2026: Θέματα πανελληνίων εξετάσεων στη Νεοελληνική Γλώσσα

Θέματα εξετάσεων ημερησίων και εσπερινών λυκείων (29.05.2026)

Κείμενο 1: Μια παγκόσμια σύγχρονη κρίση μοναξιάς

Μια δομική αλλαγή συντελείται σχεδόν παντού, ταυτόχρονα. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, η πλειονότητα των κρατών, αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων, βρίσκεται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης» των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, προκειμένου ένας πληθυσμός να διατηρείται δημογραφικά σταθερός χωρίς μετανάστευση. Σε 66 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ο μέσος όρος είναι τώρα πιο κοντά στο 1. Σε άλλες, πλησιάζει όλο και πιο επικίνδυνα το μηδέν.

Εδώ και χρόνια, πολιτικοί και αναλυτές αντιμετωπίζουν την υπογεννητικότητα ως πρόβλημα πρωτίστως οικονομικής φύσης. Η ακρίβεια, η εργασιακή επισφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης, η ελλιπής κρατική στήριξη προς τους γονείς και η δυσκολία συνδυασμού καριέρας και οικογένειας -ιδίως για τις γυναίκες- θεωρούνται οι βασικές αιτίες. Όμως, πλέον δεν αρκούν για να εξηγήσουν τις παγκόσμιες διαστάσεις του φαινομένου. Δημογράφοι επισημαίνουν ότι η κρίση γεννητικότητας έχει εξελιχθεί σε κρίση των σχέσεων, με ριζική αλλαγή προτύπων και αντιλήψεων στην ψηφιακή εποχή. Στους «New York Times», η Άννα Λουί Σάσμαν, συγγραφέας και δημοσιογράφος με ειδίκευση σε θέματα φύλου, οικονομίας και αναπαραγωγής, σκιαγραφεί μια διάχυτη υπαρξιακή αβεβαιότητα στις τάξεις των νέων ενηλίκων. Συμβαίνει σε μια «εποχή πολυκρίσης», παρατηρεί, εν μέσω κλιματικής αλλαγής, γεωπολιτικής και οικονομικής αστάθειας, διεύρυνσης των ανισοτήτων και του τρόπου με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει τις κοινωνίες.

Προς επίρρωση¹ των ανωτέρω, έρευνα των «Financial Times» βάσει ανάλυσης δεδομένων -από δημογραφικά αρχεία έως αναζητήσεις στην Google- καταγράφει μια χρονική σύμπτωση της πιο πρόσφατης δημογραφικής κατάρρευσης σε πολλές χώρες με τη χρήση των smartphones. Έχουν αλλάξει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων, ενόσω τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας. Έτσι, δημιουργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες που αυξάνουν τα επίπεδα μοναξιάς, κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας, αλλά και ένα αναδυόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών, κυρίως μεταξύ όσων δεν έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Στο πλαίσιο αυτό, χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, όπως υπογραμμίζει ο συντάκτης της έρευνας, Τζον Μπερν-Μέρντοχ, η γήρανση του πληθυσμού «επιβαρύνει την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου». Στο πλαίσιο αυτό, χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, όπως υπογραμμίζει ο συντάκτης της έρευνας, Τζον Μπερν-Μέρντοχ, η γήρανση του πληθυσμού «επιβαρύνει την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου».

Κείμενο 2: [Τα νιάτα και τα γεράματα]

Λέγεται συνήθως ότι τα νιάτα είναι επαναστατικά, αγαπούν τις μεγάλες καινοτομίες, απαιτούν ριζικές λύσεις, δεν δέχονται συμβιβασμούς· και αυτό πραγματικά είναι η χάρη και η δόξα τους. Λέγεται ακόμη ότι τα γεράματα είναι κατά κανόνα συντηρητικά, ηλικία των συμβιβασμών, ότι τα χρόνια εκείνα ο άνθρωπος και στις εχθρότητες και στις συμπάθειές του είναι μαλακός· ότι δεν προσέχει τις πολύ λεπτές αποχρώσεις, βλέπει μονάχα τα βασικά χρώματα· δεν μετακινείται προς νέες καταστάσεις, άγνωστες, αδοκίμαστες ακόμη. Και τούτο είναι αληθινό, έως ένα σημείο τουλάχιστο. Μπορούμε μάλιστα με αυτά τα μέτρα να προσδιορίζομε τα γεράματα της μικρής ηλικίας και τα νιάτα της μεγάλης ηλικίας. Γιατί υπάρχουν και νέοι συντηρητικοί, συμβιβαστικοί, υποχωρητικοί, που δεν αγαπούν ό,τι πρόκειται να τους βγάλει έξω από τα καθιερωμένα. Όπως αντίθετα υπάρχουν και γέροντες ριζοσπαστικοί, που νεάζουν στις σκέψεις και στα αισθήματα, που ενθουσιάζονται για τις επαναστατικές καινοτομίες κ.τ.λ. Τα δύο λοιπόν στρατόπεδα υπάρχουν και μακάρι να διαχωρίζονται ανάλογα με την ηλικία των σταυροφόρων τους. Γιατί χρειάζονται και τα δύο· είναι απαραίτητα για την υγεία του κοινωνικού σώματος. Αλίμονο στις κοινωνίες που αποτελούνται μόνο από «νέους» (στα νεύρα και στις ιδέες) ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός. Και αλίμονο πάλι στις κοινωνίες που είναι καμωμένες μόνο από «γέροντες» (στα μυαλά και στα χέρια) που τρέμουν κάθε μεταβολή και την καταριώνται. Ευλογημένες είναι κείνες που έχουν και τις δύο κατηγορίες πολιτών· η ιστορία χρειάζεται και τα δυο ρεύματα. [Ε. Π. Παπανούτσος, Πρακτική Φιλοσοφία, απόσπασμα από το κεφάλαιο «Τα γερατειά», σσ. 174-175, Αθήνα, 2008, εκδ. Νόηση]

Κείμενο 3

Ο Ανδρέας Εμπειρίκος στο ποίημά του «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει» συνδέει τη ζωή με τη χαρά και την αγωνιστικότητα.

Αρκεί.

Χτύπα τη θλίψη καταγής

Και πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια.

Πρέπει να πολεμήσης να χαρής

Κι ακόμα να χαρής

Κι όχι να πίνης ξύδι -όποιος κι αν στο δίνει

Τώρα σου πρέπει μέλι κι ένα ποτήρι γιομάτο «δε με μέλλει»²

Ορθό-κοφτό σαν βλύσμα³ κραυγής γλάρου

Πρέπει να γυμνωθής

Κι αν στολιστής να στολιστής με αχάτη.⁴

Πρέπει να νιώσης όλες τις ηδονές που σε τραβάνε

Μα πρώτα πρέπει να ανασάνης μπροστά στον ήλιο

Κι αφού λυτρώσεις στην ψυχή σου τον οίστρο⁵ του βαρβάρου

Έβγα στο δρόμο.

Κ’ εκεί,

Προ πάντων,

Μην φοβηθείς το πάτημά σου.

[Α. Εμπειρίκος, 1934 • Προϊστορία ή Καταγωγή, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2014, διατηρήθηκε η ορθογραφία του ποιήματος].

Ερωτήσεις

Α1. Να συνοψίσετε σε 70-80 λέξεις τους λόγους στους οποίους, σύμφωνα με το Κείμενο 1, οφείλεται η υπογεννητικότητα. Μονάδες 20

Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2 (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου): Μονάδες 15

Στήλη Α	Στήλη Β
1. Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι	α. η πλειονότητα των αναπτυγμένων χωρών εμφανίζει μηδενική γεννητικότητα.
	β. τα περισσότερα κράτη, ανεξαρτήτως βαθμού ανάπτυξης, βρίσκονται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης».
2. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι οι παραδοσιακές οικονομικές ερμηνείες της υπογεννητικότητας θεωρούνται πλέον ανεπαρκείς, επειδή	α. οι κυβερνήσεις έχουν ήδη επιλύσει τα οικονομικά προβλήματα των νέων ζευγαριών.
	β. το φαινόμενο συνδέεται πλέον και με βαθύτερες μεταβολές στις ανθρώπινες σχέσεις και στις κοινωνικές αντιλήψεις.
3. Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 τα smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνδέονται με τη δημογραφική κρίση, επειδή	α. συντελούν στην καλλιέργεια εξιδανικευμένων προτύπων και στην αύξηση της μοναξιάς και της κοινωνικής απομόνωσης.
	β. ενισχύουν την πρόσβαση των νέων σε εκπαιδευτικό υλικό για την οικογένεια.
4. Στο Κείμενο 2 υποστηρίζεται ότι	α. η ιστορία έχει ανάγκη και τα νιάτα και τα γηρατειά.
	β. τα γηρατειά και τα νιάτα υπονομεύουν την πρόοδο.
5. Σύμφωνα με το Κείμενο 2, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι	α. οι άνθρωποι μπορεί να είναι προοδευτικοί ανεξαρτήτως της ηλικίας τους.
	β. τα γηρατειά είναι πάντα συντηρητικά.

Β2. α. Η τρίτη παράγραφος του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση») αναπτύσσεται με τον τρόπο του αιτίου-αποτελέσματος. Να επισημάνετε το αίτιο και δύο από τα αποτελέσματα (μονάδες 3) και να δηλώσετε ποια πρόθεση της συντάκτριας εξυπηρετεί η συγκεκριμένη επιλογή (μονάδες 3).

β. Στο Κείμενο 2 να γράψετε τι δηλώνουν οι έντονα υπογραμμισμένες λέξεις Γιατί (το πρώτο του κειμένου) και λοιπόν, κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν σε κάθε περίπτωση (μονάδες 4).

Β3. Στο Κείμενο 2 να εξηγήσετε τη λειτουργία των παρακάτω γλωσσικών επιλογών: Μονάδες 10

• το ασύνδετο σχήμα: «Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·» (μονάδες 4),

• το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο: «Μπορούμε…προσδιορίζομε» (μονάδες 2) και

• τη συνυποδήλωση/μεταφορά: «ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός» (μονάδες 4).

Γ1. Ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις (3) διαφορετικούς μεταξύ τους κειμενικούς δείκτες από το ποίημα. Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ στο κάλεσμα αυτό του ποιητικού υποκειμένου; (150-200 λέξεις) Μονάδες 15

Δ1. Αξιοποιώντας δημιουργικά ιδέες από τα Κείμενα αναφοράς 1 και 2, σε ένα άρθρο 350-400 λέξεων που θα αναρτηθεί στη σχολική εφημερίδα: Μονάδες 30

α) να εξηγήσετε για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, αυξάνονται τα επίπεδα μοναξιάς στην εποχή μας και

β) να προτείνετε τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να συνεργάζονται οι νέοι με τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, ώστε να θεραπευτεί η μοναξιά και των δύο γενεών.

Θέματα επαναληπτικών εξετάσεων ημερησίων και εσπερινών λυκείων (10.06.2026)

Κείμενο: Θανατική ποινή

Όλο και πιο συχνά κάνει την εμφάνισή του, στο φως της διεθνούς επικαιρότητας, το θέμα της θανατικής ποινής. Όλο και πιο δυνατές και οργανωμένες είναι οι φωνές που υψώνονται από κάθε γωνιά του πλανήτη εναντίον των χωρών που τη διατηρούν στους κώδικές τους και την εφαρμόζουν. Ανάμεσα σ' αυτές (74 στο σύνολό τους) υπάρχουν και χώρες με δημοκρατική παράδοση όπως οι ΗΠΑ, όπου η θανατική ποινή εφαρμόζεται σε 38 από τις 50 Πολιτείες της και όπου έχουν εκτελεστεί 700 άτομα από το 1976, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο τη νομιμοποιούσε στις ΗΠΑ.

Αναγκαίο κακό, παραδειγματική ποινή για τα μεγάλα εγκλήματα ή ανοικτή και συνεχή παραβίαση του κυριοτέρου των ανθρώπινων δικαιωμάτων, του δικαιώματος στη ζωή, αποτελεί η ποινή του θανάτου; Πρόκειται για ένα ερώτημα στο οποίο, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, πολλοί επιχείρησαν να απαντήσουν.

Ποια είναι όμως τα επιχειρήματα όσων, και δεν είναι λίγοι, υποστηρίζουν την αναγκαιότητα της θανατικής ποινής; Στην Αρχαία Ελλάδα ο Ζάλευκος βασίζει την απονομή της ποινικής δικαιοσύνης στο "αντιπεπονθός", δηλαδή στη θεωρία της ανταπόδοσης. Επίσης τον προληπτικό χαρακτήρα της θανατικής ποινής και την εκφοβιστική λειτουργία της επικαλούνται πολλοί ως επιχείρημα υπέρ της διατήρησής της. Αναμφίβολα δεν υπάρχει άλλη ποινή που να μπορεί να εκφοβίσει περισσότερο τον άνθρωπο και να τον αποτρέψει αποτελεσματικότερα από το έγκλημα. Παρά ταύτα, οι ανθρωποκτονίες εκ προμελέτης γίνονται παρά το γεγονός της ύπαρξης της ποινής του θανάτου, σ' αυτές ο δράστης πολύ συχνά υπολογίζει ότι θα διαφύγει την ανακάλυψη, τη σύλληψη και την τιμωρία. Το γεγονός τούτο επιβεβαιώνεται και από τα στατιστικά στοιχεία, τα οποία αποδεικνύουν επίσης ότι η εσχάτη των ποινών όχι μόνο δεν αποτρέπει από το έγκλημα αλλά εξαγριώνει και εξαχρειώνει τους ανθρώπους και τους εθίζει στην ιδέα της επιτρεπόμενης εξόντωσης του άλλου, τους ωθεί στη χρήση ανάλογου τρόπου αντίδρασης. Έτσι, στις χώρες όπου γίνονται θανατικές εκτελέσεις εμφανίζεται υψηλή ανθρωποκτόνος εγκληματικότητα. Τούτο, για παράδειγμα, συμβαίνει στις ΗΠΑ, όπου, μάλιστα, οι θανατικές εκτελέσεις προβάλλονται συχνά και από την τηλεόραση.

Το ενδεχόμενο της δικαστικής πλάνης, επίσης, οφείλει να μας κάνει ακόμη πιο διστακτικούς απέναντι στη θανατική ποινή. Η ιστορία βρίθει δικαστικών πλανών και στην αλλοδαπή ποινική βιβλιογραφία υπάρχουν εκτενείς αναφορές σε σωρεία παρόμοιων περιστατικών. Αναγνωρίστηκε επίσημα πως έγιναν και καταδίκες και εκτελέσεις ανθρώπων για αδικήματα που ποτέ δεν διέπραξαν.

Με αυτά και άλλα επιχειρήματα είναι πλέον εφοδιασμένες εκατοντάδες πρωτοβουλίες σε όλο τον κόσμο που μάχονται τη θανατική ποινή. Οι πρωτοβουλίες αυτές, άτυπες και μη, στοχεύοντας στην κατάργηση σε παγκόσμια κλίμακα της εσχάτης των ποινών -με ενδιάμεσο σταθμό μία επίσημη απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ εναντίον της θανατικής ποινής και υπέρ της αναστολής των εκτελέσεων- υψώνουν όλο και πιο συχνά τη φωνή τους. Ζητούν την υποστήριξη της Διεθνούς Κοινότητας, και ιδιαίτερα των χωρών όπου η θανατική ποινή έχει καταργηθεί. Μια τέτοια περίπτωση είναι η Ελλάδα, της οποίας η συμβολή στον αγώνα κατά της θανατικής ποινής, λόγω και της παράδοσής της, θα μπορούσε να φανεί ιδιαίτερα χρήσιμη και συμβολική. (Από κείμενο της Ελιζαμπέττα Καζαλόττι που δημοσιεύτηκε στον ημερήσιο τύπο).

Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας μια περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε με 80-100 λέξεις. Μονάδες 25

Β1. Για καθεμιά από τις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα αρίθμησής της και δίπλα την ένδειξη Σωστό ή Λάθος, σύμφωνα με το νόημα του κειμένου. Μονάδες 6

α. Η διατήρηση της θανατικής ποινής υποστηρίζεται μόνο από τα αυταρχικά καθεστώτα.

β. Το δίκαιο της ανταπόδοσης δικαιολογεί την επιβολή της θανατικής ποινής.

γ. Ο προληπτικός χαρακτήρας της ποινής του θανάτου δικαιολογεί την κατάργησή της.

δ. Στατιστικά στοιχεία βεβαιώνουν ότι η θανατική ποινή λειτουργεί πάντοτε αποτρεπτικά και μειώνει τα προμελετημένα εγκλήματα.

ε. Το ενδεχόμενο της δικαστικής πλάνης είναι σοβαρός λόγος για την κατάργηση της ποινής του θανάτου.

στ. Η προβολή των θανατικών εκτελέσεων από την τηλεόραση αποτρέπει την εγκληματικότητα.

Β2. Να καταγράψετε μέσα από το κείμενο δύο επιχειρήματα που επικαλούνται οι υποστηρικτές της θανατικής ποινής και δύο επιχειρήματα που προβάλλουν όσοι ζητούν την κατάργησή της. Μονάδες 4

Β3. "Παρά ταύτα οι ανθρωποκτονίες ... και από την τηλεόραση".

α. Να αναφέρετε τον τρόπο πειθούς που χρησιμοποιεί η συγγραφέας στο παραπάνω απόσπασμα. Μονάδες 2,5

β. Στο ίδιο απόσπασμα να αναγνωρίσετε τα μέσα πειθούς και να σημειώσετε τις φράσεις με τις οποίες καταγράφονται. Μονάδες 2,5

Β4. Για καθεμιά από τις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα της αρίθμησής της και δίπλα σ' αυτό τη σύνθετη λέξη με πρώτο ή δεύτερο συνθετικό τη λέξη κόσμος, που συμπληρώνει σωστά το νόημά της. Σε κάθε πρόταση να χρησιμοποιηθεί διαφορετική λέξη. Μονάδες 5

α. Η παρουσία πολλών ξένων τουριστών στη Μύκονο προσδίδει στο νησί ............... χαρακτήρα.

β. Η μάχη του Μαραθώνα χαρακτηρίστηκε ............... γεγονός.

γ. Η σημερινή μορφή της ............... οικονομίας συναντά ισχυρές αντιδράσεις.

δ. Η ευρεία καθιέρωση της νέας τεχνολογίας επέφερε ............... αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις.

ε. Την τελευταία ημέρα υποβολής των μηχανογραφικών δελτίων των υποψηφίων για τα Α.Ε.Ι. ή Τ.Ε.Ι. παρατηρήθηκε πρωτοφανής ...............

Β5. α. "Το γεγονός τούτο επιβεβαιώνεται από τα στατιστικά στοιχεία". Να μετατρέψετε την παθητική σύνταξη σε ενεργητική. Μονάδες 2,5

β. "Η ιστορία βρίθει δικαστικών πλανών και στην αλλοδαπή ποινική βιβλιογραφία υπάρχουν εκτενείς αναφορές σε σωρεία παρόμοιων περιστατικών". Να μετατρέψετε την παρατακτική σύνδεση σε σύνδεση καθ' υπόταξη. Μονάδες 2,5

Γ. Ας υποθέσουμε ότι συμμετέχεις ως εκπρόσωπος της ελληνικής νεολαίας στη Γενική Συνέλευση του Ο.Η.Ε. που πρόκειται να αποφασίσει για την κατάργηση της θανατικής ποινής σε παγκόσμιο επίπεδο. Να ετοιμάσεις τη γραπτή εισήγησή σου, στην οποία με στοιχεία από το κείμενο και από τις γνώσεις ή τις εμπειρίες σου, απευθυνόμενος/η στη λογική και στο συναίσθημα των ακροατών σου, θα στηρίξεις τη σχετική πρωτοβουλία του Ο.Η.Ε. και θα σχολιάσεις παράλληλα τον αντίλογο των εισηγητών εκείνων που υποστηρίζουν τη σκοπιμότητα να διατηρηθεί η ποινή του θανάτου. (500-600 λέξεις) Μονάδες 50

Θέματα εξετάσεων ομογενών (08.09.2026)

Κείμενο 1

Βιώσιμη ανάπτυξη και πράσινη οικονομία

Υπάρχει ένα κορυφαίο ζήτημα που χρήζει επανεξέτασης, αυτό της συσχέτισης της κατανάλωσης με την πράσινη οικονομία,⁶ με το σκεπτικό ότι όλα γύρω μας προέρχονται από τη φύση και τελούν σε απόλυτη εξάρτηση με το περιβάλλον, π.χ. είδη ένδυσης–υπόδησης, τρόφιμα, είδη σπιτιού, εξοπλισμοί, αυτοκίνητα, ενέργεια κ.ά. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίον αξιοποιούμε και κάνουμε χρήση των φυσικών πόρων είναι ενδεικτικός και του βαθμού αντίδρασης από πλευράς φυσικού περιβάλλοντος, εάν δηλαδή αυτό είναι φιλικό και συμβάλλει στη διατήρηση και βελτίωση της ποιότητας ζωής και στην εξασφάλιση ευημερίας ή, διαφορετικά, αντιδρά με βίαιο τρόπο, τα αποτελέσματα του οποίου είναι γνωστά και πλήττουν όλον τον πλανήτη.

Η αλήθεια είναι ότι σήμερα, με περίπου 7 δισ. παγκόσμιο πληθυσμό, το επίπεδο κατανάλωσης και παραγωγής κρίνεται μη βιώσιμο, όταν δε το 7 δισ. γίνει 10 δισ. το 2040, τότε η απειλή φτώχειας και ανισοτήτων θα λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Πέραν τούτου, στην Ευρωπαϊκή Ένωση περίπου 100 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων ετησίως καταλήγουν στα σκουπίδια, πράγμα που σημαίνει ότι σε προϊόντα που δεν καταναλώνονται δεσμεύονται αδίκως πόροι και υπάρχει άσκοπη κατασπατάλησή τους, π.χ. σε ενέργεια, εργασία κ.ά.

Επιπροσθέτως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απευθύνει κάλεσμα στις επιχειρήσεις για εθελοντική δέσμευση στη στήριξη της βιώσιμης κατανάλωσης. Με απλά λόγια, ζητείται η δέσμευση των εταιρειών: πρώτον, στον προσδιορισμό του αποτυπώματος άνθρακα και στον καθορισμό μετρήσιμων στόχων μείωσής του, στον προσδιορισμό επίσης του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, που σχετίζεται και με άλλους περιβαλλοντικούς δείκτες, δεύτερον, στην αύξηση της κυκλικότητας των δραστηριοτήτων τους, π.χ. χρήση περισσότερων ανακυκλωμένων ή βιώσιμων υλικών, δημιουργία λιγότερων αποβλήτων, χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας, τρίτον, στον σεβασμό της κοινωνικής βιωσιμότητας⁷ σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού της εταιρείας, π.χ. να ισχύσουν εσωτερικές διαδικασίες που διασφαλίζουν τη βιώσιμη παραγωγή, καταχώριση προϊόντων με αναγνωρισμένες ετικέτες κ.ά.

Οι παγκόσμιοι στρατηγικοί παίκτες λιανικής, η εφοδιαστική αλυσίδα, όλοι οι καταναλωτές και ο καθένας χωριστά αλλά και πρωτίστως η Πολιτεία έχουμε υποχρέωση να συμβάλουμε σε μια περισσότερο πράσινη και αποδοτική οικονομία με ορθολογική αξιοποίηση πόρων και μείωση αποβλήτων, σε μια βιώσιμη κατανάλωση, αν βέβαια επιθυμούμε να απολαμβάνουμε για τα επόμενα χρόνια την εμπειρία, ψηφιακή ή φυσική, των εμπορικών συναλλαγών και τη μαγεία των αγορών μας, κυρίως όμως σκεπτόμενοι τις γενιές που θα ακολουθήσουν εμάς, να είναι γενιές στις οποίες θα κομίσουμε,⁸ έστω τα ελάχιστα, ψήγματα⁹ περιβαλλοντικής ευαισθησίας και βιώσιμης κατανάλωσης. Και όλα αυτά βεβαίως όσο υπάρχει καιρός. [Αντώνης Ζαΐρης, εφ. Η Καθημερινή, 23-10-2022, συντομευμένο κείμενο για τις ανάγκες της γραπτής εξέτασης].

Κείμενο 2

Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής είναι θέμα πολιτικής βούλησης

(απόσπασμα συνέντευξης)

Ο Σάιμον Λιούις, καθηγητής της Επιστήμης των Παγκόσμιων Αλλαγών, τονίζει ότι η απάντηση στις σοβαρές περιβαλλοντικές προκλήσεις είναι θέμα πολιτικής βούλησης.

Ερώτηση: Ένα από τα μεγάλα θύματα της κλιματικής αλλαγής είναι η βιοποικιλότητα.¹⁰ Ποιες συνέπειες έχει αυτό για τους ανθρώπους και το μέλλον τους;

Απάντηση: Λίγοι άνθρωποι αντιλαμβάνονται πόσο πολύ θα αλλάξουν τα οικοσυστήματα αυτόν τον αιώνα. Καθώς το κλίμα αλλάζει, διάφοροι τύποι φυτών και ζώων μπορούν είτε να κινηθούν μαζί με το κλίμα, να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες, είτε να πεθάνουν. Ο ρυθμός της περιβαλλοντικής αλλαγής είναι απίστευτα ταχύς σε σύγκριση με τους φυσιολογικούς ρυθμούς του γεωλογικού παρελθόντος, κάτι που σημαίνει ότι πολλά είδη δεν θα μπορέσουν να μετακινηθούν ή να προσαρμοστούν αρκετά γρήγορα.

Αναμένουμε εξαφάνιση πολλών ειδών. Τα οικοσυστήματα αλλάζουν γρήγορα, με αποτέλεσμα να έχουμε λιγότερα είδη φυτών και ζώων. Αυτό μας αφορά άμεσα, καθώς βασιζόμαστε στη φύση για την τροφή και το νερό, περιλαμβανομένης και της παραγωγικότητας πολλών από τα σιτηρά που μας συντηρούν ζωντανούς. Πολιτισμικά, δεν είμαι βέβαιος για το τι μπορεί να σημαίνει ένας πλανήτης με πολύ μικρότερη βιοποικιλότητα. Όλα εκείνα τα είδη των βιβλίων που δείχνουμε στα παιδιά και τα ντοκιμαντέρ που παρακολουθούμε στην τηλεόραση, γεμάτα από μεγαλειώδη ζώα, γίνονται όλο και σπανιότερα.

Ερώτηση: Παρά την προφανή επίδραση της κλιματικής αλλαγής, βλέπουμε ότι οι περισσότεροι πολίτες αρνούνται να αντιμετωπίσουν αυτό το φαινόμενο σοβαρά. Μπορούμε να ελπίζουμε σε ένα καλύτερο μέλλον χωρίς να εμπλακούμε συλλογικά στην πολιτική και χωρίς να διεκδικήσουμε μια αλλαγή πολιτικής;

Απάντηση: Οι πολίτες ενδιαφέρονται για την κλιματική αλλαγή, αλλά πολλοί αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα πολύ άμεσα προβλήματα. Και όταν εμπλέκονται, εισπράττουν αντιφατικά μηνύματα από τους πολιτικούς και τη βιομηχανία. Πρώτον, τους λένε ότι η κλιματική αλλαγή είναι η μεγαλύτερη απειλή για την ανθρωπότητα αυτόν τον αιώνα, όπως και πραγματικά είναι, και μετά απλώς τους ενθαρρύνουν να αναλάβουν κάποιες μικρές ατομικές δράσεις, όπως η ανακύκλωση, προκειμένου να την αντιμετωπίσουν. Η αναντιστοιχία ανάμεσα στην κλίμακα του προβλήματος και στις προτεινόμενες λύσεις οδηγεί σε δυσπιστία για το πόσο μεγάλη είναι στην πραγματικότητα η απειλή. Η πραγματικότητα είναι ότι ο μετασχηματισμός της οικονομίας μας είναι αναγκαίος, για να ευδοκιμήσει η ανθρωπότητα αυτόν τον αιώνα, αλλά οι πολίτες δεν ακούνε αυτό το μήνυμα. [εφ. Συν, 07-10-2018]

Κείμενο 3

Ένας ευήθης¹¹ μαλώνει τα δέντρα

Ντίνος Χριστιανόπουλος, Νεκρή πιάτσα, Πεζά ποιήματα, εκδ. Διαγώνιος, Θεσσαλονίκη 1984

«Δεν λέω, έχετε δίκιο. Όμως κι εσείς τι κάνατε ως τώρα για

νʼ αποτρέψετε τις πυρκαγιές;

Μήπως κινητοποιηθήκατε καθόλου; Μήπως δημιουργήσατε

ομάδες πυρασφάλειας; Μήπως ελέγχετε τους ύποπτους που

σας πλησιάζουν; Δεν καταλάβατε λοιπόν πως δεν μπορείτε

να αφήνεστε παθητικά στον οποιονδήποτε τυχόντα;

Και πώς καταλογίζετε σε μας αδιαφορία, όταν εσείς όχι μόνο

κοιμάστε όρθια αλλά μας λέτε από πάνω:

"Μα τι θέλετε επιτέλους; Πώς κινητοποιείται ένα δέντρο;

Τι άλλο μπορούμε να κάνουμε εκτός από λουλούδια και καρπούς;"»

Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά σʼ ένα δικό σας κείμενο 60–70 λέξεων το περιεχόμενο των παραγράφων 3 και 4 του Κειμένου 1 («Επιπροσθέτως,... όσο υπάρχει καιρός»). Μονάδες 20

Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2 (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου): Μονάδες 15

Στήλη Α	Στήλη Β
1. Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1, υποστηρίζεται ότι ο τρόπος αξιοποίησης των φυσικών πόρων	α. επηρεάζει τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον και την ποιότητα της ζωής του. β. δεν συνδέεται άμεσα με τις αντιδράσεις και τις μεταβολές του φυσικού περιβάλλοντος.
2. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1, ο συντάκτης εκτιμά ότι η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού	α. ενδέχεται να οξύνει τα προβλήματα φτώχειας και κοινωνικών ανισοτήτων. β. θα καταστήσει ευκολότερη τη διατήρηση του σημερινού μοντέλου παραγωγής και κατανάλωσης.
3. Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1, η μετάβαση σε μια πιο πράσινη οικονομία παρουσιάζεται ως	α. αποκλειστική ευθύνη των επιχειρήσεων. β. συλλογική ευθύνη.
4. Στην απάντηση της πρώτης ερώτησης του Κειμένου 2, ο ρυθμός και η ταχύτητα περιβαλλοντικής αλλαγής	α. δυσχεραίνουν την προσαρμογή πολλών φυτικών και ζωικών ειδών. β. δεν επηρεάζουν τη βιοποικιλότητα.
5. Στην απάντηση της δεύτερης ερώτησης του Κειμένου 2, η αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής κρίσης απαιτεί	α. μικρές ατομικές ενέργειες. β. ευρύτερες οικονομικές μεταβολές.

Β2. α. Στο απόσπασμα της τρίτης παραγράφου του Κειμένου 1 «… η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απευθύνει κάλεσμα στις επιχειρήσεις για εθελοντική δέσμευση στη στήριξη της βιώσιμης κατανάλωσης», να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη της πρότασης σε παθητική, κάνοντας τις απαραίτητες αλλαγές. (μονάδες 4)

β. Στο απόσπασμα της τρίτης παραγράφου του Κειμένου 2 («Οι πολίτες … και τη βιομηχανία») ο ομιλητής χρησιμοποιεί το γʹ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο. Να μετασχηματίσετε το συγκεκριμένο απόσπασμα χρησιμοποιώντας το αʹ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο (μονάδες 4). Τι αλλάζει ως προς το ύφος; (μονάδες 2)

Β3. Στο Κείμενο 1 να εξηγήσετε τι δηλώνουν οι παρακάτω λέξεις (μονάδες 4), κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν στην κάθε περίπτωση (μονάδες 6): Ωστόσο (πρώτη παράγραφος), Επιπροσθέτως (τρίτη παράγραφος). Μονάδες 10

Γ1. Στο Κείμενο 3, πώς κρίνετε τη στάση της ποιητικής φωνής απέναντι στα δέντρα; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας αξιοποιώντας τρεις διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Για να υπερασπιστείτε τα δέντρα, εσείς τι θα απαντούσατε στον ευήθη; (150–200 λέξεις) Μονάδες 15

Δ1. Στο Κείμενο 1, διατυπώνεται η άποψη ότι «Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίον αξιοποιούμε και κάνουμε χρήση των φυσικών πόρων είναι ενδεικτικός και του βαθμού αντίδρασης από πλευράς φυσικού περιβάλλοντος, εάν δηλαδή αυτό είναι φιλικό και συμβάλλει στη διατήρηση και βελτίωση της ποιότητας ζωής και στην εξασφάλιση ευημερίας ή, διαφορετικά, αντιδρά με βίαιο τρόπο, τα αποτελέσματα του οποίου είναι γνωστά και πλήττουν όλον τον πλανήτη».

α) Γιατί, κατά την άποψή σας, ευθύνεται και ο σύγχρονος καταναλωτικός τρόπος ζωής για την κλιματική κρίση;

β) Εσείς, ως νέοι άνθρωποι, ποια στάση ζωής θα υιοθετούσατε προκειμένου να εξασφαλιστεί ένα βιώσιμο μέλλον για τον πλανήτη;

Να διατυπώσετε τις απόψεις σας σε μια ομιλία 350–400 λέξεων στο πλαίσιο μιας εκδήλωσης που διοργανώνει το σχολείο με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος. Μπορείτε να αξιοποιήσετε δημιουργικά και τα Κείμενα 1 και 2. Μονάδες 30

Υποσημειώσεις

1. ¹. επίρρωση: ισχυροποίηση, ενίσχυση

2. ². «δε με μέλλει»: δεν με νοιάζει, δεν με ενδιαφέρει

3. ³. βλύσμα: εκρηκτικός ήχος (μτφ.) (από το ρ. βλύζω: αναβλύζω, ξεπηδώ ορμητικά)

4. ⁴. ο αχάτης: ημιπολύτιμος πολύχρωμος λίθος

5. ⁵. ο οίστρος: κατάσταση ψυχικής και πνευματικής έξαρσης

6. ⁶. πράσινη οικονομία: ανάπτυξη που σέβεται το περιβάλλον.

7. ⁷. βιωσιμότητα: δυνατότητες επιβίωσης.

8. ⁸. θα κομίσουμε: θα φέρουμε μαζί μας, θα μεταφέρουμε.

9. ⁹. ψήγματα: πολύ μικρά κομμάτια, δείγματα.

10. ¹⁰. βιοποικιλότητα: η ιδιότητα μιας βιοκοινωνίας να έχει πολλά είδη ζώων και φυτών, των οποίων η αφθονία δεν παρουσιάζει πολλές αλλαγές.

11. ¹¹. ευήθης: (επίθετο) αγαθός, απλοϊκός, ανόητος.