Μαρία Πολυδούρη, Μόνο γιατί μ’ αγάπησες

Παρατηρήσεις

• 1922: ερωτεύεται παράφορα τον ποιητή Κ. Καρυωτάκη.
• 1928: προσβάλλεται από φυματίωση στο Παρίσι, νοσηλεύεται στην Ελλάδα στο σανατόριο Σωτηρία. Συγκλονίζεται βαθιά απ’ την αυτοκτονία του αγαπημένου της Καρυωτάκη. Η ίδια πέθανε σε ηλικία 28 ετών.
• Η συλλογή «Οι τρίλιες που σβήνουν» απαρτίζεται από 11 ποιήματα, που τα διακρίνει ο γνήσιος λυρισμός, η τρυφερή γυναικεία ευαισθησία, η νοσταλγία για την ευτυχία που χάθηκε, η θλίψη και η μελαγχολία για το θάνατο. Συμβολικός είναι και ο τίτλος της συλλογής, που εκφράζει το όμορφο τραγούδι της ζωής που σβήνει. Χαρακτηριστικό της ποιητικής αυτής συλλογής είναι η αναφορά στο «εσύ», στο ερωτικό πρόσωπο που απουσιάζει από τη ζωή της.
• Το θέμα του ποιήματος είναι η σχέση της τέχνης και της ζωής με τον έρωτα: η ποίηση και η ζωή αποκτούν νόημα μόνο με τη βίωση του ερωτικού συναισθήματος. Ένα τυπικό δείγμα ενός ακραιφνούς λυρισμού: η ποίηση υπάρχει σε αναφορά με τον άλλο.
• Η συνοχή στο ποίημα επιτυγχάνεται με την επανάληψη σε κάθε στροφή ‑σε διάφορες παραλλαγές‑ του στίχου‑βασικού μοτίβου που αποτελεί τον τίτλο του ποιήματος. Έτσι, ο θεματικός πυρήνας κάθε στροφής αποτελεί μια προέκταση του τίτλου: αποτυπώνει το ερωτικό πάθος που βιώνει το ερωτικό υποκείμενο.
• Υπάρχει μια γενεσιουργός σχέση ανάμεσα στον έρωτα και στην ποίηση. Η ποίηση υπάρχει (ενεστώτας: τραγουδώ) μόνο γιατί βίωσε (αόριστος: αγάπησα) το ερωτικό συναίσθημα. Συνεχής η εναλλαγή α’ και β’ προσώπου.
• Στην 5η στροφή η χρήση της μεταφοράς «που βασίλεψες» δείχνει ότι το αγαπημένο πρόσωπο δε ζει πια. Στη στροφή αυτή φαίνεται εντονότερα η σχέση του ποιήματος με τον Καρυωτάκη. Όταν η Πολυδούρη γράφει το ποίημα αυτό, ο ποιητής έχει αυτοκτονήσει και η δική της ζωή βαδίζει προς το τέλος της (νοσηλεύεται ήδη στο σανατόριο με φυματίωση). Ο θάνατός της όμως πλησιάζει γλυκά («κι έτσι γλυκά πεθαίνω»), αφού εκείνος την αγάπησε τόσο «ωραία».

Ερωτήσεις

Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραμ-ματολογικά στοιχεία

1. Στα ποιήματα της Μαρίας Πολυδούρη είναι διάχυτο το αίσθημα της μελαγχολίας. Ποια είναι, σύμφωνα με το συγκεκριμένο ποίημα, η αιτία της θλίψης της ποιήτριας; [Μπορεί κανείς να επισημάνει την άχαρη ζωή της ποιήτριας, τον πόνο της για τον αγαπημένο της που βασίλεψε και τη θλίψη της για το θάνατο που πλησιάζει]
2. Η ποίηση της Μαρίας Πολυδούρη διακρίνεται για το γνήσιο λυρισμό της, τον αυθορμητισμό και την ειλικρίνεια των συναισθημάτων της. Ποια στοιχεία γλώσσας και περιεχομένου αναδεικνύουν αυτά τα γνωρίσματα στο συγκεκριμένο ποίημα;

Δομή του κειμένου, επαλήθευση ή διάψευσης μιας κρίσης με βάση το κείμενο, εκφραστικά μέσα και τρόποι του κειμένου (υφολογική διερεύνηση, αφηγηματικές λειτουργίες, επιλογές του δημιουργού σε διάφορα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης)

1. Όλα τα ρήματα του ποιήματος βρίσκονται σε χρόνο αόριστο. Ποια είναι η λειτουργία αυτού του χρόνου στο ποίημα;
2. Πώς λειτουργεί στο ποίημα η επανάληψη της λέξης «μόνο»;
3. Ο πρώτος στίχος κάθε στροφής επαναλαμβάνεται στο τέλος της. Ποιος είναι ο ρόλος αυτής της επανάληψης;

Σχολιασμός ή σύντομη ανάπτυξη χωρίων του κειμένου

1. Ο έρωτας φαίνεται να εξαγνίζει την ποιήτρια και να καταξιώνει τη ζωή και την τέχνη της. Να σχολιάσετε τους στίχους στους οποίους επαληθεύεται αυτή η διαπίστωση.
2. «…περήφανα στολίστηκα το υπέρτατο / της ύπαρξης μου στέμα»: Πώς αντιλαμβάνεσθε το νόημα αυτών των στίχων;
3. Η λέξη «ωραίος» επαναλαμβάνεται συχνά στο ποίημα, ιδιαίτερα στην τελευταία στροφή. Ποια νομίζετε ότι είναι η σημασία της;
4. Πιστεύετε ότι ο έρωτας, όπως παρουσιάζεται στο ποίημα, είναι εξιδανικευμένος;

Αδίδακτο λογοτεχνικό κείμενο

1)  Μυρτιώτισσα: Σ’ αγαπώ

Σ’ αγαπώ δεν μπορώ / τίποτ’ άλλο να πω/ πιο βαθύ, πιο απλό, / πιο μεγάλο! / Μπρος στα πόδια σου εδώ / Με λαχτάρα σκορπώ / Τον πολύφυλλο ανθό / Της ζωής μου. / Ω μελίσσι μου, πιες / απ’ αυτόν τις γλυκές, / τις αγνές ευωδιές / της ψυχής μου! / Τα δυο χέρια μου - να! / στα προσφέρω δετά, / για να γείρεις γλυκά / το κεφάλι, / κ’ η καρδιά μου σκιρτά / κι όλη ζήλεια ζητά / να σου γίνει ως αυτά προσκεφάλι! / Και για στρώμα καλέ, / πάρε όλην εμέ / σβήσ’ τη φλόγα σε με / της φωτιάς σου, / ενώ δίπλα σου εγώ  / τη ζωή θ’ αγρικώ  / να κυλάει στο ρυθμό  / της καρδιάς σου! … / Σ’ αγαπώ δεν μπορώ /  τίποτ’ άλλο να πω  / πιο βαθύ, πιο απλό,  / πιο μεγάλο!

• Πώς εκφράζεται το αίσθημα του έρωτα στο παραπάνω ποίημα; Ποιες ομοιότητες παρατηρείτε με το ποίημα της Μαρίας Πολυδούρη;

 

2)  Γ. Αηδονόπουλος: Μόνο για την αγάπη

Μόνο για την Αγάπη ας προσπεράσω

κι αυτή τη δύσκολή μου ανηφοριά,

κι ας προσπαθήσω να χαμογελάσω

σαν το λουλούδι στην καλοκαιριά…

Μόνο για την Αγάπη ίσως αξίζει

την πρώιμη μοναξιά μου ν’ αρνηθώ,

πριν, όπως το νερό, που πλημμυρίζει,

με παρασύρει μέσα στο βυθό!

Γύρω μου τάφοι, γύρω μου τα δάκρυα

κάποιων ματιών που κλάψανε πιστά.

Μα εγώ θα μείνω εδώ, σε κάποιαν άκρια,

με τα δικά μου βλέφαρα κλειστά.

Χωρίς να βλέπω τίποτα απ’ τη μπόρα,

κι ας είναι σαν το δέντρο να μαδώ.

Τώρα που όλα τριγύρω σβήνουν … Τώρα!

Μόνο για την Αγάπη, που είναι εδώ!

• Πώς χαλυβδώνει η Αγάπη τον ποιητή για να ξεπεράσει τις δυσκολίες; Ποιες ομοιότητες παρατηρείτε με το ποίημα της Πολυδούρη;

 

3)  Ε. Μπράουνιγκ. Σονέτο XLIII, Απ’ τα Πορτογολεζικά

Πώς σ’ αγαπώ; Τους τρόπους ας μετρήσω. / Σ’ αγαπώ στο βάθος, πλάτος και ύψος / που η ψυχή μου δύναται να φτάσει, σαν ψάχνει αόρατη / να βρει το τέλος του Είναι και της Χάρης της ιδανικής. / Σ’ αγαπώ στο επίπεδο της ταπεινότερης / καθημερινής ανάγκης, κάτω απ’ τον ήλιο ή του κεριού / το φως. / Σ’ αγαπώ ελεύθερα, όπως παλεύουν οι άντρες / για το Δίκιο. / Σ’ αγαπώ αγνά, όπως απεχθάνονται τον Έπαινο. / Σ’ αγαπώ με το πάθος που έντυνα / παλιά τις λύπες μου και με την πίστη / των παιδικών μου χρόνων. / Σ’ αγαπώ με μιαν αγάπη που νόμιζα πως έχασα / μαζί με τους χαμένους μου αγίους - σ’ αγαπώ / με την ανάσα, / τα χαμόγελα, τα δάκρυα όλης της ζωής μου! - και αν / ο Θεός ορίσει, / θα σ’ αγαπώ περισσότερο μετά το θάνατο.

• Ποια δύναμη έχει ο έρωτας στο ποίημα αυτό; Βρίσκετε αναλογίες με το ποίημα της Πολυδούρη;