Φιλολογικά/Ιστορία/Σχολική ιστορία

Α.Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα (σελ. 42-54)

α) Επισημαίνω τη δομή και τα κύρια σημεία των κεφαλαίων β) Προσέχω τις παραγράφους που σχετίζονται μεταξύ τους

1. Το αγροτικό ζήτημα (Προσοχή! Σχετίζεται με το κεφάλαιο Β3)

Εξελίξεις στον αγροτικό τομέα στο σύγχρονο κόσμο

Υποχώρηση της κυριαρχίας του αγροτικού τομέα λόγω της Βιομηχανικής Επανάστασης
αγροτική μεταρρύθμιση
Η Ελλάδα κινείται με αργούς ρυθμούς στις νέες συνθήκες

1880-1910: Το ζήτημα των τσιφλικιών

Αποφυγή εντάσεων με τη διανομή των εθνικών γαιών
Διεύρυνση ελληνικού κράτους ζήτημα μεγάλης ιδιοκτησίας
Τσιφλίκια Θεσσαλίας: αναχρονιστικός θεσμός των κολίγων, κερδοσκοπία στο σιτάρι
1907: ψήφιση νόμων για απαλλοτριώσεις μεγάλων ιδιοκτησιών και διανομής τους σε ακτήμονες

Η αγροτική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα. 1910-1925: Το ζήτημα των τσιφλικιών

1913–Βαλκανικοί Πόλεμοι: περιπλοκή αγροτικού ζητήματος (μουσουλμάνοι ιδιοκτήτες)
1917 (Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος-Εθνικός Διχασμός).
απόφαση κυβέρνησης Βενιζέλου για αγροτική μετρρύθμιση
απαλλοτριώσεις μεγάλων ιδιοκτησιών μετά τον πόλεμο

Αποτελέσματα ( Προσοχή! Η Αγροτική Τράπεζα σχετίζεται με τα κεφ. Β5 και Γ8)

για αποκατάσταση των προσφύγων
αναδιανομή καλλιεργήσιμων εκτάσεων
ολοκλήρωση μεταρρύθμισης
νέα προβλήματα: δυσκολία εμπορευματοποίησης της παραγωγής / μικροκαλλιεργητές θύματα των εμπόρων
αντιμετώπιση των νέων προβλημάτων με την ίδρυση: Αγροτικής Τράπεζας, κρατικών οργανισμών, συνεταιρισμών

2. Τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος

Λόγοι για την καθυστέρηση της ανάπτυξης του εργατικού κινήματος

διαφορές εργατικού κινήματος Ελλάδος σε σχέση με άλλες χώρες
τέλη 19ου αιώνα: σοσιαλιστικές ομάδες και εργατικές ομαδοποιήσεις
Λόγοι καθυστέρησης: απουσία μεγάλων βιομηχανικών μονάδων / στα δημόσια έργα οι εργάτες είναι αλλοδαποί / επικράτηση Μεγάλης Ιδέας.

Λόγοι ανάπτυξης εργατικού κινήματος τον 20ό αιώνα (Προσοχή! Για το ΣΕΚΕ βλ. και σσ. 99-100 του σχολικού εγχειριδίου.)

ενσωμάτωση Θεσσαλονίκης (Βαλκανικοί Πόλεμοι): Φεντερασιόν
Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος: Ωρίμανση κινήματος: Γ.Σ.Ε.Ε, Σ.Ε.Κ.Ε.

3. Οι οικονομικές συνθήκες κατά την περίοδο 1910-1922

Ο Βενιζελισμός και η οικονομική του άποψη

1910-1922: Βενιζελισμός: νέα πολιτική αντίληψη με εκφραστή τον Ελ. Βενιζέλο
στον οικονομικό τομέα:
- το Κράτος μοχλός έκφρασης και ανάπτυξης του ελληνισμού
- επιδίωξη ενσωμάτωσης του εκτός συνόρων Ελληνισμού
- διεκδίκηση θέσης στο σύγχρονο κόσμο: θεσμικός εκσυγχρονισμός / ανάπτυξη παραγωγικών δυνάμεων του έθνους

Ο ρόλος της αστικής τάξης

συσπείρωση αστικής τάξης γύρω από το Βενιζέλο
ισχυρή ελληνική οικονομική παρουσία στην Ανατ. Μεσόγειο
αίτημα δημιουργίας ισχυρού εθνικού κέντρου

Κατάσταση εθνικής οικονομίας

εμφανής πρόοδος

πλεονασματικοί προϋπολογισμοί
αντιμετώπιση αγροτικής κρίσης

Οι συνέπειες των Βαλκανικών Πολέμων

σημαντικό κόστος, αλλά δεν κλόνισαν την εθνική οικονομία
μεγάλα κέρδη: η Ελλάδα υπολογίσιμη δύναμη
πρόβλημα: παρουσία ισχυρών μειονοτήτων

4. Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

Οι εξελίξεις την περίοδο 1914-1917

δύσκολες και περίπλοκες συνθήκες: περίοδος εθνικού διχασμού (σύγκρουση Βενιζέλου – παλατιού)

Η οικονομική πλευρά της εξόδου της Ελλάδας στον Α΄ Παγκ. Πόλεμο

1917: ενοποίηση χώρας υπό τον Βενιζέλο με την επέμβαση των Συμμάχων,
το κόστος συμμετοχής απαιτούσε εξωτερική αρωγή
ιδιόμορφος (θεωρητικός) δανεισμός από Αγγλία, Γαλλία, Η.Π.Α.

Το δημοσιονομικό αδιέξοδο 1918-1922

Νοέμβριος 1920 εκλογική ήττα Βενιζέλου / ανάληψη εξουσίας από φιλοβασιλικούς
επιδείνωση οικονομικών
Μάρτιος 1922→δημοσιονομικό αδιέξοδο → διχοτόμηση δραχμής

5. Η οικονομική ζωή κατά την περίοδο 1922-1936

Η άφιξη των προσφύγων

1922 - Μικρασιατική Καταστροφή
κεντρική παράμετρος άφιξη και αποκατάσταση προσφύγων:

Η παρέμβαση του κρατικού μηχανισμού

ανάγκη κάλυψης της χρόνιας ανεπάρκειας της ελληνικής διοίκησης για αποφυγή ολικής καταστροφής
ανασταλτικοί παράγοντες που σχετίζονται με την τεταμένη πολιτική κατάσταση
μέσα κάλυψης των αναγκών: αξιοποίηση μουσουλμανικών περιουσιών / εξωτερική βοήθεια
αξιολόγηση→ επαρκής η αντίδραση του κρατικού μηχανισμού

6. Η ελληνική οικονομία κατά την περίοδο του μεσοπολέμου (Προσοχή! Το κεφάλαιο περιέχει συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής)

Πλεονεκτήματα ελληνικής οικονομίας στο Μεσοπόλεμο

εθνική ομογενοποίηση (7% μειονότητες)
ολοκλήρωση αγροτικής μεταρρύθμισης
προώθηση αστικοποίησης
βελτίωση υποδομών
υιοθέτηση αναπτυξιακών πολιτικών
εξάλειψη κοσμοπολιτισμού
άφιξη προσφύγων

7. Οι μεγάλες επενδύσεις (Προσοχή! Και αυτό το κεφάλαιο εντάσσεται στις συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής)

Συνέπειες του μικρασιατικού πολέμου

Αθήνα: 1.000.000 κάτοικοι με την έλευση των προσφύγων
- ύδρευση → 1925, αμερικάνικη εταιρεία ΟΥΛΕΝ
- ηλεκτροδότηση →βρετανική εταιρεία ΠΑΟΥΕΡ
- τηλεφωνικό δίκτυο → γερμανικές εταιρείες
- οδικό δίκτυο
- διευθέτηση χειμάρρων
εγγειοβελτιωτικά έργα στην υπόλοιπη χώρα

8. Η Τράπεζα της Ελλάδος (Προσοχή! Σχετίζεται με τα κεφάλαια Γ1 (Αγροτική Τράπεζα) και Β5)

Αφορμή: 1927: αίτημα Ελλάδας στην Κοινωνία των Εθνών για παροχή δανείου

Αρμοδιότητες:

διαχείριση χρεών
έκδοση χαρτονομίσματος
εφαρμογή κυβερνητικής οικονομικής πολιτικής

Συνθήκες δημιουργίας:

αντιδράσεις Εθνικής Τράπεζας
πιέσεις ξένων συμβούλων
Μάιος 1927: ίδρυση Τραπέζης Ελλάδος
1928: λειτουργία Τραπέζης Ελλάδος

Έργο: σταθερή ισοτιμία δραχμής – ξένων νομισμάτων

Αποτελέσματα στην οικονομία:

περίοδος ευφορίας των δημοσίων οικονομικών
βελτίωση πιστοληπτικής ικανότητας του κράτους
ενίσχυση εισροής συναλλάγματος και επενδύσεων
ισχυρή δυναμική, πρωτοβουλίες κυβέρνησης Βενιζέλου (1928-32)

9. Η κρίση του 1932

Η κρίση: 1929, Νέα Υόρκη → ξέσπασμα κρίσης, 1932: εκδήλωση κρίσης στην Ελλάδα

Συνέπειες στην ελληνική οικονομία:

νόμισμα: εξάντληση αποθεμάτων χρυσού και συναλλάγματος
Άνοιξη 1932: → αναστολή μετατρεψιμότητας δραχμής → αναστολή εξυπηρέτησης εξωτερικών δανείων
εγγειοβελτιωτικά έργα στην υπόλοιπη χώρα
πολιτική: ισχυρός κρατικός παρεμβατισμός προστατευτισμός
εξωτερικό εμπόριο: μέθοδος διακανονισμού "κλήριγκ":

Πολιτικές συνέπειες:

δημιουργία ισχυρών συγκεντρωτικών κρατών
4.8.1936: επιβολή δικτατορίας Ιωάννη Μεταξά με την ανοχή του Παλατιού.

Συγκρατώ στη μνήμη μου τις κυριότερες χρονολογίες και συσχετίζω τα γεγονότα

Προσοχή! Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δώσεις σε διαφορετικά γεγονότα που συμβαίνουν κατά την ίδια χρονολογία ή χρονική περίοδο. Θα μπορέσεις με αυτό τον τρόπο να αντιμετωπίσεις πιθανές συνδυαστικές ερωτήσεις που αναφέρονται σε μία χρονική περίοδο αλλά απαιτούν σύνθεση στοιχείων από διαφορετικά κεφάλαια πχ. το 1917 είχαμε εξελίξεις και στον αγροτικό και στον πολιτικό τομέα.

Τέλη του 19ου αιώνα: σοσιαλιστικές ομάδες και εργατικές ομαδοποιήσεις στην Ελλάδα
1896: οι πρώτες καθαρά εργατικές εξεγέρσεις στο Λαύριο
1907: ψήφιση νόμων για απαλλοτριώσεις των μεγάλων ιδιοκτησιών
1910-1922: εμφάνιση της πολιτικής αντίληψης του βενιζελισμού
1910: - συγκρούσεις στο χωριό Κιλελέρ - εμφανής πρόοδος της ελληνικής οικονομίας
1913: τέλος των Βαλκανικών Πολέμων
Καλοκαίρι 1914: ξέσπασε ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος
1915-1917: περίοδος εθνικού Διχασμού (σύγκρουση παλατιού και Βενιζέλου)
1915: άσκοπη και δαπανηρή επιστράτευση
1916: δημιουργία κυβέρνησης Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη - διάσπαση της χώρας σε δυο ουσιαστικά κράτη
1917: - απόφαση της κυβέρνησης Βενιζέλου για την ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης - ενοποίηση της Ελλάδας υπό το Βενιζέλο μετά τον εθνικό διχασμό με τη βοήθεια των Αγγλογάλλων - η Ελλάδα πήρε μέρος στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο
Νοέμβριος 1920: ο Βενιζέλος έχασε τις εκλογές στην Ελλάδα
Μάρτιος 1922: αδιέξοδο στα οικονομικά της Ελλάδας - διχοτόμηση της δραχμής.
Αύγουστος 1922: Μικρασιατική καταστροφή
1923-1924: πολλαπλασιασμός θανάτων από φυματίωση και ελονοσία
1925: η αμερικανική εταιρεία ΟΥΛΕΝ ανέλαβε την κατασκευή του φράγματος και της τεχνητής λίμνης του Μαραθώνα
1926: επανάληψη της διχοτόμησης της δραχμής
1927: αίτημα της Ελλάδας για παροχή δανείου στην Κοινωνία των Εθνών
Μάιος του 1927: ιδρύθηκε η κεντρική Τράπεζα της Ελλάδος
1928: άρχισε να λειτουργεί η Τράπεζα της Ελλάδος
1928-1932: τελευταία κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου
1929: εκδήλωση οικονομικής κρίσης στις Η.Π.Α.
δεκαετία 1930: κυριαρχία δικτατορικών ή φασιστικών καθεστώτων σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη
1932: εκδήλωση της οικονομικής κρίσης και στην Ελλάδα - αναστολή μετατρεψιμότητας της δραχμής, αναστολή εξυπηρέτησης των εξωτερικών δανείων
4/8/1936: Δικτατορία του Ι. Μεταξά

Ερωτήσεις

Η κυβερνητική πολιτική στο θέμα της μεγάλης έγγειας ιδιοκτησίας κατά τον 20ο αιώνα: οι λόγοι που οδήγησαν στη συγκεκριμένη πολιτική, οι πολιτικές αποφάσεις που πάρθηκαν από τις ελληνικές κυβερνήσεις και τα αποτελέσματά τους.
Να αναλύσετε τους λόγους για τους οποίους το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα παρουσιάζει διαφορές σε σχέση με τα αντίστοιχα κινήματα άλλων ευρωπαϊκών ή βαλκανικών χωρών.
Ποιες οι συνέπειες των Βαλκανικών Πολέμων για την ελληνική οικονομία;
Το δημοσιονομικό αδιέξοδο της περιόδου 1918-1922: ποιοι λόγοι συνέβαλαν στη δημιουργία του και με ποιους τρόπους αντιμετωπίστηκε;
Τι γνωρίζετε για την άφιξη των προσφύγων της Μικρασίας και τους τρόπους που προσπάθησε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα αυτό το ελληνικό κράτος;
Ποιοι λόγοι επέτρεψαν τη βελτίωση της ελληνικής οικονομίας κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου;
Οι επενδύσεις στις υποδομές της χώρας κατά την περίοδο του μεσοπολέμου.
Η Τράπεζα της Ελλάδος: α) ποιοι λόγοι επέβαλαν την ίδρυσή της, β) ποιες οι αρμοδιότητές της και γ) ποια τα αποτελέσματα από τη λειτουργία της για την ελληνική οικονομία;
Ποιες οι συνέπειες της οικονομικής κρίσης του 1932 για την Ελλάδα;
Να αποδώσετε με συντομία το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: Α. αγροτική μεταρρύθμιση Β. κλήριγκ Γ. Βενιζελισμός Δ. Φεντερασιόν

Στις παρακάτω απόψεις βάλτε σε κύκλο το Σ, αν είναι σωστές, ή το Λ, αν είναι λανθασμένες, και αιτιολογήστε τις προτάσεις που θα χαρακτηρίσετε ως λανθασμένες.

Η βιομηχανική επανάσταση οδήγησε κατά τον 18ο αιώνα στη μεταβολή του ρόλου που έπαιζε ως τότε η γεωργία στην παγκόσμια οικονομία. Σ Λ
Η Φεντερασιόν ήταν η σημαντικότερη εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης. Σ Λ
Η άποψη του Ελ. Βενιζέλου ήταν ότι στην οικονομία η ιδιωτική πρωτοβουλία έπρεπε να αποτελέσει το μοχλό ανάπτυξης του ελληνικού κράτους. Σ Λ
Η διχοτόμηση της δραχμής αποτελούσε ουσιαστικά ένα μέτρο υποχρεωτικού δανεισμού του κράτους. Σ Λ
Η τεταμένη πολιτική κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα την περίοδο 1922-1936 αποτέλεσε ανασταλτικό παράγοντα για την ταχεία διευθέτηση του προσφυγικού προβλήματος. Σ Λ
Μετά τη μικρασιατική καταστροφή το ελληνικό κράτος απέκτησε απόλυτη εθνική ομοιογένεια. Σ Λ
Αμερικάνικες και βρετανικές εταιρείες ανέλαβαν τους τομείς της ύδρευσης, της ηλεκτροδότησης και των τηλεπικοινωνιών της πρωτεύουσας του ελληνικού κράτους. Σ Λ
Η ίδρυση της Τράπεζας της Ελλάδος έγινε με τη βοήθεια και την υποστήριξη της Εθνικής Τράπεζας και ξένων συμβούλων. Σ Λ
Η πενταετία 1928-1932 αποτέλεσε μια δύσκολη περίοδο για τα οικονομικά της χώρας, γιατί επηρεάστηκε από την παγκόσμια οικονομική κρίση που ξέσπασε το 1929. Σ Λ

Να γράψετε στο κενό αριστερά το γράμμα του δεδομένου της Β΄ στήλης που αντιστοιχεί στο δεδομένο της Α΄ στήλης. (Κάποια στοιχεία της Β΄ στήλης δεν ανήκουν πουθενά).

A: 1928, 1926, 1917, 1929, 1932

B: α. ιδρύθηκε η κεντρική Τράπεζα της Ελλάδος β. επανάληψη της διχοτόμησης της δραχμής γ. εκδήλωση οικονομικής κρίσης στις Η.Π.Α. δ. άρχισε να λειτουργεί η Τράπεζα της Ελλάδος ε. ο Βενιζέλος έχασε τις εκλογές στην Ελλάδα στ. απόφαση της κυβέρνησης Βενιζέλου για την ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης ζ. εκδήλωση της οικονομικής κρίσης και στην Ελλάδα η. ξέσπασε ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος

Επεξεργασία Πηγών (Βολονάκης)

Μαθαίνω να αναλύω τους πίνακες και τις πηγές και να αξιοποιώ τα στοιχεία τους

Η έρευνα των πηγών, σύμφωνα με το αναλυτικό πρόγραμμα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, προσφέρεται, ανάλογα με το είδος τους, για την βαθύτερη κατανόηση εκ μέρους των μαθητών των ιστορικών ζητημάτων και της πολυπλοκότητάς τους, την υιοθέτηση κριτικής στάσης απέναντι σε πρόσωπα και πράγματα, την πιο ζωντανή προσέγγιση μιας ιστορικής εποχής και τη σε βάθος έρευνα και ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων. Ειδικότερα, η ενασχόληση με τις πηγές μπορεί να ακολουθεί την εξής πορεία:

Παρουσίαση σύντομων αποσπασμάτων από πρωτογενείς ή δευτερογενείς γραπτές πηγές, που αναφέρονται σε θέμα της διδασκόμενης ενότητας.
Διευκρίνιση βασικών ιστορικών όρων.
Σύνθεση των κυριοτέρων πληροφοριών τις οποίες περιέχουν τα κείμενα και ανάλυση της επιχειρηματολογίας των συντακτών τους.

Κατά τη βαθμολόγηση απαντήσεων σε ερωτήσεις που απαιτούν επεξεργασία ιστορικού υλικού (παραθεμάτων, εικόνων, διαγραμμάτων, χαρτών κτλ.) αξιολογείται, ανάλογα με τη συγκεκριμένη κατά περίπτωση διατύπωση της ερώτησης, η ικανότητα του μαθητή:

Να περιορίζει αυστηρά την απάντησή του σε όσα ζητεί η ερώτηση και να μην επεκτείνεται σε γενικόλογο συνολικό σχολιασμό ή παρουσίαση του περιεχομένου της "πηγής".
Να αντιλαμβάνεται την ακριβή σημασία των ιστορικών όρων που περιέχει η "πηγή".
Να εντοπίζει τη ζητούμενη πληροφορία και να τη συγκρίνει με την αντίστοιχη πληροφορία του σχολικού βιβλίου ή άλλης "πηγής" που του δίνεται προς εξέταση.
Να εντοπίζει τις ομοιότητες και τις διαφορές αφενός ανάμεσα στο περιεχόμενο και αφετέρου ανάμεσα στην οπτική δύο ή περισσοτέρων "πηγών".
Να αναγνωρίζει το είδος της "πηγής" και να εντάσσει την πληροφορία της "πηγής" στα γενικότερα ιστορικά της συμφραζόμενα.
Να συνοψίζει επιγραμματικά τις πληροφορίες που του ζητούνται.
Να συμπληρώνει, να υποστηρίζει ή να αντικρούει την επιχειρηματολογία της "πηγής" με βάση τις ιστορικές του γνώσεις.
Να συνθέτει το περιεχόμενο δύο ή περισσοτέρων "πηγών".

Με βάση τις παραπάνω απαιτήσεις των εξετάσεων ο μαθητής θα πρέπει να ακολουθήσει τα εξής βήματα στην επεξεργασία του παραθέματος:

προσεκτική ανάγνωση της ερώτησης για να εντοπιστούν με ακρίβεια τα ζητούμενά της
εξονυχιστική μελέτη της πηγής για να επισημανθούν τα στοιχεία της που θα χρησιμοποιηθούν στη σύνθεση της απάντησης. Τα στοιχεία αυτά μπορεί να επιβεβαιώνουν την αφήγηση του βιβλίου, να τη συμπληρώνουν ή (σπανιότερα) και να είναι αντίθετα με αυτήν.
επισήμανση του αποσπάσματος (ή των αποσπασμάτων) από το σχολικό βιβλίο που θα χρησιμοποιηθεί στην απάντηση και
συνδυασμός του αποσπάσματος του σχολικού βιβλίου με τα στοιχεία της πηγής για τη σύνθεση μιας ολοκληρωμένης απάντησης.

Πηγές με απάντηση

Μαθαίνω να αναλύω τους πίνακες και τις πηγές και να αξιοποιώ τα στοιχεία τους

1. Να παρουσιάσετε τις συνέπειες που είχε η κρίση του 1929 για την ελληνική οικονομία βασιζόμενοι στην ιστορική αφήγηση και στις πληροφορίες που θα αποκομίσετε από το παράθεμα που ακολουθεί.

Οι συνέπειες των μέτρων του κρατικού παρεμβατισμού κατά το 1932

Τα μέτρα του 1932 αποτέλεσαν το ορόσημο για τη νέα ανάπτυξη της εγχώριας παραγωγής, η οποία συνεχίστηκε ως τις παραμονές του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Άμεση συνέπεια ήταν ότι η δραχμή υποτιμήθηκε κατά 60% σε σχέση με τα ξένα νομίσματα, ενώ παράλληλα οι τιμές των εγχώριων προϊόντων δεν ανέβηκαν παρά μόνο 13,4%. Αυτό είχε σαν συνέπεια ότι τα προϊόντα του εξωτερικού ακρίβυναν τουλάχιστον τέσσερις φορές περισσότερο από τα εγχώρια…Οι προϋποθέσεις αυτές οδηγούσαν εξ αντικειμένου στην ενθάρρυνση της εγχώριας παραγωγής… Σύμφωνα με τις στατιστικές της ΚΤΕ, κατά την περίοδο 1928-1938 η Ελλάδα σημείωσε την υψηλότερη αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής στον κόσμο 165% μετά την ΕΣΣΔ (877%) και την Ιαπωνία (73%). (Κ. Βεργόπουλος, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τομ. ΙΕ', σελ. 330)

Εντοπίζω τα ζητούμενα της ερώτησης: οι συνέπειες (αρνητικές και θετικές) της κρίσης του 1929 στην ελληνική οικονομία
Επισημαίνω στην πηγή τα στοιχεία που θα χρησιμοποιήσω στην απάντησή μου: Τα μέτρα του 1932 αποτέλεσαν το ορόσημο για τη νέα ανάπτυξη της εγχώριας παραγωγής, η οποία συνεχίστηκε ως τις παραμονές του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Άμεση συνέπεια ήταν ότι η δραχμή υποτιμήθηκε κατά 60% σε σχέση με τα ξένα νομίσματα, ενώ παράλληλα οι τιμές των εγχώριων προϊόντων δεν ανέβηκαν παρά μόνο 13,4%. Αυτό είχε σαν συνέπεια ότι τα προϊόντα του εξωτερικού ακρίβυναν τουλάχιστον τέσσερις φορές περισσότερο από τα εγχώρια…Οι προϋποθέσεις αυτές οδηγούσαν εξ αντικειμένου στην ενθάρρυνση της εγχώριας παραγωγής… Σύμφωνα με τις στατιστικές της ΚΤΕ, κατά την περίοδο 1928-1938 η Ελλάδα σημείωσε την υψηλότερη αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής στον κόσμο 165%ι μετά την ΕΣΣΔ (877%) και την Ιαπωνία (73%).
Εντοπίζω το απόσπασμα της ιστορικής αφήγησης από το βιβλίο: σελ. 53-54: "Η παγκόσμια … στοιχεία".
Συνθέτω την απάντησή μου: (με τα κανονικά γράμματα είναι οι πληροφορίες του βιβλίου ενώ με τα πλάγια τα στοιχεία που αποκόμισα από το παράθεμα)

Απάντηση: Η παγκόσμια οικονομική κρίση, που ξεκίνησε από τη Νέα Υόρκη το 1929 και εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο, έφτασε στην Ελλάδα σε μία εποχή "ευημερίας". Η "ευημερία" σήμαινε ότι η εμπιστοσύνη των Ελλήνων σε ένα καλύτερο οικονομικά μέλλον είχε αποκατασταθεί, οι σκοτεινές εποχές της δεκαετίας του 1920 έδειχναν να απομακρύνονται, οι πληγές έκλειναν, η φτώχεια περιοριζόταν και το ελληνικό κράτος έδειχνε να σχεδιάζει το μέλλον με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και αισιοδοξία.

Οι προσπάθειες της ελληνικής κυβέρνησης να αποτρέψει την κρίση εξάντλησαν τα αποθέματα της χώρας σε χρυσό και συνάλλαγμα. Την άνοιξη του 1932 όμως, η κυβέρνηση δεν μπόρεσε να αποφύγει την αναστολή της μετατρεψιμότητας του εθνικού νομίσματος, καθώς και την αναστολή εξυπηρέτησης των εξωτερικών δανείων. Έτσι εγκαινιάστηκε μια περίοδος ισχυρού κρατικού παρεμβατισμού στα οικονομικά ζητήματα, ιδιαίτερα στις εξωτερικές συναλλαγές, και μια πολιτική προστατευτισμού, με σκοπό την αυτάρκεια της χώρας. Η Ελλάδα μπήκε με τη σειρά της στο χώρο της κλειστής οικονομίας, όπου οι συναλλαγές καθορίζονταν περισσότερο από γραφειοκρατικές διαδικασίες παρά από ελεύθερες οικονομικές συμφωνίες.

Στο εξωτερικό εμπόριο κυριάρχησε προοδευτικά η μέθοδος του διακανονισμού "κλήριγκ". Οι διεθνείς συναλλαγές δεν γίνονταν δηλαδή με βάση το μετατρέψιμο συνάλλαγμα αλλά με βάση διακρατικές συμφωνίες που κοστολογούσαν τα προς ανταλλαγή προϊόντα και φρόντιζαν να ισοσκελίσουν την αξία των εισαγωγών με την αντίστοιχη των εξαγωγών, στα πλαίσια ειδικών λογαριασμών. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου οι συναλλαγές με το εξωτερικό ήταν έντονα ελλειμματικές, η διαδικασία αυτή, πέρα από τα αρνητικά, είχε και θετικά στοιχεία.

Αυτές οι θετικές συνέπειες καταγράφονται με σαφήνεια στο παράθεμα που συμπληρώνει την ιστορική αφήγηση. Το τελικό αποτέλεσμα τους ήταν η ανάπτυξη της εγχώριας παραγωγής που ξεκίνησε με την κατά 60% υποτίμηση της δραχμής, τη στιγμή που η άνοδος της τιμής των εγχώριων προϊόντων ανερχόταν μόλις στο 13,4% . Οι εισαγωγές επομένως μειώθηκαν, αφού η αξία των ξένων προϊόντων τετραπλασιάστηκε. Αυτό οδήγησε στην ενίσχυση της εγχώριας γεωργικής και βιομηχανικής παραγωγής για να έχει τη δυνατότητα η χώρα να καλύψει τις ανάγκες της που δεν μπορούσε να καλύψει με εισαγωγές. Έτσι εξηγείται η υψηλή σε ποσοστό αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής που τοποθέτησε την Ελλάδα στην τρίτη θέση παγκοσμίως. Ο κρατικός, λοιπόν, παρεμβατισμός ενίσχυσε την ανάπτυξη, μια ανάπτυξη που στηρίχθηκε στις εγχώριες παραγωγικές δυνάμεις.

2. Να αναλύσετε τους ανασταλτικούς παράγοντες που επηρέασαν την ανάπτυξη του ελληνικού εργατικού κινήματος κατά τον 19ο αιώνα και να παρουσιάσετε τις συνέπειες που είχαν στις συνθήκες εργασίας των εργατών, βασιζόμενοι στις ιστορικές σας γνώσεις και στο κείμενο που ακολουθεί.

Οι συνθήκες εργασίας των εργατών στην Ελλάδα

Ελάχιστα καινούρια εργοστάσια υπάρχουν, θα μιλήσουμε γι' αυτά παρακάτω. Δίπλα σε αυτά τα σύγχρονα εργοστάσια συναντάμε ακόμα κλώστριες, υφαντουργούς και τεχνίτες με λίγα εργαλεία των οποίων η εργασία είναι περίπου αποκλειστικά χειρωνακτική. Εργάζονται για ατελείωτες ώρες μέσα σε θλιβερά σκοτεινά κτίρια, όπου δεν βρίσκουν ούτε έστω θέση για να κάτσουν, ή χώρους υγιεινής. Το βράδυ φεύγουν από την εργασία τους με τα χέρια βρώμικα για να ξαναέρθουν το επόμενο πρωί, στην ίδια ακριβώς κατάσταση, να ξαναρχίσουν τη δουλειά τους.

Η σκοτεινή και νοσηρή ατμόσφαιρα μέσα στην οποία μοχθούν για ώρες, δεν ανταμείβεται με κανενός είδους άνεση στην οικογενειακή τους ζωή. Η αξιολύπητη και αρρωστημένη όψη πολλών εργατών αποδεικνύει τον υπερβολικά σκληρό μόχθο που επιβάλλεται σ' αυτούς. Ο λαμπρός ήλιος της Ελλάδας σπάνια διεισδύει σ' αυτά τα ανθυγιεινά εργοστάσια, ιδιαίτερα σε αυτά των Τρικάλων και της Καλαμάτας, όπου ο αέρας δεν βρίσκει έστω και μία διέξοδο για να ανανεώσει τη χαλασμένη ατμόσφαιρα των χώρων όπου παρασκευάζονται τρόφιμα, όπως ψωμί, ζυμαρικά, ελαιόλαδο ή σταφίδες, ταυτόχρονα με άλλα είδη.

Η εργάσιμη ημέρα στην Ελλάδα είναι μεγάλη, μακρύτερη από οπουδήποτε αλλού. Κανείς εργάτης δεν φαντάζεται τα καλά και ευεργετικά που θα έφερνε η ημέρα των οκτώ εργάσιμων ωρών. Δεν γνωρίζουν παρά την εργάσιμη των δέκα, το λιγότερο, ενώ συνήθως η εργασία τους διαρκεί 12 ή 14 ώρες, χωρίς κανενός είδους επίδομα ή επιπλέον αμοιβή. Οι απεργίες ήταν πρακτικά άγνωστες μέχρι το 1909. Οι μόνες αξιομνημόνευτες απεργιακές κινητοποιήσεις που έλαβαν χώρα από τότε ήταν τρεις και αφορούσαν την πρωτεύουσα. Αλλά το κοινό έδωσε ελάχιστη προσοχή σ' αυτές τις φασαρίες και οι απεργοί έκριναν ότι οι προσπάθειες τους τους κόστιζαν ακριβά. Δεν ξαναδοκίμασαν από τότε.

Τα σωματεία έκαναν αρκετές προόδους εδώ και μερικά χρόνια και σχεδόν όλες οι βιομηχανίες έχουν τις ενώσεις και τις αδελφότητές τους… Οι γυναίκες δεν γίνονται δεκτές ως μέλη των σωματείων.

Δεν υπάρχει νόμος στην Ελλάδα που να υποχρεώνει τους εργοδότες να αποζημιώσουν τους εργάτες που έπεσαν θύματα ατυχήματος και οι ίδιοι οι εργάτες είναι πολύ φτωχοί ώστε να ασφαλιστούν για τους κινδύνους…

Η κυβέρνηση οφείλει να εκδώσει έναν ειδικό νόμο για την παιδική εργασία. Σε πολλά εργοστάσια, ιδιαίτερα στη Θεσσαλία, την Αρκαδία και τη Μεσσηνία, ξαφνιάστηκα από τη μικρή ηλικία των παιδιών που τα ανάγκαζαν να εργαστούν, αγόρια 8 έως 10 χρόνων και κορίτσια 6 ή 7 χρόνων. Οι αμοιβές τους, αν και είναι ελάχιστες είναι καλοδεχούμενες από τις οικογένειες τους, γιατί συμπληρώνουν το πενιχρό οικογενειακό εισόδημα. Δεν είναι όμως αξιοθρήνητο να σκέφτεται κανείς ότι τόσο μικρά παιδιά εργάζονται έγκλειστα για 10 ή 12 ώρες σε τέτοια ατμόσφαιρα και με τέτοιους όρους εργασίας; (Percy martin, La Grece nouvelle, Paris, 1913, σ. 176-177)

Από το σχολικό βιβλίο χρησιμοποιούμε τη σ. 48: "Ακολούθησαν . . . ποτάμι." και συνθέτουμε την απάντησή μας:

Οι διαφορές του αγροτικού προβλήματος στην Ελλάδα, σε σχέση με γειτονικές ή άλλες ευρωπαϊκές χώρες, οφείλονται στις ιστορικές ιδιομορφίες της ελληνικής ανάπτυξης. Το ίδιο ισχύει και για το εργατικό κίνημα. Στο τέλος του 19ου αιώνα, συναντάμε στην Ελλάδα σοσιαλιστικές ομάδες και εργατικές ομαδοποιήσεις. Όμως, η πολιτική και κοινωνική τους επιρροή ήταν σαφώς μικρότερη από εκείνη που άσκησαν αντίστοιχα κινήματα σε βιομηχανικές χώρες της δύσης αλλά και σε βαλκανικές (π. χ. Βουλγαρία). Η απουσία μεγάλων σύγχρονων βιομηχανικών μονάδων επέδρασε σ' αυτήν την καθυστέρηση από κοινού με άλλους παράγοντες. Στα μεγάλα δημόσια έργα της περιόδου σημαντικό ποσοστό του εργατικού δυναμικού προερχόταν από το εξωτερικό (στη διάνοιξη της διώρυγας της Κορίνθου εργάστηκαν πολλοί Ιταλοί) ή ήταν πρόσκαιρης, βραχύχρονης απασχόλησης. Πιο σταθερό εργατικό δυναμικό δούλευε στις μεταλλευτικές επιχειρήσεις, όπου και εκδηλώθηκαν οι πρώτες καθαρά εργατικές εξεγέρσεις (Λαύριο, 1896). Στον ιδεολογικό τομέα η επικράτηση της Μεγάλης Ιδέας εμπόδιζε την ανάπτυξη και διάδοση ιδεολογιών με κοινωνικό και ταξικό περιεχόμενο.

Οι παράγοντες που επισημάνθηκαν επηρέασαν άμεσα και την κατάσταση των ελλήνων εργατών. Την κατάσταση αυτή αποκαλύπτει ο Percy Martin στο παράθεμα που συμπληρώνει την ιστορική αφήγηση, καταγράφοντας τη ζοφερή πραγματικότητα σε ό,τι αφορά τα στοιχειώδη εργασιακά και ατομικά δικαιώματα των ελλήνων εργατών. Η έλλειψη σύγχρονων εργοστασίων και κατά συνέπεια και η έλλειψη αναγκαίου σύγχρονου εξοπλισμού υποχρέωνε τους εργάτες να εργάζονται, αποκλειστικά σχεδόν, χειρωνακτικά σε χώρους που δεν πληρούσαν ούτε στο ελάχιστο τους στοιχειώδεις κανόνες υγιεινής, όπως π.χ. τον αερισμό τους, κι αυτό είχε επιπτώσεις στην υγεία των εργαζομένων. Ο χρόνος της εργασίας ήταν συνήθως 12 ή και 14 ώρες ημερησίως, χωρίς καμιά παροχή υπερωριακής αμοιβής. Οι απεργίες για τη διεκδίκηση δικαιωμάτων ήταν σχεδόν άγνωστες μέχρι το 1909. Ωστόσο, σημειώνεται ότι είχαν ιδρυθεί εργατικές ενώσεις με μέλη όμως μόνο άνδρες, γεγονός που φανερώνει τις διακρίσεις σε βάρος των γυναικών. Η ασφάλιση των εργατών ήταν ανύπαρκτη, όπως επίσης και το νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία τους από ατυχήματα με αποτέλεσμα να μην προβλέπονται αποζημιώσεις σε περιπτώσεις εργατικών ατυχημάτων. Τέλος, η έλλειψη νομοθετικής προστασίας επέτρεπε να εργάζονται παιδιά από την ηλικία 6 έως 10 ετών για πολλές ώρες ημερησίως σε ανθυγιεινό περιβάλλον με ελάχιστη αμοιβή.

Η κατάσταση αυτή κράτησε ως τη δεκαετία του 1920, όταν οι διεθνείς αλλά και οι εσωτερικές συνθήκες οδήγησαν το εργατικό κίνημα σε ταχύτερη ωρίμανση. Με τη δημιουργία της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδας και του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδος έγινε δυναμικότερη η διεκδίκηση των αιτημάτων των εργατών και η βελτίωση των συνθηκών εργασίας τους.

Πηγές χωρίς απάντηση

1. Λαμβάνοντας υπόψη το κείμενο του βιβλίου σας και το περιεχόμενο του παραθέματος που ακολουθεί να επισημάνετε και να αναλύσετε τους παράγοντες που επηρέασαν θετικά ή αρνητικά την εξέλιξη του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα.

Φεντερασιόν

Φεντερασιόν ετιτλοφορήθη η σοσιαλιστική οργάνωσις Θεσσαλονίκης. Ωνομάσθη υπό των υδρυτών αυτής ούτω, διότι εφρόνουν ότι εν Τουρκία όπου υπήρχον πολλαί εθνότητες, δεν ηδύνατο άλλως πως να οργανωθώσιν οι σοσιαλισταί.

Σχεδόν εις κάθε πόλιν της Τουρκίας υπήρχον αρκετά στοιχεία από κάθε εθνικότητα και οι σοσιαλισταί έδει να σχηματίσουν τμήματα εξ' εκάστης, συνδεόμενα μεταξύ των αφ' ένος μεν δια της συνδέσεώς των εις μιαν τοπικήν Ομοσπονδίαν, αφ' ετέρου δε δια της συνενώσεως των κατά τόπους ομοσπονδιών εις μίαν οθωμανικήν. Τούτο άλλως τε επέβαλλον λόγοι τεχνικοί· πως ηδύνατο να γίνη η σύνδεσις Αρμενίων σοσιαλιστών (Αρμενίας, Πόντου και Κων/λεως), Τούρκων σοσιαλιστών (που ενεφανίσθησαν αργότερον), Βουλγάρων, Σέρβων, Ελλήνων, Ισραηλιτών και άλλων, αφού δεν υπήρχε καν μία κοινή γλώσσα ως μέσον επικοινωνίας και αλληλεπιδράσεως;

… Το σπουδαιότερον έργον της Φεντερασιόν ήτο η μεταξύ των Ισραηλιτών διδασκαλία, η παρακολούθησις των σωματείων, η οργάνωσις διαλέξεων, συζητήσεων κλπ. Υπήρχε όμως έλλειψις φιλολογίας, βιβλίων και εφημερίδων. Οι εργάται δεν ήξευραν άλλην γλώσσαν πλην της ισπανοεβραϊκής. Έπρεπε να εκδοθή εν φύλλον … Η εφημερίς αυτή εβαπτίσθη Εφημερίς των Εργατών και εξεδόθη κατ' αρχάς μεν εις 4 γλώσσας, τουρκικήν, ελληνικήν, βουλγαρικήν και ισπανοεβραϊκήν (τέσσαρα φύλλα μόνον), ακολούθως δε εις δύο μόνον, βουλγαρικήν και ισπανοεβραϊκην (πέντε άλλα φύλλα). Αι 100 λίρες είχον εξατμισθή εις έξοδα μεταφράσεως κυρίως, και η Εφημερίς των Εργατών εξέπνευσε μαζί των. Αλλ' η ιδέα της εκδόσεως εφημερίδος δεν εναυάγησεν. Απεναντίας αργότερον εκαρποφόρησε. Παραλλήλως προς την διδασκαλία του σοσιαλισμού, η Φεντερασιόν εφρόντιζε και δια τα εργατικά σωματεία …

Η Νεοτουρκική κυβέρνησις παρηκολούθει υπόπτως την αναπτυσσομένην ζύμωσιν. Απεργίαι των σιδηροδρομικών όλων των ευρωπαϊκών δικτύων ετάραξε τα νεύρα του κομιτάτου. Ο τότε υπουργός των Εσωτερικών Φερίτ πασάς συνέταξε και υπέβαλε εις την οθωμανικήν Βουλήν νομοσχέδιον δια του οποίου απηγορεύετο το δικαίωμα της απεργίας εις τους οπωσδήποτε εργαζομένους εις υπηρεσίας "δημοσίας ανάγκης" ως οι σιδηροδρομικοί, τροχιοδρομικοί κλπ. Εξ'αφορμής του νομοσχεδίου τούτου εξαπελύθη εκ Θεσσαλονίκης κύμα αγανακτήσεως και διαμαρτυρίας, το οποίον, διατρέξαν την Μακεδονίαν και Θράκην, μετεδόθη εις όλην την Μικράν Ασίαν. Το πρώτον συλλαλητήριον ωργανώθη εν Θεσσαλονίκη, ουχί άνευ εμποδίων και προστριβών με τας αρχάς, αι οποίαι δεν ηννόουν να το επιτρέψουν …

Την ημέραν εκείνην όλος ο στρατός Θεσσαλονίκης ήτο εν επιφυλακή, το δε ιππικόν είχε περιζώσει την πλατείαν. Μ' όλα ταύτα το συλλαλητήριον εσημείωσεν εξαρετικην επιτυχίαν. Μια ανθρωποπλημμύρα κατέκλυσε τας οδούς και εγέμισε γρήγορα όχι μόνον την πλατείαν, αλλά και όλας τας παρόδους. Το ιππικόν ηναγκάσθη να ευρύνη διαρκώς περισσότερον την περιζωσθείσαν περιοχήν δια να περιλάβη όλον εκείνον τον ανθρώπινον όγκον. Εις έναν εξώστην των δύο μεγάλων κτιρίων έναντι του Τελωνείου εστήθησαν αι σημαίαι των σωματείων. (Γ. Κορδάτου, Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας, σσ. 241-244)

2. Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και το περιεχόμενο της πηγής που ακολουθεί να ορίσετε την πολιτική που ονομάστηκε "Βενιζελισμός" και να αναλύσετε τους λόγους για τους οποίους στηρίχθηκε από την ελληνική αστική τάξη.

Βενιζελισμός: Αστικός Εθνικισμός - Αστικός Εκσυγχρονισμός

Πέρα και πίσω από το χάρισμα του ηγέτη του, η ανεπανάληπτη δυναμική του Βενιζελισμού πηγάζει από έναν εξίσου ανεπανάληπτο συνδυασμό αστικού εθνικισμού και αστικού εκσυγχρονισμού, σε αδιάσπαστη και διαλεκτική ενότητα. Από την πρώτη στιγμή, το 1910, ο εκσυγχρονισμός τέθηκε στην υπηρεσία της εθνικής ολοκλήρωσης. Με τη σειρά της, η εθνική ολοκλήρωση υπηρέτησε τον εκσυγχρονισμό μέχρι το τέλος, προσφέροντας την αναντικατάστατη πολιτική και ιδεολογική του νομιμοποίηση. Στο γενικό αυτό επίπεδο, γίνεται φανερή η άρρηκτη συνέχεια και συνέπεια του Βενιζελισμού (και του Βενιζέλου προσωπικά). Αν πρέπει κανείς να διακρίνει δύο φάσεις, ίσης περίπου διάρκειας, είναι επειδή το περιεχόμενο της εθνικής ολοκλήρωσης άλλαξε αναγκαστικά και ριζικά μετά την Καταστροφή του 1922. Πριν, σήμαινε πρωταρχικά την απελευθέρωση των αλυτρώτων με την αντίστοιχη εδαφική επέκταση του εθνικού κράτους. Μετά, σήμαινε αποκλειστικά την αφομοίωση των πρώην αλυτρώτων ως Νέων Χωρών ή ως προσφύγων πια και την επίτευξη εθνικής ομοιογένειας και μιας νέας εθνικής ταυτότητας μέσα στα οριστικά πλέον κρατικά σύνορα. Έτσι, κατά την πρώτη ηρωική περίοδο του Βενιζελισμού (1910-1920), ο αστικός εκσυγχρονισμός συναρθρώθηκε με τον αλυτρωτισμό, με ιδεολογικό επιστέγασμα τη Μεγάλη Ιδέα. Κατά τη δεύτερη περίοδο (1922-1932), ο αστικός εκσυγχρονισμός συναρθρώθηκε με την οικοδόμηση ενιαίου εθνικού κράτους, με ιδεολογικό επιστέγασμα την Αβασίλευτη Δημοκρατία στην οποία ο Βενιζελισμός επιχείρησε να προσδώσει ευρύτερο ιδεολογικό και κοινωνικό περιεχόμενο.

Ως ανεπανάληπτος συνδυασμός αστικού εκσυγχρονισμού και αστικού εθνικισμού, ο Βενιζελισμός στηρίχθηκε σε εξίσου ανεπανάληπτες ιστορικές προϋποθέσεις (που έλειπαν από τα προγενέστερα εγχειρήματα του Μαυροκορδάτου και του Τρικούπη). Εκμεταλλεύτηκε αδίστακτα και δημιουργικά μία σειρά από διεθνείς συγκυρίες κατά την περίοδο 1910-1920, που πρόσφεραν τις καλύτερες αλλά και τελευταίες ευκαιρίες πραγμάτωσης της Μεγάλης Ιδέας, ως συνεπούς και ρεαλιστικού αλυτρωτισμού. Για πρώτη και τελευταία φορά, άλλωστε, τα συμφέροντα του βρετανικού ιμπεριαλισμού συνέπεσαν και συμπορεύτηκαν με τις ελληνικές εθνικές επιδιώξεις … (Γ. Θ. Μαυρογορδάτου, "Βενιζελισμός και Αστικός Εκσυγχρονισμός", στο: Βενιζελισμός και Αστικός Εκσυγχρονισμός, επιμ. Γ.Θ. Μαυρογορδάτος - Χρ. Χατζηιωσήφ, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 1992, σ.10.)

3. Αφού παρουσιάσετε τις επενδύσεις που έγιναν στην Ελλάδα μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, να προσδιορίσετε τους λόγους που τις ευνόησαν, βασιζόμενοι στις ιστορικές γνώσεις και τις πληροφορίες του κειμένου που ακολουθεί.

Οι μεγάλες επενδύσεις

Η ύφεση και κρίση του διεθνούς συστήματος μετά το 1920, περιορίζοντας την αγορά στα παραδοσιακά δυτικοευρωπαϊκά κέντρα του διεθνούς εμπορίου, εξώθησε τα κεφάλαια στην αναζήτηση νέων αγορών για επενδύσεις ή τοποθετήσεις. Στη Ελλάδα, τα ξένα κεφάλαια δεν επενδύθηκαν μόνο και μόνο για να βοηθήσουν στην προσφυγική αποκατάσταση, αλλά επίσης για να εκμεταλλευτούν τις νέες ευκαιρίες που δημιουργούνταν με την αιφνίδια διεύρυνση της εγχώριας αγοράς. Η ανάπτυξη των δομών της εγχώριας αγοράς, η οποία επιτελέστηκε στην Ελλάδα μετά το 1922 υπό την αιγίδα του κράτους, ήταν στο βάθος το κίνητρο που επέφερε στη χώρα μας τη συρροή με κάθε μορφή των ξένων κεφαλαίων. Η οικονομική σταθεροποίηση, που άρχισε από το 1924 στην Ελλάδα και κατέληξε στη νομισματική σταθεροποίηση του 1928 και στην εξυγίανση του πιστωτικού συστήματος, ήταν το κυριότερο επιχείρημα που έπεισε τους ξένους χρηματοδότες να τοποθετήσουν κεφάλαια στην Ελλάδα. Αυτό έγινε όχι μόνο με τη μορφή προσφυγικών δανείων, αλλά και με δάνεια που απέβλεπαν στη χρηματοδότηση δημόσιων έργων, αποξηραντικών, υδρευτικών ή ακόμη επέκταση του οδικού και σιδηροδρομικού δικτύου. Τα δημόσια έργα ήταν ένας χώρος για επικερδείς τοποθετήσεις κεφαλαίου, αφού η οικονομική γενικά δραστηριότητα αναπτυσσόταν όσο το ισοζύγιο πληρωμών και τα δημοσιονομικά διατηρούνταν σε ισορροπία. Παράλληλα, η ανάπτυξη της αγοράς και η βελτίωση του κλίματος των επενδύσεων προσείλκυσαν στην Ελλάδα, από τα μέσα της δεκαετίας 1920-1930, και ξένα ιδιωτικά κεφάλαια, είτε σε απευθείας παραγωγικές επενδύσεις είτε για τη χρηματοδότηση ελληνικών ιδιωτικών επιχειρήσεων. Το ύψος του ιδιωτικού δανεισμού από το εξωτερικό, κατά την περίοδο 1922-1932 έφθασε περίπου τα 108 εκ. δολάρια, ήτοι το 20% του συνολικού (δημόσιου και ιδιωτικού) εξωτερικού χρέους. Στην άλλη κατηγορία δηλ. των άμεσων επενδύσεων, ανήκουν οι περιπτώσεις των ξένων εταιριών Πάουερ, Ούλεν, Φαουντέισιον κλπ. που εγκαταστάθηκαν κατά τα χρόνια αυτά στην Ελλάδα. (Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΕ΄, σ. 336.)