Λατινική γραμματική: εισαγωγή

Η λατινική είναι γλώσσα με πλούσιο κλιτικό σύστημα: οι μεταβολές στη μορφή των λέξεων δηλώνουν γραμματικές πληροφορίες και φανερώνουν τις σχέσεις τους μέσα στην πρόταση. Η κατανόηση αυτών των μεταβολών αποτελεί βασικό κλειδί για την ανάγνωση και την ερμηνεία των λατινικών κειμένων.

Τα ουσιαστικά κατανέμονται σε πέντε κλίσεις, έχουν τρία γένη —αρσενικό, θηλυκό και ουδέτερο— και δύο αριθμούς, ενικό και πληθυντικό. Οι βασικές πτώσεις είναι έξι: ονομαστική, γενική, δοτική, αιτιατική, κλητική και αφαιρετική· σε ορισμένες λέξεις διατηρείται και η τοπική. Τα επίθετα συμφωνούν με τα ουσιαστικά που προσδιορίζουν κατά γένος, αριθμό και πτώση. Η λατινική δεν διαθέτει άρθρο· η οριστική ή αόριστη σημασία προκύπτει από τα συμφραζόμενα.

Τα ομαλά ρήματα οργανώνονται σε τέσσερις συζυγίες. Οι ρηματικοί τύποι εκφράζουν πρόσωπο, αριθμό, χρόνο, έγκλιση και φωνή, άλλοτε με μία λέξη και άλλοτε περιφραστικά. Η προσωπική αντωνυμία ως υποκείμενο συνήθως παραλείπεται, καθώς το πρόσωπο δηλώνεται από την κατάληξη του ρήματος.

Η σειρά των λέξεων παρουσιάζει αρκετή ελευθερία, επειδή η συντακτική λειτουργία τους δηλώνεται σε μεγάλο βαθμό από την κλίση. Το ρήμα τοποθετείται συχνά στο τέλος της πρότασης, αλλά η διάταξη μεταβάλλεται ανάλογα με την έμφαση και το ύφος.

Στις ενότητες που ακολουθούν παρουσιάζονται οι βασικοί κανόνες της λατινικής γραμματικής, με πίνακες κλίσης, παραδείγματα και παρατηρήσεις που διευκολύνουν τη συστηματική μελέτη.