Θέμα: Αλκοολισμός

Αʹ. Σχεδιάγραμμα

✎ Θέμα: Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η εξάρτηση από αυτό αποτελούν σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας και κοινωνικής ζωής, με ιδιαίτερους κινδύνους για τους νέους. Να παρουσιάσετε τα βασικά αίτια που οδηγούν στην κατάχρηση αλκοόλ, τις συνέπειές της και τους τρόπους πρόληψης και αντιμετώπισης του φαινομένου.

Πρόλογος

• Η κατανάλωση αλκοόλ είναι κοινωνικά διαδεδομένη και συχνά συνδέεται με τη διασκέδαση και την κοινωνική συναναστροφή.
• Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η χρήση γίνεται υπερβολική, επαναλαμβανόμενη ή οδηγεί σε εξάρτηση.
• Οι συνέπειες δεν περιορίζονται μόνο στην υγεία του ατόμου, αλλά επεκτείνονται στην οικογένεια, στην εργασία, στις κοινωνικές σχέσεις και στη δημόσια ασφάλεια.
• Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στην εφηβεία, επειδή η πρώιμη κατανάλωση συνδέεται με αυξημένους κινδύνους για την υγεία και τη συμπεριφορά.

Κυρίως θέμα

Ε₁. Αίτια της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ

• Ψυχολογικοί παράγοντες

  • άγχος, ανασφάλεια, μοναξιά,
  • δυσκολία διαχείρισης προβλημάτων,
  • αναζήτηση προσωρινής χαλάρωσης ή φυγής.

• Κοινωνικό περιβάλλον

  • παρέες και πίεση για συμμόρφωση,
  • σύνδεση του ποτού με τη διασκέδαση και την κοινωνικότητα,
  • οικογενειακά πρότυπα και συνήθειες.

• Εφηβεία και νεανική ηλικία

  • περιέργεια και διάθεση πειραματισμού,
  • ανάγκη αποδοχής από την ομάδα,
  • τάση επίδειξης ή αμφισβήτησης ορίων.

• Εύκολη πρόσβαση και κοινωνική ανοχή

  • ευρεία διαθεσιμότητα αλκοολούχων ποτών,
  • διαφήμιση και εξιδανίκευση της κατανάλωσης,
  • ανεπαρκής έλεγχος της πώλησης σε ανηλίκους.

Ε₂. Συνέπειες

α. Για το άτομο

• επιβάρυνση της σωματικής υγείας,
• προβλήματα μνήμης, συγκέντρωσης και κρίσης,
• αυξημένος κίνδυνος ατυχημάτων και επικίνδυνων συμπεριφορών,
• ψυχική επιβάρυνση και πιθανότητα εξάρτησης,
• δυσκολίες στη σχολική ή επαγγελματική ζωή.

β. Για την οικογένεια και τις σχέσεις

• συγκρούσεις και έλλειψη εμπιστοσύνης,
• συναισθηματική απομάκρυνση,
• οικονομικές δυσκολίες,
• επιβάρυνση των υπόλοιπων μελών της οικογένειας.

γ. Για την κοινωνία

• τροχαία ατυχήματα και τραυματισμοί,
• βίαιες ή επικίνδυνες συμπεριφορές,
• απώλεια παραγωγικότητας,
• αυξημένο κόστος για τις υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής φροντίδας.

Ε₃. Πρόληψη

• Οικογένεια

  • ουσιαστικός διάλογος,
  • σταθερά όρια,
  • σωστό πρότυπο συμπεριφοράς από τους ενήλικες.

• Σχολείο

  • έγκυρη ενημέρωση χωρίς τρομοκράτηση,
  • καλλιέργεια αυτοπεποίθησης και κριτικής σκέψης,
  • εκπαίδευση στη διαχείριση πίεσης και στις υπεύθυνες επιλογές.

• Πολιτεία και κοινωνία

  • ουσιαστικός έλεγχος πώλησης αλκοόλ σε ανηλίκους,
  • περιορισμός πρακτικών που εξιδανικεύουν την κατανάλωση,
  • ενημερωτικές εκστρατείες,
  • μέτρα για την οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ.

Ε₄. Αντιμετώπιση

• έγκαιρη αναγνώριση του προβλήματος,
• στήριξη χωρίς στιγματισμό,
• ψυχολογική και ιατρική βοήθεια,
• συμμετοχή σε οργανωμένα προγράμματα θεραπείας και απεξάρτησης,
• υποστήριξη και της οικογένειας του ατόμου,
• κοινωνική επανένταξη και ενίσχυση υγιών συνηθειών ζωής.

Επίλογος

Η προβληματική χρήση αλκοόλ δεν αποτελεί απλώς ατομική αδυναμία αλλά σύνθετο ζήτημα υγείας και κοινωνικής ζωής. Η αποτελεσματική αντιμετώπισή της προϋποθέτει πρόληψη, υπεύθυνη ενημέρωση, στήριξη του ατόμου και εύκολη πρόσβαση σε κατάλληλες υπηρεσίες βοήθειας.

Βʹ. Ενδεικτικά ερωτήματα

1. Γιατί η εφηβεία θεωρείται ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδος σε σχέση με την κατανάλωση αλκοόλ;
2. Πώς επηρεάζουν η παρέα, η διαφήμιση και τα κοινωνικά πρότυπα τη στάση των νέων απέναντι στο αλκοόλ;
3. Γιατί η ενημέρωση από μόνη της δεν αρκεί πάντα για την πρόληψη της κατάχρησης;
4. Με ποιους τρόπους μπορεί η οικογένεια να λειτουργήσει προστατευτικά;
5. Γιατί η εξάρτηση πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς στιγματισμό;
6. Ποια είναι η ευθύνη της Πολιτείας για την προστασία των ανηλίκων;
7. Πώς μπορεί το σχολείο να συμβάλει στην πρόληψη χωρίς να καταφεύγει σε υπερβολές ή εκφοβισμό;

Βʹ. Κείμενα

Το αλκοόλ ευθύνεται για 2,6 εκατομμύρια θανάτους τον χρόνο

Η Ευρώπη καταγράφει τα υψηλότερα επίπεδα κατανάλωσης, με 9,2 λίτρα αλκοόλ ετησίως κατά μέσο όρο

www.lifo.gr, 25.06.2024

Το αλκοόλ σκοτώνει 2,6 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο, ανακοίνωσε σήμερα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), ένας αριθμός που παραμένει «απαράδεκτα υψηλός» παρά μια ελαφρά μείωση που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια. Η τελευταία έκθεση του ΠΟΥ για το αλκοόλ και την υγεία δείχνει ότι το αλκοόλ προκαλεί σχεδόν έναν στους 20 θανάτους κάθε χρόνο παγκοσμίως, που συμπεριλαμβάνουν μεταξύ άλλων τροχαία δυστυχήματα, βία, και μια πληθώρα ασθενειών και διαταραχών.

Σύμφωνα με την έκθεση, 2,6 εκατομμύρια θάνατοι αποδόθηκαν στο αλκοόλ το 2019 —με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία— ποσοστό που αντιστιχεί στο 4,7% των θανάτων παγκοσμίως εκείνο το έτος. Τα τρία τέταρτα των θανάτων αυτών αφορούν άνδρες. «Η χρήση ουσιών βλάπτει σοβαρά την ανθρώπινη υγεία, αυξάνει τον κίνδυνο χρόνιων ασθενειών και ψυχικών ασθενειών και οδηγεί κάθε χρόνο σε εκατομμύρια θανάτους που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί», υπογραμμίζει ο επικεφαλής τού ΠΟΥ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους σε ανακοίνωσή του.

Το αλκοόλ σκοτώνει κυρίως νέους

Στην έκθεση, επισημαίνει «μια ορισμένη μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ και συναφών ασθενειών από το 2010 παγκοσμίως». Εντούτοις, «τα προβλήματα υγείας και τα κοινωνικά προβλήματα που προκαλεί η κατάχρηση αλκοόλ παραμένουν απαράδεκτα υψηλά», ανέφερε ο Τέντρος, ο οποίος τόνισε ότι οι νέοι πλήττονται δυσανάλογα. Το υψηλότερο ποσοστό θανάτων που αποδίδεται στο αλκοόλ το 2019 ήταν στην ηλικιακή ομάδα 20-39 ετών, το 13% των θανάτων. Το αλκοόλ προκαλεί μια σειρά από ασθένειες, συμπεριλαμβανομένης της κίρρωσης ήπατος και ορισμένων μορφών καρκίνου.

Από τους 2,6 εκατομμύρια θανάτους που σχετίζονται με το αλκοόλ το 2019, η έκθεση υποδεικνύει ότι 1,6 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν από μη μεταδοτικές ασθένειες, συμπεριλαμβανομένων 474.000 από καρδιαγγειακά νοσήματα και 401.000 από καρκίνο. Επιπλέον 724.000 θάνατοι προέρχονται από τραυματισμούς, συμπεριλαμβανομένων τροχαίων και αυτοτραυματισμών. Η κατάχρηση αλκοόλ κάνει επίσης τους ανθρώπους πιο ευάλωτους σε μολυσματικές ασθένειες όπως η φυματίωση, το AIDS και η πνευμονία.

Περίπου 209 εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονταν υπό εξάρτηση από το αλκοόλ το 2019, ήτοι το 3,7% του παγκόσμιου πληθυσμού. Παράλληλα, η ατομική ετήσια κατανάλωση μειώθηκε ελαφρά, στα 5,5 λίτρα το 2019 σε σύγκριση με 5,7 λίτρα εννέα χρόνια νωρίτερα, σύμφωνα με την έκθεση. Ωστόσο, το ύψος της κατανάλωσης κατανέμεται άνισα σε όλο τον κόσμο, με περισσότερο από το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού ηλικίας άνω των 15 ετών να απέχει πλήρως.

Η Ευρώπη στην κορυφή της κατανάλωσης αλκοόλ

Η Ευρώπη καταγράφει τα υψηλότερα επίπεδα κατανάλωσης, με 9,2 λίτρα αλκοόλ ετησίως κατά μέσο όρο, ακολουθούμενη από τις ΗΠΑ με 7,5 λίτρα. Η χαμηλότερη κατανάλωση εντοπίζεται σε κυρίως μουσουλμανικές χώρες στη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και την Ασία, τονίζει η έκθεση.

Κατά μέσο όρο, ένας πότης κατανάλωνε 27 γραμμάρια αλκοόλ την ημέρα το 2019, σύμφωνα με την έκθεση. Αυτό ισοδυναμεί περίπου με δύο ποτήρια κρασί, δύο μπύρες ή δύο σφηνάκια σκληρό ποτό. «Αυτό το επίπεδο και η συχνότητα κατανάλωσης συνδέονται με υψηλότερους κινδύνους πρόκλησης πολλών ασθενειών, καθώς και με θνησιμότητα και αναπηρίες» που τις συνοδεύουν, προειδοποιεί ο ΠΟΥ.

Το 2019, το 38% των συστηματικών καταναλωτών παραδέχτηκε ότι είχε εμπλακεί σε επεισόδια υψηλής ποσότητας κατανάλωσης αλκοόλ, που ορίζεται ως η κατανάλωση τουλάχιστον 60 γραμμαρίων καθαρού αλκοόλ σε μία ή περισσότερες περιπτώσεις κατά τη διάρκεια του προηγούμενου μήνα. Παγκοσμίως, το 23,5% των ατόμων ηλικίας 15-19 ετών θεωρούνται τακτικοί πότες. Ωστόσο, το ποσοστό εκτινάσσεται σε πάνω από 45% για άτομα αυτής της ηλικίας που ζουν στην Ευρώπη και σχεδόν 44% για όσους ζουν στην Αμερική.

Δεδομένης της κλίμακας του προβλήματος, ο ΠΟΥ επισημαίνει την επείγουσα ανάγκη βελτίωσης της πρόσβασης σε ποιοτική θεραπεία για τις διαταραχές χρήσης ουσιών. Το 2019, το ποσοστό των ατόμων που ήρθαν σε επαφή με υπηρεσίες απεξάρτησης ναρκωτικών κυμαινόταν από λιγότερο από 1% έως το πολύ 35%, ανάλογα με τη χώρα που εξετάστηκε στη μελέτη. «Το στίγμα, οι διακρίσεις και οι παρανοήσεις για την αποτελεσματικότητα των θεραπειών συμβάλλουν σε αυτά τα σοβαρά κενά στη διαθεσιμότητα θεραπειών», δήλωσε ο Βλάντιμιρ Πόζνιακ, επικεφαλής του τμήματος αλκοόλ, ναρκωτικών ουσιών και εθιστικών συμπεριφορών στον ΠΟΥ.

Ουσίες και οινοπνεύματα πληγές για τους εφήβους

Εύη Σάλτου, εφ. Τα Νέα, 09.07.2012

Στο τραπέζι της καφετέριας υπάρχουν ποτήρια με κρασί, ουίσκι και μερικά μπουκάλια μπίρας. Τέσσερα πακέτα τσιγάρα διαφορετικής μάρκας, πολύχρωμοι αναπτήρες αλλά και το γεμάτο από γόπες τασάκι βρίσκεται φυσικά στο πλάνο. Στις καρέκλες όμως δεν κάθονται ενήλικοι αλλά έφηβοι μαθητές.

Τη θλιβερή διαπίστωση ότι όλο και περισσότερα Ελληνόπουλα πίνουν, καπνίζουν και ενίοτε κάνουν χρήση απαγορευμένων ουσιών κάνουν το τελευταίο διάστημα οι επιστήμονες.

Πιο πρόσφατη είναι αυτή του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας (ΕΠΙΨΥ), η οποία έγινε στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής έρευνας ESPAD. «Η εφηβεία είναι ευαίσθητη ηλικία, τα παιδιά αρχίζουν να πειραματίζονται κι αρχίζουν να δοκιμάζουν το ποτό, το τσιγάρο, κάποια και τις απαγορευμένες ουσίες. Αρκετά από αυτά δεν μένουν στη δοκιμή αλλά προχωρούν σε συστηματική χρήση. Και μάλιστα, είναι γεγονός ότι οι συνήθειες που αποκτούμε κατά την περίοδο της εφηβείας καθορίζουν και τις συνήθειες στην ενήλικη ζωή μας», εξηγεί στα «ΝΕΑ» η ομότιμη καθηγήτρια ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και υπεύθυνη της έρευνας Αννα Κοκκέβη.

Σύμφωνα με την έρευνα, σχεδόν το 2% των μαθητών, ηλικίας 13–14 ετών, βάζουν συστηματικά τσιγάρο στο στόμα τους, ενώ συστηματικός καπνιστής είναι ένας στους 10 έφηβους 15-16 ετών. «Αυτό που μας ανησυχεί είναι ότι το τσιγάρο το μαθαίνουν σε όλο και πιο μικρές ηλικίες. Παράλληλα, διαπιστώνουμε πως το βαρύ κάπνισμα καταλαμβάνει περίοπτη θέση στην εφηβική ζωή: το 4,1% των μαθητών από 13–16 ετών καπνίζουν τουλάχιστον μισό πακέτο τσιγάρα ημερησίως», σημειώνει.

Κρασί, μπίρα αλλά και πιο «βαριά» ποτά πίνουν τα Ελληνόπουλα. Αλλωστε, η κακή αυτή συνήθεια φαίνεται πως υιοθετείται από όλο και περισσότερα παιδιά. Οπως υπογραμμίζουν οι ερευνητές, το ποσοστό των Ελληνόπουλων που πίνουν οινοπνευματώδη ποτά είναι από τα πιο υψηλά ποσοστά στην Ευρώπη. «Εξι στους 10 μαθητές (13-19 ετών) δήλωσαν ότι ήπιαν κάποιο οινοπνευματώδες ποτό μέσα στον τελευταίο μήνα. Το ποσοστό αυτό είναι σαφώς πολύ υψηλό, ωστόσο παρατηρούμε πως ευτυχώς ακόμη στη χώρα μας παραμένουν χαμηλά τα ποσοστά των παιδιών που δηλώνουν υπερβολική κατανάλωση ή μέθη, αν και αυτό φαίνεται πως σιγά σιγά αλλάζει», τονίζει η κ. Κοκκέβη.

Είναι ενδεικτικό πως το 11,8% των παιδιών ηλικίας 15-16 ετών αποδεικνύεται… γερό ποτήρι καθώς πίνει περισσότερα από πέντε ποτά σε μία και μόνο έξοδό του, ενώ την ίδια συνήθεια είχε τουλάχιστον τρεις φορές τον τελευταίο μήνα. Όσο για τη μέθη, ακόμη και οι… «πρωτάρηδες» του αλκοόλ, οι 13χρονοι και 14χρονοι μαθητές, μέθυσαν μία με δύο φορές τον μήνα (8,2%).

Αλκοόλ, ο «σιωπηλός δολοφόνος»

N. Καραγιάννης, εφ. Το Βήμα, 13.07.2003

Οι μισοί σχεδόν θάνατοι από τροχαία ατυχήματα οφείλονται σε ένα ποτηράκι παραπάνω. Οι έρευνες ανεβάζουν τους εξαρτημένους από το ποτό στην Ελλάδα στις 200.000, αλλά το πρόβλημα έχει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις

«Σιωπηλός δολοφόνος» θεωρείται το αλκοόλ από τους ειδικούς και από όσους βιώνουν καθημερινώς προβλήματα στην οικογένεια τα οποία οφείλονται στην κατάχρησή του. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία (Ετήσια Έκθεση του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής), οι εξαρτημένοι από το αλκοόλ ανέρχονται σε 200.000. Όπως τονίζουν όμως οι ειδικοί αλλά και αλκοολικοί οι οποίοι έχουν ενταχθεί σε προγράμματα απεξάρτησης, στην πραγματικότητα το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο αφού ο φόβος του κοινωνικού στιγματισμού αναγκάζει πολλές οικογένειες να κρατούν μυστικό τον αλκοολισμό ενός μέλους τους ή ακόμη δεν παραδέχονται ότι πίσω από την ακραία και βίαιη πολλές φορές συμπεριφορά κρύβεται το αλκοόλ. Οι μισοί σχεδόν θάνατοι από τροχαία ατυχήματα (40% ή περίπου 1.100 άτομα) οφείλονται σε υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ενώ υπολογίζεται ότι 32.000 άνθρωποι τραυματίζονται, πολλοί εκ των οποίων μένουν ανάπηροι - πρόκειται κυρίως για νέους ηλικίας 16-25 ετών.

Σύμφωνα με πανελλήνια έρευνα του Τμήματος Υγιεινής και Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών σε δείγμα 15.000 ατόμων, ηλικίας 20 -63 ετών, με τίτλο «Κονωνικο-δημογραφικοί συσχετισμοί της αποχής και της κατάχρησης αλκοόλ στον ελληνικό πληθυσμό», οι Ελληνες πίνουν πολύ και η χώρα μας κατέχει μία από τις πρώτες θέσεις στη λίστα της κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών. Μερικά από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της έρευνας αναφέρουν:

• Ένας στους πέντε νεαρούς και ενηλίκους ή μεσηλίκους Ελληνες πίνει περισσότερα από τρία ποτήρια αλκοόλ την ημέρα.
• Πάνω από επτά στους 10 άνδρες στην Ελλάδα, ηλικίας 20-59 ετών, πίνουν καθημερινώς τρία ή λιγότερα ποτήρια αλκοόλ.
• Στις γυναίκες βρέθηκε ότι περισσότερες από επτά στις 10, ηλικίας 20-49 ετών, πίνουν δύο ή λιγότερα ποτήρια αλκοόλ την ημέρα.
• Μόνο το 4,3% των Ελληνίδων ηλικίας 20-40 ετών και το 3% των Ελληνίδων 40-59 χρόνων πίνουν περισσότερα από δύο ποτήρια την ημέρα.
• Σε όλες τις ηλικιακές ομάδες το ποσοστό των γυναικών που απέχουν από το αλκοόλ ήταν υψηλότερο από το αντίστοιχο των ανδρών.
• Τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες, το ποσοστό όσων δεν έπιναν αυξανόταν όσο προχωρούσε η ηλικία των ερωτωμένων ενώ το ποσοστό όσων έκαναν κατάχρηση αλκοόλ παρουσίαζε μείωση.
• Όσοι έπιναν κρασί βρέθηκε ότι έχουν λιγότερες πιθανότητες να γίνουν «σκληροί» πότες συγκριτικά με όσους έπιναν άλλα οινοπνευματώδη ποτά.
• Οι Έλληνες που ζουν μόνοι τους απέχουν σε μεγαλύτερο ποσοστό από το αλκοόλ συγκριτικά με όσους ζουν με σύντροφο.

Αν και το αλκοόλ δεν θεωρείται —τουλάχιστον ανοικτά— ένα επικίνδυνο ναρκωτικό που δημιουργεί πολύ σοβαρή εξάρτηση, τα στοιχεία αποδεικνύουν ότι και στην περίπτωσή του, όπως γίνεται με άλλες εξαρτησιογόνες ουσίες, η μετάβαση από το «μαλακό» αλκοόλ (όπως θεωρούνται η μπίρα και το κρασί) στο «σκληρό» (ουίσκι, βότκα κτλ.) είναι γρήγορη, ακόμη και σε μικρές ηλικίες. Στις ηλικίες 14-18 ετών το πιο δημοφιλές ποτό είναι η μπίρα που ως γνωστόν μπορεί ο κάθε ανήλικος να προμηθευτεί ακόμη και από τα περίπτερα. Στις ηλικίες 18-25 δημοφιλέστερα ποτά φαίνεται να είναι το ουίσκι και η βότκα, ενώ ακολουθούν η μπίρα, το κρασί και τα κοκτέιλ. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε και τη νέα μόδα που επικρατεί μεταξύ των νέων: τα «αναψυκτικά νέας γενιάς» τα οποία περιέχουν μικρή μεν ποσότητα αλκοόλ, αρκετή όμως για να «εισαγάγει» τους νεαρούς καταναλωτές στον επικίνδυνο κόσμο του. Υπολογίζεται ότι το 40% από όσους πίνουν, αργά ή γρήγορα στρέφεται προς τα «σκληρά» ποτά.

Οι νέοι μεθούν ανενόχλητοι…

Στη χώρα μας είναι σύνηθες φαινόμενο παιδιά μικρής ηλικίας να αγοράζουν αλκοόλ «για το σπίτι» εκμεταλλευόμενα την ανοχή που υπάρχει στα καταστήματα πώλησης, ενώ πολλοί νέοι κάτω των 18 ετών καταναλώνουν ανενόχλητοι αλκοόλ στα κέντρα διασκέδασης όπου, κατά γενικό κανόνα, οι υπάλληλοι ουδέποτε ζητούν ταυτότητα από τους νεαρούς πελάτες τους. Σε επιτόπια ρεπορτάζ που έγιναν σε κέντρα διασκέδασης δεν κατεγράφη ούτε ένα περιστατικό στο οποίο υπάλληλος αρνήθηκε να σερβίρει ποτό σε - εμφανώς - πολύ νεαρής ηλικίας πελάτες.
Ωστόσο σε σύγκριση με τα στοιχεία της προηγούμενης έρευνας του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά και την Τοξικομανία (ΕΚΤΕΠΝ) που έγινε το 1998 παρατηρείται σημαντική μείωση του ποσοστού των μαθητών που δηλώνουν κατανάλωση οινοπνευματωδών κατά τη διάρκεια του 2002, σε όλες τις περιόδους αναφοράς. Σύμφωνα λοιπόν με τα νέα στοιχεία, η μεγαλύτερη μείωση παρατηρείται στη μηνιαία κατανάλωση ενώ εξαίρεση αποτελεί η εβδομαδιαία κατανάλωση «άλλων οινοπνευματωδών» (ουίσκι, βότκα, μπακάρντι κτλ.). H μείωση ισχύει τόσο για τα αγόρια όσο και για τα κορίτσια.

Διαφορετική όμως φαίνεται να είναι η εμπειρία της μέθης ανάμεσα στα δύο φύλα. Μεθυσμένα τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους σε ποσοστό 29,5% δηλώνουν τα αγόρια (25,8% το 1998). Στα κορίτσια παρατηρείται ελαφρά μείωση του αντίστοιχου ποσοστού (από 22,6% το 1998 σε 20,8% το 2002). Τα αγόρια εμφανίζονται με μεγαλύτερα ποσοστά όσον αφορά τη συχνότητα περιστατικών μέθης (4+ φορές), ενώ τα ποσοστά μειώνονται για τα κορίτσια. Πρέπει να σημειωθεί ότι η δήλωση περιστατικών μέθης είναι υποκειμενική και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πώς αντιλαμβάνονται αυτή την κατάσταση οι ίδιοι οι μαθητές.

Όσον αφορά την υπερβολική χρήση (θεωρείται η κατανάλωση πέντε ή περισσότερων ποτών τη φορά στη διάρκεια του τελευταίου μηνός), το 42,8% των αγοριών και το 29,9% των κοριτσιών δηλώνουν ότι έχουν κάνει τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους.

H μέση ηλικία κατά την οποία μαθητές 15 ετών δηλώνουν ότι ήπιαν για πρώτη φορά είναι τα 12 έτη για τα αγόρια και τα 13 για τα κορίτσια. Οι μαθητές δηλώνουν επίσης ότι έναν χρόνο μετά την πρώτη τους επαφή με το αλκοόλ μέθυσαν για πρώτη φορά.

Οι μαθητές που θεωρήθηκαν ότι διατρέχουν υψηλό κίνδυνο «προβληματικής χρήσης» δήλωσαν, σε ψηλότερα ποσοστά από αυτά των υπόλοιπων μαθητών, ότι: α) πηγαίνουν πεινασμένοι στο σχολείο ή για ύπνο, επειδή δεν υπάρχει αρκετό φαγητό στο σπίτι, β) «ήρθαν άγρια στα χέρια» με κάποιον κατά τη διάρκεια των τελευταίων 12 μηνών και γ) πήραν μέρος σε εκφοβισμό άλλου μαθητή κατά τη διάρκεια των προηγούμενων δύο μηνών.

Βαρύ αλκοόλ από τα θρανία

Ιωάννα Σωτήρχου, εφ. Ελευθεροτυπία, 26.03.2004

Αυξάνεται μεταξύ των εφήβων η χρήση αλκοόλ, ενώ πλέον καταναλώνουν περισσότερο «σκληρά» ποτά σε σχέση με τέσσερα χρόνια νωρίτερα, σύμφωνα με την τελευταία πανελλήνια έρευνα για τη χρήση οινοπνευματωδών και άλλων ουσιών στον μαθητικό πληθυσμό, η οποία συνέκρινε τα αποτελέσματά του 2003 με αυτά του 1999, επιτρέποντάς μας να έχουμε μια εικόνα για τις διαχρονικές τάσεις στη χρήση ουσιών από εφήβους.

Έτσι, μπορεί το ποσοστό μαθητών που κάνει συχνή χρήση οινοπνευματωδών ποτών -από 40 έως και περισσότερες φορές τις τελευταίες 30 ημέρες- να είναι σχετικά χαμηλό το 2003 (4,2%), το ανησυχητικό όμως είναι ότι αυτό το ποσοστό είναι τριπλάσιο σε σχέση με το 1999 που ήταν μόλις 1,4%.

«Είναι άγνωστο τι συνέπειες μπορεί να έχει το να πίνει ένας έφηβος πέντε ποτά στην καθισιά του, σε μια εποχή που σχηματίζεται ο εγκέφαλός του», παρατηρεί ο καθηγητής ψυχιατρικής Γιάννης Λιάππας με τον οποίο συζητήσαμε για το θέμα.
Σύμφωνα με τα κυριότερα ευρήματα της έρευνας που υλοποίησε το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ)/ Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά (ΕΚΤΕΠΝ), σε 3.775 μαθητές δευτέρας και τρίτης λυκείου:

Προβληματίζει η αύξηση στην υπερβολική ανά περίσταση κατανάλωση ποτών, καθώς το 28,2% των εφήβων κατανάλωσε πέντε ή και περισσότερα ποτά στην «καθισιά» του για δύο φορές τις τελευταίες 30 μέρες, έναντι του 18,3% το 1999. Επίσης το 2003 περισσότεροι έφηβοι δηλωσαν ότι είχαν εμπειρίες μέθης (34,2% έναντι 30,6% το 1999), με τα αγόρια να σηματοδοτούν την αυξητική τάση.

Ενδεικτικό του εύρους της κατανάλωσης οινοπνευματωδών από εφήβους είναι το γεγονός ότι περισσότεροι από τους μισούς (53%) έχουν πιεί περισσότερες από 40 φορές σε όλη τους τη ζωή -έναντι 44% το 1999, ενώ ένας στους τέσσερις (25,1%) έχει καταναλώσει αυτήν την ποσότητα αλκοόλ τον τελευταίο χρόνο.

Τα αγόρια φαίνεται να επιδίδονται στο «πίνειν» και μάλιστα σε διπλάσιο ποσοστό από αυτό των κοριτσιών (35,2% έναντι 15,5%), ωστόσο διαχρονικά φαίνεται ότι ο ρυθμός αύξησης της κατανάλωσης ήταν μεγαλύτερος για τα κορίτσια.

Όλο πιο βαριά

Σαφής είναι η στροφή τους σε ποτά με υψηλή περιεκτικότητα οινοπνεύματος, αφού το μεγαλύτερο ποσοστό (44%) προτίμησε τέτοιο ποτό, έναντι του 30,1% το 1999, τα οποία παίρνουν τα πρωτεία από την μπύρα, που ήταν το ποτό προτίμησης το 1999 για το 35% έναντι του 31,3% το 2003. Η προτίμηση στα «βαριά» οινοπνευματώδη σχετίζεται από τους ερευνητές με την είσοδο στην αγορά έτοιμων παρασκευασμάτων, που συνδυάζουν οινοπνευματώδη με αναψυκτικό.

**Η πλειονότητα των εφήβων φαίνεται να αντιλαμβάνεται τους κινδύνους από τη συχνή χρήση οινοπνευματωδών ωστόσο σε μικρότερο βαθμό απ' ό,τι το 1999. Ανάμεσα στους λόγους για τους οποίους δεν θα έπρεπε να πίνει κανείς, αναφέρουν το 2003 ότι η κατανάλωση αλκοόλ: σχετίζεται με τα σοβαρά -αυτοκινητιστικά- ατυχήματα (92,9%), βλάπτει την οικογενειακή ζωή (88,1%), αλλά και την υγεία (85,7%). Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι σε σύγκριση με το 1999 απασχολεί περισσότερο τους εφήβους το υψηλό κόστος αγοράς οινοπνευματωδών, αλλά και οι επιπτώσεις του αλκοόλ στο πάχος-βάρος.

Όλο πιο νέοι

Πράγματι, το οινόπνευμα καταναλώνεται πάρα πολύ και όλο και από νεαρότερες ηλικιακές ομάδες, μας λέει ο καθηγητής και υπεύθυνος του θεραπευτικού προγράμματος «Αθηνά» Γιάννης Λιάππας. Ενώ πριν από 15 χρόνια η εξάρτηση από το αλκοόλ ως πρόβλημα ήταν σχεδόν ανύπαρκτο, σήμερα το 47% των εργασιών του θεραπευτικού προγράμματος «Αθηνά», απασχολούν αλκοολικοί και το 53% εξαρτημένοι χρήστες από άλλες ουσίες, με την τάση μεταξύ των δύο ομάδων θεραπευομένων να εξισώνεται. Άλλωστε τα αιτήματα για θεραπεία από το αλκοόλ είναι αρκετά περισσότερα από αυτά που καταφέρνει τελικά να καλύψει το πρόγραμμα, δείκτης και αυτό της έντασης του προβλήματος. Επίσης έχει μειωθεί η ηλικιακή ομάδα όσων ζητούν βοήθεια, κοντεύοντας να πέσει κάτω από τα 40 χρόνια, από τα 50 έτη που ήταν παλιότερα: «και μιλώντας για αλκοολικούς που απαιτείται μια "καριέρα", δηλαδή χρήση αλκοόλ για έξι με εφτά χρόνια, σημαίνει ότι η έναρξη έγινε στη δεκαετία των 20. Να φανταστείτε ότι υπάρχουν αλκοολικοί στα 22 τους χρόνια, που σημαίνει ότι ξεκίνησαν τη χρήση από την εφηβεία, στα 14-15 τους», παρατηρεί ο καθηγητής.

Όσο για το τι μπορεί να φταίει; «Κάτι που πιστεύω ότι φταίει είναι η διαφήμιση ενός τρόπου διασκέδασης, που δεν είναι και ο καλύτερος: αποτελεί πλέον "πρέπει" να πας σε κάποιο κέντρο ή κλαμπ μετά τη μιάμιση τη νύχτα, να πιεις πολλά σφηνάκια, που σημαίνει σκληρό ποτό 40% περιεκτικότητας σε αλκοόλ, σε αντιδιαστολή με παλαιότερους τρόπους διασκέδασης, που δεν ήταν το ποτό ο τρόπος διασκέδασης και έπιναν το κρασάκι τους ή καμιά μπύρα, που η περιεκτικότητά τους σε αλκοόλ είναι γύρω στο 4%. Το πρόβλημα δεν είναι άσχετο με τη νομοθεσία: η διαθεσιμότητα του οινοπνεύματος είναι μεγάλη, πολύ εύκολα το προμηθεύεται κανείς, ακόμη και από τα περίπτερα, χώρια του ότι είναι σχετικά φτηνό», επισημαίνει ο συνομιλητής μας.

Γʹ. Βιβλιογραφία

• Bernard Hillemand, Ο αλκοολισμός (L' alcoolisme), μτφρ. Ζέφη Κόλλια, Σειρά: Τι Ξέρω; (=Que Sais-Je?), εκδ. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα, 2007, ISBN 978-960-227-320-3, σελ. 151.