήσει, αφού η ενασχόληση με το βιβλίο έχει παιδαγωγική αξία, ταιριάζει με την παράδοσή μας και από την άλλη η κυριαρχία της τηλεόρασης έχει σοβαρές επιπτώσεις στο ίδιο, στην οικογένεια και στο σχολείο. Τέλος, αναρωτιέται για το πώς αυτά τα παιδιά θα ολοκληρωθούν ψυχοπνευματικά, αφού δεν συνειδητοποιούν την εξουσία των ΜΜΕ κυρίως στο «θυμικό» μας. (94)

Β.1. Τα παιδιά ακόμα σήμερα, που κυριαρχεί η εικόνα, η νωθρότητα και η παθητική αποδοχή των πραγμάτων, αδυνατούν ν' ασχοληθούν με την ανάγνωση βιβλίων. Και κυρίως με όσα απαιτούν μεγαλύτερη προσπάθεια για την κατανόηση τους. Έτσι λοιπόν θεωρούν βασανιστική την ανάγνωση χωρίς εικόνες ή με μεγάλες παραγράφους, αφού δεν γίνονται εύκολα αντιληπτά. Παράλληλα ο φόρτος του σχολείου συμβάλλει σ' αυτή τη στάση. Αφού λοιπόν δεν έχουν μάθει να αγαπούν το βιβλίο και να συνειδητοποιούν την αξία του, θεωρούν «βουνό» την ενασχόλησή τους μαζί τους.

Β.2. Δομή

Θεματική πρόταση: « Αξιοπρόσεκτες… διαδικασία»

Λεπτομέρειες – Σχόλια: «Παρατηρείται… τραπέζι »

Κατακλείδα: παραλείπεται.

Τρόπος ανάπτυξης: Παραδείγματα.

Β.3. εξοβελίζει, αλλοτριώνουν, απασχόληση, συνέπειες, θελκτικά.

Β.4. α. «Από την μονοκρατορία του χρώματος και της φωτογραφίας εξακοντίζεται στο περιθώριο ο γραπτός λόγος και υποθηκεύεται η ανάγνωση.»

β. «Από την τηλεόραση, αντίθετα, έχει επιβληθεί μια ριζικά διαφορετική αίσθηση του χρόνου από εκείνη που μας κληροδοτήθηκε από την παράδοση.»

Γ. ΕΚΘΕΣΗ

Το κείμενο με μορφή άρθρου. Ως έκκληση χρησιμοποίηση β' πληθυντικού προσώπου και προσπάθεια επηρεασμού του συναισθήματος.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Αναφορά στον ελάχιστο ελεύθερο χρόνο εξαιτίας του σχολικού φόρτου και άγχους.

ΚΥΡΙΩΣ ΘΕΜΑ

Ανάλωση των νέων σε διασκεδάσεις εφήμερου χαρακτήρα τύπου: ηλεκτρονικά παιχνίδια – ριάλιτι εκπομπές κ.ά.

Αιτίες

• Η κυριαρχία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και κυρίως η ευληπτότητα της εικόνας → ξεκούραστη απασχόληση.
• Ταύτιση σχολικού βιβλίου με καταπίεση – αίσθημα αγγαρείας → Αρνητική στάση απέναντι στο βιβλίο. Αναγκαία κρίνεται η επιστροφή στην αγωγή που προσφέρει το εξωσχολικό βιβλίο → Πληθώρα ωφελειών.
• Ανάπτυξη φαντασίας – συναισθηματικού κόσμου
• Κριτική ικανότητα.
• Εμπλουτισμός λεξιλογίου.
• Απόκτηση γνώσεων – Ενημέρωση σε ποικίλα θέματα.
• Διέξοδος από την πραγματικότητα.
• Πρότυπα – Κοινωνικοποίηση.
• Διάπλαση χαρακτήρα – διαπαιδαγώγηση.
• Επαφή με πολιτισμό – παραδόσεις άλλων λαών

Ε1. Γιατί να περιορίσουν το χρόνο που διατίθεται για την παρακολούθηση ριάλιτι

• παθητικοποίηση
• ανάδειξη ευτελούς, επουσιώδους
• εισβολή στην προσωπική ζωή άλλων
• εκμετάλλευση ανθρώπινου πόνου/αδυναμιών
• εθίζουν σε ανελεύθερες πρακτικές (βλ. Τζωρτζ Όργουελ, 1984: Ο Μεγάλος Αδελφός, εκδ. Κάκτος)
• …

Ε2. Προσφορές εξωσχολικών λογοτεχνικών βιβλίων

• …

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Αξίζει να προσεγγίσουν οι νέοι τον κόσμο του καλού βιβλίου και να αποκομίσουν τα οφέλη του, ώστε η κοινωνία του αύριο να είναι πιο ανθρώπινη.

2003 (Εσπερινά)

Α. Στο συγκεκριµένο κείµενο ο συγγραφέας επισηµαίνει τη µεταρρύθµιση που πρέπει να γίνει στην εκπαίδευση προκειµένου να συνδεθεί µε την αγορά εργασίας και να µειωθεί η ανεργία. Διαπιστώνει πως δε χρειάζεται πια µόνο ο θεωρητικός χαρακτήρας της γνώσης αλλά µια στροφή των εκπαιδευτικών συστηµάτων που θα εξασφαλίζει ανταγωνιστικότητα στον επαγγελµατικό στίβο. Κάτι τέτοιο επιτυγχάνεται µε τη δια βίου εκπαίδευση, τον εκσυγχρονισµό των τεχνολογιών στα σχολεία, την αναβάθµιση των γνωστικών εφοδίων. Αυτές όµως οι µεταρρυθµίσεις δεν αφορούν µόνο τα αρµόδια υπουργεία αλλά και φορείς της αγοράς εργασίας για την ασφαλέστερη διάγνωση των αναγκών της. (92)

Β1. α. Λάθος, β. Σωστό, γ. Σωστό, δ. Λάθος, ε. Λάθος

Β2. Με τίτλο: «(Αναγκαιότητα-αδήριτη ανάγκη η) σύνδεση της Εκπαίδευσης µε την αγορά εργασίας». Χωρίς τίτλο: «Στόχος των εκπαιδευτικών µεταρρυθµίσεων»

Β3.

• Με την ανάληψη των Ολυµπιακών αγώνων έχουµε ευκαιρία να προβάλλουµε και τα εθνικά µας χαρακτηριστικά.
• Η εµπιστοσύνη και η εκτίµηση των νέων προς τους µεγαλύτερους σήµερα δε θεωρείται δεδοµένη.
• Σε µια κοινωνία χωρίς ηθικό προσανατολισµό ο καθένας οφείλει να βρει το προσωπικό του στίγµα.
• Μακροπρόθεσµος στόχος κάθε ατόµου είναι η ολοκλήρωση της προσωπικότητάς του.
• Η αναβάθµιση του πνευµατικού επιπέδου µιας κοινωνίας συνιστά άρση των προκαταλήψεων.
• Με το σωστό σχεδιασµό των δραστηριοτήτων επιτυγχάνουµε το καλύτερο αποτέλεσµα.

Β4. Σχόλια του αρθρογράφου:Αξιοσηµείωτο (γεγονός)/Είναι λογικό κάτι τέτοιο/Δείχνουν πράγµατι

Γ.

Αγαπητοί συµµαθητές-τριες,

Ζούµε σε µια εποχή, όπου η ανεργία αποτελεί τον καθηµερινό εφιάλτη όλων των νέων και µάλιστα των µορφωµένων, σε αντίθεση µε το παρελθόν. Συνειδητοποιούµε, λοιπόν, ότι δεν αρκεί η θεωρητική ακαδηµαϊκή γνώση αλλά και άµεση σύνδεση του σχολείου µε την αγορά εργασίας.

Ε1. Απαιτήσεις αγοράς εργασίας

• εξειδίκευση, σε βάθος γνώση και έρευνα
• εγκυκλοπαιδικές-σφαιρικές γνώσεις
• προσαρμοστικότητα
• στροφή σε νέους επιστηµονικούς τοµείς που θα καλύπτουν εξειδικευµένες και πραγµατικές ανάγκες στην οικονοµία, στην διοίκηση και στην ίδια την εκπαίδευση.
• δια βίου εκπαίδευση και αναβάθµιση των γνώσεων, διαρκής επιµόρφωση.
• συνεχής παρακολούθηση των νέων τεχνολογιών και των δεδοµένων της ευρωπαϊκής αγοράς αλλά και της παγκόσµιας.
• εργαζόµενοι ικανοί να ανταποκρίνονται σε διάφορες εργασίες καθώς πιθανόν να διαφοροποιούν τον εργασιακό τους τοµέα.
• πρακτικός-εφαρμοσμένος προσανατολισμός

Ε2. Εφόδια νέων

• ουσιαστική γνώση µε συνειδητοποίηση του ρόλου του σχολείου και της αναγκαιότητας της ανώτατης εκπαίδευσης.
• ευελιξία σε αλλαγές επαγγελµατικού ορίζοντα.
• γλωσσοµάθεια
• επικοινωνιακά χαρίσματα
• γνώση-χρήση-εξοικείωση με τις σύγχρονης τεχνολογίας
• μεταπτυχιακοί-διδακτορικοί τίτλοι σπουδών
• έμφαση στην τεχνική εκπαίδευση
• γνώση δικαιωμάτων-υποχρεώσεων (νόμων)

Έχοντας υπ' όψιν τα παραπάνω, οφείλουµε όλοι να προβληµατιστούµε σοβαρά προκειµένου να κάνουµε τις σωστότερες επιλογές αλλά και να ανταποκριθούµε µε επιτυχία στον επαγγελµατικό στίβο.

2003 (Επαναληπτικές Ημερησίων)

Γ.

Ε1. Θετικά συνεργασίας

• πρόοδος
• ευημερία
• επιστημονικά επιτεύγματα
• κοινωνική ειρήνη
• ειρήνη
• …

Ε2. Προϋποθέσεις συνεργασίας

• διάλογος
• ενημέρωση
• παιδεία
• μελέτη, γνώση
• γνωριμία με τον "άλλον"
• υποχωρητικότητα, διαλλακτικότητα
• …

2002 (Ημερήσια)

Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει η αντικειμενικότητα στο χώρο της πληροφόρησης. Διαπιστώνει ότι η αμερόληπτη παρουσίαση των ειδήσεων επιδιώκεται, αλλά τις περισσότερες φορές δεν πραγματοποιείται. Ο τρόπος που παρουσιάζονται τα γεγονότα, τα κριτήρια περί αντικειμενικότητας και η μέθοδος της "πρόβλεψης" τους χρωματίζουν συχνά την είδηση - γεγονός αναπόφευκτο στο χώρο της πληροφόρησης - και περιορίζουν ή ακυρώνουν την όποια "αντικειμενικότητα". Είναι δεδομένη, λοιπόν, αν και όχι συνταγματικά κατοχυρωμένη, η τεράστια δύναμη των μέσων στη διαμόρφωση των κοινωνικοπολιτικών δρώμενων. Πάντως, σε καμία περίπτωση δεν αμφισβητείται το αγαθό της ελευθερίας του Τύπου, αλλά επιβάλλεται η κριτική στάση των δεκτών απέναντι στην πληροφορία. (103 λέξεις)

Β.1. Τίτλος χωρίς σχόλιο: Το ζήτημα της αντικειμενικής πληροφόρησης. Τίτλος με σχόλιο: Η αντικειμενικότητα (;) στην πληροφόρηση

Β.2. Ο τόνος της φωνής του εκφωνητή ή του παρουσιαστή μπορεί να κάνει το ίδιο γεγονός να φαίνεται διαφορετικό. Για παράδειγμα η εξαγγελθείσα Πανελλαδική απεργία των εργαζομένων που θα πραγματοποιηθεί ημέρα Παρασκευή, μπορεί να παρουσιαστεί από έναν δημοσιογράφο με ειρωνική χροιά ως ευκαιρία παράτασης της αργίας του Σαββατοκύριακου, ενώ από έναν άλλο δημοσιογράφο με ενθουσιώδη χροιά ως δυναμική αντίδραση των εργαζομένων. Ένα άλλο παράδειγμα είναι περίπτωση αδέσποτων ζώων, την οποία ένας δημοσιογράφος μπορεί να την προβάλλει με ειρωνεία ως αιτία μόλυνσης ή μετάδοσης ασθενειών, ενώ από έναν άλλο δημοσιογράφο ενδεχομένως να προβληθεί με οργισμένο τόνο ως έλλειψη φιλοζωικών αισθημάτων των Ελλήνων.

Β.3. εμφανίζονται παρουσιάζονται, προβάλλονται εξαφανίζονται, υποκρύπτονται

συνοπτικά σύντομα, συγκεφαλαιωτικά διεξοδικά, αναλυτικά

διαφορετικό ξεχωριστό, ιδιαίτερο όμοιο, συναφές

σημαντική καίρια, ουσιαστική ασήμαντη, αδιάφορη

αναμφισβήτητο αδιάψευστο, βέβαιο αμφισβητήσιμο, διαβλητό

Β.4. Η σύνδεση των προτάσεων γίνεται με υποτακτικό τρόπο και πιο συγκεκριμένα:

γιατί: Διαρθρωτική λέξη που επιβεβαιώνει τη σχέση αιτιολόγησης στη θεματική πρόταση της 5ης παραγράφου. Συγκεκριμένα, η αναγνώριση της δύναμης των μέσων στο δημόσιο βίο αιτιολογεί το χαρακτηρισμό τους ως τέταρτης εξουσίας.

ενώ: Διαρθρωτική λέξη που δηλώνει αντίθεση. Συγκεκριμένα, συνδέονται αντιθετικά η μετέωρη νομιμοποίηση της εξουσίας των μέσων από τη μία, με τη δημοκρατική νομιμοποίηση των τριών άλλων εξουσιών από την άλλη.

Γ. Αγαπητοί συμμαθητές,

Η κριτική ικανότητα αποτελεί αναγκαιότητα για τους νέους, ιδιαίτερα, της εποχής μας, επειδή κατακλύζονται από αντιφατικές μεταξύ τους πληροφορίες και από τυποποιημένα πολιτιστικά υποπροϊόντα της μαζικής κουλτούρας που είναι δυνατόν να τους οδηγήσουν πολλές φορές σε μια κατάσταση αφασίας. Λέγοντας κριτική ικανότητα εννοούμε τον δημιουργικό στοχασμό, τη δημιουργική σκέψη που βοηθά τον άνθρωπο στην εκτίμηση και στην αξιολόγηση των πραγμάτων, των καταστάσεων και των συμβάντων, είναι η σκέψη που επιτρέπει στον άνθρωπο να αναπτύξει ενεργό συνείδηση απέναντι στα κοινά. Κατά αυτόν τον τρόπο είναι αναμφισβήτητη η αναγκαιότητα της κριτικής ικανότητας γιατί:

• συμβάλλει στη διεύρυνση των πνευματικών οριζόντων των νέων.

• Βοηθά τους νέους να αναπτύξουν γόνιμη αμφισβήτηση.

• Ωθεί τους νέους να διεισδύουν στο βάθος των πραγμάτων και να μην αρκούνται στα επιφαινόμενα.

• Επιτρέπει στους νέους να ελέγχουν την εξουσία και τις αυθαιρεσίες των πολιτικών ανδρών.

• Βοηθά τους νέους να διαμορφώνουν ολοκληρωμένη προσωπικότητα.

• Συμβάλλει στην υπεύθυνη κοινωνική και πολιτική παρουσία των νέων.

• Η γόνιμη αμφισβήτηση εγγυάται τη δημοκρατία και τη στηρίζει.

• Αποτρέπει την χειραγώγηση, την εξαπάτηση και την ετεροκατεύθυνση των νέων.

• Βοηθά στη διάκριση γεγονότος - σχολίου, υποκειμενικής γνώμης και πραγματικότητας.

• Τους ωθεί στη διάκριση του ουσιώδους από το επουσιώδες.

• Συμβάλλει στην ιεράρχηση των πληροφοριών.

• Συμβάλλει στη διάκριση της προπαγάνδας από την πειθώ στον πολιτικό λόγο.

Η πασιφανής αναγκαιότητα της ύπαρξης της κριτικής ικανότητας καθορίζει και τους τρόπους με τους οποίους μπορεί αυτή να καλλιεργηθεί.

Ως τέτοιοι θεωρούνται:

• H ανάπτυξη κλίματος διαλόγου και συνεργασίας στο οικογενειακό περιβάλλον.

• Ο περιορισμός του αυταρχισμού και της αδιαλλαξίας στο σχολείο.

• Η συμμετοχή των μαθητών στην εκπαιδευτική διαδικασία.

• Η ανάπτυξη της αυτενέργειας των μαθητών.

• Ο γονιμότερος τρόπος εξέτασης των μαθητών.

• Η δημιουργία πολιτιστικών κέντρων νεότητας στα οποία αναπτύσσεται ο κοινωνικός και πολιτικός προβληματισμός.

• Η τόνωση του ενημερωτικού και πληροφοριακού ρόλου των Μ.Μ.Ε..

• Η ουσιαστική ενασχόληση των νέων με τα κοινά που έχει ως βασικό στόχο την πολιτικοποίηση τους και τη δημιουργία της αντίληψης ότι αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα μιας πολιτικά οργανωμένης κοινωνίας, η οποία, για να επιτύχει την ευρυθμία της, έχει ανάγκη τους κριτικά σκεπτόμενους νέους.

• Η πνευματική ηγεσία με τη γόνιμη και ουσιαστική κριτική παρουσία της μπορεί να αποτελέσει πρότυπο μίμησης για την αντίστοιχη συμπεριφορά των νέων.

Με βαθύτατη εκτίμηση, εύχομαι την επιτυχία της συνάντησης μας και επανάληψη αυτής κάθε φορά που προκύπτουν σημαντικά ζητήματα που αφορούν τους νέους.

2002 (Εσπερινά)

Α. Αφορµή για την συγγραφή του άρθρου αποτέλεσε το φαινόµενο της δουλεµπορίας των παιδιών που στο παρελθόν δηλητηρίαζε τον ανθρώπινο πολιτισµό. Και σήµερα όµως εξακολουθεί να υφίσταται παρά την οικουµενοποίηση της ανθρωπότητας και την εξέλιξη του πολιτισµού και παρά τις αυταπάτες για τον περιορισµό του. Παράλληλα, η καταγγελία της unicef έρχεται να πιστοποιήσει την έξαρση του φαινοµένου που όχι µόνο παρουσιάζει την αναλγησία των ισχυρών κρατών αλλά και το µερίδιο της ευθύνης όλων µας, που επιτρέπουµε τον ευτελισµό και την απαξίωση του ανθρώπου. (82 λέξεις)

Β.1. α. Σωστό β. Σωστό γ. Λάθος δ. Λάθος ε. Σωστό

ΘΕΜΑ Β.2 α) - «Στον 21ο αιώνα….το ένα»: Η διαπίστωση για την ύπαρξη δουλεµπορίου παιδιών / - «Μήπως η λεγόµενη πολιτισµένη ανθρωπότητα… παγκόσµιας τάξης»: Γνώση και αδιαφορία για το δουλεµπόριο παιδιών. / - «Είναι γνωστό… στις µέρες µας»: Υπαρκτή η µισθωτή δουλεία. / - «Κι όµως την εκτεταµένη ύπαρξη…ανθρώπινη πραµάτεια του»: Παράδειγµα δουλεµπορίου παιδιών. / - «Δεν κινδυνεύουν… δεν ξεπλένεται µε τίποτε»: Παγκόσµια ντροπή η αναλγησία των ανθρώπων.

β) «Μήπως η λεγόµενη πολιτισµένη ανθρωπότητα…σκλαβοπάζαρα παιδιών;»: • σχόλιο-αξιοποιείται το σηµείο στίξης (έµµεση ειρωνεία) / «κατήγγειλε η unicef… εντοπίσει»: γεγονός (είδηση χωρίς παρουσίαση προσωπικής γνώµης)

Β.3. - Η έκκληση της οικογένειας για βοήθεια συγκίνησε τους αρµόδιους φορείς. / - Το διαδίκτυο παρέχει στο χρήστη τη δυνατότητα να περιπλανηθεί στον κόσµο της γνώσης και της επιστήµης. / - Η υποκρισία των σηµερινών ανθρώπων φαίνεται από την ασυνέπεια µεταξύ λόγων και πράξεων. / - Η άγρυπνη συνείδηση των πολιτικών ηγετών αποτελεί πολύτιµο εφόδιο για την αντιµετώπιση των κοινωνικών προβληµάτων. / - Η διεθνής κοινή γνώµη καταδίκασε την τροµοκρατική επίθεση εναντίον των ΗΠΑ.

Β.4. α) Εάν µεταφερόνταν τροµοκράτες από το πλοίο - φάντασµα θα είχαν εντοπιστεί από τους κατασκοπευτικούς δορυφόρους µέσα σε λίγες ώρες.

β) - Αφελώς πιστεύαµε ότι είχε καταργηθεί η άµισθη δουλεία…και όµως την εκτεταµένη ύπαρξη. - Δεν κινδυνεύουν, όµως, τα συµφέροντα των ισχυρών, αλλά η παγκόσµια ντροπή. - Δύο εβδοµάδες περιπλανάται… τα παιδιά σκλάβοι… εάν µετέφερε τροµοκράτες.

Γ. Έκθεση - Έκφραση

Βασικά σηµεία

Αφορµή: δουλεµπορία παιδιών.

Εγχρονισµός φαινοµένου:

Παλαιότερα: φαινόµενο που δηλητηρίαζε τον ανθρώπινο πολιτισµό κυρίως µετά την περίοδο των Ανακαλύψεων.

Σήµερα: Παγκοσµιοποίηση: πτώση συνόρων / εργασιακές αλλαγές / νέος χάρτης εργασίας.

- Σύνδεση εργασίας µε ανθρώπινα δικαιώµατα (αναφαίρετο κοινωνικό και ατοµικό δικαίωµα, διασφαλισµένο, νοµικές ρυθµίσεις τόσο σε εθνικό όσο και σε παγκόσµιο επίπεδο)

Παιδιά: Εργασία φτηνή που συνοδεύεται από απάνθρωπη συµπεριφορά κυρίως στις υποανάπτυκτες χώρες Αίτια:

• Αποπροσανατολισµός ενδιαφερόντων από ΜΜΕ.
• Υπερκαταναλωτισµός / Υλικός ευδαιµονισµός / Θεοποίηση χρήµατος.
• Παγκοσµιοποίηση.
• Νέες µορφές οικονοµίας.
• Αλλοτρίωση του σύγχρονου ανθρώπου. Εφησυχασµός, αδιαφορία, ικανοποίηση του προσωπικού συµφέροντος.
• Απανθρωποποίηση σύγχρονων κοινωνιών.
• Ποικίλα, σύνθετα ατοµικά προβλήµατα, άγχος της καθηµερινότητας → παθητικότητα απέναντι στα δρώµενα.
• Απουσία προβληµατισµού, αποευαισθητοποίηση.

Τρόποι αντιµετώπισης:

• Ανθρωπιστική παιδεία, που θα επαναφέρει τα ιδανικά του ανθρωπισµού, θα µετατρέψει τον άνθρωπο από αντικείµενο σε υποκείµενο όλων των ενεργειών
• Δεοντολογία από τα ΜΜΕ ως προς την παρουσίαση της οξύτητας παρόµοιων θεµάτων.
• Δραστηριοποίηση της πνευµατικής ηγεσίας µε στόχο την αφύπνιση των πολιτών.
• Ενίσχυση από πλευράς της πολιτείας των διεθνών ανθρωπιστικών οργανώσεων.
• Επαναπροσδιορισµός και ιεράρχηση των αξιών στη ζωή από κάθε άτοµο χωριστά. Κανείς δεν µπορεί να θεωρείται πολιτισµένος όταν ανέχεται φαινόµενα εκµετάλλευσης και δουλεµπορίας, ειδικά παιδιών.

2001 (Ημερήσια)

Α. Ο συντάκτης του άρθρου αυτού παρουσιάζει το φαινόμενο της εργασίας από το σπίτι. Διαπιστώνει ότι η εμφάνιση της τηλεργασίας ανατρέπει τα εργασιακά δεδομένα με πολλαπλά οφέλη για τους εργαζόμενους και τους εργοδότες. Δίνει τον ορισμό και τα χαρακτηριστικά της τηλεργασίας, ενώ προχωρεί και στη διάκριση των μορφών εργασιακής σχέσης που τη διέπουν. Τα οφέλη που προκύπτουν από αυτήν αλλά και οι αρνητικές συνέπειες της καταγράφονται αναλυτικά με τη χρήση παραδειγμάτων. Ο αρθρογράφος καταλήγοντας εφιστά την προσοχή σε εργοδότες και εργαζόμενους για την ορθολογική χρήση της τηλεργασίας, επισημαίνοντας παράλληλα τους πιθανούς κινδύνους. Η επιλογή κατάλληλου προσωπικού και δραστηριοτήτων αλλά και ο συνδυασμός παραδοσιακής και σύγχρονης μορφής εργασίας αποτελούν την εγγύηση της επιτυχίας. (111)

Β.1. α → 3, 4 β → 1, 2, 5

Β.2. "Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση…της εργασίας". Το συγκεκριμένο χωρίο αναπτύσσεται με τον τρόπο του ορισμού έχοντας ως οριστέα έννοια την τηλεργασία, ως γένος την εργασία και με ειδοποιό διαφορά τον τόπο εργασίας και τη χρήση τηλεπικοινωνιών και τεχνολογιών πληροφόρησης.

"Οι δύο βασικοί τρόποι…σε πολλά επαγγέλματα".

Στο δεύτερο αυτό χωρίο διακρίνουμε τον τρόπο της διαίρεσης. Συγκεκριμένα, ως διαιρετέα έννοια εκλαμβάνουμε την τηλεργασία, ως διαιρετική βάση τον τρόπο εκτέλεσης της εργασίας, ενώ μέλη της διαίρεσης είναι οι υπάλληλοι σε εργοδότη και οι ελεύθεροι επαγγελματίες.

Β.3. α.

παρατηρούνται: εμφανίζονται, διακρίνονται

πιστεύουν: υποστηρίζουν, ισχυρίζονται

μείωση: καταπολέμηση, ελάττωση

αποφέρει: αποδώσει, προσφέρει

οφέλη: κέρδη, πλεονεκτήματα

β. Η σύγχρονη τεχνολογία έχει επιφέρει μεγάλες αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις.

1. Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από πολλούς ως η εποχή της πληροφόρησης.

2. Η εμφάνιση των ηλεκτρονικών υπολογιστών απαιτεί την προσαρμογή όλων σε νέα δεδομένα.

3. Για την πρόσβαση στο χώρο της τεχνολογίας είναι απαραίτητη η απόκτηση κατάλληλου τεχνολογικού εξοπλισμού.

4. Η επίδραση του αρχαιοελληνικού πολιτισμού ήταν καθοριστική για την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού πνεύματος.

Β.4. Τα επαγγέλματα στα οποία μπορεί να εφαρμοστεί η τηλεργασία είναι πολλά. Αν παλαιότερα η παρουσία ενός λογιστή, ενός γραφίστα ή ενός δημοσιογράφου ήταν απαραίτητη στο χώρο της εργασίας του, σήμερα αυτοί οι εργαζόμενοι μπορούν να δουλεύουν απ' το σπίτι τους χρησιμοποιώντας τον ηλεκτρονικό τους υπολογιστή. Με τον ίδιο τρόπο μπορούν να εργάζονται και όσοι απασχολούνται στο χώρο της οικονομίας, του διαδικτυακού εμπορίου, στην παροχή τηλεφωνικών πληροφοριών, αλλά ακόμα και στο χώρο της εκπαίδευσης. Η τηλεργασία επομένως ανατρέπει τις παραδοσιακές μορφές εργασίας και απαιτεί την προσαρμογή μας στα νέα δεδομένα.

Γ. Εισαγωγική Παράγραφος

Η εργασία, βασικό ανθρώπινο δικαίωμα, καλύπτει βιοποριστικές ανάγκες, παρέχει αίσθημα δημιουργικότητας και συμβάλλει στην ανάπτυξη και την ολοκλήρωση της προσωπικότητας.

Η ανεργία, η μη εύρεση εργασίας παρά την επιθυμία του ενδιαφερόμενου, στερεί από τον άνεργο τα παραπάνω.

Η τηλεργασία, σύγχρονη μορφή εργασίας στο σπίτι βασιζόμενη στις νέες τεχνολογίες, αποτελεί τρόπο καταπολέμησης της ανεργίας.

Θετικές συνέπειες τηλεργασίας

Η δυνατότητα εργασίας στο σπίτι προσφέρει:

α. την εξασφάλιση χρόνου για ενασχόληση με άλλες δραστηριότητες (π.χ. ανατροφή παιδιών).

β. την αποφυγή μετάβασης στο χώρο εργασίας (άτομα με κινητικά προβλήματα)

γ. την εξασφάλιση οικονομικών πόρων λόγω έλλειψης μετακίνησης

δ. τη διάθεση περισσότερου ελεύθερου χρόνου

ε. τη δημιουργική ενασχόληση σε οικείο και φιλικό περιβάλλον

Παράλληλα η τηλεργασία σε άτομα που ανήκουν σε ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες

α. τους εξασφαλίζει οικονομικούς πόρους

β. ακονίζει και διευρύνει τις διανοητικές δυνάμεις τους

γ. ικανοποιεί το δημιουργικό τους ένστικτο και τους παρέχει αίσθημα προσωπικής και κοινωνικής καταξίωσης

Αρνητικές συνέπειες τηλεργασίας

α. κοινωνική απομόνωση

β. υψηλό κόστος κτήσης εξοπλισμού

γ. μεταφορά εργασιακού άγχους στο καθημερινό οικογενειακό περιβάλλον

δ. πρακτικά προβλήματα (αδυναμία διεκδίκησης συλλογικών αιτημάτων).

Βραχυπρόθεσμα μέτρα

1. Νομοθετικό πλαίσιο υπεράσπισης των δικαιωμάτων των εργαζομένων (π.χ. προστασία από αυθαίρετες απολύσεις).

2. Μείωση ωρών εργασίας.

3. Μείωση ορίου συνταξιοδότησης.

4. Περιορισμός υπερωριών.

5. Πάταξη της πολυθεσίας.

6. Προγράμματα επιμόρφωσης στις νέες τεχνολογίες.

Μακροπρόθεσμα μέτρα.

1. Παροχή επαρκούς τεχνικής και επαγγελματικής κατάρτισης.

2. Αναβάθμιση του σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού.

3. Σύνδεση εκπαίδευσης με την παραγωγή.

4. Αναπτυξιακή πολιτική.

5. Ενίσχυση βιομηχανίας και στήριξη του πρωτογενούς τομέα παραγωγής.

Συμπερασματική διατύπωση.

Η σύγχρονη πραγματικότητα απαιτεί συνεχή εγρήγορση και αναπροσαρμογή στα νέα δεδομένα της τεχνολογίας και της οικονομίας τόσο των ίδιων των εργαζομένων όσο και των εργοδοτών και της πολιτείας. Η ανεργία, ένα σημαντικό κοινωνικό πρόβλημα, απαιτεί τη συστράτευση όλων προκειμένου να αντιμετωπιστεί με αποτελεσματικότητα.

2000 (Ημερήσια)

Α. Στο απόσπασμα από το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ εξομολογούνται οι σκέψεις και τα συναισθήματα της για το διωγμό που υφίστανται οι Εβραίοι από τους Γερμανούς. Αρχικά εκφράζει τη λύπη και την απογοήτευση της για τις απαράδεκτες αιτιάσεις των Χριστιανών απέναντι στους Εβραίους περί προδοσίας. Έπειτα αναρωτιέται ποιο το νόημα του κοινού αγώνα Εβραίων και Χριστιανών για ελευθερία, αλήθεια και δικαιοσύνη, όταν εκδηλώνεται στο πεδίο της μάχης διαχωρισμός μεταξύ τους. Τον παραπάνω προβληματισμό επιτείνει η αναφορά περιστατικών εξαφανίσεων, συλλήψεων, εξαγορών, βασανιστηρίων των Εβραίων από τους Γερμανούς. Στη συνέχεια εκφράζει την άποψη ότι δεν μπορεί κανείς να μείνει απαθής και ολοκληρώνει ομολογώντας ότι αισθάνεται ενοχές εξαιτίας της απώλειας των αγαπημένων της προσώπων. (110)

Β1. Το κείμενο ανήκει στο βιογραφικό είδος του ημερολογίου, όπως φαίνεται από τα παρακάτω εξωτερικά και εσωτερικά στοιχεία:

Α. ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:

• Ύπαρξη ημεροδείκτη → Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 1942.
• Η γραφή δεν αφορά το παρελθόν, αλλά το παρόν. Πρόκειται για βιωματικό χρόνο, όπως φαίνεται από τη χρήση Ενεστώτα, τόσο σε ό,τι αφορά γενικά αποδεκτές κρίσεις όσο και σε ό,τι σχετίζεται με τις περιγραφές των φρικαλεοτήτων (ιστορικός ενεστώτας).
• Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση τονίζει πως ο αφηγητής είναι ομοδιηγητικός και αυτοδιηγητικός.
• Η φωνή του αφηγητή απευθύνεται σε κάποιο οικείο πρόσωπο («Αγαπητή Κίττυ»). Πρόκειται για το λεγόμενο «ψευδοπροορισμό», όπου ο αποδέκτης είναι αυτός που καταγράφεται στο κείμενο και προς τον οποίον απευθύνεται το κείμενο, μα που δε θα γίνει αναγνώστης.
• Δίνεται έμφαση στην αφήγηση γεγονότων (ιδιαίτερα στην τρίτη §) και όχι στη σκηνική δράση.
• Ύπαρξη τοπικών προσδιορισμών («κρησφύγετο», «καμαρούλα», «χτυπώντας εκείνη την πόρτα που θα βρουν να τους περιμένει πλούσια λεία», «εδώ», «στο ζεστό μου κρεβάτι»).

Β. ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:

• Πρόκειται για κείμενο προσωπικό: ο τόνος είναι εξομολογητικός.
• Ουσιαστικά είναι μονόλογος χωρίς αποδέκτη.
• Καλύπτονται προσωπικά γεγονότα (η καθημερινότητα του αφηγητή) αλλά και σημαντικά που αφορούν τη ζωή του, μα και τα προβλήματα της εποχής.

Β2. Η τρίτη παράγραφος του κειμένου αναπτύσσεται με παραδείγματα. Τα παραδείγματα αντλούνται από την καθημερινή πραγματικότητα της εποχής. Η επιλογή του συγκεκριμένου τρόπου ανάπτυξης της παραγράφου επιτυγχάνει να αισθητοποιήσει με ενάργεια και να πείσει τον αναγνώστη για την αγριότητα των Γερμανών και την τραγική θέση των Εβραίων.

Β3. Η συγγραφέας έχει καταφέρει προσωρινά να κρυφτεί και να αποφύγει τη σύλληψη και την εκτέλεση. Αυτό όμως της προκαλεί συναισθήματα ενοχής καθώς γνωρίζει την τύχη των πιο αγαπητών της ανθρώπων - βασανιστήρια και θάνατος. Ανάμεικτα συναισθήματα ασφάλειας («ζεστό κρεβάτι»), ενοχής («τίποτα») και τρόμου για όσα υφίστανται οι οικείοι της διακατέχουν τη συγγραφέα, συναισθήματα που επιτείνονται από το γεγονός ότι η ίδια κρύφτηκε, γλίτωσε από το αντισημιτικό μένος των Γερμανών.

Β4.

• Διανοήθηκαν: φαντάστηκαν, υπέθεσαν, σκέφτηκαν
• Συγκλονισμένοι: συντετριμμένοι, κατασυγκινημένοι
• Προδίδουν: μαρτυρούν, αποκαλύπτουν
• Μοίρα: πεπρωμένο, ειμαρμένη
• Βάσανα: κακουχίες, ταλαιπωρίες, παθήματα

Β5.α.

Τα σχόλια: «πλούσια λεία», «οι δυστυχισμένοι», «το πράγμα είναι τραγικό».

Το γεγονός: Οι Γερμανοί το κάνουν αυτό (συλλαμβάνουν Εβραίους) συστηματικά με τη λίστα στο χέρι. Άλλοτε πάλι οι Εβραίοι πληρώνουν λύτρα για κάθε κεφάλι, προκειμένου να σωθούν.

β. Με την ενεργητική σύνταξη τονίζεται το πρόσωπο που ενεργεί, ενώ με την παθητική η ενέργεια, η πράξη. Η συγγραφέας, επομένως, χρησιμοποιεί την παθητική σύνταξη για να δώσει έμφαση στη σκληρότητα και την κτηνωδία που υπέστησαν αγαπημένα της πρόσωπα από τους Γερμανούς.

Γ.

Ορισμός ρατσισμού: Ρατσισμός είναι η διάκριση που γίνεται σε βάρος φυλών, ομάδων ή προσώπων, η μεροληπτική αντιμετώπιση αυτών. Πιο απλά, όμως, θα χαρακτηρίζαμε ρατσιστή εκείνον που με τη συμπεριφορά του και τη στάση του εκφράζει μισάνθρωπες θεωρίες που διαχωρίζουν μεταξύ τους τα άτομα. Λόγω απουσίας άλλου καταλληλότερου όρου, ο ρατσισμός γενικεύεται και με τον προσδιορισμό «κοινωνικός» δηλώνονται ποικίλες άλλες διακρίσεις μεταξύ ατόμων που ανήκουν σε διαφορετική κοινωνική τάξη, πολιτική παράταξη κλπ.

Μεταβατική Παράγραφος: Ως επιστημονική θεωρία ο ρατσισμός έχει ανατραπεί σε μεγάλο βαθμό στην εποχή μας, ως τρόπος ζωής, όμως, οι ρατσιστικές αντιλήψεις δείχνουν έντονα το παρόν τους και σε κάποιες περιπτώσεις απειλούν με την αναβίωση τους.

Ε1. Φαινόμενα ρατσισμού στην καθημερινή ζωή

• Έξαρση του αρνητικού εθνικισμού: Προβολή της αντίληψης περί απόλυτης καθαρότητας ενός έθνους και της υπεροχής του σε σχέση με άλλα (αναβίωση φασιστικών και ναζιστικών θεωριών).
• Αρνητική συμπεριφορά απέναντι σε ανομοιογενείς πληθυσμούς που αποτελούν μειονότητες (τσιγγάνοι, οικονομικοί μετανάστες κλπ.).
• Διακρίσεις μεταξύ φύλων: Η συνταγματική κατοχύρωση της γυναίκας δε συνοδεύτηκε από την έμπρακτη εξίσωση της με το αντίθετο φύλο.
• Αλαζονική αντιμετώπιση ομάδων που διαθέτουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, π.χ. ομοφυλοφίλων, ασθενών με AIDS, ναρκομανών, πρώην παρανομούντων κλπ.

Ε2. Τρόποι αντιμετώπισης του ρατσισμού

• Αρωγός στην προσπάθεια καταπολέμησης των φαινομένων ρατσισμού καθίσταται πρωτίστως η παιδεία.

Ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας της παιδείας που συνίσταται στα εξής:

- καλλιέργεια της ανεκτικότητας και του σεβασμού απέναντι σε άτομα που διαφοροποιούνται εθνικά, φυλετικά, θρησκευτικά, κοινωνικά και μέσα στα πλαίσια της σχολικής ζωής.

- Επαφή και γνωριμία με τον πολιτισμό άλλων λαών είτε μέσα από το περιεχόμενο συγκεκριμένων μαθημάτων π.χ. Ιστορία, είτε με τη διοργάνωση εκδηλώσεων που στόχο θα έχουν την ανάδειξη της διαφορετικότητας και την καταπολέμηση στερεότυπων αντιλήψεων σε βάρος άλλων εθνών και κοινωνικών ομάδων καθώς και την ανεύρεση κοινών σημείων στην κουλτούρα κάθε εθνότητας (πολιτιστικές εκδηλώσεις, αδελφοποιήσεις με σχολεία άλλων χωρών κ.ά.).

• Σημαντική ευθύνη φέρει και η πολιτική ηγεσία.

- οι πολιτικοί παράγοντες οφείλουν να μην ενισχύουν με εμπρηστικές δηλώσεις τα μίση και να μην υπονομεύουν τις θρησκευτικές, φυλετικές και κοινωνικές μειονότητες καλλιεργώντας το φανατισμό. Επίσης πρέπει να μην υποθάλπουν τον αρνητικό εθνικισμό προάγοντας αντιλήψεις περί φυλετικής καθαρότητας και ανωτερότητας του έθνους έναντι των υπολοίπων (αντιθέτως, επιβάλλεται η διαμόρφωση κλίματος διαλόγου, συναίνεσης, συνεργασίας με τις κυβερνήσεις άλλων κρατών).

- Το κράτος είναι αναγκαίο να διαμορφώσει συγκεκριμένη πολιτική απέναντι στις μειονότητες (προγράμματα ομαλής ένταξης και αφομοίωσης των μειονοτικών ομάδων στον εθνικό κορμό με συγκρότηση σχολικών μονάδων, δημόσιες επενδύσεις, διεύρυνση θέσεων εργασίας, προσδιορισμό κρατικών εκτάσεων για εγκατάσταση, ανάδειξη της κουλτούρας τους, σεβασμό στα ήθη και έθιμα, στη θρησκεία, στη γλώσσα, επανένταξη στο κοινωνικό και εργασιακό περιβάλλον των πρόσφατα αποφυλακισθέντων, των απεξαρτημένων ναρκομανών, ατόμων με ειδικές ανάγκες κ.ά.).

• Επιπλέον, εξαιρετικά σπουδαίος μπορεί να αποβεί και ο ρόλος των πνευματικών ανθρώπων.

- οφείλουν να καταγγέλλουν φαινόμενα ρατσισμού στην πολιτική αλλά και κοινωνική ζωή και οι ίδιοι να αποτελούν πρότυπα θετικής συμπεριφοράς με τις πράξεις και το έργο τους.

- Ανάληψη πρωτοβουλιών για σύναψη σχέσεων με εξέχουσες προσωπικότητες άλλων κρατών και οργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων με σκοπό την αλληλογνωριμία και την εδραίωση της ειρήνης.

• Κάθε πολίτης πρέπει να εμφορείται από πνεύμα συμφιλίωσης και κατανόησης καθώς και από διάθεση αυτοκριτικής.

- σημαντική παράμετρος αποτελεί και η ισχυροποίηση της προσωπικής παιδείας που ενισχύει την κρίση και συμβάλλει στη συνειδητοποίηση ότι ο ρατσισμός διχάζει τους ανθρώπους και υπονομεύει την ειρήνη και τη σταθερότητα σε παγκόσμιο επίπεδο.

• Ισχυροποίηση των οργανισμών που αναπτύσσουν διεθνώς δραστηριότητες για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων (ΟΗΕ, UNICEF κ.ά). Αυτό σημαίνει:

- ανάληψη περισσότερων πρωτοβουλιών εκ μέρους των συγκεκριμένων οργανισμών μέσα σε πλαίσια ελευθερίας ως προς τη διαμόρφωση της πολιτικής τους.

- Ο χαρακτήρας των αποφάσεων που θα λαμβάνονται από τα συγκεκριμένα όργανα πρέπει να είναι δεσμευτικός για τις κυβερνήσεις όλων των κρατών.

1999 (Ημερήσια)

Α. Στο κείμενο παρουσιάζεται το νέο βιβλίο του Ιταλού στοχαστή Τζοβάνι Σαρτόρι και σχολιάζεται το αξιόπιστο των απόψεών του. Ο Σαρτόρι πιστεύει πως ο «σκεπτόμενος άνθρωπος» τρέπεται σε «άνθρωπο που βλέπει» εξαιτίας της κυριαρχίας των ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης. Το γεγονός αυτό επιφέρει το θάνατο της ανθρώπινης σκέψης. Εσκεμμένα προκλητικός ο λόγος του συγγραφέα εστιάζει στα αρνητικά που επιφέρει η ενημέρωση από την τηλεόραση και κυρίως στην πνευματική ατροφία. Ο δημοσιογράφος που παρουσιάζει το βιβλίο αναφέρει ότι οι απόψεις αυτές επιδέχονται αμφισβήτηση και ότι μπορούν να κατηγορηθούν ως ελιτίστικες. Ωστόσο εµµένει στην έκθεση των απόψεων του Σαρτόρι και ιδίως σε αυτές που αναφέρονται στις συνέπειες των ΜΜΕ στη δημοκρατία. Η τηλεόραση προσφέρει το ελάχιστο της ενημέρωσης στο κοινό και αυτό επηρεάζει και την ποιότητα των ηγετών που αναδεικνύονται από το κοινό.

Β.1.α) Λ β) Σ γ) Λ δ) Σ

2. α) Μετατροπή του homo sapiens σε homo videns β) Επιτέλους, η εικόνα κυριαρχεί! γ) Κίνδυνος πνευµατικής ατροφίας από την πολλή τηλεόραση

3. Ο Σαρτόρι καταστροφολογεί εσκεµµένα στο βιβλίο του για να προκαλέσει πολεµική.

4. α.1. Ο όγκος εργασίας των µαθητών είναι τεράστιος. α.2. Ο όγκος που καταλαµβάνει η βιβλιοθήκη είναι πολύ µεγάλος. β.1. Πρέπει να βρείτε τη συνταγή της επιτυχίας. β.2. Αγόρασα ένα βιβλίο µε συνταγές µαγειρικής.

5. α. κατηγορούνται β. επιπτώσεις γ. εκπροσωπώ

6. α) Η δηµοκρατία διαφθείρεται από την ενηµέρωση του είδους αυτού, χειραγωγείται η κοινή γνώµη, προσδιορίζεται η ηγετική τάξη, δηµιουργείται ο «βιντεο-ηγέτης», αφαιρείται η σηµασία των κοµµάτων και των θεσµών, µειώνεται το επίπεδο της κριτικής σκέψης των πολιτών. β) Ο συντάκτης προτίµησε την ενεργητική σύνταξη γιατί ήθελε να τονίσει το υποκείµενο των ρηµάτων και να δώσει έµφαση στην έννοια της «τηλεοπτικής ενηµέρωσης».

Γ.

(Παράδειγµα κειµένου για την σχολική εφηµερίδα)

Με αφορµή την παρουσίαση των απόψεων του βιβλίου του Ιταλού πολιτειολόγου και συνταγµατολόγου Τζοβάνι Σαρτόρι για την τηλεόραση, και τη συζήτηση που ακολούθησε σχετικά µε τις αρνητικές συνέπειες της τηλεόρασης, οφείλουµε να τονίσουµε και τον αντίλογο.

Η τηλεόραση, όπως άλλωστε, και τα υπόλοιπα µέσα µαζικής ενηµέρωσης στη σηµερινή εποχή, αποτελεί ένα σηµαντικό, πλην όµως αµφιλεγόµενο, σηµείο αναφοράς. Ο ηλεκτρονικός τύπος αντικαθιστά σταδιακά τον έντυπο λόγο και κατέχει ολοένα αυξανόµενο ρόλο στην ενηµέρωση των πολιτών. Οι πολίτες είναι σε θέση να πληροφορηθούν για τα γεγονότα που διαδραµατίζονται σε όλα τα µήκη και τα πλάτη του πλανήτη άµεσα και ανέξοδα. Είναι χαρακτηριστικό ότι για πρώτη φορά στην παγκόσµια ιστορία παρακολουθήσαµε κατά την τελευταία δεκαετία δύο πολέµους τη στιγµή ακριβώς που αυτοί συνέβαιναν.

Για ένα πλατύ κοινό η τηλεόραση αποτελεί ένα σηµαντικό µέσο ψυχαγωγίας και διασκέδασης. Στους έντονους ρυθµούς της σηµερινής κοινωνίας η τηλεόραση, προσιτή στον καθένα, προσφέρει διεξόδους εξόδου από την ανία και τη ρουτίνα της καθηµερινότητας. Φέρνει στο σπίτι και του πιο αποµακρυσµένου πολίτη εικόνες και πρόσωπα από διάφορα µέρη της γης, του συστήνει νέους πολιτισµούς και του προσφέρει οπτικές εµπειρίες που σε καµιά άλλη περίπτωση δε θα µπορούσε να απολαύσει. Με τα ντοκυµαντέρ και τις έρευνες, εκτός από ενηµερωτικό, η τηλεόραση επιτελεί και πολιτιστικό σκοπό. Ο θεατής αισθάνεται πολίτης αυτού που αποκαλούµε «παγκόσµιο χωριό».

Λέγεται ότι η τηλεόραση διαµορφώνει την κοινή γνώµη. Όµως κανένα άλλο µέσο δε µπορεί να εκφράσει τη γνώµη του µέσου ανθρώπου, τη λαϊκή βούληση, καλύτερα από αυτή. Η τηλεόραση κρίνει και ελέγχει τους φορείς της εξουσίας και µε την τεράστια δύναµη που διαθέτει αποτελεί ένα σηµαντικό παράγοντα εξυγίανσης του δηµόσιου βίου. Λειτουργεί ως συλλογική συνείδηση στις ακρότητες και τα ατοπήµατα των εξουσιαστών.

Η κριτική που της ασκεί ο Σαρτόρι έχει βάση, είναι όµως υπερβολική. Ο Σαρτόρι περιγράφει περισσότερο µια υποθετική κατάσταση που πιθανόν θα συµβεί εάν οι θεατές της τηλεόρασης απεµπολήσουν κάθε ίχνος παιδείας και κριτικής σκέψης που διαθέτουν. Οι συνέπειες που περιγράφονται στο βιβλίο του είναι δυνατό να αποφευχθούν εάν το κοινό διαθέτει γνώσεις, έχει επαρκή πνευµατική εγρήγορση, αισθητική καλλιέργεια και συνείδηση της δύναµής του. Η παθητικότητα και η άκριτη αποδοχή των τηλεοπτικών σηµάτων αποτελούν την «κερκόπορτα» των όποιων αρνητικών συνεπειών της τηλεόρασης.

Πέραν όµως των προσωπικών ευθυνών των θεατών, η κοινωνία οφείλει να θωρακίσει τους πολίτες της και το πολίτευµά της από αυτούς τους κινδύνους. Θεσµοί όπως το σχολείο, οι επιτροπές παιδείας, το ραδιοτηλεοπτικό συµβούλιο οφείλουν, από τη µια να διαφυλάξουν την οικονοµική και πολιτική ανεξαρτησία της τηλεόρασης και να προστατέψουν το κοινό από την παρακολούθηση πολιτιστικών υποπροϊόντων, από την άλλη να διαµορφώσουν συνειδήσεις που δε θα δέχονται παθητικά ό,τι τους σερβίρεται. Με δύο λόγια, να διαµορφώσουν πολίτες µε την αρχαιοελληνική έννοια του όρου.