Θέματα Πανελληνίων Εξετάσεων (Έκθεση): Απαντήσεις

2016 (Ημερησίων)

• http://www.kelafas.gr⇗

Α1. Το κείμενο⇗ αναφέρεται στο περιεχόμενο και τις μορφές της φιλίας. (Θεματικό κέντρο) Αρχικά, σημειώνεται η διαχρονικά υψηλή εκτίμηση των ανθρώπων προς τη φιλία. (1η) Ακόμα, τονίζεται ότι κατά τον Αριστοτέλη η φιλία συνδέεται με την αγάπη προς τον συνάνθρωπο. (2η) και ότι οι φιλικές σχέσεις κατηγοριοποιούνται σε αυτές που συνάπτονται με κριτήριο την χρησιμότητα του συνανθρώπου και την χαρά που προκαλεί αυτός. Αυτές , όμως, οι σχέσεις συνάπτονται βάσει συμφέροντος. (3η) . Ωστόσο, τονίζεται στην συνέχεια ότι η ιδανικότερη μορφή φιλίας είναι αυτή που βασίζεται στα κοινά ανθρωπιστικά ιδανικά των ανθρώπων. (4η) Τέλος, υπογραμμίζεται ότι φίλος είναι το πρόσωπο που συμπαραστέκεται στον συνάνθρωπό του σε κρίσιμες καταστάσεις. (5η)

Β1. α : ΛΑΘΟΣ / β: ΣΩΣΤΟ /γ: ΣΩΣΤΟ (κατά τον Αριστοτέλη)/δ: ΣΩΣΤΟ/ ε: ΛΑΘΟΣ

Β2. α)i) Διαίρεση=> Διαιρετέα έννοια: φιλικές σχέσεις Διαιρετική βάση: κατά τον Αριστοτέλη Μέλη της διαίρεσης: διά το χρήσιμον, δι’ ηδονήν, διά το αγαθόν ii) Αιτιολόγηση: Άποψη συγγραφέα: Συνδεόμαστε με έναν άνθρωπο Αιτιολόγηση άποψης: επειδή ….χρήσιμος/ Άποψη συγγραφέα διατηρούμε στενές σχέσεις μαζί του Αιτιολόγηση άποψης επειδή μας προξενεί ευχαρίστηση/ Άποψη συγγραφέα «αγαπούμε» τον άλλον κι εκείνος μας αγαπά: Αιτιολόγηση άποψης ….όχι επειδή…..αλλά επειδή…απόλαυση

Β2. β) Άλλωστε: αντίθεση-εναντίωση και προσθήκη δηλαδή: επεξήγηση Όταν: χρόνος λοιπόν: συμπέρασμα

Β3 α) εγκωμίασαν: επαίνεσαν, εξύμνησαν ευχαρίστηση: απόλαυση συναναστροφής: επαφής, συγχρωτισμού ακατάλυτη: μόνιμη, αναλλοίωτη άφθαρτη, απρόσβλητη φθείρεται: καταστρέφεται, αλλοιώνεται

β) οικεία: άγνωστα επιδέξιος: αδέξιος ωφέλεια: βλάβη αξία: απαξία αυστηρό: επιεική, , ελαστικό

Β4α) «δια το χρήσιμον» : ακριβής παράθεση λόγων «αγαπά»: ειρωνεία (υλικό ή ηθικό): αποτελεί επεξήγηση της λέξης «κέρδος» που προηγείται β) β' ενικό: εκφράζει αμεσότητα, ζωντάνια, παραστατικότητα και χρησιμεύει για να γίνει ο λόγος πειστικότερος α' πληθυντικό: εκφράζει συλλογικότητα, αμεσότητα . Ο συγγραφέας μετέχει και δημιουργεί οικειότητα με τον αναγνώστη.

Γ1.Κειμενικό είδος: Ομιλία

Προσφώνηση: Αξιότιμοι κύριοι καθηγητές, φίλες και φίλοι,

Πρόλογος: -αυτοπαρουσίαση

-αφόρμηση: ( η ίδια η εκδήλωση)

-παρουσίαση θέματος και ενοτήτων (θέλησα να εκθέσω τις απόψεις μου για…. Και πιο συγκεκριμένα…)

-σκοπός ( προκειμένου να σας ενημερώσω αλλά και…)

Α ́ Ζητούμενο:

-Ανιδιοτέλεια, ειλικρινές ενδιαφέρον, αλληλοβοήθεια.

-Ψυχική επαφή, κοινές αγωνίες και ανησυχίες. Ανάπτυξη αισιοδοξίας.

- Πνευματική επαφή, όχι απαραιτήτως ταύτιση απόψεων αλλά ικανότητα τέλεσης γόνιμου διαλόγου, ανταλλαγής απόψεων.

Β Ζητούμενο: i) Θετική πλευρά

- Άρση κάθε χωροχρονικού περιορισμού στη σύναψη σχέσεων. -Δυνατότητα ανταλλαγής απόψεων.

-Δυνατότητα ενασχόλησης σε κοινές δραστηριότητες, ψυχαγωγικές ή μη.

ii) Αρνητική πλευρά

-Το διαδίκτυο, κατά περιπτώσεις αντικαθιστά την ανάγκη για γνήσια ανθρώπινη επαφή. Ρηχότητα στην έκφραση συναισθημάτων.

-Ρηχότητα στην ανταλλαγή απόψεων. -Κίνδυνος για πλαστοπροσωπία.

Επίλογος: Ανακεφαλαίωση, συμπέρασμα:

(-Οι φιλικές σχέσεις ιδιαίτερα σημαντικές.

-Πρέπει να στηρίζονται σε στέρεες βάσεις.

-Διττός ο ρόλος του διαδικτύου.)

-Προτροπή στο ακροατήριο ( για την καταβολή ειλικρινών προσπαθειών για τη δημιουργία φιλικών σχέσεων)

-Διατύπωση ιδεατής έκβασης ( προκειμένου να δημιουργηθούν δεσμοί [που θα ωφελήσουν το άτομο ψυχοπνευματικά αλλά και την ίδια την κοινωνία.

Αποφώνηση: Ευχαριστώ που με ακούσατε.

2015 (Ημερησίων)

• http://www.kelafas.gr⇗

Α.1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1: Στο κείμενο αυτό ο συγγραφέας παρουσιάζει την αξία των αρχαίων ελληνικών μνημείων και την αναγκαιότητα ανάδειξής τους. Αρχικά συσχετίζει τα μνημεία αυτά με τη δημοκρατία και τη συμμετοχή στα κοινά. Επιπρόσθετα θεωρεί το θέαμα που παρείχαν οι θεατρικοί χώροι βασικό ψυχαγωγικό και πολιτισμικό προϊόν. Επίσης, το αρχαίο θέατρο συνιστά ευκαιρία επικοινωνίας του παρόντος με το παρελθόν. Παρατηρούνται όμως προβλήματα εξαιτίας των φθορών που υπέστησαν τα μνημεία αυτά. Ο συγγραφέας ωστόσο πιστεύει στην ανάγκη αξιοποίησης, προστασίας και καταγραφής τους προκειμένου να βιώσουμε την πολιτιστική μας κληρονομιά. Επομένως απαιτούνται κοινές προσπάθειες από πνευματικούς ανθρώπους, επιστήμονες και πολιτικούς ώστε να χρησιμοποιηθούν οι χώροι αυτοί δημιουργικά, ενώ οι πολίτες μέσα από την αύξηση των καλλιτεχνικών εκδηλώσεων και την δραστηριοποίησή τους μπορούν να συντελέσουν στην ουσιαστική προστασία τους. (123 λέξεις)

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 2: Ο συντάκτης του κειμένου πραγματεύεται την αξία των αρχαιολογικών χώρων και την αναγκαιότητα δημιουργικής ανάδειξής τους στη σημερινή εποχή. Πιο συγκεκριμένα, θεωρεί ότι τα μνημεία, ως αναπόσπαστο τμήμα του ελληνικού πολιτισμού, προάγουν τα δημοκρατικά ιδεώδη και ταυτόχρονα αποτελούν μορφή γνήσιας ψυχαγωγίας μέσω της οποίας επιτυγχάνονται η πνευματική και αισθητική καλλιέργεια. Ωστόσο, ο στόχος αυτός της γόνιμης σύνθεσης παρόντος-παρελθόντος προσκρούει σε αντικειμενικά προβλήματα, που επικεντρώνονται κυρίως στη σημερινή κατάσταση των μνημείων. Παρόλα αυτά, θεωρεί ότι δεν είναι ανέφικτη η αξιοποίησή τους προς την κατεύθυνση της βιωματικής και δημιουργικής επαφής του σύγχρονου πολίτη με τους αρχαιολογικούς μας θησαυρούς. Καταλήγοντας, προτείνει την ακριβή καταγραφή των μνημείων και τρόπους παρουσίασής τους στο ευρύ κοινό με τη συμβολή των πνευματικών ανθρώπων, ώστε να εξασφαλιστεί η συνειδητοποίηση της αξίας και της ανάγκης προστασίας τους. (128 λέξεις)

Β1. α. ΣΩΣΤΟ β. ΛΑΘΟΣ γ. ΛΑΘΟΣ δ.  ΛΑΘΟΣ ε. ΣΩΣΤΟ

Β2. α) • Αίτια/Αποτελέσματα, καθώς γίνεται λόγος για το αποτέλεσμα που θα προκύψει από την καταγραφή όλων των μνημείων. • Διαίρεση, καθώς μας δίνει τις υποκατηγορίες των μνημείων (διαιρετέα έννοια). (Είδη της διαίρεσης: «πολύ γνωστά», «λιγότερο γνωστά», «εντοπισμένα αλλά μη ερευνημένα» και «εκείνα τα οποία γνωρίζουμε ακόμη την ύπαρξη μόνο από αρχαίες μαρτυρίες») β) ταυτόχρονα, επιπροσθέτως εξάλλου (στην ένατη παράγραφο): άλλωστε, επιπρόσθετα

Β3. α) Εκτυλίσσεται: διαδραματίζεται, εξελίσσεται, διεξάγεται Κατάλοιπα: απομεινάρια, λείψανα ,υπολείμματα Επιδίωξη: στόχος, σκοπός, φιλοδοξία Προσέγγισης: σύγκλισης, εγγύτητας, πλησιάσματος Ολοκληρωμένη: πλήρη, συγκροτημένη, άρτια β) Αναπτυσσόταν: συμπτυσσόταν, συρρικνωνόταν, έφθινε, παρήκμαζε Δράση: αδράνεια, ακινησία, στασιμότητα, απραξία Ερευνημένων: ανεξερεύνητων, αχαρτογράφητων. Γνωρίζουμε: αγνοούμε Ανάδειξης: υπονόμευσης, υποβάθμισης, υποβιβασμού

Β4. α) Η διπλή παύλα χρησιμεύει για να απομονωθεί μια φράση με την οποία ο συγγραφέας επεξηγεί και συμπληρώνει τα προαναφερθέντα. Συγκεκριμένα, διασαφηνίζει πλήρως τι εννοεί λέγοντας «μνημεία», δίνοντας κατατοπιστικές διευκρινήσεις, ώστε να αποφύγει τυχόν ασάφειες. β) Ο συγγραφέας επέλεξε να γράψει σε γ’ ενικό – γ’ πληθυντικό πρόσωπο, για να προσδώσει στο κείμενό του αντικειμενικότητα και εγκυρότητα. Η γραφή του έτσι χαρακτηρίζεται από ρεαλισμό και το ύφος του κρίνεται σοβαρό και επίσημο. (Το κείμενό του δημοσιεύεται σε συλλογικό τόμο και σ’ αυτό παρουσιάζονται θέσεις και προτάσεις με στόχο την ένταξη του αρχαίου θεάτρου στη σύγχρονη ζωή.)

Γ1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Κυρίες και κύριοι, πρόσφατες είναι οι ανακαλύψεις των αρχαιολόγων στο χώρο της Αμφίπολης και η προσπάθεια εύρεσης της αιτίας δημιουργίας του. Μάλιστα, το γεγονός αυτό προκάλεσε εντάσεις και διαφωνίες ανάμεσα στους ειδικούς επιστήμονες, αλλά και στο ευρύτερο κοινό, που παρακολουθούσε έκπληκτο από τα μέσα ενημέρωσης τις διαμάχες αυτές. Το χαρακτηρίζω έκπληκτο, κυρίες και κύριοι, διότι η ουσία δεν εντοπίζεται στην αρχαιολογική και μόνο ανακάλυψη, αλλά στη σχέση μας με τον πολιτισμό μας και τα μνημεία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Γι’ αυτό, λοιπόν, θα προσπαθήσω να εντοπίσω στην ομιλία αυτή τους λόγους για τους οποίους πρέπει να πλησιάσουμε και να γνωρίσουμε ουσιαστικά τους χώρους αυτούς.

Α' ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ (λόγοι για τους οποίους πρέπει το ευρύ κοινό να πλησιάσει και να γνωρίσει τους χώρους και τα μνημεία της πολιτισμικής μας κληρονομιάς) - Προσφέρουν στον άνθρωπο ανεκτίμητα αισθητικά βιώματα, εκλεπτύνουν τα αισθητικά του κριτήρια, εξευγενίζουν την ύπαρξή του, καθώς αποτελούν την έκφραση του ωραίου και του ιδεώδους. - Διαπαιδαγωγούν, αναπτύσσοντας τις αιώνιες αισθητικές αξίες (κάλλος, μέτρο, αρμονία, συμμετρία) ή και αναδεικνύουν νέες. Αυτό συμβαίνει διότι υποβάλλουν συναισθήματα, προκαλούν συνειρμούς, προβληματίζουν και διδάσκουν. Οξύνεται η κρίση μας, διαμορφώνεται ολοκληρωμένη άποψη για την έννοια της ιστορικής εξέλιξης και αλλαγής. - Η γνωριμία, επίσης, συμβάλλει στην κατανόηση και στην αφομοίωση του ελληνικού πολιτισμού. Μαθαίνουμε να εκτιμούμε την αξία τους, να απολαμβάνουμε την παρουσία τους, να τα συνδέουμε με τη ζωή και να νιώθουμε την ανάγκη να τα σέβονται, να τα προβάλλουμε και να προστατεύουμε. Ουσιαστικά μαθαίνουμε μαχόμαστε για την προάσπιση της πολιτιστικής μας ιδιαιτερότητας και ανεξαρτησίας. Έτσι βοηθούν στη διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας ενός λαού. - Αποτελεί μέσο για τη γνωριμία του παγκόσμιου πολιτισμού, ο οποίος έχει επηρεαστεί από τον αρχαίο ελληνικό. - Συμβάλλει στη διατήρηση και την ενίσχυση της εθνικής ταυτότητας, καθώς τα μνημεία είναι εθνική περιουσία και καύχημα ενός λαού. Μας υπενθυμίζουν ποιοι είμαστε και από πού ερχόμαστε. Προσεγγίζουμε το διπλανό μας και καλλιεργούμε το αίσθημα της συλλογικότητας. - Αντλούμε γνώσεις, πείρα, έμπνευση και με τη γνώση αυτή αντιμετωπίζουμε ευκολότερα μελλοντικούς κιν¬δύνους, καθώς καλλιεργούμε ευρύτερα το πνεύμα μας. - Διδασκόμαστε ήθος και τους δημοκρατικούς θεσμούς. Κατανοούμε πως όλα αυτά αντανακλούν την ιδεολογία, την οικονομική και κοινωνική κατάσταση καθώς και το πολίτευμα που επικρατούσαν την εποχή που δημιουργήθηκαν. - Η γνωριμία αυτή μας παρέχει πρότυπα των οποίων η δράση και η σκέψη επηρέασαν τον παγκόσμιο πολιτισμό. - Συνειδητοποιούμε τις πολιτιστικές αλληλεπιδράσεις και σεβόμα¬στε τον πολιτισμό των άλλων λαών. - Κατανόηση του ρόλου τους στο σύγχρονο οικονομικό περιβάλλον και ουσιαστική αξιοποίησή τους με σκοπό την προσπάθεια προσέλκυσης επισκεπτών/τουριστών. Ουσιαστικά ενίσχυση του «αρχαιολογικού τουρισμού».

ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ Αγαπητοί συνδημότες, καταδεικνύεται, επομένως, η σημασία και η αξία των μνημείων και των χώρων ευρύτερα στην ατομική μας και συλλογική μας υπόσταση. Η επαφή, όμως, με αυτά δεν είναι γόνιμη στη σύγχρονη εποχή λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής, του προτύπου της ευδαιμονίας μέσα από τα υλικά αγαθά, της απουσίας της αισθητικής αγωγής στα σχολεία και πολλούς ακόμα λόγους. Σκοπός μας, τουτέστιν, πρέπει να γίνει η δραστηριοποίηση των πολιτών και ιδιαίτερα των νέων και η εξοικείωσή μας με τους πολιτισμικούς αυτούς χώρους.

Β' ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ • Άμεση βιωματική σχέση με το παρελθόν. Τη δυνατότητα αυτή προσφέρει η επίσκεψη, η συστηματική εξέταση και γνώση των μνημείων. • Αναβάθμιση του ρόλου των εκπαιδευτικών εκδρομών, ώστε να μην αντιμετωπίζονται από τους μαθητές ως ανούσιες περιπλανήσεις ή ευκαιρίες απόδρασης από το μάθημα, αλλά ως πηγές γνώσης και ουσιαστικής επαφής με τα μνημεία του τόπου τους. Απαραίτητη, επομένως, θεωρείται η προετοιμασία (project) και η ενεργητική θέαση. • Συμμετοχή σε δραστηριότητες προστασίας και συντήρησης των αρχαιολογικών χώρων και των μνημείων της τέχνης και συνειδη¬τοποίηση ότι ο αγώνας για την διατήρηση της πολιτιστικής μας ταυ-τότητας δεν είναι ανεξάρτητος από τον αγώνα για τη διατήρηση της εθνικής μας ταυτότητας: την κυρία ευθύνη για την επίτευξη του στό¬χου αυτού φέρει η πολιτεία, όμως και το κάθε άτομο χωριστά οφεί¬λει να αντιμετωπίζει τα αρχαία μνημεία ως «πόρους μνήμης» και όχι μόνο ως «πόρους χρήματος». • Χρηματοδότηση καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων από την πολι¬τεία και από ιδιωτικούς φορείς: • Συμμετοχή σε ομάδες εκμάθησης βασικών μορφών τέχνης (θεάτρου, γλυπτικής, ζωγραφικής κτλ) και διοργάνωση αντίστοιχων εκδηλώσεων ή διαγωνισμών από τους δήμους. • Με βάση τις γνώσεις τους οι πολίτες και ιδιαίτερα οι μαθητές πρέπει να ενθαρρύνονται και να αποτολμήσουν την προσωπική τους αισθητική έκφραση.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ Κυρίες και κύριοι, σε μια χώρα, όπως η Ελλάδα, με την τεράστια πολιτισμική κληρονομιά είναι απολύτως φυσιολογικό να εγείρονται ερωτήματα για την αξία της και την επαφή μας με αυτήν. Καλούμαστε, όμως όχι μόνο να την γνωρίσουμε και να την πλησιάσουμε, αλλά, κυρίως να την ενσωματώσουμε στη σύγχρονή μας πραγματικότητα και να την αξιοποιήσουμε δεόντως. Ευχαριστώ ιδιαίτερα για το χρόνο και την προσοχή σας.

2015 (Εσπερινών)

2015 (Επαναληπτικές Ημερησίων)

• http://www.kelafas.gr

2015 (Επαναληπτικές Ημερησίων)

Α1. Το κείμενο αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο τα Μ.Μ.Ε. διαχειρίζονται τα άτομα με αναπηρία. Συγκεκριμένα, επισημαίνεται ότι, ενώ αποτελούν σημαντικό ποσοστό του κοινωνικού συνόλου, η προβολή τους είναι περιορισμένη και απαξιωτική. Αυτό βέβαια συνδέεται με το ρόλο των Μ.Μ.Ε., που δεν είναι η αντικειμενική πληροφόρηση, αλλά η υλοποίηση άμεσων ή έμμεσων στόχων με επίφαση την ενημέρωση. Κατά συνέπεια, θεωρώντας τη συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα παντελώς «ανίκανη», προκαλούν στην κοινή γνώμη συναισθήματα οίκτου παραβιάζοντας το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία για ισότιμη μεταχείριση και αγνοούν την «αλήθεια» τους, που είναι η ανάγκη για κοινωνική ζωή. Απαιτείται λοιπόν επαναπροσδιορισμός της στάσης των Μ.Μ.Ε. απέναντι τους, προκειμένου να επιτευχθεί η ισορροπημένη συνύπαρξή τους με τους συνανθρώπους τους. (114 λέξεις)

Β1. α) Σωστό*, β) Λάθος, γ) Σωστό, δ) Σωστό, ε) Σωστό. (*Θα μπορούσε να θεωρηθεί Λάθος με μια διαφορετική ερμηνεία)

Β2. α) - Αίτιο - αποτέλεσμα. Αίτιο: ο τρόπος αντιμετώπισης των αναπήρων από τον κοινωνικό περίγυρο (Η αλήθεια … κάτι τέτοιο). Αποτέλεσμα: η θυματοποίηση και ο στιγματισμός τους (Το αποτέλεσμα … πρέπει να αποσυρθεί) - Αιτιολόγηση: αιτιολογείται η θεματική πρόταση. Θα μπορούσαν να αναφερθούν και παραδείγματα προβολής των θεμάτων των αναπήρων από τις ειδήσεις και τις εφημερίδες : «Αν θυμηθούμε … στιγματισμού». β) Το κείμενο είναι ομιλία - εισήγηση της I. Δεσποτοπούλου στο πλαίσιο της διημερίδας με θέμα «Άτομα με αναπηρία και Μ.Μ.Ε.». -Προσφώνηση και αποφώνηση -Στον πρόλογο αναφέρεται το θέμα της εισήγησης και ο σκοπός του ομιλητή -Στο κυρίως θέμα παρουσιάζονται τα επιχειρήματα με τα οποία προσπαθεί να πείσει το ακροατήριο ενώ στον επίλογο εκτός από τις τυπικές ευχαριστίες, υπάρχει και σχετικό συμπέρασμα.

Β3. α) κυριότητα, σχετικός, πειθώ, αμέλεια, πληρότητα. β) · Τα άτομα με αναπηρία αποτελούν μια σημαντική πληθυσμιακή κατηγορία. Ο ανάπηρος αισθάνεται ότι θα πρέπει να ενταχθεί στον κόσμο της συμμετοχής στην κοινωνική ζωή. γ) · Ο ιδιόμορφος περιορισμός των αναπήρων από τη δημόσια προβολή.   Δυστυχώς, δεν έχει αλλάξει σημαντικά η μεταχείριση των αναπήρων… (προσέγγιση). Η ενημέρωση είναι μία από τις λειτουργίες τις οποίες πραγματοποιούν τα μέσα μαζικής επικοινωνίας.

Β4. «Αν θυμηθούμε το πώς οι ειδήσεις και οι εφημερίδες προβάλλουν τα θέματα των αναπήρων, θα αντιληφθούμε το πώς αναπαράγουν και τα φαινόμενα περιθωριοποίησης και στιγματισμού». Προτιμήθηκε η παθητική σύνταξη για να τονισθεί το γεγονός (το αποτέλεσμα της ενέργειας του υποκειμένου). Αποκτά ποικιλία η πλοκή του λόγου. Μετά τη μετατροπή η έμφαση μετατοπίστηκε στο υποκείμενο.

Γ1. «Όλοι δεν είναι ίδιοι, είναι όμως ίσοι».

α) Η εικόνα που έχει διαμορφωθεί στην ελληνική κοινωνία για τα άτομα με αναπηρία εμφανίζει τα παρακάτω χαρακτηριστικά :

-    Ότι πρόκειται για ανθρώπους εντελώς άχρηστους και ανίκανους.

-    Ότι δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν και ότι χρειάζονται μόνιμα τη βοήθεια κάποιων άλλων.

-    Ότι δεν μπορούν να απολαμβάνουν τα αγαθά που απολαμβάνουν οι «φυσιολογικοί» συνάνθρωποί τους.

-    Θεωρούνται αποτυχημένοι και «θύματα» της μοίρας και της ζωής.

-    Θεωρούνται κατώτεροι από τους άλλους και αντιμετωπίζονται σαν ομάδα που δεν μπορεί να συνυπάρχει αρμονικά με τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας.

-    Αντιμετωπίζονται με επιφυλακτικότητα και κατηγορούνται ότι εκμεταλλεύονται την κατάστασή τους για βιοποριστικούς λόγους (απολαμβάνουν προνόμια και όχι δικαιώματα).

-    Εστίαση στην αναπηρία και όχι στον άνθρωπο.

β) - Με τη συνειδητή και μαχητική στάση τους διαψεύδουν ότι έχουν διαφορετικές βασικές ανάγκες από αυτές του υπόλοιπου πληθυσμού.

-    με την αποδοχή της θέσης τους και τον αυτοσεβασμό επικεντρώνουν σε στόχους που δίνουν στη ζωή νόημα, περιεχόμενο και αξία.

-    Αποδεικνύουν ότι η ζωή συνδέεται με τη δημιουργία μέσω της θέλησης και όχι της ιδιαιτερότητας (αρτιμέλεια).

-    Δίνουν μάχη κατά της αυτοαπόρριψης και αυτολύπησης και έχουν αξιακό κώδικα με κορωνίδα την αξιοπρέπεια.

-    Καταρρίπτουν τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις .

-    Διαψεύδουν τον κανόνα ότι μόνο όσοι θεωρούνται «φυσιολογικοί» μπορούν και δικαιούνται να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνική ζωή, αναδεικνύοντας την ισότητα ως ύψιστη αξία.

-    Πολλοί από αυτούς κατάφεραν να ανέβουν στις ψηλότερες βαθμίδες της πολιτικής, κοινωνικής και επιστημονικής κλίμακας μεταδίδοντας σε όλους το μήνυμα ότι χάνει τη μάχη και τον αγώνα μόνο όποιος δεν πολεμά.

2015 (Επαναληπτικές Εσπερινών)

2014 (Ομογενών)

2014 (Ημερησίων)

• http://www.kelafas.gr⇗

2014 (Εσπερινών)

• http://www.kelafas.gr⇗

2014 (Επαναληπτικές Ημερησίων)

• http://www.kelafas.gr⇗

2014 (Επαναληπτικές Εσπερινών)

• http://www.kelafas.gr⇗

2014 (Ομογενών)

• http://www.kelafas.gr⇗

2013 (Ημερησίων)

Α1.  Ο Γ. Γραμματικάκης πραγματεύεται τη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον. Αρχικά, αναφέρει ότι ο άνθρωπος δεν σέβεται τη ζωή στη γη, αλλά ερευνά την ύπαρξη ζωής σε άλλους πλανήτες, αν και ο ίδιος θεωρεί ότι η επικοινωνία με τη ζωή στο σύμπαν δεν είναι δυνατή. Στη συνέχεια υποστηρίζει ότι στη γη αναδείχθηκαν ποικίλες μορφές ζωής και ότι ο άνθρωπος με τη δράση του ανέπτυξε τις επιστήμες, τα γράμματα και τις τέχνες, αλλά ταυτόχρονα προκάλεσε καταστροφές, επιβαρύνοντας το περιβάλλον. Γι’ αυτό προτρέπει τον άνθρωπο να σεβαστεί τη ζωή στη γη και να βελτιώσει την επικοινωνία του, γιατί, παρά το γεγονός ότι η τελευταία έχει αναπτυχθεί με τη χρήση των τεχνικών μέσων, η ανθρώπινη μοναξιά έχει ενταθεί. Καταλήγει ότι το ανθρώπινο ενδιαφέρον δεν πρέπει να επικεντρώνεται στην ανακάλυψη ζωής στο σύμπαν, αλλά στη λύση των προβλημάτων του πολιτισμού, αμβλύνοντας έτσι τη μοναξιά του.

Β1.  Οι δυνατότητες των ηλεκτρονικών μέσων και ειδικότερα το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα κινητά τηλέφωνα, που πλέον εξασφαλίζουν πρόσβαση και στο διαδίκτυο, έχουν πυκνώσει την ανθρώπινη επικοινωνία, όμως, η ανθρώπινη ανάγκη έχει μεγαλώσει και η αποξένωση κυριαρχεί. Οι αποστάσεις έχουν εκμηδενιστεί, οι χρήστες των παραπάνω μέσων μπορούν να διατηρήσουν εύκολα τις διαπροσωπικές τους σχέσεις, καθώς και να δημιουργήσουν νέες γνωρίζοντας καινούριους ανθρώπους και διευρύνοντας τον κοινωνικό τους κύκλο. Ωστόσο, παρατηρείται πως δεν υπάρχει πάντα ουσία στις συναπτόμενες ή στις διατηρούμενες μ’ αυτόν τον τρόπο σχέσεις. Μάλιστα, οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τα νέα μέσα ως υποκατάστατα της γνήσιας επαφής και της άμεσης επικοινωνίας. Οι διαδικτυακές επαφές δεν ισοδυναμούν με αληθινούς φίλους ούτε με την πραγματική ζωή. Συνεπώς, αναδεικνύεται ο αντιφατικός χαρακτήρας των νέων μέσων επικοινωνίας.

Β2.  α. Θεματική περίοδος: «Αποκαλύπτεται … υπόσταση». Λεπτομέρειες/σχόλια: «Από τη μια … συμφερόντων του». Περίοδος κατακλείδα: «Η υπερφίαλη … υπάρξεως». β. 1. « η ζωή όμως γύρω μας ανθίζει» 2.«έχει επουλώσει τις πληγές στις θάλασσες» 3. «εξωγήινη μοναξιά» 4.«γέννησε αριστουργήματα στον λόγο και στην τέχνη»

Β3.α.ταυτόχρονα: συγχρόνως γέννησε: δημιούργησε αισθανθεί: νιώσει πληθαίνουν: αυξάνουν ανάλγητη: άσπλαχνη β. ανούσια: ουσιώδη εμφανίζεται: εξαφανίζεται ανέφικτη: εφικτή πυκνώνει: αραιώνει υψηλά: χαμηλά

Β4. α. «Είναι άραγε περιέργεια, κατακτητική διάθεση ή απλώς ένα διανοητικό

παιχνίδι;» Πρόκειται για ρητορική ερώτηση, η οποία εισάγει στο θέμα, κινητοποιεί το ενδιαφέρον του αναγνώστη, προκαλεί απορία, ανησυχία, αγωνία, προβληματίζει και ευαισθητοποιεί τον εφησυχασμένο δέκτη. Παράλληλα, προσδίδει οικειότητα, ζωντάνια, αμεσότητα, και παραστατικότητα στο κείμενο, απλοποιώντας το ύφος, ώστε να είναι εύληπτο στο ευρύ κοινό. « - όσο και αν αντιτίθεται στις ενδόμυχες επιθυμίες μας-» Η διπλή παύλα χρησιμεύει για να απομονώσει μία φράση, που δεν έχει δευτερεύουσα σημασία, καθώς επεξηγεί και συμπληρώνει τα προαναφερθέντα. β.Από την άλλη, από τον ίδιο τον άνθρωπο σφραγίζεται η ιστορική του πορεία με πολέμους και αγριότητες, θεοποιούνται τα υλικά αγαθά και συντηρούνται η αδικία και οι ανισότητες.

Γ1. Σημείωση: Να ληφθούν υπόψη τα χαρακτηριστικά της ζητούμενης επικοινωνιακής περίστασης, δηλαδή του άρθρου. Γνωρίσματα του άρθρου είναι ο τίτλος (π.χ. Το περιβάλλον καταστρέφεται!), η αφόρμηση από επικαιρικό γεγονός (η εκδήλωση μίας πυρκαγιάς σε ορεινό μέρος της περιοχής σας), το επίσημο/ τυπικό ύφος και η αναφορική χρήση της γλώσσας.

Πρόλογος: Αναφορά στην έλλειψη σεβασμού που επιδεικνύει ο άνθρωπος στο περιβάλλον και στην καταστροφική επίδραση της συμπεριφοράς του.

Α ζητούμενο: Επιπτώσεις έλλειψης σεβασμού ανθρώπου προς φυσικό περιβάλλον

Στη φύση:

• Η αύξηση της θερμοκρασίας της γης εξαιτίας του φαινομένου του θερμοκηπίου. Άμεση συνέπεια η μείωση των βροχοπτώσεων και της υγρασίας, η λειψυδρία, η αλλαγή των κλιματολογικών συνθηκών κ.τ.λ.
• Η μείωση, τα τελευταία χρόνια, του όζοντος (από ψυκτικά μηχανήματα, σπρέι, αεροζόλ κ.τ.λ.) το οποίο αποτελεί προστατευτική ασπίδα απέναντι στην υπέρυθρη και υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία. Άμεση συνέπεια η αύξηση ορισμένων παθήσεων.
• Η εξαφάνιση βιολογικών ειδών (άγριων ζώων, πουλιών, ειδών υπό εξαφάνιση) από λαθραίο κυνήγι.
• Τα απορρίμματα, τα χημικά απόβλητα, τα βιομηχανικά λύματα και τα καυσαέρια (μεταφορικών μέσων) μολύνουν την ατμόσφαιρα και ρυπαίνουν το περιβάλλον.
• Η καταστροφή δασών (εμπρησμοί, λατομεία, υλοτόμηση) με ταχύτατους ρυθμούς διαβρώνει το έδαφος και αλλοιώνει τη φυσική ομορφιά.
• Η ελάττωση ορυκτών καυσίμων εξαιτίας της συνεχής και σε μεγάλες ποσότητες άντλησης τους και η αντικατάστασή τους από την πυρηνική ενέργεια.
• Η ηχορύπανση, δηλαδή οι δυνατοί, εκκωφαντικοί ήχοι μηχανών (αυτοκινήτων, μηχανημάτων κ.λ.π.) με τις καταστροφικές της συνέπειες για την ψυχική υγεία του ανθρώπου.
• Εξαφάνιση βιολογικών ειδών, διατάραξη τροφικής αλυσίδας.

Στον άνθρωπο:

• Επιπτώσεις    στη    φυσική         υγεία (αναπνευστικά        προβλήµατα, καρκινογενέσεις, καρδιακά νοσήματα).
• Επιπτώσεις στην ψυχική υγεία (άγχος, επιθετικότητα, χάνεται η ψυχική ευεξία και γαλήνη). Η ζωή στις µεγαλουπόλεις καταντά µαρτύριο, αφού περιορίζονται οι δυνατότητες για αποδράσεις στη Φύση.
• Επιπτώσεις στην πνευµατική συγκρότηση του ανθρώπου, αφού εκλείπουν οι φυσικοί χώροι που δίνουν αφορµή για πνευµατική δηµιουργία, ισοπεδώνεται     η αισθητική καλλιέργεια του ατόµου. Ταυτόχρονα, αποµακρύνεται από τη Παράδοση, όταν αυτή σχετίζεται µε το περιβάλλον.
• Αλλοτρίωση – αποξένωση από τη Μητέρα – Φύση.
• Υποθηκεύεται το µέλλον των επερχόµενων γενεών.
• Υποβαθμίζεται η ποιότητα ζωής και ο άνθρωπος ζει σε ένα τεχνητό περιβάλλον με αποτέλεσμα να γίνεται λιγότερο δημιουργικός, να χάνει τη φαντασία του και να σκέφτεται και να δρα ορθολογικά και ψυχρά.

Στην κοινωνία:

• Τίθενται εµπόδια στη µελλοντική οικονοµική ανάπτυξη των χωρών στον τοµέα της γεωργίας, βιοµηχανίας, αφού οι φυσικοί πόροι εξαντλούνται αλόγιστα.
• Πλήττεται  η  τουριστική  ανάπτυξη,  καθώς  το  απογυµνωµένο  τοπίο,  οι µολυσµένες  θάλασσες,  τα  καµένα  δάση,  τα  κατεστραµµένα  µνηµεία προκαλούν ένα εφιαλτικό και αποκρουστικό περιβάλλον.

Β ζητούμενο: Τρόποι αποκατάστασης σχέσης ανθρώπου και φύσης

1. Η οικογένεια με την παροχή αρχών, κανόνων και με το διάλογο να εμφυσήσει στο παιδί το σεβασμό στο περιβάλλον. Επίσης, να ενημερώνει το νέο για το πρόβλημα και να το φέρνει σε επαφή με τη φύση, πραγματοποιώντας επισκέψεις σ’ αυτήν, ώστε ο νέος να τη γνωρίσει, να την αγαπήσει και να συνειδητοποιήσει την ανεκτίμητη αξία της.

2. Το σχολείο οφείλει να παρέχει παιδεία ανθρωπιστικού περιεχομένου, ώστε οι νέοι να ευαισθητοποιούνται για τα οικολογικά θέματα. Για να το πετύχει αυτό πρέπει, φυσικά :

-να υπάρχει ειδικό μάθημα για το οικολογικό πρόβλημα,

-να διοργανώνονται πολιτιστικές εκδηλώσεις με θέμα το σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον,

-να αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες για δενδροφυτεύσεις, ανακύκλωση κ.τ.λ.

3. Οι πνευματικοί άνθρωποι, τα μ.μ.ε., οι διεθνείς οργανισμοί πρέπει να διαφωτίσουν την κοινή γνώμη, ώστε να διαμορφωθεί και να εξαπλωθεί ένα οικολογικό κίνημα, που θα αγκαλιάσει όλους τους ανθρώπους και όλους τους τομείς της δραστηριότητάς τους, για τη σωτηρία του φυσικού περιβάλλοντος.

4. Η εκάστοτε πολιτική ηγεσία σε κάθε κράτος οφείλει να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος :

-αυστηρότεροι νόμοι και ποινικές ευθύνες για τους καταστροφείς της φύσης,

-προστασία βιοτόπων και εθνικών δρυμών,

-ενίσχυση διαφόρων βοηθητικών υπηρεσιών (π.χ. δασοπυρόσβεση),

-ανακύκλωση υλικών,

-οικοδόμηση και χωροταξική διάταξη που σέβεται το περιβάλλον,

-προτάσεις, λύσεις για το κυκλοφοριακό στις πόλεις κ.τ.λ.,

-μεταφορά βιομηχανιών από τα αστικά κέντρα σε βιομηχανικές περιοχές με λήψη μέτρων προστασίας

5. Η επιστήμη και η τεχνική οφείλουν να επαναπροσδιορίσουν τους σκοπούς του και να αξιοποιήσουν τη δύναμή τους, για να επουλωθούν οι πληγές του φυσικού περιβάλλοντος :

-ανακύκλωση σκουπιδιών,

-βιολογικός / χημικός καθαρισμός λυμάτων,

-αναζήτηση και χρησιμοποίηση άλλων πηγών ενέργειας της ηλιακής, αιολικής και γεωθερμικής ενέργειας,

-βιοεπιστημονικές γεωργικοί μέθοδοι κ.τ.λ.

6. Η προστασία της φύσης είναι πάνω απ’ όλα υπόθεση ατομική, προσωπική κάθε σκεπτόμενου ατόμου.

Επίλογος: Ο επανακαθορισμός της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση είναι αναγκαίο να αποτελέσει προτεραιότητα τόσο των κυβερνήσεων όσο και των ίδιων των πολιτών. Ο σεβασμός στη φύση ισοδυναμεί με σεβασμό στην ίδια τη ζωή.

2012 (Ημερησίων)

Α. Θεματικό κέντρο: Οι πολιτισμικές διαστάσεις της αρχαίας ελληνικής τέχνης. (2)

§ 1: Ο διαχρονικός και πανανθρώπινος χαρακτήρας της αρχαίας ελληνικής τέχνης. (1)

Μετάβαση από τον φυσικό στον πνευματικό χώρο, κοντά στο θεό, δίπλα στον συνάνθρωπο. (1)

§ 2: Αρχαίο άγαλμα (καλλιτεχνική δημιουργία) -> σύμβολο ψυχικής ανάτασης και κοινωνικής ευθύνης (1)

Διαγραφή πλαισίου μιας δημοκρατικής κοινωνίας (1)

Το πέρασμα από το μύθο στο λόγο -> ορθολογική θεώρηση (1)

§ 3: Η μετάβαση από τον πρωτογονισμό στην οργανωμένη κοινωνία -> σηματοδοτεί την ενεργοποίηση του ελεύθερου πνεύματος. (1)

Μέγιστο μάθημα αρχαιοελληνικής τέχνης ο συνδυασμός εσωτερικής ενατένισης και φυσικής ομορφιάς. (1)

§ 4: Αρχαία ελληνική τέχνη: Πρώτη προσπάθεια γνώσης και αυτογνωσίας (1)

οδηγεί τον άνθρωπο σε ιδεαλιστική τελειότητα (1)

πρωτοποριακά επίκαιρη και ζωντανή / πυξίδα, σταθερός προσανατολισμός / ελευθερία (1)

Α. Το κείμενο αναφέρεται στις πολιτισμικές διαστάσεις του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Αρχικά η συγγραφέας επισημαίνει τη διαχρονικότητα και οικουμενικότητα της ελληνικής τέχνης. Διαπιστώνει ότι ο Έλληνας καλλιτέχνης περνώντας συνειδητά από το φυσικό στον πνευματικό χώρο έθεσε τον άνθρωπο σε πορεία αναζήτησης του Θείου και συμπόρευσης με τον όμοιό του. Στη συνέχεια υπογραμμίζει την αξία του αρχαίου αγάλματος ως συμβόλου ψυχικής ανάτασης και κοινωνικής ευθύνης που εκφράζει το ορθολογικό πνεύμα της νεοσύστατης δημοκρατίας στα πλαίσια μιας ευνομούμενης πολιτείας. Επισημαίνει δε, ότι η μετάβαση από τη ζωώδη στην οργανωμένη πολιτική φύση του ανθρώπου αποτελεί την ουσιαστική προσφορά του αρχαιοελληνικού πνεύματος: τη συνένωση της πνευματικότητας με το φυσικό κάλλος. Τέλος, παρουσιάζει την αρχαία ελληνική τέχνη ως πρώτη απόπειρα «γνώσης» και «αυτογνωσίας» που οδηγεί τον άνθρωπο σε μια ιδεαλιστική τελειότητα με διαχρονική αξία λόγω του αξιακού της προσανατολισμού προς την πνευματική αναγέννηση και ελευθερία. (139)

Α. Το κείμενο καταγράφει την προσφορά της αρχαιοελληνικής τέχνης στο παγκόσμιο στερέωμα. Η ελληνική αισθητική δράση σημάδεψε τη δημιουργία, αφού πρωτοσυνδύασε το (συναίσθημα) πάθος με την έλλογη ικανότητα. Εκφραστή των γνωρισμάτων της αρχαιοελληνικής τέχνης αποτελεί το άγαλμα που εγκολπώνει στοιχεία της κοινωνικής, δημοκρατικής αλλά και θεολογικής σκέψης των Ελλήνων. Παράλληλα αυτή αποτυπώνει τη μετάβαση από την ασύντακτη ομάδα στη δομημένη πόλη όπου καλλιεργήθηκε η ελεύθερη πνευματική σκέψη. Κλείνοντας η συγγραφέας συμπεραίνει ότι η επικαιρότητά της έγκειται στην αέναη προσπάθεια προσέγγισης μέσα από αυτήν πανανθρώπινων ερωτημάτων όπως η έννοια της γνώσης, της αυτογνωσίας, της θεϊκότητας και της ελευθερίας. (97)

Β1. Η αρχαία τέχνη θα μείνει πάντα πρωτοποριακά επίκαιρη και ζωντανή, Αυτό οφείλεται στην ανυπέρβλητη ηθική και πνευματική δύναμη του περιεχομένου της, το οποίο, ξεπερνώντας κάθε στερεότυπο μυθοποίησης του παρελθόντος, συμβάλλει στην διαρκή ανάκτηση του νοήματος του ανθρώπινου πολιτισμού για την εκάστοτε γενιά. Επιπλέον συνδυάζει τη χάρη του φυσικού με την ομορφιά της σκέψης, κρατά σε ισορροπία την ύλη με το πνεύμα. Στα προβλήματα και τα αδιέξοδα της κάθε εποχής με τις αξίες, τις ιδέες, τα μηνύματα που προβάλλει μπορεί να αποτελέσει σταθερή αξία, μπορεί να παρακάμψει το παλαιό και να γεννήσει το καινούργιο και να επαναπροσδιορίσει τη στάση των ανθρώπων απέναντι στην πνευματική ελευθερία, ζητούμενο κάθε εποχής. (107)

Β1. Η τέχνη της αρχαίας Ελλάδας καθοδηγεί και προσανατολίζει τη σύγχρονη σκέψη και δημιουργία. Στο πέρασμα των αιώνων αναδείχθηκε ο πρωτοποριακός και διαχρονικός της χαρακτήρας, καθώς αποτέλεσε αστείρευτη πηγή έμπνευσης. Πιο συγκεκριμένα, λοιπόν, αρκετές μορφές της αρχαίας καλλιτεχνικής δημιουργίας αποτέλεσαν το θεμέλιο σύγχρονων αισθητικών εκφράσεων όπως το θέατρο. Ταυτόχρονα, οι κοσμογονικές αντιλήψεις, τα φιλοσοφικά και ιστορικά μηνύματα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας έδωσαν απαντήσεις σε πανανθρώπινα υπαρξιακά ερωτήματα γύρω από τη δημιουργία του κόσμου και έθεσαν τις βάσεις για την ανάπτυξη των σύγχρονων επιστημών. Συμπερασματικά, η αρχαία τέχνη παραμένοντας πάντοτε επίκαιρη ανέδειξε την έλλογη φύση του ανθρώπου και τον ώθησε στη διαρκή δημιουργία νέων επιτευγμάτων. (103)

Β2. α) Δύο τρόποι πειθούς που χρησιμοποιεί η συγγραφέας στην τελευταία παράγραφο είναι: 1. η επίκληση στο συναίσθημα με στόχο την κινητοποίηση του συναισθηματικού κόσμου του δέκτη. Επιτυγχάνεται με συγκινησιακό λόγο «η αυγή του μυστηρίου», ασύνδετο σχήμα (…, …,…) και επαναλήψεις «ιδού…ιδού…ιδού…» 2. η επίκληση στη λογική επιτυγχάνεται με τη λογική οργάνωση του λόγου «Να γιατί… γι’ αυτό και εμπνέει… γι’ αυτό και μένει… ελευθερίας».

β) Τέσσερις περιπτώσεις μεταφορικού λόγου είναι οι ακόλουθες: 1. «μέσα στο φως του λόγου» (παρ. 2) 2. «στον κόσμο του ελεύθερου πνεύματος» (παρ. 3) 3. «να γίνει πλάστης αθάνατου έργου» (παρ. 4) 4. «είναι η τέχνη πυξίδα» (παρ. 4)

Β3. α) επίτευγμα = κατόρθωμα, δαμάσει = τιθασεύσει, μετάβαση = πέρασμα, πληρότητα = ολοκλήρωση, ουσιώδες = βασικό β) έλλογη = απερίσκεπτη, κοντά = μακριά, συνοπτικό = αναλυτικό, φυσικής = τεχνητής, αιχμαλωτίσει = ελευθερώσει

Β4. Αναγνώριση του είδους της σύνταξης: Η σύνταξη είναι ενεργητική. Τα πλαίσια μιας πάντα ευνομούμενης και ισορροπημένης πολιτείας διαγράφονται από τον τεχνίτη.

Το ζώο δαμάστηκε από την ελληνική τέχνη πριν ανακαλυφθεί ο τέλειος άνθρωπος.

Γ1. Κυρίες και κύριοι,

Φίλες και φίλοι,

Η δυναμική παρουσία σας στη σημερινή εκδήλωση αποδεικνύει το ενδιαφέρον όλων για τα ζητήματα της τέχνης που όριζε και εξακολουθεί να ορίζει την πορεία του ανθρώπου. Καθώς διανύουμε μια περίοδο κρίσιμη, με πολλά προβλήματα και αδιέξοδα, θεωρούμε ότι η τέχνη θα μπορούσε να αποτελέσει αρωγό και συμπαραστάτη του ανθρώπου και ιδιαίτερα του νέου κυρίως με την καταβολής προσπάθειας από το θεσμό του σχολείου αλλά και από όλους εμάς.

Ζητούμενο 1: Προσφορά της Τέχνης στους νέους.

- Η τέχνη αποτελεί αφόρμηση για αναζήτηση της γνώσης, (ιστορική πηγή) διότι τα καλλιτεχνικά έργα προβάλλουν μια κοινωνική πραγματικότητα για την οποία οι νέοι ερευνούν στην προσπάθεια κατανόησης του καλλιτεχνικού έργου. Παράλληλα, καλλιεργείται μέσω της τέχνης η κριτική σκέψη στην αξιολόγηση του έργου και στον προσδιορισμό των νοημάτων του.

- Αποτελεί καταφύγιο στις δύσκολες στιγμές και συμβάλλει στην ψυχική λύτρωση του νέοι που βιώνει τα σύγχρονα αδιέξοδα. Παράλληλα, ψυχαγωγεί σε συνάρτηση με τον εξευγενισμό του εσωτερικού του κόσμου.

- Η τέχνη ικανοποιεί την ανάγκη των νέων για επικοινωνία και ανάπτυξη της εξωστρέφειάς τους. Είτε με τη μουσική είτε με το χορό και το θέατρο οι νέοι δύνανται να εξωτερικεύσουν και να μοιραστούν κάθε στιγμή της ζωής τους.

- Η Τέχνη είναι ένας τρόπος να γνωρίσουν οι νέοι τις παραδόσεις και τον πολιτισμό όχι μόνο του τόπου τους αλλά και ολόκληρου του κόσμου. Σε παγκόσμιο επίπεδο η τέχνη αποτελεί παράγοντα επίτευξης ειρήνης και καθολικού ανθρωπισμού.

- Μέσω της Τέχνης παρέχονται ηθικοδιδακτικά μηνύματα στους νέους, αφού οι καλλιτέχνες διδάσκουν αξίες, ιδανικά, αρχές μέσω του έργου τους.

- Ενισχύει την πορεία των νέων στην αυτογνωσία, γιατί έρχεται σε επαφή με τη ζωή ανθρώπων που τους μοιάζουν άλλα και διαφέρουν απ’ αυτούς.

Ζητούμενο 2: Τρόποι συμβολής του σχολείου στην επαφή των νέων με τη Τέχνη.

- Ουσιαστική εφαρμογή του νόμου για την αισθητική αγωγή των παιδιών με ένταξη του μαθήματος έμπρακτα, δηλαδή και με θεωρητική διδασκαλία και με βιωματική επαφή (εκπαιδευτικές εκδρομές και επισκέψεις σε χώρους τέχνης, προσωπική δημιουργία, αυτενέργεια).

- Αναδιαμόρφωση του σχολικού προγράμματος στο πλαίσιο στόχευσης της ανάπτυξης του κριτικού πνεύματος των μαθητών, ώστε και η Τέχνη να διδάσκεται σε επαρκή χρόνο.

- Διαθεματική προσέγγιση της Τέχνης στο μάθημα της Ιστορίας, της Ελληνικής Γραμματείας, χωρίς την τυπική βαθμολόγηση, ώστε να συνειδητοποιήσουν οι νέοι την ενιαία πορεία της Τέχνης στο χρόνο.

- Δημιουργία υποδομών, ώστε οι νέοι να έχουν τα μέσα και το χρόνο καλλιέργειας του ταλέντου τους σε μορφές Τέχνης, με τη βοήθεια εξειδικευμένου προσωπικού (θεατρολόγων, καθηγητών Καλών Τεχνών). Προς αυτή την κατεύθυνση συμβάλλει η συνδρομή των νέων τεχνολογιών. Η εξοικείωση των νέων με τα τεχνολογικά επιτεύγματα θα καταστήσει ενδιαφέρουσα και ελκυστική την επαφή των νέων με την Τέχνη.

- Η θεσμοθέτηση σχολικών διαγωνισμών σε μορφές Τέχνης μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα αυτοέκφρασης των μαθητών, αλλά και ανακάλυψης της καλλιτεχνικής έφεσης ορισμένων μαθητών.

Επίλογος

Εφόσον στόχος του ανθρώπου – και πολύ περισσότερο του νέου – είναι η κατάκτηση της τέχνης της ζωής -, οφείλουμε πρώτα να προσεγγίσουμε την τέχνη εντάσσοντάς την στην καθημερινότητά μας.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.

Απάντηση πανελληνίων

Α. Το κείμενο πραγματεύεται τη διαχρονικότητα της αρχαίας ελληνικής τέχνης. Μέσω αυτής μεταλαμπαδεύεται στις νεότερες γενιές ένα μήνυμα διαχρονικό, οικουμενικού χαρακτήρα. Ο δημιουργός της τέχνης αυτής γίνεται το μέσο για να έρθει σε επαφή ο άνθρωπος με το Θεό και το συνάνθρωπο. Εξηγώντας το συμβολισμό του αρχαίου αγάλματος αλλά και του ίδιου του ολυμπιακού ναού στην Ολυμπία, που δεν είναι ο άλλος από τον αντικατοπτρισμό μιας ευνομούμενης και ισορροπημένης πολιτείας, που το νεοσύστατο τότε δημοκρατικό πολίτευμα οραματιζόταν, τονίζεται πως η αρχαία αυτή τέχνη αποτελεί ενθύμιο της ευθύνης που φέρει κάθε πολίτης, για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής. Η τέχνη αυτή αντικατοπτρίζει την μετάβαση της κοινωνίας από τροφοσυλλεκτική σε οργανωμένες πόλεις και διδάσκει το πώς η εσωτερική αναζήτηση του καλλιτέχνη για το τέλειο αποτυπώνεται, σε συνδυασμό με την πληρότητα του φυσικού κάλλους στο έργο τέχνης. Η αρχαιοελληνική τέχνη λοιπόν συμβολίζει τελικά την προσπάθεια του ανθρώπου να εξελιχθεί, γι' αυτό και θα είναι πάντα επίκαιρη, αφού τελικός σκοπός της είναι η δημιουργία ελευθερίας.

Β1. Είναι γεγονός πως με την πάροδο των χρόνων η αρχαία τέχνη γίνεται όλο και πιο επίκαιρη. Αυτό συμβαίνει γιατί η τέχνη αυτή δεν εκφράζει απλά τον προβληματισμό του καλλιτέχνη τη στιγμή που δημιουργούσε το έργο του. Στην αρχαία τέχνη αντικατοπτρίζονται μηνύματα πανανθρώπινου χαρακτήρα, όπως η αξία της ελευθερίας, της δημοκρατίας, η ανάγκη του ανθρώπου για εξέλιξη. Τα μηνύματα αυτά είναι διαχρονικά, καθώς αποτελούν βασικούς πυλώνες του ανθρώπινου πολιτισμού και επιτακτική ανάγκη κάθε κοινωνίας. Ιδιαίτερα σε εποχές όπως η σημερινή, όπου η κρίση των αξιών είναι εμφανέστατη, τα μηνύματα αυτά αποκτούν ακόμα μεγαλύτερο Νόημα. Από τα παραπάνω προκύπτει λοιπόν το συμπέρασμα πως η αρχαία τέχνη θα μένει πάντα πρωτοποριακά επίκαιρη και ζωντανή.

Γ. Αξιότιμε κύριε δήμαρχε,

αγαπητοί μου συμπολίτες,

ζούμε σε μια χώρα που έχει να επιδείξει ένα τεράστιο υλικό και πνευματικό πολιτισμό, που θαυμάζεται και υμνείται για το κάλλος της, ακόμα και σήμερα, σε κάθε γωνιά της γης. Η αρχαιοελληνική αλλά και η νεοελληνική τέχνη αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του πολιτισμού αυτό. Η γνήσια αυτή καλλιτεχνική δημιουργία έχει προσφέρει στην παγκόσμια κοινότητα σε μεγάλο βαθμό, αφού απ' αυτήν εμπνεύστηκαν και εμπνέονται ακόμα και σήμερα μεγάλοι καλλιτέχνες. Η τέχνη λοιπόν, ως μέσο έκφρασής της ανθρώπινης ψυχής, προσέφερε και συνεχίζει να προσφέρει στον άνθρωπο γενικότερα, και ακόμα περισσότερο στους νέους.

Σημαντική είναι η προσφορά της τέχνης στα νέα άτομα, όσον αφορά τον ψυχολογικό τομέα. Ασχολούμενος με την τέχνη ο νέος έχει τη δυνατότητα να εκμεταλλεύεται γόνιμα τον ελεύθερό του χρόνο. Αυτό συμβαίνει επειδή η γνήσια καλλιτεχνική δημιουργία δεν επικεντρώνεται σε νόθα πρότυπα και αξίες, αλλά προβάλλει τόσο ανθρώπους με κύρος και απόψη όσο και ιδέες και αξίες διαχρονικές, που βοηθούν το νέο να δομήσει σωστά την προσωπικότητά του και τα πιστεύω του. Επιπλέον, μέσω της επαφής με την καλλιτεχνική δημιουργία ο νέος έχει την ευκαιρία να προβληματιστεί για τα κακώς κείμενα της εποχής του και να δημιουργήσει μηχανισμούς άμυνας, ώστε να τα ανατρέψει. Ταυτόχρονα, η τέχνη καθιστά το άτομο και ειδικά τον νέο ικανό να διαμορφώσει έναν υγιή τρόπο έκφρασης των προβληματισμών του, αφού μέσω αυτής δίνεται στον νέο η ευκαιρία να δημιουργήσει και να εκφραστεί μέσω του έργου του.

Παράλληλα, η τέχνη τροφοδοτεί το νέο άνθρωπο με διάφορα ερεθίσματα, ώστε να δοθεί με αυτόν τον τρόπο το έναυσμα στο νέο να δραστηριοποιηθεί σε ό,τι αυτός επιθυμεί. Βλέποντας ένα έργο τέχνης ο νέος είναι σε θέση να έρθεις σε επαφή με τα συναισθήματά που αυτό τού προκαλεί, εκφράζοντας έτσι τον εσωτερικό του κόσμο, και στη συνέχεια να προβληματιστεί έντονα για όσες εντυπώσεις μπορεί το έργο αυτό να του δημιούργησε, ώστε στο τέλος να έχει τη δυνατότητα ο ίδιος να δράσει για όσα τον προβλημάτισαν. Με αυτόν τον τρόπο άγεται η ψύχη και το πνεύμα του νέου ανθρώπου ενώ συγχρόνως ο ίδιος ολοκληρώνεται ως οντότητα και γίνεται πλέον ενεργό μέλος της κοινωνίας στην οποίο ανήκει.

Τέλος, σημαντική είναι η προσφορά της τέχνης στον επικοινωνιακό τομέα. Σε πρώτο στάδιο, ο νέος έχει τη δυνατότητα, βλέποντας μία καλλιτεχνική δημιουργία, να έρθει σε επαφή με τις σκέψεις του καλλιτέχνη και να επικοινωνήσει μαζί του. Επιπλέον, ο νέος μπορεί να επικοινωνεί και με άλλους ανθρώπους, με αφορμή ένα έργο τέχνης, ώστε να εκφράσει τις σκέψεις του. Την ίδια στιγμή, ο νέος μέσω της τέχνης έρχεται σε επαφή με την ιστορία του τόπου του αλλά και με άλλες κουλτούρες. Με αυτόν τον τόπο όταν γνωρίζει τις ρίζες του, κατανοεί από πού προήλθε, ενώ παράλληλα βλέποντας ξένα έργα τέχνης γνωρίζει νέους πολιτισμούς, νέες απόψεις και ιδεολογίες, τις οποίες κρίνει αρχικά και έπειτα είτε τις ενστερνίζεται είτε τις απορρίπτει.

Με αφορμή λοιπόν την προσφορά της τέχνης στα άτομα νεαρής ηλικίας, είναι ορθό και λογικό να τονιστεί πως το σχολείο θα πρέπει να συμβάλλει καθοριστικά στην ανάπτυξη καλλιτεχνικής συνείδησης στους νέους και να επιμένει στην επαφή τους με την τέχνη με διάφορους τρόπους.

Ένας από τους τρόπους με τον οποίο το σχολείο μπορεί να ενισχύσει την ουσιαστική επαφή του νέου με την τέχνη είναι η αλλαγή του τρόπου διδασκαλίας ορισμένων μαθημάτων. Σε μαθήματα όπως η νεοελληνική λογοτεχνία ή τα εικαστικά, κύριος στόχος του καθηγητή δεν θα πρέπει να είναι η απλή διεκπεραίωση της διδακτικής ύλης, αλλά η επαφή του νέου με το εκάστοτε ποίημα ή κείμενο που διδάσκεται, ώστε το μάθημα να γίνεται πιο ευχάριστο και να ξεφεύγει από τον τεχνοκρατικό χαρακτήρα που του έχει αποδοθεί. Άλλωστε, η απλή ανάγνωση ενός ποιήματος, σε συνδυασμό με ελάχιστες σημειώσεις είναι τελείως διαφορετικό από την επαφή του νέου με τους προβληματισμούς του καλλιτέχνη και τελικά τον προβληματισμό του ίδιου του νέου. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την περαιτέρω εκπαίδευση των αρμοδίων για το μάθημα, με ειδικά σεμινάρια, που θα παρουσιάζεται ένας διαφορετικός τρόπος διεξαγωγής του μαθήματος.

Ένας ακόμα τρόπος με τον οποίο το σχολείο θα μπορούσε να συμβάλει στην επαφή των νέων με την τέχνη, θα ήταν η αναβάθμιση του μαθήματος της αισθητικής αγωγής σε συνδυασμό με τη διεξαγωγή εκδρομών σε μουσεία, πινακοθήκες, θέατρα. Με την αναβάθμιση του μαθήματος της αισθητικής αγωγής, μέσω της διεξαγωγής του από ειδικά εκπαιδευμένους διδάσκοντες, που θα ενημερώνονται διαρκώς για τα καλλιτεχνικά δρώμενα, θα βοηθούσε ώστε ο νέος στα πλαίσια του σχολικού προγράμματος να έρθει σε επαφή με την γνήσια καλλιτεχνική δημιουργία. Επίσης, οι επισκέψεις του σχολείου σε μουσεία, πινακοθήκες, μνημεία θα βοηθούσε ώστε ο νέος να γνωρίσει τα έργα τέχνης και με αφορμή αυτά να προβληματιστεί για τα κοινωνικά, πολιτικά και πνευματικά δρώμενα στην κοινωνία μέσα στην οποία ζει.

Κλείνοντας, οφείλουμε να παραδεχτούμε πως η τέχνη αποτελεί μέρος της ζωής και της καθημερινότητας όλων μας. Όμως μόνο η γνήσια καλλιτεχνική δημιουργία μπορεί να εξυψώνει ηθικοπνευματικά το άτομο και να το γαλουχεί με τις γνήσιες αξίες και ιδέες που αυτή προσφέρει. Γι' αυτό και κρίνεται αναγκαίο, ιδιαίτερα τα νέα άτομα, να έρχονται από νωρίς σε επαφή με αυτή. Σε αυτό θα συμβάλλει καθοριστικά το σχολείο αλλά και ολόκληρη κοινωνία φέροντας σε επαφή με γνήσιες αρχές και αξίες τα μέλη της.

Ευχαριστώ για την προσοχή σας!

2012 (Επαναληπτικές Ημερησίων)

Α1. Περίληψη: O συγγραφέας πραγματεύεται το συναίσθημα της τιμής ως άξονα της ανθρώπινης συμπεριφοράς, όπως μάλιστα προβάλλεται και στην τραγική ποίηση. Αναφέρει ότι αποτελεί γνώμονα του αξιόπρακτου, γεγονός που οι τραγικοί ποιητές υπογράμμισαν με την επισήμανση ότι εκτός του μέτρου, οδηγεί σε αλαζονεία με τις αντίστοιχες επιπτώσεις. Στην τραγική ποίηση, η τιμή αποτελεί ύψιστο καθήκον και συνδέεται με το μεγαλείο της ανθρώπινης ύπαρξης που νικά την ειμαρμένη. Ο τραγικός ήρωας, αγωνίζεται για την εσωτερική του ελευθερία, οδηγούμενος έτσι στη μεγαλοσύνη. Σήμερα, ειδικοί και μελετητές συμφωνούν ότι η τιμή είναι ένα αυτοσυναίσθημα που καθορίζει την ανθρώπινη προσωπικότητα καθώς έχει παιδευτική διάσταση και σχετίζεται με την μαθητική απόδοση. Επιλογικά, επισημαίνεται ότι ο άνθρωπος ανέκαθεν συναισθανόταν την πνευματική του οντότητα, επιβεβαιώνοντας τη θέση των μεγάλων τραγικών για την τιμή ως κίνητρο των ανθρώπινων ενεργειών και το συσχετισμό της με τη σχολική απόδοση, καθώς όταν ο νέος έχει επίγνωση της τιμής, επιτυγχάνει.

Β1. Το συναίσθημα της τιμής και της αξιοπρέπειας αποτελεί σημαντικό παράγοντα διαμόρφωσης της προσωπικότητας και συμπεριφοράς του ατόμου. Προϋπόθεση όμως είναι η τήρηση του μέτρου μέσω του οποίου αποφεύγεται η αλαζονεία και οι επιπτώσεις της. Κατ' αυτόν τον τρόπο, το άτομο απολαμβάνει τα θετικά αποτελέσματα της «μεσότητας» τα οποία του εξασφαλίζουν πνευματική ισορροπία, αυτοεκτίμηση και κοινωνική καταξίωση. Πιο συγκεκριμένα, κατοχυρώνει την ηθική του ελευθερία, εξασφαλίζει την υστεροφημία του, αισθάνεται ηθική ικανοποίηση και αποκτά κίνητρα για λήψη σημαντικών αποφάσεων και πραγμάτωση σπουδαίων έργων. Κατά συνέπεια , η μετριοφροσύνη αποτελεί ύψιστη ηθική αξία και γνώμονα για κάθε μορφή δράσης.

Β2. α. Θεματική περίοδος: Το συναίσθημα … πρακτέον. Λεπτομέρειες - σχόλια: Το συναίσθημα αυτό … συνέπειες. Κατακλείδα δεν υπάρχει. β. Αιτιολόγηση («αφού η τιμή … γίνονται η αιτία.») Αίτιο-αποτέλεσμα («… όταν παρουσιάζεται ως παρέκκλιση …οδηγεί κατευθείαν … συνέπειες.»)

Β3. α. και μάλιστα : έμφαση αν : υπόθεση όπως : αναφορά ιδιαίτερα : έμφαση β. έμφαση στην αντίθεση θετικών – αρνητικών αποτελεσμάτων συναισθήματος της τιμής. επεξήγηση στην έννοια «παρέκκλιση» επεξήγηση, έμφαση διαλογικός – επικοινωνιακός τόνος – παραστατικότητα

Β4. α. Η αμέλεια σε αρκετές περιπτώσεις αποβαίνει μοιραία. Η έπαρσή του τον καθιστά αντιπαθή στον κοινωνικό του περίγυρο. Τα περιβαλλοντικά προβλήματα προκαλούν αναπόφευκτες επιπτώσεις στον άνθρωπο. Ο δικαστής ήταν αδυσώπητος, αφού δεν έλαβε υπ' όψη του κανένα ελαφρυντικό για το δράστη. Οι αρχαίοι Έλληνες υποστήριζαν ότι το σώμα και το πνεύμα πρέπει να ασκούνται ταυτόχρονα. β. αποβαίνει : καταλήγει έπαρση : υπεροψία αναπόφευκτες : αναπότρεπτες αδυσώπητο : αμείλικτο ταυτόχρονα : συγχρόνως

Γ1. «Η τιμή τιμή δεν έχει …»

α. Το αίσθημα της τιμής:

• αποτελεί βασική ηθική αξία
• είναι κριτήριο για το «πρακτέον» ή το «αποφευκτέον»
• θεωρείται βασικός παράγοντας διαμόρφωσης της προσωπικότητας - συμπεριφοράς.
• εξασφαλίζει την υστεροφημία και την κοινωνική αποδοχή.
• συντελεί στην ομαλή κοινωνικοποίηση του ατόμου.
• βοηθά στην επαγγελματική του καταξίωση.
• διαμορφώνει σχέσεις εμπιστοσύνης στο πλαίσιο των διαπροσωπικών σχέσεων.
• συντελεί στη θετική αξιολόγηση του νέου σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του.
• προσφέρει στους νέους ηθική ικανοποίηση και αποτελεί εφαλτήριο για ανθρωπιστική δράση.
• συμβάλλει στην ηθική αυτοπραγμάτωση των νέων.

β. Η επαφή των νέων με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και ειδικότερα με τους μεγάλους τραγικούς ποιητές καλλιεργείται μέσω της ανθρωπιστικής παιδείας και της ενασχόλησής τους με σχετικές πολιτιστικές δραστηριότητες. Η τραγική ποίηση ενισχύει το συναίσθημα της τιμής και της αξιοπρέπειας:

• οι πρωταγωνιστές των έργων εμφορούνται από πανανθρώπινες αξίες και ιδανικά τα οποία μεταλαμπαδεύονται στους νέους.
• ηθικό μήνυμα της τραγικής ποίησης αποτελεί ότι το συναίσθημα της τιμής δεν πρέπει να υπερβαίνει το μέτρο.
• το υψηλότερο ατομικό ηθικό χρέος είναι η διαφύλαξη της ηθικής ελευθερίας.
• η μεγαλοπρέπεια των ηρώων της τραγικής ποίησης συνίσταται στην αυτοθυσία τους στο βωμό της διατήρησης της ηθικής τους ακεραιότητας.
• στην τραγική ποίηση το συναίσθημα της τιμής και της αξιοπρέπειας αποτελεί προϋπόθεση για την υλοποίηση σημαντικών έργων.
• η διδασκαλία της τραγικής ποίησης συντελεί στην ενίσχυση του αισθήματος της αυτοεκτίμησης των νέων

2011 (Ημερησίων)

Α1. Περίληψη

Α1. Το κείμενο πραγματεύεται τη χρήση του διαδικτύου στη σύγχρονη κοινωνία. Αρχικά, διαπιστώνεται ότι σήμερα το διαδίκτυο προσφέρει άμεσα και δημοκρατικά τη γνώση, σε αντίθεση με το παρελθόν. Ωστόσο, ορισμένοι αμφισβητούν τη θέση αυτή. Σύμφωνα με τους πρώτους, η τεχνολογία ενέχει κινδύνους, άγνωστους ωστόσο. Η δεύτερη αντίρρηση αφορά τη λανθασμένη ιεράρχηση των αναγκών του πολιτισμού μας: την προσήλωση μας στην τεχνολογία ενώ αδιαφορούμε για την επιβίωση στην Αφρική. Η τρίτη άποψη επισημαίνει το «ψηφιακό χάσμα» λόγω της άνισης πρόσβασης στη γνώση παγκοσμίως. Όμως τα άτομα συμμετέχουν μέσω του διαδικτύου ισότιμα στη γνώση, με αποτέλεσμα την εξάλειψη της παραδοσιακής ιεραρχίας. Παράλληλα, η εξατομικευμένη χρήση του οδηγεί στην απουσία κοινών εμπειριών καθώς και στην πρόκληση «πληροφοριακού άγχους». Συμπερασματικά, η πληροφορική είναι μια τεχνολογία σε εξέλιξη, ικανή να προκαλέσει σύγχυση.

Β1. Η κοινωνία διατηρείται και εξελίσσεται μέσα από την κοινή δράση και εμπειρία των μελών της. Ο άνθρωπος αποτελεί το βασικό δομικό στοιχείο της, δεν χαρακτηρίζει όμως μόνος του την «κοινότητα». Η αλληλεπίδραση των ατόμων αποτελεί το βασικό μηχανισμό λειτουργίας της και όσο πιο αρμονική η συνύπαρξη τόσο πιο αποτελεσματική η κοινωνική επιδίωξη που είναι η ολοκλήρωση των ανθρώπων. Η ατομιστική δράση «διαλύει» τη φύση τόσο της κοινωνίας όσο και του ανθρώπου. Άλλωστε, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, ο μόνος άνθρωπος είναι ή θηρίο ή θεός

B2. α. Ο συγγραφέας αναπτύσσει τη δεύτερη παράγραφο του κειμένου του α. με διαίρεση αφού στη θεματική πρόταση της παραγράφου του προαναγγέλλει «τρεις γκρίνιες» για τον «ανύπαρκτο εκδημοκρατισμό της γνώσης» και στη συνέχεια τις απαριθμεί. «Η μια είναι η άρνηση της τεχνολογίας … του δυτικού κόσμου με την Αφρική» β. με παράδειγμα καθώς στην προσπάθειά του να στηρίζει την άποψή του για πιθανούς κινδύνους της τεχνολογίας, παραθέτει παραδειγματικά το βιβλίο του Πολ Βιρίλιο, «Πληροφοριακή βόμβα» και παράθεμα από το περιεχόμενό του: «Ο Πολ Βιρίλιο, για παράδειγμα … υπάρχουν». (γ.Με σύγκριση-αντίθεση)

β. Η δεύτερη παράγραφος του κειμένου δομείται ως εξής: Θεματική πρόταση: «Σ’ αυτόν τον υπαρκτό εκδημοκρατισμό της γνώσης … τις γκρίνιες» Λεπτομέρειες – Σχόλια: «Η μία είναι η άρνηση της τεχνολογίας … του δυτικού κόσμου με την Αφρική» Κατακλείδα: δεν υπάρχει

Β3. α. Στην πρώτη περίπτωση «Πληροφοριακή βόμβα» ο Πάσχος Μανδροβέλης χρησιμοποιεί εισαγωγικά για να μεταφέρει τον τίτλο του βιβλίου του Πολ Βιρίλιο. Στη δεύτερη περίπτωση «Τι να το κάνω εγώ το εμβόλιο … για τον πυρετό;» ο συγγραφέας χρησιμοποιεί εισαγωγικά για να μεταφέρει αυτούσια την άποψη τρίτου σε μορφή ευθείας ερωτηματικής πρότασης. Στην τρίτη περίπτωση «Πληροφοριακό άγχος» ο συγγραφέας χρησιμοποιεί εισαγωγικά για να μεταφέρει μια συγκεκριμένη επιστημονική ορολογία της Ψυχολογίας. β. Παραδείγματα μεταφορικής λειτουργίας της γλώσσας: «ψηφιακό χάσμα» «τα δίκτυα επικοινωνιών ισοπεδώνουν παλιές ιεραρχίες» «κατακερματισμό της εμπειρίας» «το παλιό δεν έχει πεθάνει» «διασπείρει σύγχυση»

Β4. α. πιθανών = ενδεχόμενων ξεχνάς = λησμονείς κατακερματισμό = κομμάτιασμα μετατρέπεται = μεταβάλλεται διασπείρει = σκορπά β. υπαρκτό ανύπαρκτο άρνηση αποδοχή σίγουρος αβέβαιος προσβάσιμο απρόσιτο λογικό παράλογο

Γ1. Έκθεση

• Επικοινωνιακό πλαίσιο: 3 μονάδες

Ε1. Υπηρεσίες που προσφέρει το Διαδίκτυο στη διάδοση της γνώσης

• Ανεξάντλητη πηγή πληροφοριών
• Επιστημονικές πληροφορίες
• Διά βίου εκπαίδευση
• Επαφή με τέχνη…
• Ενημέρωση
• Επαγγελματική κατάρτιση
• Συνεργασία, ανταλλαγή απόψεων
• Εξοικείωση με την κουλτούρα άλλων
• Ψυχαγωγία
• Διευκόλυνση ΑμΕΑ
• …

Ε2. Τρόποι με τους οποίους μπορεί να αξιοποιηθεί δημιουργικά στο σχολικό πλαίσιο

• Συγγραφή εργασιών-projects
• Επικοινωνία με άλλα σχολεία
• Χρήση στη διδασκαλία
• Αυτενέργεια
• Εποπτικό μέσο: χάρτες, βίντεο…
• Ειδικά προγράμματα υπολογιστή
• Διδασκαλία εξ αποστάσεως
• Αυτοδιδασκαλία
• Ιστοσελίδα σχολείου, δημοσίευση από τους μαθητές
• Διαθεματική προσέγγιση διδακτικών αντικειμένων
• …

Γ1. Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί μαθητές,

Στα πλαίσια της ημερίδας που διοργανώνει το σχολείο μας με θέμα τη χρήση του διαδικτύου, η παρούσα ομιλία αποσκοπεί στο να δώσει μια εικόνα των υπηρεσιών που προσφέρει το διαδίκτυο στον τομέα της γνώσης και της πληροφόρησης αλλά και ειδικότερα να επισημάνει τους τρόπους με τους οποίους η εκπαίδευση μπορεί να αξιοποιήσει δημιουργικά τις ποικίλες δυνατότητές του.

Αναλυτικότερα, αναφορικά με την προσφορά του διαδικτύου στον τομέα της γνώσης:

• Καθιστά δυνατή τη συγκέντρωση, την καταγραφή, την επεξεργασία και την οργάνωση πληροφοριών, γνώσεων και δεδομένων καθώς και τη συνακόλουθη δημιουργία τεράστιων αρχείων εύκολα προσβάσιμων στον ενδιαφερόμενο. Ο χρήστης του διαδικτύου μπορεί να συνδεθεί με ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες, βιβλιοπωλεία, να χρησιμοποιήσει βάσεις δεδομένων, άλλοτε απρόσιτες ή να επικοινωνήσει με μελετητές και επιστήμονες σε όλο τον κόσμο. Η κυκλοφορία της γνώσης στο νέο ηλεκτρονικό κόσμο είναι ελεύθερη και ισότιμη.
• Αποτελεί έναν ανεξάντλητο κόσμο πληροφοριών
• παροχή έγκαιρης και ολοκληρωμένης ενημέρωσης για γεγονότα που διαδραματίζονται σε ολόκληρο τον κόσμο άμεση πρόσβαση στο σύνολο της ανθρώπινης γνώσης και πληροφορίας.
• Παρέχει προοπτικές δια βίου εκπαίδευσης(επαφή με ανοικτά πανεπιστήμια, μεταπτυχιακές σπουδές, προγράμματα κατάρτισης και εξειδίκευσης) σε άτομα ενήλικα που έχουν ήδη ολοκληρώσει τη συμμετοχή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία
• συνεχής επαγγελματική κατάρτιση, άνοδος του μορφωτικού επιπέδου.
• Παρέχει τη δυνατότητα εμβάθυνσης σε γνωστικά θέματα και ορθολογικής και λειτουργικής χρήσης τους στα πλαίσια των κοινωνιών της επικοινωνίας δίνεται έμφαση στη μάθηση δομών και εννοιών και όχι στην επιφανειακή γνώση.
• Ευνοεί τη συνεργασία και την ανταλλαγή απόψεων λόγω της άρσης των αποστάσεων και των περιορισμών προώθηση της επιστημονικής έρευνας.
• Αποτελεί μέσο εξοικείωσης με την κουλτούρα και τις ιδιαιτερότητες των άλλων λαών επαφή τους με στοιχεία που εκφράζουν άλλες κουλτούρες
• δυνατότητα δημιουργίας ιστοσελίδων από κάθε χρήστη που επιθυμεί να προβάλει χαρακτηριστικά της δικής του κουλτούρας, οι οποίες μετατρέπουν τον κυβερνοχώρο σε πεδίο γόνιμων πολιτιστικών ανταλλαγών και αλληλεπιδράσεων
• συμβολή στη δημιουργία ενός οικουμενικού πολιτισμού.
• Προσφέρει ποικίλες ευκαιρίες ψυχαγωγίας και πληροφόρησης για διάφορες πολιτιστικές εκφάνσεις και δρώμενα(τέχνη, αθλητισμός, μουσεία, πολιτιστικές εκδηλώσεις κ.α.)
• Παρέχει τη δυνατότητα ισότιμης πρόσβασης στη γνώση σε άτομα με ειδικές ικανότητες (ΑΜΕΑ).

Εξετάζοντας την πληθώρα των προοπτικών που παρέχει στους χρήστες του, αντιλαμβανόμαστε τον καθοριστικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει στην ποιοτική αναβάθμιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, εφόσον:

• α. Παρέχει γνώσεις πάνω σε ποικίλα θέματα που ενδιαφέρουν τους μαθητές και δεν καλύπτονται από τα αναλυτικά σχολικά προγράμματα.
• β. Προσφέρει άμεση πρόσβαση σε βιβλιοθήκες, αρχεία, ερευνητικά κέντρα, μουσεία κ.ά. εμπλουτισμός των γνωστικών σχολικών αντικειμένων.
• γ. Είναι το αποτελεσματικότερο εποπτικό μέσο διδασκαλίας, αφού συνδυάζει εικόνα, ήχο, γραπτό λόγο και εικονική πραγματικότητα προσέλκυση του ενδιαφέροντος και της συμμετοχής των μαθητών.
• δ. Δίνει τη μοναδική ευκαιρία στο μαθητή να επεξεργαστεί σύνθετες πληροφορίες με ποικίλους συνδυασμούς και δυνατότητες τα πολιτισμικά ή εθνικά μαθήματα(ιστορία, αρχαία και νέα ελληνικά, αισθητική αγωγή) μπορούν να διδαχθούν με ελκυστικούς, ανανεωμένους και ουσιαστικούς τρόπους επιτρέποντας την άμεση προσωπική συνεργασία του μαθητή (διαδραστική λειτουργία).
• ε. Διασφαλίζει στην εκπαιδευτική διαδικασία τα εχέγγυα για την πολυπόθητη αντικειμενική αξιολόγηση(ερευνητικές εργασίες).
• στ. Πραγματώνει την άμεση επαφή, συνεργασία και αλληλεπίδραση μαθητών στην Ελλάδα και στον υπόλοιπο κόσμο. δυνατότητα να παρουσιαστούν παράλληλες πορείες στην ιστορία και τον πολιτισμό χωρών ανοίγει τους ορίζοντες και ευνοεί τη συνεργασία των σχολικών κοινοτήτων και των εκπαιδευτικών προγραμμάτων, ειδικότερα στα πλαίσια της Ε.Ε.
• ζ. Συμβάλλει στην εξοικείωση των μαθητών με τις δυνατότητές της σύγχρονης τεχνολογίας και εξασφαλίζει τα προσόντα για την επιβίωση και ανάδειξή τους σε έναν ανταγωνιστικό κόσμο, στον οποίο οι «τεχνολογικά αναλφάβητοι» δεν έχουν θέση.
• η. Αναβαθμίζει το ρόλο του εκπαιδευτικού μετατρέποντάς τον από απλό μεταδότη γνώσεων σε συνεργάτη, «πλοηγό» και αρωγό των μαθητών στο χώρο της γνώσης και της πληροφορίας.

Όπως αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, οι απαιτήσεις της τεχνολογικά προηγμένης εποχής μας προβάλλουν ως επιτακτική ανάγκη την αξιοποίηση των πολυάριθμων δυνατοτήτων που το διαδίκτυο προσφέρει. Ας έχουμε όμως υπόψη μας ότι οι νέες αυτές τεχνολογίες και οι νέες αξίες που προβάλλουν θα πρέπει να είναι συγκερασμένες με τις παλιές παραδοσιακές και δοκιμασμένες αξίες που συνθέτουν τη φυσιογνωμία ενός ανθρωπιστικού πολιτισμού.

Ευχαριστώ για την προσοχή σας

2011 (Εσπερινών)

Α1. Ο συντάκτης του κειμένου πραγματεύεται την υπέρμετρη χρήση του κινητού τηλεφώνου σήμερα. Αρχικά, επισημαίνει την ανούσια φλυαρία σε δημόσιους χώρους συνήθως χωρίς λόγω. Στη συνέχεια, καταγράφει τα θέματα αυτής καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, διαχωρίζοντας τα σε επαγγελματικά και σε προσωπικά, για τα οποία γίνεται προσπάθεια να αποδοθούν με τα πιο μελανά χρώματα. Σκηνοθετεί, έτσι ο καθένας το δικό του προσωπικό ριάλιτι. Αφού διαπιστώσει ότι η υπερβολική αποκάλυψη προσωπικών πτυχών αποτελεί απόρροια της τηλεόρασης και δείγμα “κοινωνικού αυτισμού”, καταλήγει στο συμπέρασμα πως είναι καθοριστική η συμβολή τηλεόρασης και τεχνολογίας σ’ αυτή τη διαμόρφωση νέων ηθών. Τελικά, πρόβλημα του καθενός δεν είναι κανείς άλλος από τον ίδιο του τον εαυτό.

Β1. Είναι κοινά αποδεκτό ότι στη σημερινή εποχή έχει αυξηθεί κατακόρυφα η χρήση του κινητού τηλεφώνου. Όλοι επικοινωνούν καθημερινά για πολλά θέματα με πολλούς αποδέκτες. Όμως, δεν πρόκειται για ουσιαστική επικοινωνία. Ο κάθε άνθρωπος προβάλλει ατομικές του ανάγκες , χωρίς ουσιαστικά να επιθυμεί να προσεγγίσει το συνάνθρωπό του. Επιπλέον, τα θέματα προς συζήτηση είναι ανούσια και επιφανειακά. Επομένως, είναι απαραίτητο ο άνθρωπος να επαναπροσδιορίσει τη σχέση του με το κινητό τηλέφωνο.

Β2. Η μετατροπή της ενεργητικής σύνταξης σε παθητική θα γίνει ως εξής: «Δεν έχει ακουστεί πιο θλιβερή φράση» «Οι εμπειρίες δεν εξωραΐζονται, από τους κινητούς τελάληδες αλλά συχνά περιγράφονται με μελανά χρώματα»

Β3. α) ακατάπαυστα = ασταμάτητα εξωραΐζουν = ωραιοποιούν ενώπιον = παρουσία συμβάλλουν = συνεισφέρουν

καθοριστικοί = καίριοι β) • Ο σημερινός άνθρωπος εργάζεται ακατάπαυστα για να ικανοποιήσει τις βιοτικές του ανάγκες • Οι δημοσιογράφοι πολλές φορές εξωραΐζουν τα γεγονότα, για να μην προκαλέσουν ανησυχία • Το θέμα συζητήθηκε ενώπιον όλων • Το σχολείο και η οικογένεια συμβάλλουν στην ομαλή κοινωνικοποίηση του ατόμου • Η μελέτη και η προσπάθεια είναι καθοριστικοί παράγοντες για την επιτυχία των μαθητών στις εξετάσεις

Β4. α) Η παράγραφος «Τα ριάλιτι…αποχώρησης» αναπτύσσεται με τη μέθοδο της σύγκρισης- αντίθεσης. Πιο συγκεκριμένα, συγκρίνεται η εκτός οθόνη με την εκτός οθόνης ζωή. Ακολουθείται η μέθοδος ένα προς ένα, καθώς πρώτα γίνεται αναφορά στην εκτός οθόνης ζωή και κατόπιν στην εκτός αυτής ζωή. Παράλληλα χρησιμοποιούνται και παραδείγματα που αφορούν το περιεχόμενο συζήτησης. (συνδυασμός μεθόδων) β) Περιπτώσεις μεταφορικής χρήσης της γλώσσας στο κείμενο: «ο άρχοντας του μικρού μου σύμπαντος». «…να εκπέμπει την προσωπική του ζωή». «η κόλαση είναι οι άλλοι».

Γ1. Ζητείται άρθρο, επομένως χρειάζεται τίτλος: "κινητή τηλεφωνία, η αναγκαιότητα της εποχής"

Ενδεικτικός πρόλογος: Η σύγχρονη πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από τη διάδοση και τη χρήση νέων τεχνολογιών. Μέρος της τεχνολογικής εξέλιξης θεωρείται, αναντίρρητα και η κινητή τηλεφωνία. Καθημερινά, πλήθος ανθρώπων, δαπανά ατέλειωτες ώρες συνομιλώντας με τους οικείους του στο κινητό τηλέφωνο. Η συνήθεια αυτή προκαλεί έντονο προβληματισμό για την υπέρμετρη χρήση της κινητής τηλεφωνίας, ενώ παράλληλα καθίσταται αναγκαίο να μελετηθούν και οι τρόποι με τους οποίους αυτή επηρεάζει την καθημερινότητα των ανθρώπων.

Α ζητούμενο: Η υπέρμετρη χρήση του κινητού τηλεφώνου.

• Διευκολύνει την επικοινωνία μεταξύ ατόμων που ζουν σε μεγάλη απόσταση μεταξύ τους.
• Η κατοχή του κινητού χειραφετεί και καταξιώνει κοινωνικά τους ανθρώπους στα πλαίσια της ομάδας στην οποία εντάσσονται.
• Οι κάτοικοι των αστικών περιοχών, δεδομένης της απόστασης που μπορεί να χωρίζει τον εργασιακό τους χώρο από το οικογενειακό τους περιβάλλον, χρησιμοποιούν το κινητό για επικοινωνία με τους οικείους τους.
• Επιτυγχάνεται η επικοινωνία σε έκτακτες και επείγουσες περιστάσεις και έτσι ο άνθρωπος νιώθει ψυχική ικανοποίηση, αφού του παρέχεται το αίσθημα της ασφάλειας μέσα στη γεμάτη κινδύνους σύγχρονη κοινωνία.
• Η συχνή επαφή με τον κοινωνικό περίγυρο, μέσω του κινητού τηλεφώνου, τονώνει το αίσθημα της αυτοεπιβεβαίωσης αλλά και του αλτρουισμού.
• Επιτρέπει στο άτομο να διευρύνει τον αριθμό των συνομιλητών του ανεξάρτητα από τον τόπο και το χρόνο.
• Προσφέρει ενημέρωση σε πολλούς τομείς, μέσω υπηρεσιών προηγμένης τεχνολογίας.
• …

Β ζητούμενο:Τρόποι που επηρεάζει την καθημερινότητα.

• Διεύρυνση χάσματος γενεών
• Κωδικοποίηση της γλώσσας, γλωσσική αλλοίωση
• Μηχανικός τρόπος γραφής
• Μηχανικός τρόπος σκέψης
• Καταναλωτισμός για επίδειξη, σύμβολο ισχύος/μόδα
• Ανούσια σπατάλη, ελεύθερου χρόνου
• Απουσία ουσιαστικής επικοινωνίας
• Απειλή της υγείας του χρήστη
• Παραβίαση προσωπικών δεδομένων
• Ανελευθερία, ψυχική δέσμευση
• Κίνδυνος ξενομανίας
• Εξάρτηση
• Εθισμός στην ευκολία

Ενδεικτικός επίλογος: Εύκολα λοιπόν, συμπεραίνει κανείς πως η τεχνολογία και ειδικότερα τα κινητά τηλέφωνα είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ζωής του ατόμου. Μολονότι η υπέρμετρη χρήση τους ελλοχεύει πολλούς κινδύνους, ωστόσο η συνετή και φρόνιμη χρήση τους είναι γεγονός πως διευκολύνει την καθημερινότητα πολλών ανθρώπων.

2011 (Επαναληπτικές Ημερησίων)

Κελάφας

Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στην έλλειψη του ελεύθερου χρόνου που αποτελεί διαχρονικό γνώρισμα της σύγχρονης εποχής. Πιο συγκεκριμένα, ο χρόνος παραμένει ζητούμενο για τον άνθρωπο που δεν τον απολαμβάνει, αλλά τον επιδιώκει εναγωνίως. Αυτό οφείλεται στο γρήγορο ρυθμό ζωής που απαγορεύει την ενδοσκόπηση και έχει ως συνέπεια την απώλεια του νοήματος της ζωής και την ψυχοσωματική κατάπτωση. Ωστόσο, μεγάλη είναι η ευθύνη του ίδιου του ανθρώπου που ως έρμαιο μιας αντιφατικής

εποχής δεν αξιοποιεί δημιουργικά το χρόνο του, αλλά τον αναλώνει ιδιοτελώς σε απρόσωπες κοινωνικές συναναστροφές για επαγγελματική καταξίωση. Τελικά, όμως, ο χρόνος τιμωρεί αμείλικτα τον άνθρωπο για τις λανθασμένες επιλογές του.

Β1. Ο σύγχρονος άνθρωπος στην προσπάθειά του να καλύψει τις υλικές απαιτήσεις που ορίζει η εποχή αναλώνει καθημερινά το χρόνο του σε υλικές επουσιώδεις αναζητήσεις. Έτσι, χάνει το ουσιαστικό νόημα της ζωής του, αφού ο χρόνος κυλά χωρίς να τον χαίρεται ή να τον αξιοποιεί δημιουργικά. Συνεπώς, δε ζει κάθε στιγμή ευτυχίας ή δυστυχίας παρά μόνο επιβιώνει. Είναι απαραίτητο, λοιπόν, να διαπιστώνει την απώλεια του χρόνου και να ιεραρχεί διαφορετικά ανάγκες και αξίες του.

Β2. α) Με το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο ο συγγραφέας επιτυγχάνει την αμεσότητα, τον επικοινωνιακό και οικείο τόνο, μειώνει το βαθμό της απόστασης συγγραφέα-αναγνώστη, καθώς ο συντάκτης δεν είναι ψυχρός, απρόσωπος και αποστασιοποιημένος παρατηρητής. Επίσης, προσδίδει καθολικότητα στο πρόβλημα και ο λόγος του κερδίζει σε πειστικότητα. β) «η παραφροσύνη του καιρού μας, που μας σπρώχνει συνεχώς πίσω από το χρόνο». «να παγιδεύεται ο άνθρωπος μέσα στα αντικείμενα και στις απασχολήσεις». «δεν έχουμε καιρό να συναντηθούμε με τον εαυτό μας, να αναδιπλωθούμε και να ταξιδέψουμε μέσα μας». «Και ο χρόνος εκδικείται για το θάνατό του».

Β3. α) «Ένα γενικό χαρακτηριστικό…χρόνου»: θεματική περίοδος, «Όλοι…ουσία»:λεπτομέρειες-σχόλια. Δεν υπάρχει περίοδος κατακλείδα. β) Από την παραφροσύνη του καιρού μας εμπλεκόμαστε μέσα στη ροή του χρόνου. Από όλους συνθλίβεται ο ελάχιστος χρόνος μας.

Β4. α) τρέλα, αναπάντεχα, κόπωσης, αναζητούν, αναπόφευκτη. β) ειδικό, απεγκλωβίζεται, αρκετός, υπαρκτός, πραγματοποιήσιμες.

Γ1. Ελεύθερος χρόνος, μύθος ή πραγματικότητα;

Ο ελεύθερος χρόνος στη σύγχρονη εποχή αποκτά ιδιαίτερη αξία, καθώς οι έντονοι ρυθμοί ζωής επιβάλλουν προσπάθεια διαφυγής από τη δύσκολη πραγματικότητα. Ωστόσο, η τεχνολογική ανάπτυξη με τη μηχανοποίηση και τον αυτοματισμό αύξησαν θεωρητικά και όχι ουσιαστικά τον ελεύθερο χρόνο και γι’ αυτό οι περισσότεροι άνθρωποι διαμαρτύρονται για την έλλειψή του.

Αιτίες άμβλυνσης ελεύθερου χρόνου:

• Γρήγοροι ρυθμοί ζωής που εγκλωβίζουν τον άνθρωπο στη δίνη τους.
• Εντατικοποίηση εργασίας λόγω καταναλωτικού προτύπου.
• Υπερωριακή εργασία για κάλυψη αυξανόμενων αναγκών.
• Πολυδιάστατοι οι ρόλοι του σύγχρονου ανθρώπου λόγω πολλαπλών απαιτήσεων και πολυπλοκότητας σύγχρονης ζωής (ενημέρωση από πολλά μέσα, δια βίου μόρφωση, συμμετοχή στα κοινά, σε δραστηριότητες).
• Πολλές ενασχολήσεις (συμπληρωματική απασχόληση για μεγαλύτερους, αυξανόμενες σχολικές και εξωσχολικές δραστηριότητες για μικρότερους).
• Άξενη μορφή μεγαλουπόλεων με δυσχερείς μετακινήσεις. Αναμφίβολα, για τον περιορισμένο ελεύθερο χρόνο ευθύνεται ο ίδιος ο άνθρωπος με τις λανθασμένες επιλογές του σε ό,τι αφορά την ιεράρχηση των αναγκών του.

Οι συνέπειες που προκαλεί η πραγματικότητα της έλλειψης του ελεύθερου χρόνου στις σχέσεις του ανθρώπου με τους άλλους είναι οι εξής:

• Απομάκρυνση από συνανθρώπους, αλλοτρίωση.
• Αδυναμία σύναψης υγιών ανθρώπινων σχέσεων.
• Δημιουργία σχέσεων ιδιοτελών και εφήμερων, απόκτηση εικονικών φίλων, αφού η έλλειψη χρόνου εμποδίζει την ουσιαστική γνωριμία με συνανθρώπους.
• Υπονόμευση διαλόγου και γόνιμων συζητήσεων για επίλυση διαφορών και κοινωνικών προβλημάτων.
• Παρεμπόδιση συμμετοχής στα κοινά.
• Αδυναμία συμμετοχής σε κοινωνικές, πολιτιστικές δραστηριότητες.

Στις σχέσεις του με τον εαυτό του:

• Αλλοτρίωση από τον ίδιο του τον εαυτό και συνακόλουθη αδυναμία πλήρωσης εσωτερικών αναγκών.
• Αδυναμία ενδοσκόπησης και ανίχνευσης εσωτερικών γνωρισμάτων.
• Αδυναμία αυτογνωσίας, αυτοελέγχου.
• Ψυχική κατάπτωση, ηθική συρρίκνωση, πνευματική στασιμότητα, αφού το έλλειμμα του ελεύθερου χρόνου εμποδίζει ψυχαγωγικές δραστηριότητες με ηθικές και πνευματικές αναζητήσεις.
• Απομάκρυνση από μελέτη, άθληση, τέχνες.
• Αδυναμία αξιοποίησης προσωπικού ταλέντου.
• Άμβλυνση δημιουργικότητας.
• Δυστυχία, απώλεια του νοήματος της ζωής.

Ο σύγχρονος άνθρωπος οφείλει να διαπιστώσει τις επιπτώσεις που προκαλεί ο περιορισμένος ή ανύπαρκτος ελεύθερος χρόνος και συνακόλουθα να συνειδητοποιήσει την αναγκαιότητα αναζήτησης προσωπικού ελεύθερου χρόνου. Η ανάγκη αυτή μεγαλώνει, όταν ο χρόνος εργασίας δεν προσφέρει ψυχική και ηθική ικανοποίηση, οπότε επιβάλλεται να αναπληρωθεί το κενό αυτό μέσα από τον ελεύθερο χρόνο. Αυτό θα επιτευχθεί με διαφορετική ιεράρχηση των αναγκών και απομάκρυνση από υλιστικές αναζητήσεις. Η συνακόλουθη δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου θα συμβάλλει στη γόνιμη επικοινωνία με συνανθρώπους και στην αυτοκαταξίωση, την αυτοπραγμάτωση και ευδαιμονία.

2010 (Ημερησίων)

Α1. Το κείμενο πραγματεύεται τον όρο της αυτομόρφωσης που αρχικά ορίζεται ως η σύνθετη εκπαιδευτική διαδικασία που ο ίδιος ο άνθρωπος διαμορφώνει την εκπαιδευτική – επαγγελματική του κατάρτιση. Μια επίπονη διαδικασία που όμως δεν απομονώνει το άτομο αλλά αντιθέτως επιβάλλει τη συνεργασία όλων των εμπλεκομένων κάτω από την πίεση των αναγκών. Έτσι, σε άμεση σχέση με όλους τους συμμετέχοντας αλλά, κυρίως αυτενεργώντας θα διαμορφώσει κατάλληλα την εκπαίδευση του. Πρωταρχικοί παράγοντες που επιβάλλουν αυτή τη διαδικασία είναι οι αλλαγές τόσο στην επιστήμη και την τεχνολογία όσο και στην αγορά εργασίας που μετατρέπουν τις πρότερες γνώσεις σε απαρχαιωμένες δεξιότητες και που ωθούν το άτομο σε μία διαρκή κατάρτιση στις νέες τεχνολογίες επιτρέποντας έτσι τη δυνατότητα εναλλαγής επαγγελμάτων. Δικαιολογημένα, λοιπόν η εκπαίδευση αλλάζει έννοια σε σχέση με το παρελθόν και λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορές τόσο ανάμεσα στις γενιές, τα φύλα αλλά και τον πολιτισμό νοείται ως μια διαδικασία που υπερβαίνει το χωροχρόνο και την εκπαιδευτική πράξη και μετατρέπεται σε διά βίου παιδεία.

Β1. Οι νέοι άνθρωποι των τεχνολογικών κοινωνιών καλούνται να αλλάξουν δύο ή τρία επαγγέλματα στην επαγγελματική πορεία τους. Με δεδομένες τις ραγδαίες και συνεχείς αλλαγές στην τεχνολογία οι νέοι προκειμένου να εξασφαλίσουν μια θέση στην αγορά εργασίας και να ανταποκριθούν στις ανάγκες επιβίωσης οφείλουν να ανανεώνουν διαρκώς τις γνώσεις τους εμπλουτίζοντας και εξειδικεύοντας τες. Γνωρίζοντας πως οι γνώσεις και οι δεξιότητες που τους παρέχει η εκπαίδευση, γρήγορα παλαιώνουν και αχρηστεύονται καθώς και ότι δεν αποτελούν αποτελεσματικό εφόδιο για τις απαιτήσεις του επαγγέλματος, το οποίο πλέον δεν αποτελεί στοιχείο ταυτότητας, καλούνται να επιμορφωθούν στον επιστημονικό και επαγγελματικό χώρο. Μολονότι κάτι τέτοιο φορτίζει ψυχικό το νέο, ωστόσο οι απαιτήσεις της σύγχρονης εποχής καθιστούν επιτακτική αυτή την συνεχή εκπαίδευση.

Β2.α. Η τελευταία παράγραφος του κειμένου αναπτύσσεται με τη μέθοδο της αιτιολόγησης (και τούτο επειδή…) Στη θεματική περίοδο αναφέρεται πως η εκπαίδευση δεν νοείται πια ως η απλή κανονιστική μετάδοση γνώσεων και στις λεπτομέρειες αιτιολογείται η θέση

αυτή. β. Θεματική Περίοδος: «Η εκπαίδευση…19ο αιώνα» Λεπτομέρειες: «Και τούτο επειδή…καθημερινής ζωής» Κατακλείδα: «Η εκπαιδευτική πράξη…σχολικών τειχών»

Β3.α. ατομική ≠ συλλογική, επιτρέπουν ≠ απαγορεύουν, ανεπαρκείς ≠ επαρκείς, διαφορετικές ≠ όμοιες, επεκτείνεται ≠ περιορίζεται, β. συνεχή = διαρκή, χρησιμότητα = ωφελιμότητα, συνέπειες = αποτελέσματα, δεξιότητες = ικανότητες, καθίσταται = αποτελεί, γίνεται

Β4. Τα χαρακτηριστικά του επιστημονικού λόγου είναι τα ακόλουθα:, — Χρήση αυθεντίας (Η εκπαίδευση…όπως την όριζε ο E. Durkhein κατά τον 19ο, αιώνα, — Χρήση ορολογίας: «αυτομόρφωση» , «εκπαιδευτική διαδικασία»,, «εκπαιδευτικούς θεσμούς», «κατάρτιση», — Περιγραφικός λόγος: «Με τον όρο αυτομόρφωση περιγράφουμε…, Υποσημείωση: Θα μπορούσε να αναφερθεί και το απρόσωπο ύφος , η αναφορική λειτουργία της γλώσσας – αντικειμενικότητα, η επίκληση στη λογική.

Γ1. Επικοινωνιακό Πλαίσιο: Άρθρο

Τίτλος: «Η σημασία της δια βίου Παιδείας»

Πρόλογος

Αφόρμηση από την σύγχρονη Πραγματικότητα π.χ. Εξελίξεις στο χώρο της Επιστήμης και την προσαρμογή τόσο της εκπαίδευσης όσο και της παιδείας στα νέα δεδομένα.

Κύριο Μέρος

Ορισμός αυτομόρφωσης

Ε1.Σημασία Αυτομόρφωσης:

1. Διερεύνηση πνευματικών οριζόντων, όξυνση της κριτικής σκέψης, προβληματισμός, ενθάρρυνση της δημιουργικότητας, πρωτοβουλίας και αυτενέργειας.

2. Δυνατότητα προσαρμογής στις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας, μεταπήδηση από επάγγελμα σε επάγγελμα έτσι ώστε ο άνθρωπος να ανταποκριθεί στον οξύ επαγγελματικό ανταγωνισμό. Γεγονός που του προσφέρει την ασφάλεια και την σιγουριά για το μέλλον.

3. Ολόπλευρη καλλιέργεια του ανθρώπου, ανάπτυξη ενδιαφερόντων και κλίσεων.

4. Καλλιέργεια της πολιτικής συνείδησης και δημοκρατικής συμπεριφοράς. Διαμόρφωση ελεύθερων , υπεύθυνων και ενεργών πολιτών σε μία εποχή με έντονα φαινόμενα παραπληροφόρησης, χειραγώγησης, απολιτικοποίησης, διαφθοράς.

5. Επαφή με τα επιτεύγματα του εθνικού και οικουμενικού πολιτισμού. Διαφύλάξη και ενίσχυση της εθνικής και πολιτισμικής ταυτότητας.

6. Ολοκλήρωση της ηθικής υπόστασης του ατόμου μέσα από τη διαμόρφωση ενός κώδικα αξιών και συμπεριφοράς, λόγω της έκπτωσης αξιών και θεσμών.

Ε2. Τρόποι πραγμάτωσης αυτομόρφωσης

1. Καλλιέργεια φιλομάθειας από την οικογένεια και το σχολείο και την ενθάρρυνση της επαφής των νέων με το βιβλίο, ώστε να συνειδητοποιήσουν την αναγκαιότητα και την αξία της δια βίου παιδείας.

2. Γόνιμη αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου με δραστηριότητες που ασκούν ωφέλιμη επίδραση στην ψυχή και στο πνεύμα του ανθρώπου (βιβλιοθήκες, μουσεία, ινστιτούτα γλωσσών κ.α.)

3. Συνεχής ενημέρωση από τα μέσα ενημέρωσης (τηλεόραση, τύπος, διαδίκτυο) με παράλληλη αξιολόγηση των παρεχόμενων πληροφοριών.

4. Εκπαιδευτικά προγράμματα και θεσμοί επιμορφωτικού χαρακτήρα (ανοικτό πανεπιστήμιο, δημοτικές βιβλιοθήκες, κοινοτικά εκπαιδευτικά προγράμματα κ.α.).

Επίλογος

Καθίσταται, λοιπόν, αναγκαία η δια βίου παιδεία και η εγρήγορση του σύγχρονου ανθρώπου καθώς αποδεικνύεται ανεπαρκής η εκπαίδευση και απορρίπτεται η επανάπαυση στις παρεχόμενες γνώσεις και δεξιότητες που προσφέρονται από το σχολείο. Η θέληση του κάθε ανθρώπου, η αυτοδιδασκαλία και η αυτομόρφωση έχουν σήμερα πρωταρχική αξία και σπουδαιότητα.

2010 (Εσπερινών)

Α. Κατά το δοκιμιογράφο ο διάλογος ως γνήσια συνομιλία μεταξύ των ανθρώπων υπολείπεται σήμερα. Και ενώ οι αρχαίοι Έλληνες δημιούργησαν και ανύψωσαν το διάλογο σε καλλιτεχνική και πνευματική δημιουργία, οι σύγχρονοι άνθρωποι μιλούν, αλλά δε διαλέγονται. Συνεπώς, κυριαρχεί ο βερμπαλισμός και η στείρα αντιπαράθεση, που συνθλίβουν το πνεύμα και αναστέλλουν την έκφραση νέων ιδεών και δημιουργημάτων. Σ' αυτό συντελεί και η σύγχρονη εποχή των γρήγορων ρυθμών ζωής και της αλλοτρίωσης. Γι' αυτό απαιτείται ο διάλογος να στηρίζεται στη νηφαλιότητα, την ανιδιοτέλεια, την παιδεία και την ψυχική επικοινωνία των συνομιλητών. (88 λέξεις)

Β1. Αναμφίβολα, στη χώρα μας γεννήθηκε η φιλοσοφία, η διαλεκτική, η δημοκρατία και κάθε έντεχνη μορφή λόγου και τέχνης. Η γλώσσα μας με την μακραίωνη προφορική και γραπτή της παρουσία, καθώς και η αποθησαυρισμένη γραμματεία αποδεικνύουν ότι οι πρόγονοί μας αξιοποιούσαν το χάρισμα του λόγου. Αλλά και οι Νεοέλληνες διακρίνονται για τον πλουραλισμό τους και τον πλούσιο λόγο. Βέβαια, η ομιλητικότητα συχνά αποβαίνει ακατάσχετη φλυαρία, ιδιαίτερα, όταν δεν τηρούνται οι προϋποθέσεις του γόνιμου διαλόγου.

Β2.α. Αιτιολόγηση, καθώς αιτιολογείται η θεματική περίοδος και αίτιο-αποτέλεσμα (αποτέλεσμα: «Έτσι, η συνομιλία…οχλαγωγία»). β. Θεματική περίοδος: «Η σύγχρονη…όρου», λεπτομέρειες-σχόλια: «Μιλούν…απόψεών του», περίοδος κατακλείδα: «Έτσι…οχλαγωγία».

Β3. α. παιδαγωγός, παράγωγος ψυχολογία, ψυχίατρος πολυμορφία, μορφολογία β. Τα καλλιτεχνικά έργα των αρχαίων Ελλήνων της κλασικής εποχής είναι ανεπανάληπτα ως προς την αξία και την αισθητική τους. Η παρακολούθηση έργων τέχνης σε μια έκθεση ζωγραφικής προσφέρει αισθητική απόλαυση. Τα χαρακτηριστικά του σύγχρονου βίου συντελούν στην αλλοτρίωση του σημερινού ανθρώπου απ' το συνάνθρωπό του. Η ματαιοδοξία χαρακτηρίζει ανθρώπους με υλιστικό προσανατολισμό και χωρίς γενικότερους στόχους ζωής.

Β4. α. «Από αυτόν ανακαλύφθηκε ή εφευρέθηκε η συνομιλία». β. ανθοφορήσει, καρποφορήσει.

Γ. Αναγκαιότητα γόνιμου διαλόγου στη σύγχρονη εποχή.

Ο διάλογος ως συνομιλία μεταξύ δυο ή περισσοτέρων ανθρώπων, αποτελεί μέσο επικοινωνίας και επίλυσης των διαφορών μεταξύ ατόμων ή κρατών. Άλλωστε, ο άνθρωπος ως έλλογο ον έχει τη δυνατότητα να διευθετεί παρεξηγήσεις δια του λόγου. Ωστόσο, στη σημερινή εποχή έχει παραγκωνιστεί η κοινωνική, μορφωτική και ψυχαγωγική σημασία αυτής της συνομιλίας. Οι άνθρωποι λόγω των σύγχρονων ρυθμών της εποχής, του ωφελιμισμού και του ελλείμματος ευρύτερης παιδείας συζητούν για να συνεννοηθούν, αλλά δεν επικοινωνούν γνήσια και δημιουργικά, ώστε να γευτούν όλες τις θετικές διαστάσεις του γόνιμου διαλόγου. Συχνά, μάλιστα, οδηγούνται σε αντιπαραθέσεις, οξύτατες αντεγκλήσεις, βωμολοχίες και απρέπειες.

Για να υπάρξει λοιπόν πολιτισμένος διάλογος πρέπει να ισχύουν βασικές προϋποθέσεις:

• Ελευθερία έκφρασης των απόψεων όλων των συνομιλητών για ελεύθερη διαφωνία, που θα οδηγήσει στη σύνθεση των αντιθέσεων.
• Ειλικρίνεια και πειστικότητα με τη χρήση επιχειρημάτων και τεκμηριωμένου λόγου.
• Πολύπλευρη προσέγγιση ενός θέματος για την καλύτερη κατανόηση και ορθότερη αντιμετώπισή του.
• Σεβασμός των απόψεων των άλλων ακόμη κι αν υπάρχει διαφωνία, που άλλωστε είναι θεμιτή.
• Απουσία απόλυτης, δογματικής, μονόπλευρης άποψης, καθώς η μισαλλοδοξία, η ισχυρογνωμοσύνη και η προκατάληψη αναστέλλουν τη δημιουργική επικοινωνία.
• Νηφαλιότητα, διαλλακτικότητα, ώστε να αποφεύγονται ακρότητες και εμπάθειες.

Όλα τα παραπάνω αφορούν την ευθύνη του ίδιου του ατόμου και προϋποθέτουν την πνευματική του καλλιέργεια, τη βαθύτατη παιδεία του, ώστε να αναγνωρίζει τη σπουδαιότητα του πολιτισμένου διαλόγου και να ακολουθεί τους όρους της σωστής λειτουργίας του. Βασική προϋπόθεση που αφορά την κοινωνία είναι ο διάλογος να διεξάγεται σε υγιή και ουσιαστικά δημοκρατικά πολιτεύματα, που θα επιτρέπουν στους πολίτες να διαφωνούν διαλεγόμενοι, να ελέγχουν και να προβληματίζονται. Απαιτείται διαμόρφωση κλίματος κοινωνικής δικαιοσύνης και ισότητας, ελευθερίας σκέψης και έκφρασης. Το σχολείο ως βασικός φορέας αγωγής και κοινωνικοποίησης του ατόμου οφείλει να οργανώσει κατάλληλες δραστηριότητες για να ενισχύσει την ικανότητα διαλόγου των μελών της σχολικής κοινότητας:

• Τα μαθήματα να παρουσιάζονται από τους καθηγητές με ερωταπαντήσεις και συμμετοχή των μαθητών στη διαδικασία, ώστε να μην κυριαρχεί ο μονόλογος του δασκάλου.
• Ανάθεση εργασιών και ευρύτερων πρωτοβουλιών στους μαθητές, όπως η παρουσίαση ενός μαθήματος ή της επικαιρότητας μέσα από συλλογή άρθρων, για την ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας ως βασικής προϋπόθεσης διαλόγου.
• Προώθηση συνεργασίας μαθητών από ετερόκλητες ομάδες, ώστε να παταχθούν φαινόμενα εμπάθειας και μισαλλοδοξίας.
• Οργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων, που θα περιλαμβάνουν θεατρικές παραστάσεις, κινηματογραφικές προβολές, συναυλίες, εκθέσεις βιβλίου και μορφών τέχνης.
• Επικοινωνία με μαθητές από άλλα σχολεία ή άλλες χώρες με τη βοήθεια των ηλεκτρονικών μέσων και εκδρομές-επισκέψεις, ακόμη και στο πλαίσιο ανταλλαγής μαθητών.
• Διοργάνωση ημερίδων, συνεδρίων στο αμφιθέατρο του σχολείου ή στο πολιτιστικό κέντρο του δήμου, όπου θα διεξάγονται πλουραλιστικές συζητήσεις με τη συμμετοχή πολλών μελών του σχολείου.
• Συχνή σύγκληση μαθητικών συμβουλίων με τη συμμετοχή όλων των μαθητών στα κοινά του σχολείου, ώστε να προετοιμαστούν για τη συμμετοχή τους στα κοινά ως αυριανοί πολίτες.

Όταν οι μαθητές μάθουν να διατυπώνουν αβίαστα και ελεύθερα τις απόψεις τους και να σέβονται ταυτόχρονα τους συνομιλητές τους θα συνειδητοποιήσουν την ωφελιμότητα του διαλόγου στη μετέπειτα ζωή τους και θα συνομιλούν πολιτισμένα με τους συνανθρώπους τους ικανοποιώντας την έμφυτη ψυχική τους ανάγκη για ουσιαστική επικοινωνία.

2010 (Επαναληπτικές ημερησίων)

www.epil.gr

Α1. Ο αρθογράφος αναφέρεται στην αναγκαιότητα της προάσπισης των οικολογικών δικαιωμάτων. Αρχικά παρουσιάζει τη νομική κατοχύρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων απ' την Οικουμενική Διακήρυξη. Επισημαίνει την κατάφωρη καταστρατήγησή τους, λόγω της κλιματικής αλλαγής. Τονίζει ότι οι φτωχές χώρες πλήττονται εντονότερα από την οικολογική κρίση, αν και ευθύνονται λιγότερο για την πρόκλησή της. Συγκεκριμένα, θεωρεί τις αναπτυγμένες χώρες ως κύρια υπεύθυνες για το «φαινόμενο του θερμοκηπίου». Γι' αυτό υπογραμμίζει ότι πρέπει άμεσα να ενεργοποιηθούν τόσο οι διεθνείς οργανισμοί όσο και τα κράτη για την αναχαίτιση του φαινομένου. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πρέπει να αναβαθμιστούν τα ήδη υπάρχοντα δικαιώματα, να ληφθούν επειγόντως μέτρα και να υποστηριχθούν ουσιαστικά οι ασθενέστερες χώρες. (106)

Β1. Τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν αναγορευθεί σε παγκόσμια αξία και η προστασία τους έχει ανατεθεί στη διεθνή κοινότητα, ενώ για πρώτη φορά κατοχυρώνονται νομικά απ' την Οικουμενική Διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις 6 Δεκεμβρίου 1948. Σήμερα όμως η παγκοσμιοποίηση, η βιοϊατρική και οι νέες τεχνολογίες δημιουργούν καινούργιες πραγματικότητες και ανάγκη για την προάσπιση της τρίτης γενιάς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δηλαδή της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Οι προσπάθειες του ΟΗΕ και των μη κυβερνητικών οργανώσεων αποδεικνύονται όχι ιδιαίτερα αποτελεσματικές, γι' αυτό και επιβάλλεται η λήψη επιπλέον μέτρων. Συγκεκριμένα απαιτείται άμβλυνση οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων, μείωση εξοπλισμών, παροχή βοήθειας στον τρίτο κόσμο, διατήρηση ειρήνης αλλά και προστασία της οικολογικής ισορροπίας.

Β2. α) Ο τρόπος ανάπτυξης της τρίτης παραγράφου είναι τα παραδείγματα, καθώς και τα σχόλια-λεπτομέρειες που επεξηγούν τη θέση που διατυπώνεται στη θεματική περίοδο. β) Θεματική περίοδος: «Οι φτωχότεροι…το φορτίο των επιπτώσεων» Σχόλια-λεπτομέρειες: «Το 97% … τη μεγαλύτερη πόλη του Περού» Κατακλείδα: δεν υπάρχει.

Β3. α) αλλαγές = μεταβολές [μετασχηματισμοί], ευάλωτοι = αδύναμοι [ευπρόσβλητοι], να εκπέμπουν = να εκλύουν [ απελευθερώνουν], άνευ = χωρίς να ανακοπεί = να αναχαιτιστεί β) συχνότερες ≠ σπανιότερες, επιδεινώνονται ≠ βελτιώνονται, ασφάλεια ≠ ανασφάλεια, αυξανόμενη ≠ μειωνόμενη, παρούσες ≠ απούσες.

Β4. α) «Οι αλλαγές στο κλίμα της Γης απειλούν όλο και πιο πολύ τ' ανθρώπινα δικαιώματα στην ασφάλεια, στην Υγεία και στον βιοπορισμό» β) Υπάρχει χρήση εισαγωγικών λόγω ποιητικής-μεταφορικής λειτουργίας της γλώσσας. Επιπροσθέτως, ο αρθρογράφος δίνει έμφαση και εγείρει τον προβληματισμό του δέκτη.

Γ1. «Επιτακτική ανάγκη οικολογικής συνείδησης»

Αναμφισβήτητα, η προστασία του περιβάλλοντος είναι υποχρέωση και δικαίωμα όλων μας, το κληρονομήσαμε απ' τους προγόνους μας και οφείλουμε να το κληροδοτήσουμε στους απογόνους μας. Ανέκαθεν η οικονομική δράση του ανθρώπου ήταν μια δράση μέσα στη φύση. Αν στην πρώτη φάση της ιστορικής εξέλιξης των σχέσεων του ανθρώπου με αυτήν το κυρίαρχο γνώρισμα στάθηκε η εξάρτηση του ανθρώπου από τις δυνάμεις της φύσης και του περιβάλλοντος, στη δεύτερη και πιο πρόσφατη φάση, και μάλιστα από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά, η σχέση μεταβάλλεται και το κυρίαρχο γνώρισμα γίνεται πλέον η υποταγή της φύσης στον άνθρωπο. Απόρροια των προηγουμένων η ρύπανση του εδάφους, των υδάτων, η εξάντληση πρώτων υλών, η καταστροφή της χλωρίδας και της πανίδας, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, το οικολογικό δηλαδή πρόβλημα. Χρέος όλων μας να συνειδητοποιήσουμε την αξία του φυσικού περιβάλλοντος και μα επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με αυτό.

1ο ζητούμενο [ρόλος-προσφορά φύσης]

Πολλαπλός και πολυδιάστατος είναι ο ρόλος της:

• Το φυσικό περιβάλλον αποτέλεσε και αποτελεί πηγή ζωής, αφού σε αυτό γεννιέται, διαπλάθεται και ζει ο άνθρωπος. Η ενέργεια, ο ήλιος, οι υδατοπτώσεις του έδωσαν τη δυνατότητα να δραστηριοποιηθεί και να προοδεύσει εξελικτικά. Άλλωστε η φύση εγγυάται την ψυχική και σωματική υγεία του ανθρώπου.
• Διδακτικός ρόλος. Συμβάλλει στη μορφοποίηση μιας συγκεκριμένης συλλογιστικής πορείας, εφόσον διδάσκει μέσω του πειράματος, της παρατήρησης, της τάξης, του χρόνου. Προάγει τη σκέψη και την κρίση, εξάπτει τη φαντασία και κινεί την περιέργεια.
• «Η φύση είναι η δασκάλα της τέχνης» καθώς αποτελεί στοιχείο έμπνευσης για την κινητοποίηση καλλιτεχνικής δημιουργίας.
• Η φύση αποτελεί το έρεισμα για την ανάπτυξη των φυσικών επιστημών και της τεχνολογίας.
• Η νομοτέλεια του φυσικού κόσμου οδήγησε στην ανάπτυξη φιλοσοφικών στοχασμών. Τα πρώτα υπαρξιακά προβλήματα του ανθρώπου αποκρυσταλλώθηκαν και βρήκαν την έκφρασή τους στο έργο των φυσικών φιλοσόφων.
• Ακόμα και το θρησκευτικό συναίσθημα απορρέει από τον αυτοθαυμασμό του πολύπλοκου και επιβλητικού περιβάλλοντος.
• Οικονομική προσφορά : απ' τη φύση εξασφαλίζονται τα αναγκαία για το άτομο υλικά αγαθά.

2ο ζητούμενο [ Χρέος μαθητών]

• Απαιτείται ευαισθησία απ' τους μαθητές πάνω σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος. Η ευαισθησία αυτή πρέπει να συνοδεύεται από το ενδιαφέρον για το περιβάλλον και την αναθεώρηση ορισμένων αντιλήψεων που δεσμεύουν την ανθρώπινη σκέψη [π.χ. ο μύθος της «ανεξάντλητης φύσης», η «ανθρωποκεντρική» ερμηνεία του φυσικού περιβάλλοντος κατά την οποία η φύση είναι «καλή» ή «κακή», ανάλογα με την ωφέλεια που αποκομίζει ο άνθρωπος από αυτή].
• Οι μαθητές πρέπει να συμμετέχουν σε περιβαλλοντολογικά προγράμματα, να παρατηρούν και να καταγράφουν προβλήματα [π.χ. ρύπανση της ατμόσφαιρας, αποψίλωση δασών] και να κατανοούν με τρόπο εμπειρικό και άμεσο τις συνέπειες του οικολογικού προβλήματος.
• Να πλαισιώνουν εθελοντικές δράσεις οικολογικού χαρακτήρα [π.χ. συμμετοχή σε αναδασώσεις περιοχών, καθαρισμούς ακτών].
• Να δραστηριοποιούνται [π.χ. συμμετοχή σε μη Κυβερνητικές οργανώσεις (Greenpeace)], για να αποκτούν οικολογική συνείδηση με απώτερο στόχο να γίνουν ενεργοί και υπεύθυνοι πολίτες με περιβαλλοντική αγωγή και οικολογική συνείδηση.

Συμπερασματικά για την αντιμετώπιση του οικολογικού προβλήματος απαιτείται συντονισμένη προσπάθεια όλων των φορέων σε εθνικό αλλά και διεθνές επίπεδο. Μην ξεχνάμε ότι … «όταν το τελευταίο ψάρι πεθάνει, όταν το τελευταίο δάσος καεί, όταν η τελευταία λίμνη αποξηρανθεί, τότε ο άνθρωπος θα καταλάβει ότι στην προσπάθεια του να γίνει υπεράνθρωπος κατάντησε απάνθρωπος».

2010 (Επαναληπτικές Εσπερινών)

Α1. Το άρθρο αναφέρεται στο φαινόμενο της εξελιγμένης κινητής τηλεφωνίας που αποτελεί ένα από τα σύμβολα της σύγχρονης ηλεκτρονικής εποχής. Αρχικά τονίζεται η αντίφαση της εντυπωσιακής αύξησης των πωλήσεων των ηλεκτρονικών τηλεφωνικών μικροσυσκευών και της οικονομικής δυσπραγίας που χαρακτηρίζει τις μέρες μας. Παρά τις συνθήκες εξαθλίωσης που βιώνουν οι εργαζόμενοι στις εταιρείες παραγωγής των «έξυπνων» αυτών αγαθών, το υποκατάστατο της κοινωνικής αναγνώρισης που συνεπάγεται η χρήση τους, τα διατηρεί σε μια από τις πρώτες θέσεις προτίμησης των καταναλωτών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αλλοτρίωση του ατόμου, αφού τα τεχνικά χαρακτηριστικά της τηλεφωνικής πολυσυσκευής του, λειτουργούν ως παραισθησιογόνο που τον μεταφέρει σε μια εικονική πραγματικότητα και ταυτόχρονα τον οδηγεί σε έναν ασυνείδητο εξανδραποδισμό. (111)

Β1. Στο πλαίσιο των αστικών καπιταλιστικών κοινωνιών προκαλούνται συχνά αντιδράσεις εξαιτίας των άθλιων συνθηκών εργασίας των εργαζομένων στην παραγωγή καταναλωτικών αγαθών. Ωστόσο ο υλικός ευδαιμονισμός υποκαθιστά τα ανθρώπινα συναισθήματα, με αποτέλεσμα το άτομο να μετατρέπεται σε έναν απρόσωπο καταναλωτή που ενδιαφέρεται μόνο για την κοινωνική του καταξίωση μέσω αυτών. Η εκμετάλλευση του εργατικού δυναμικού από την εργοδοσία, οι μισθοί πείνας, δεν αποτελούν επαρκείς αιτίες κοινωνικής αντίδρασης. Το ζητούμενο είναι το «φαίνεσθαι», το δευτερεύον είναι το «είναι».

Β2. α) Ο τίτλος του συγκεκριμένου άρθρου είναι επιτυχής. Παρά τον αλληγορικό του χαρακτήρα, το μήνυμα που μεταφέρει στον αναγνώστη είναι περιεκτικό και σαφές. Με το «μαγικό ραβδί τους» οι εταιρείες παραγωγής υλικών αγαθών μεταμορφώνουν τον άνθρωπο σε άβουλο δούλο, που υπηρετεί πιστά τους «αφέντες» του. β) θεματική περίοδος: Σε εποχή … «έξυπνα» κινητά λεπτομέρειες-σχόλια: Πάνω από … πόθου τους κατακλείδα: δεν υπάρχει.

Β3. έγκριτος, κατάκριση θαυματουργός, αξιοθαύμαστος τιμολόγιο, τιμάριθμος απωθημένο, προώθηση

Β4. «έξυπνο» κινητό: μη δόκιμος όρος (μεταφορά) άθλιους «ξενώνες»: ειρωνεία έχει γίνει «αξία»: ειρωνεία

Γ1. Καταναλωτικός ευδαιμονισμός

Στη σύγχρονη μεταβιομηχανική κοινωνία η αυτοματοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας, ιδιαίτερα με την εισαγωγή των σύγχρονων τεχνολογικών μέσων σ' αυτήν, προκάλεσε τη μαζική παραγωγή αγαθών, τα οποία είναι απαραίτητο να καταναλίσκονται προκειμένου να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία του καπιταλιστικού συστήματος. Ιδιαίτερα τα εξελιγμένα τεχνολογικά προϊόντα κατέχουν μια από τις πρώτες θέσεις στις επιλογές των σύγχρονων «μαζανθρώπων» - καταναλωτών.

Αίτια:

• Η ταύτιση του «έχειν» με το «είναι».
• Η υποκατάσταση των ανθρωπίνων συναισθημάτων από την απόκτηση υλικών αγαθών.
• Η διαφήμιση μέσω της έντεχνης προβολής προϊόντων δημιουργεί στα άτομα περιττές, δευτερεύουσες ανάγκες.
• Η τάση του ανθρώπου να επιδιώκει την κοινωνική του καταξίωση μέσω της καταναλωτικής του δυνατότητας..
• Η άνοδος του βιοτικού επιπέδου επιτρέπει στο σημερινό άνθρωπο να αγοράσει με σχετική άνεση υλικά αγαθά.

Επιπτώσεις:

• Η εξάλειψη των προσωπικών διαφοροποιήσεων και η μετατροπή των ανθρώπινων κοινωνιών σε μάζες απρόσωπων καταναλωτών (μαζοποίηση).
• Επιδιώκοντας την κοινωνική του καταξίωση μέσω των υλικών αγαθών, ο άνθρωπος χάνει την προσωπική του ελευθερία και εξανδραποδίζεται.
• Υποβαθμίζονται-παραγκωνίζονται τα πνευματικά αγαθά από τα οποία ο άνθρωπος απομακρύνεται έχοντας μοναδικό σκοπό της ζωής του την ευμάρεια.
• Κερδοθηρία, ιδιοτέλεια, υλικός ευδαιμονισμός, αντικαθιστούν τις πραγματικές αξίες με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση των ανθρωπίνων σχέσεων και κατ' επέκταση του κοινωνικού ιστού.

Με τον επαναπροσδιορισμό της θέσης του στον κόσμο και την ιεράρχηση των αξιών και των αναγκών του ο άνθρωπος θα κατορθώσει να διατηρήσει τα ιδιαίτερα εκείνα γνωρίσματα που τον καθιστούν μια αυτόνομη, μοναδική οντότητα.

2009 (Ημερησίων)

www.hasiakis.gr

Α. Ο συγγραφέας αναφέρεται στην αξία του βιβλίου τονίζοντας πως με την επιλογή βιβλίων με διαφορετικές απόψεις ο άνθρωπος αποκτά σφαιρική άποψη και διευρύνει τους ορίζοντές του. Με τα διαφορετικά βιβλία ασκείται στο διάλογο καθώς αποκτά την ελευθερία να κρίνει κάθε άποψη χωρίς να υποκύπτει σε αυθεντίες. Ιδιαίτερα σε δύσκολες εποχές που τα ΜΜΕ ασκούν προπαγάνδα, το βιβλίο παραγκωνίζεται, καθώς προσπαθούν να το υποβιβάσουν. Όμως έτσι οι άνθρωποι χάνουν την πνευματική τους ελευθερία. Επειδή λοιπόν σήμερα ο πολιτισμός πλήττεται, μόνο το βιβλίο αποτελεί λύση για τη σωτηρία του ανθρώπου, αφού προσφέρει πολλά στην υγιή σκέψη και το πνεύμα του. 99 λέξεις

Β1. Επειδή υπάρχουν πολλά βιβλία με αντικρουόμενες απόψεις, ο αναγνώστης ασκείται στο διάλογο. Όσα περισσότερα βιβλία μελετά, ιδιαίτερα όταν οι ιδέες τους είναι διαφορετικές, τόσο πιο σφαιρική άποψη αποκτά για διάφορα θέματα. Εμπλουτίζει τις γνώσεις του και διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες με το να γνωρίζει διαφορετικές απόψεις απ’ όσες πρεσβεύει. Έτσι, γίνεται πιο ανοιχτός στις γνώμες των άλλων, αποκτά επιχειρήματα για να στηρίξει τις δικές του ιδέες και καλλιεργεί τον εποικοδομητικό διάλογο με τους άλλους, αποβάλλοντας, αποβάλλοντας το δογματισμό και τη μισαλλοδοξία. Άρα, το βιβλίο είναι ένα ισχυρό όπλο που συνδράμει στην καλύτερη επικοινωνία των ανθρώπων. 95 λέξεις

Β2.α) Ο συγγραφέας επικαλείται την αυθεντία, παραθέτοντας, την άποψη του Βολταίρου πως “τον κόσμο τον κυβερνάνε τα βιβλία”, στην τρίτη παράγραφο. Η χρήση της αυθεντίας γίνεται για να ενισχυθεί η αξιοπιστία του συγγραφέα με τα λόγια ενός διανοούμενου (ειδικού) και να προσδώσει κύρος στα λεγόμενα του, καθώς οι απόψεις του γίνονται πιο πειστικές.

β) Παραδείγματα μεταφορικής χρήσης του λόγου: -“ με το ένα βιβλίο ν’ ανασκευάζει ή να πολεμάει το άλλο” -“ σε γυμνάζουν στη διαδικασία του διαλόγου” -“ δεν είναι καθεστώς ακέφαλο” -“ σε καιρούς πολιτικά σκοτεινούς ή ισκιωμένους” (ΠΡΟΣΟΧΗ: οι φράσεις είναι ενδεικτικές)

Β3.α) -αυτόφωτος-ανεξέλεγκτος-ανευθυνότητα-ανελεύθερη/υποδουλωμένη/ χειραγωγούμενη-δύναμη/ ισχύς β) -αξία-άποψη-δύναμη-προστατεύω-ιδεολογία -πιστεύω

Β4.α) όπου κι αν υπάρχει: ενεργητική σύνταξη δεν την περιφρουρεί: ενεργητική σύνταξη Μετατροπή σε παθητική: “…γιατί εδώ η αυθεντία, όταν κι όπου εντοπίζεται, με τρόπο πάντως ελέγξιμο, δεν περιφρουρείται από καμία αστυνομική δύναμη β) δε θα χαθεί: παθητική σύνταξη Μετατροπή σε ενεργητική: “ Ο άνθρωπος δε θα χάσει τη μάχη, ενόσω θα υπάρχει καταφυγή του Λόγου, το βιβλίο (…θα μπορεί να καταφεύγει στο βιβλίο)”

Γ. ΕΚΘΕΣΗ

Θέμα: η απαξίωση των βιβλίων από τους νέους

Ζητούμενα: α) αίτια

β) λύσεις για την αρμονική συνύπαρξη βιβλίου και διαδικτύου

Επικοινωνιακό πλαίσιο: άρθρο στη σχολική εφημερίδα

Πρόλογος

Παραδείγματα καταστροφών και απαξίωσης βιβλίων: οι σημερινοί νέοι δεν έχουν αγαθές σχέσεις με το βιβλίο και δεν το εκτιμούν

Αίτια

- οικογένεια: δεν μυούν τα παιδιά στην αγάπη για το βιβλίο, δεν το εκτιμούν: το καίνε

- σχολείο: στείρα, τεχνοκρατική παιδεία: το βιβλίο μόνο ως αγγαρεία και καταναγκασμός/ μέσο για τις εξετάσεις: μίσος για το βιβλίο, κακογραμμένα βιβλία. Δε βοηθούν, οι καθηγητές δεν τα χρησιμοποιούν εποικοδομητικά: αντίδραση

- ΜΜΕ: εύκολη ψυχαγωγία, ειδικά το διαδίκτυο που προσφέρει τα πάντα σε τυποποιημένη μορφή, ευκολία με το πάτημα ενός κουμπιού: απαξίωση του βιβλίου

- σύγχρονος τρόπος ζωής υλιστικό πρότυπο, έξαρση τεχνολογίας : περιττό το βιβλίο, μόνο ως μέσο αποστήθισης για τις εξετάσεις, προτροπή από καθηγητές για πληροφορίες στο διαδίκτυο: απαξίωση του βιβλίου

- έλλειψη αξιών: πολλοί νέοι δεν διέπονται από ιδανικά, δεν αναγνωρίζουν την αξία της παιδείας: το βιβλίο ως σύμβολο παιδείας που δεν είχε να τους προσφέρει κάτι, το εκδικούνται: κάψιμο βιβλίων

Λύσεις

-οικογένεια: - αγάπη για το βιβλίο

-αγορά βιβλίων όχι των τυποποιημένων που τα στερεότυπα ταιριάζουν, αλλά βιβλίων που θα εκτιμά το παιδί και θα ταιριάζουν στην ιδιοσυγκρασία του

-εγκρατής χρήση του διαδικτύου ως βοηθητικό και όχι ως πρωτεύον μέσο

-επισκέψεις σε εκθέσεις βιβλίων

-παιδεία: -εκσυγχρονισμός των σχολικών εγχειριδίων

-πιο κατανοητά και κοντά στο μαθητή

-να τα χρησιμοποιούν λειτουργικά οι καθηγητές σε συνεργασία με το διαδίκτυο

-ανθρωπιστική παιδεία: εμφύσηση αγάπης για το διάβασμα: σεβασμός στο βιβλίο και στον πνευματικό κόπο των άλλων

-ΜΜΕ:-προβολή του βιβλίου

-έμφαση στους κινδύνους παραπληροφόρησης και προπαγάνδας από το διαδίκτυο

-πολιτεία:-επιχορηγήσεις στην αναδιαμόρφωση των βιβλίων

-κονδύλια (πολιτεία/ Ευρωπαϊκή Ένωση) για το βιβλίο

-προσωπική ευθύνη: να γνωρίσουμε το βιβλίο, να το αγαπήσουμε και να το σεβαστούμε

Επίλογος

Όσο κι αν έχει προχωρήσει το διαδίκτυο κι αν ανοίγει έναν τεράστιο κόσμο μπροστά μας, ποτέ δεν θα μπορέσουμε να το πάρουμε μαζί στο κρεβάτι, να το γεμίσουμε άμμο στην παραλία, να ζωγραφίσουμε στις άκρες του και να τσακίσουμε τις σελίδες του… σελίδες γεμάτες αναμνήσεις…

http://www.horizontes.gr

Α. Το κείμενο του Τερζάκη αναφέρεται στις «μαγικές» δυνάμεις του βιβλίου. Αρχικά, τονίζει τη μέγιστη «αρετή» του να οδηγεί τον άνθρωπο μέσα από διαδοχικές αναγνώσεις στην πνευματική ανεξαρτησία, στην άσκηση ουσιαστικού διαλόγου με δικαίωμα κριτικής στην αυθεντία και επομένως στην ανάδειξη μιας πνευματικής «δημοκρατίας». Η αξία της παραπάνω αρετής αποκαλύπτεται έντονα σήμερα που το βιβλίο περιθωριοποιείται από τα ΜΜΕ και καταδικάζεται να μείνει ο μόνος πολέμιος της καταστρατήγησης της ελευθερίας του ατόμου. Αντίθετα, ως φορέας προπαγάνδας γίνεται μέσο απεχθές. Τέλος, προτάσσει σαν μοναδικό μέσο διάσωσης του πολιτισμού μας το βιβλίο, παραθέτοντας και συμπληρώνοντας τη ρήση του Βολταίρου, πως οι αρετές του θα αποτελέσουν τα πνευματικά «όπλα» ενάντια στο σύγχρονο σκοταδισμό. (109)

Β1. Η εμπειρία της ανάγνωσης φέρνει το βιβλιόφιλο μπροστά σε μια ιδιότυπη μάχη. Γιατί κάθε βιβλίο αντανακλά μέσα στον αναγνώστη τη δική του αλήθεια και το δικό του κόσμο που σπάνια εναρμονίζεται με των άλλων. Κι εκείνος νιώθει πως μέσα του οι αλήθειες αυτές διαλέγονται, παλεύουν δημιουργικά για να αναδείξουν τελικά, σα δυνάμεις, τη συνισταμένη τους, ένα προσωπικό απόσταγμα για τον ίδιο. Ο αναγνώστης δηλαδή ανακαλύπτει τη θέση του ενός, βιώνει την αντίθεσή του με τον άλλο και τελικά ο ίδιος γίνεται πρωταγωνιστής της δικής του σύνθεσης. «Πόλεμος πατήρ πάντων» διατεινόταν κι ο Ηράκλειτος, σίγουρος για την τελική αρμονία.

B2. α. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς και την επίκληση στην αυθεντία. Για να ενισχύσει την επιχειρηματολογία του παραθέτει την άποψη του Βολταίρου για τα βιβλία: «Ο Βολταίρος είχε πει κάποτε πως τον κόσμο τον κυβερνάνε τα βιβλία». Με τον τρόπο αυτό ενισχύει τη διαχρονικότητα των θέσεών του, την υφολογική ποικιλία του κειμένου και ενισχύει την αποδεικτική αξία των επιχειρημάτων του.

β. υψηλότερη έννοια / καθεστώς ακέφαλο / σκοτεινούς καιρούς / οπλίζει τη λυτρωτική φαντασία

Β3. α. ετερόφωτος ≠ αυτόφωτος, ελέγξιμος ≠ ανεξέλεγκτος, ευθύνη ≠ ανευθυνότητα, ελεύθερη ≠ ανελεύθερη, αδυναμία ≠ δύναμη, β. αρετή = πλεονέκτημα, γνώμη = άποψη, ισχύς = δύναμη, περιφρουρώ = προστατεύω, φρόνημα = πνεύμα

Β4. α. Η σύνταξη είναι ενεργητική. Μετατροπή σε παθητική: «Γιατί εδώ η αυθεντία, όταν και όπου υπάρχει, με τρόπο πάντως ελέγξιμο, δεν περιφρουρείται από καμιά αστυνομική δύναμη».

β. Η σύνταξη είναι παθητική. Μετατροπή σε ενεργητική: «Ο άνθρωπος δεν θα χάσει τη μάχη ενόσω υπάρχει καταφυγή του Λόγου, το βιβλίο».

Σημείωση: Σε ελεύθερη απόδοση, η περίοδος θα μπορούσε να μετατραπεί ως εξής: «Ο άνθρωπος δεν θα χάσει τη μάχη ενόσω μπορεί να βρει καταφυγή του Λόγου, το βιβλίο.»

Γ. «Τα βιβλία στην …πυρά»

Μπορεί η πλειονότητα των ανθρώπων να έχει στραμμένα τα βλέμματα και το ενδιαφέρον της στα σύγχρονα οπτικοαουστικά μέσα, ωστόσο δεν θα πρέπει να παραβλέπουμε ότι, αν ο πολιτισμός έφτασε στο σημερινό επίπεδο ανάπτυξης, αυτό οφείλεται κυρίως στο βιβλίο. Σήμερα όμως, στο τέλος κάθε σχολικού έτους γινόμαστε μάρτυρες της καταστροφής των σχολικών βιβλίων από μια μερίδα μαθητών.

Οι παράγοντες που ωθούν τους μαθητές σ’ αυτή τη συμπεριφορά σχετίζονται τόσο με το σχολείο όσο και με τις αξίες και τα ιδανικά της σύγχρονης κοινωνίας.

1. Ο χρησιμοθηρικός χαρακτήρας της εκπαίδευσης, ο τρόπος μετάδοσης των γνώσεων, που είναι απομνημονευτικός και μηχανιστικός, καθώς και ο περιττός φόρτος εργασιών στο σπίτι καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς φορτώνουν με άγχος τους μαθητές και συνθλίβουν την ευαίσθητη και τρυφερή ψυχή τους - τους οδηγούν στο κάψιμο των βιβλίων ως μια μορφή εκτόνωσης.

2. Οι νέοι συνδέουν το βιβλίο με το διάβασμα, που δεν είναι πάντα ευχάριστο για αυτούς, τα διαγωνίσματα και τις εξετάσεις που φορτώνουν με άγχος τους μαθητές και τους καταπιέζουν. Έτσι το βιβλίο προκαλεί αποκρουστική διάθεση στους νέους και μετατρέπεται σε εξιλαστήριο θύμα.

3. Οι σημερινοί νέοι μεγαλώνουν σε μια κοινωνία που έχει θεοποιήσει το χρήμα και τα υλικά αγαθά και τα έχει αναγάγει σε ύψιστη επιδίωξη. Έτσι, οι νέοι γαλουχούνται με τα καταναλωτικά πρότυπα, και αξίες και απαξιώνουν τα πνευματικά αγαθά.

4. Η αντιπνευματική εποχή μας, με την κυριαρχία του τεχνοκρατικού πνεύματος ευνοεί την εισβολή της τεχνολογίας στη ζωή μας, ενώ, παράλληλα το σχολείο εξακολουθεί να παρέχει παρωχημένες και αναχρονιστικές γνώσεις. Έτσι, οι νέοι απαξιώνουν κάθε πνευματικό αγαθό.

5. Το περιεχόμενο των βιβλίων δεν είναι προσιτό στους μαθητές. Τα βιβλία είναι πυκνογραμμένα, δυσνόητα, με ασάφειες και γενικολογίες και δεν πληρούν τις απαιτήσεις των παιδιών και της σύγχρονης εποχής.

6. Δεν αποτελεί τη μοναδική πηγή γνώσης για τους μαθητές και τουλάχιστον δεν είναι πλέον η πιο οικεία φιλική πηγή γνώσεων. Οι σημερινοί νέοι έχουν εξοικειωθεί περισσότερο με τις νέες τεχνολογίες (ΜΜΕ, διαδίκτυο, Η/Υ). Τα σύγχρονα μέσα ελκύουν τους νέους γιατί η μάθηση μέσα από αυτά αποκτά παιγνιώδη χαρακτήρα.

Ένας από τους λόγους της απαξίωσης του βιβλίου από το σύγχρονο νέο αποτελεί η ευρεία διάδοση και χρήση των ηλεκτρονικών μέσων πληροφόρησης και γνώσης, όπως για παράδειγμα το Διαδίκτυο. Τα παιδιά σήμερα πιστεύουν πως, αφού μπορούν να καταχωρήσουν ολόκληρες βιβλιοθήκες μέσα στον ηλεκτρονικό υπολογιστή τους, το βιβλίο τούς είναι άχρηστο, ένα «απολίθωμα» πολιτισμού. Πρωταρχικός, λοιπόν, στόχος των φορέων αγωγής και εκπαίδευσης θα πρέπει να καταστεί η προσπάθεια να πειστεί ο νέος ότι το βιβλίο μπορεί και πρέπει να συνυπάρξει αρμονικά με τα ηλεκτρονικά μέσα, στον τομέα της μάθησης. Πιο συγκεκριμένα:

􀀹 Το σχολείο θα πρέπει να εντάξει με ταχείς ρυθμούς τις νέες τεχνολογίες στην εκπαιδευτική διαδικασία όπως για παράδειγμα:

• Δυνατότητα αναζήτησης ποικίλων και μεγάλης κλίμακας πληροφοριών σε μια πληθώρα γνωστικών αντικειμένων μέσα από πρόσβαση σε διάφορες τράπεζες δεδομένων (βιβλιοθήκες, αρχεία, ερευνητικά κέντρα, μουσεία κ.ά.)

→εμπλουτισμός των σχολικών αντικειμένων, συνειδητοποίηση από μέρους των μαθητών ότι το βιβλίο αποτελεί ένα διαχρονικό και καθολικό πολιτιστικό αγαθό, απαραίτητο για κάθε είδους έρευνα και με ευρύ φάσμα πληροφοριών.

􀀹 Χρήση εκπαιδευτικών προγραμμάτων με την τεχνολογία των πολυμέσων (συνδυασμός κειμένου – ήχου – εικόνας)

→ ελκυστικότερη και εποπτικότερη προσέγγιση του μαθήματος, απαγκίστρωση από την παθητική αποστήθιση μακροσκελών κειμένων του σχολικού βιβλίου, άρα και επανεκτίμηση του βιβλίου ως μορφωτικού αγαθού, αφού ο μαθητής δε θα νιώθει καταπιεσμένος απ’ αυτό.

􀀹 Αξιοποίηση των ηλεκτρονικών μέσων πληροφόρησης και γνώσης για την προβολή και διάδοση του βιβλίου (π.χ. διαφήμιση, κριτική και σχολιασμός βιβλίων ποικίλου περιεχομένου, δυνατότητες για διαδραστική επαφή με το παραδοσιακό βιβλίο, προτάσεις για τη βελτίωση των σχολικών εγχειριδίων κ.λ.π.).

􀀹 Εισαγωγή στην εκπαίδευση του «ηλεκτρονικού βιβλίου», που από πολλούς θεωρείται ως επανάσταση αφού ο παραδοσιακός γραπτός λόγος εισάγεται στην εποχή της εικόνας

→ προσωπική επαφή του νέου – μαθητή με το βιβλίο (επιλογή βιβλίου, γραμματοσειράς, φωτεινότητα σελίδας, προσωπικά σχόλια στις σελίδες του βιβλίου κ.λ.π.)

→ συνδυασμός της πολιτιστικής παράδοσης με την τεχνολογική ανάπτυξη

→ συνύπαρξη της ανάγνωσης του λόγου με την εικόνα του

→ εδραίωση στη συνείδηση του ανθρώπου ότι το βιβλίο μπορεί να συνυπάρξει με την ηλεκτρονική εποχή μας.

􀀹 Συμβολή των πολιτιστικών και πολιτικών θεσμών καθώς και των διανοουμένων τόσο στη βελτίωση του παραδοσιακού βιβλίου (ειδικά του σχολικού) όσο και στην προβολή και διάδοσή του στο χώρο της νεολαίας (π.χ. διαγωνισμοί συγγραφής βιβλίων από τους νέους, ενεργή συμμετοχή των εκδοτικών οίκων στα πολιτιστικά δρώμενα, διεθνείς εκθέσεις βιβλίων με τη δυνατότητα να συμμετέχει ο νέος κ.λ.π.). Το σύνολο της διανόησης στην Ελλάδα είναι ανάγκη να καθοδηγήσει εμάς τους νέους ανάμεσα από τις «Σειρήνες» του σύγχρονου πολιτισμού, ώστε να κατανοήσουμε ότι «ο κόσμος αν σωθεί, θα το χρωστάει στο βιβλίο», γιατί διεγείρει τη φαντασία και προωθεί την ανθρωπιά. Αντίθετα, όποιος σήμερα καίει ένα βιβλίο, αύριο θα κάψει έναν άνθρωπο!

2009 (Εσπερινών)

Ενδεικτικές απαντήσεις από την ΕΛΜΕ Ηρακλείου Κρήτης σε συνεργασία με την ΕΦΝΗ

Α. Περίληψη

Οι υποψήφιοι έπρεπε να εντοπίσουν το θεματικό κέντρο του κειμένου, το οποίο θα μπορούσε να προσδιοριστεί ως η μαζική επίδραση των ΜΜΕ στο τομέα της ενημέρωσης και της ψυχαγωγίας, και τα σημαντικότερα σημεία κάθε παραγράφου.

Στην πρώτη παράγραφο:

Η ευρεία απήχηση των ΜΜΕ προκαλεί ποικίλες και συχνά αντικρουόμενες ερμηνείες για το ρόλο και την επίδραση τους στην κοινωνία.

Στη δεύτερη παράγραφο: Τονίζουμε ότι υπάρχουν δυο ερευνητικές σχολές.

* Η πρώτη ερευνητική σχολή υποστηρίζει ότι τα ΜΜΕ δεν επηρεάζουν στην διαμόρφωση των στάσεων και των αντιλήψεων της κοινής γνώμης, περισσότερο από τη διαπροσωπική επαφή.

* Η δεύτερη σχολή, αντίθετα, τονίζει την καθοριστική επίδραση των ΜΜΕ στην εδραίωση των κατεστημένων κοινωνικών αντιλήψεων.

Στην τρίτη παράγραφο:

Η τρίτη ερευνητική σχολή υποστηρίζει πως τα ΜΜΕ επηρεάζει, συγκυριακά, συγκεκριμένες μόνο κοινωνικές ομάδες.

Στην τελευταία παράγραφο:

Ο συγγραφέας καταθέτει την άποψή του ότι τα ΜΜΕ επηρεάζουν υποσυνείδητα το ευρύ κοινό.

Β1. Οι υποψήφιοι έπρεπε να επικεντρωθούν στη θετική επίδραση των ΜΜΕ, ως πηγών άντλησης πληροφοριών, για την αποφυγή δυσάρεστων καταστάσεων. Ως μέσα πειθούς ζητούνται τρία (3) παραδείγματα:

* Η ενημέρωση των τελευταίων ημερών για τη την γρίπη των χοίρων.

* Η παρακολούθηση των δελτίων καιρού για τους ναυτικούς και αγρότες ή των δυσάρεστων καιρικών φαινομένων (πχ. καύσωνας) για τις ευπαθείς κοινωνικές ομάδες.

* Η οικονομική ενημέρωση για όσους ασχολούνται με κάθε είδους επενδύσεις.

Β2. α) Ενδεικτικά οι υποψήφιοι θα μπορούσαν να γράψουν:

Θεματική περίοδος: «Μια τρίτη …..συνθήκες.»

Σχόλια – Λεπτομέρειες: «Τα μέλη …… από τα ΜΜΕ.»

Κατακλείδα: δεν υπάρχει.

Ο συγγραφέας στη θεματική πρόταση αναφέρει την ύπαρξη μιας τρίτης σχολής ερμηνείας της επίδρασης των ΜΜΕ, η οποία δέχεται την επιλεκτική επίδραση τους σε κατηγορίες ανθρώπων. Στη συνέχεια διευκρινίζει την θέση αυτή τονίζοντας το ρόλο του δέκτη στην πρόσληψη των πληροφοριών, αναφέροντας χαρακτηριστικά παραδείγματα που την τεκμηριώνουν.

β) Επιλεκτική η επίδραση των ΜΜΕ

Β3. α) Ενδεικτικά οι υποψήφιοι θα μπορούσαν να γράψουν:

* Κάθε τηλεοπτικό πρόγραμμα απευθύνεται με ομοιόμορφο τρόπο σε ένα μαζικό αλλά ανομοιογενές κοινό.

* Οι δημοσιογράφοι προσφέρουν σημαντικές υπηρεσίες στο κοινωνικό σύνολο, όταν επιτελούν ευσυνείδητα το έργο τους.

* Ο άνθρωπος με κριτικό πνεύμα οφείλει να προσλαμβάνει και να διερμηνεύει τα μηνύματα των ΜΜΕ.

* Η διαφήμιση ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για την παγίωση των κοινωνικών στερεοτύπων.

Β3. β) Ενδεικτικά οι υποψήφιοι θα μπορούσαν να γράψουν:

* Θέση: διάθεση, παράθεμα, απόθεμα, θεματοφύλακας, θεσμοθέτηση κα.

* Άνθρωπος: ανθρωπογονία, ανθρωποκεντρισμός, απανθρωπιά, φιλανθρωπία κα.

* Χρόνου: διαχρονικός, σύγχρονος, ετεροχρονισμός, χρονόμετρο, χρονοβόρος κα.

* Κοινωνίας: κοινωνικοποίηση, επικοινωνία, συγκοινωνία, αντικοινωνικός, αντικοινωνικότητα κα.

Β4. α) Πολλές και αντικρουόμενες απόψεις γύρω από τη φύση του δημιουργούνται από την παρουσία του.

β) Υποστηρίζεται από μια σχολή ερευνητών πως οι επιδράσεις των ΜΜΕ είναι ελάχιστες.

Γ. Ζητείται από τους υποψήφιους να γράψουν ένα άρθρο. Επιβάλλεται λοιπόν να ακολουθήσουν συγκεκριμένη δομή.

α. Τίτλος

β. αφόρμηση από ένα επίκαιρο γεγονός. Θα μπορούσαν να επικαιροποιήσουν το ίδιο το ζητούμενο.

γ. Ανάπτυξη των ζητουμένων. Ζητείται από τους υποψήφιους να αναφερθούν i) στις θετικές και ii) στις αρνητικές επιδράσεις του διαδικτύου στη ζωή των νέων ανθρώπων.

Ενδεικτικά θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ότι το διαδίκτυο προσφέρει:

* Πλουραλιστική ενημέρωση και ποικιλία γνώσεων

* Πρόσβαση σε αρχεία, βιβλιοθήκες, μουσεία και άλλους χώρους άντλησης γνώσης

* Δυνατότητα εξατομικευμένης και επιλεκτικής χρήσης, δηλαδή αυτενέργειας.

* Δυνατότητα επικοινωνίας σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο, ανοίγοντας έτσι ένα παράθυρο στην οικουμένη.

* Εμπλουτισμό και εκσυγχρονισμό της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

* Δυνατότητα τηλεργασίας. κ.ά.

Όμως η ανορθόλογη και άκριτη χρήση ενέχει τους κινδύνους:

* Παραπληροφόρηση, προπαγάνδα, ανεξέλεγκτες πληροφορίες (πορνό, σατανισμός, βία κλπ)

* Παθητικότητα, ακρισία

* Απομόνωση, αποξένωση από τον κοινωνικό περίγυρο, αντικοινωνικότητα.

* Τυποποίηση της σκέψης και άμβλυνση της γλωσσικής ικανότητας – εθισμός στην εικόνα.

* κ.ά.

δ. επίλογος:

Το διαδίκτυο είναι ένα χώρος στον οποίο οι νέοι εισέρχονται καθημερινά. Το σχολείο επιβάλλεται να υποδείξει τα ορθολογικό τρόπο χρήσης και αξιοποίησης του κυβερνοχώρου, με στόχο τον εξανθρωπισμό των νέων τεχνολογιών και τη διαμόρφωση κριτικά σκεπτόμενων πολιτών.

Επιμέλεια θεμάτων για την ΕΛΜΕ Ηρακλείου οι φιλόλογοι: Βαλεργάκης Αντώνης Λενακάκης Ανδρέας

2009 (Επαναληπτικές ημερησίων)

Α. Περίληψη: Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στη χρήση της γλώσσας ως εκφραστικού μέσου από τον άνθρωπο καθώς και σε άλλους τρόπους έκφρασης όπως η τέχνη. Συγκριτικά όμως η υπεροχή της γλώσσας είναι εμφανής, αφού οι υπόλοιποι εκφραστικοί τρόποι συντελούν συμπληρωματικά στη συγκρότηση της κοινωνικής ζωής του ανθρώπου και στη διαμόρφωση της πολιτισμικής του συνείδησης. Επιπλέον τονίζεται ότι η γλώσσα, εκτός από υπαρξιακό και επικοινωνιακό εργαλείο για τον άνθρωπο, αποτελεί στοιχείο της εθνικής ταυτότητας κάθε λαού, καθορίζοντας τη μοναδικότητά του και τροφοδοτώντας αστείρευτα τον πολιτισμό του. Τέλος, με την παραπομπή σε αυθεντίες, εξαίρεται η ανάγκη ορθής χρήσης της και αποφυγή της υποβάθμισής της κυρίως από εκείνους που ασκούν επιρροή και διαμορφώνουν συνειδήσεις.

Β.1. Ο εθνικός μας ποιητής με τη συγκεκριμένη φράση εξυμνεί δύο από τις σημαντικότερες αξίες του ελληνικού πολιτισμού που καθόρισαν την ιστορική του εξέλιξη: την ελευθερία και τη γλώσσα. Αν και η ελευθερία αποτέλεσε την πηγή έμπνευσης του, ως το πολυτιμότατο αγαθό που μπορεί να απολαύσει ο άνθρωπος, η ελληνική γλώσσα είχε γι’ αυτόν ισότιμη αξία. Τη θεωρούσε το σημαντικότερο όργανο πνευματικής απελευθέρωσης και ένα από τα καθοριστικότερα στοιχεία της εθνικής ταυτότητας ενός λαού. Αυτή η πεποίθησή του τον οδήγησε να γράψει τα έργα του στα ελληνικά, ενώ τα πρώτα του ποιήματα τα είχε γράψει στην Ιταλική γλώσσα.

Β.2. Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου ο συγγραφέας (πομπός) χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς την επίκληση στην αυθεντία. Συγκεκριμένα επικαλείται τις απόψεις σημαντικών προσωπικοτήτων των ελληνικών γραμμάτων (Παλαμάς, Σολωμός), προκειμένου να στηρίξει τη δική του άποψη. Με τον τρόπο αυτό ενισχύει τη δική του επιχειρηματολογία επιβεβαιώνοντας τις δικές του τεκμηριωμένες θέσεις.

Β.3.α. ορθή ¹ εσφαλμένη, άναρθρη ¹ έναρθρη, δίκαια ¹ άδικα, υπεύθυνων ¹ ανεύθυνων, έμμεσα ¹ άμεσα, β. επιρροή → επίδραση, προνόμιο → πλεονέκτημα, καθήκον → χρέος, επικουρικά → βοηθητικά, μέριμνα → φροντίδα

Β.4.α. Παραδείγματα μεταφορικής (ποιητικής) χρήσης του λόγου στο κείμενο :

1. Δεύτερη παράγραφος: «Η επιρροή … τέχνης του Φειδίου»

2. Τρίτη παράγραφος: «Κάθε γλώσσα είναι καθρέφτισμα … λαού»

3. Τρίτη παράγραφος: « … ευλαβική φροντίδα για τη γλώσσα»

β. • Το έργο του σύγχρονου παιδαγωγού είναι πιο δύσκολο σε σύγκριση με το παρελθόν εξ’ αιτίας του καταιγισμού των μηνυμάτων που δέχονται σήμερα οι μαθητές.

• Η πρόσφορη «συνταγή» επιτυχίας στις Πανελλαδικές Εξετάσεις είναι η σωστή διαχείριση του χρόνου του μαθητή σε συνδυασμό με την ωριμότητα και τη συνέπειά του.

• Η επιρροή της τέχνης είναι καθοριστική στη διαμόρφωση του πολιτισμού.

• Η ανθρώπινη ευτυχία εξαρτάται όχι μόνο από τα υλικά, αλλά και από τα πνευματικά αγαθά.

Γ. Κυρίες και κύριοι, έφηβοι βουλευτές,

Ένα καθολικό πρόβλημα που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο είναι η αδυναμία προφορικής ή γραπτής επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων. Αναμφίβολα, αυτό σχετίζεται με τη λεγόμενη γλωσσική φτώχεια, την ανεπαρκή έκφραση, που έχει ως συνέπεια τη χρεοκοπία των λέξεων.

Οι κυριότερες αιτίες του φαινομένου είναι οι εξής:

•Ο υλιστικός τρόπος ζωής που συνεπάγεται μονομερή επιδίωξη υλικών αγαθών και αδιαφορία για καθετί πνευματικό ή ηθικό. Άλλωστε η αναγκαιότητα για εξοικονόμηση χρόνου λόγω έντονων ρυθμών ζωής οδηγεί στη χρήση στερεότυπου λόγου.

•Η μηχανοποίηση και τυποποίηση του τρόπου συμπεριφοράς, που ευνοούν το συνθηματικό λόγο, καθώς έχει χαθεί ο αυθορμητισμός και η πρωτοτυπία. Αυτό σχετίζεται με την ευρύτερη κρίση στις σχέσεις των ανθρώπων που αλλοτριώνονται και δεν επικοινωνούν εποικοδομητικά.

•Η ελλιπής γλωσσική παιδεία στο σχολείο λόγω τεχνοκρατικής εκπαίδευσης, ωφελιμιστικής γνώσης, που συντελούν στη συρρίκνωση της γλωσσικής έκφρασης των μαθητών.

•Η συρρίκνωση των εκφραστικών μέσων από τα ΜΜΕ, καθώς δε διαδραματίζουν σωστά τον επιμορφωτικό τους ρόλο, προβάλλουν καταναλωτικά πρότυπα με κυρίαρχη την εικόνα έναντι του λόγου, που σε κάθε περίπτωση είναι φτωχός.

•Ο υπερβολικός μιμητισμός ξενόφερτων λέξεων, εκφράσεων. Άλλωστε, τα ξενικά ιδιώματα κυριαρχούν και στα ΜΜΕ, κάτι που επέτεινε και η τεχνολογική ανάπτυξη.

•Ιδιόμορφα εκφραστικά σχήματα χρησιμοποιούνται από νέους, περιθωριακές ομάδες.

•Η άγνοια του πλούτου της ελληνικής γλώσσας από αναλφάβητους, φτωχούς.

Αν ο σύγχρονος άνθρωπος μπορούσε να συνειδητοποιήσει τις επιπτώσεις από τη χαμηλή ποιότητα της γλωσσικής έκφρασης θα επένδυε στη γλωσσική του παιδεία. Η σημασία της γλωσσικής παιδείας ιδιαίτερα για την προαγωγή του πνευματικού πολιτισμού συνίσταται στα εξής:

•Ο άνθρωπος διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες, ενδυναμώνει τη σκέψη, διευρύνει τη φαντασία του, οξύνει την κριτική του ικανότητα, εκλεπτύνει τα αισθητικά του κριτήρια.

•Στρέφεται σε πνευματικές αναζητήσεις, αποκτά καλλιτεχνικές ευαισθησίες, αξιοποιεί καλλιτεχνικές δεξιότητες, συμμετέχει σε πολιτιστικές δραστηριότητες.

•Συμμετέχει στα κοινά διεκδικώντας από την εκάστοτε ηγεσία να επενδύει στην πνευματική ανάπτυξη (παιδεία, τέχνες, επιστήμες).

•Εμφορείται από ηθικές αξίες και ανθρωπιστικές ευαισθησίες, ώστε να σέβεται το συνάνθρωπο και να αναζητά δημιουργική επικοινωνία με τους άλλους.

•Κοινωνικά, διευθετούνται διαφορές , επιλύονται προβλήματα.

•Ο πλουραλισμός της έκφρασης και της σκέψης προάγει τη σωστή λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.

•Δίνεται προτεραιότητα σε πνευματικές αξίες (μόρφωση, καλλιέργεια, αισθητική παιδεία) για αρμονική ανάπτυξη όλων των διαστάσεων του πολιτισμού.

•Αξιοποιείται η παράδοση και η πνευματική κληρονομιά κάθε λαού, συνεπώς διατηρείται η εθνική ταυτότητα και η πολιτιστική ιδιαιτερότητα, που κινδυνεύουν λόγω της παγκοσμιοποίησης και της αδιαφορίας για τη γλώσσα.

Από την ποιότητα της γλωσσικής μας έκφρασης εξαρτάται η ποιότητα της επικοινωνίας μας με τους άλλους, της εξωτερίκευσης του είναι μας, της διαφοροποίησής μας ως προσώπων και ως πολιτών ενός έθνους. Επομένως , η γλώσσα αποτελεί θεμέλιο του πνευματικού πολιτισμού, γι’ αυτό και χρειάζεται προσπάθεια από όλους για την ορθή διδασκαλία, την εμπέδωση, αξιοποίηση και συνακόλουθα τη διαφύλαξή της.

Ευχαριστώ για την προσοχή σας.

2009 (Ομογενών

Α. Περίληψη: Το κείμενο αναφέρεται στην ανάπτυξη της τεχνολογίας στην εποχή μας αλλά και στο τρόπο χρήσης της. Καταρχάς επισημαίνει πως η τεχνολογική πρόοδος επιφέρει ανισότητες και κοινωνικά χάσματα, τα αποτελέσματά της όμως χαρακτηρίζονται αβέβαια και εξαρτώνται από την ορθή χρήση της, την παιδεία του ανθρώπου αλλά και τις θεσμικές αλλαγές. Αντίθετα ο άνθρωπος δε χρησιμοποιεί την τεχνολογία μόνο προς όφελός του (αναφέρονται τα παραδείγματα των στρατιωτικών δαπανών και της πυρηνικής ενέργειας), πράγμα που οδηγεί σε ένδεια τον πληθυσμό. Καταλήγει πως αν δε βάλουμε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος τον άνθρωπο, η κατάσταση δε θα βελτιωθεί.

2008 (Ημερησίων)

Α. Οι εξεταζόμενοι μαθητές/μαθήτριες οφείλουν να γράψουν ένα ολοκληρωμένο, σαφές και πυκνό κείμενο, το οποίο να αποδίδει τους βασικούς νοηματικούς άξονες του αποσπάσματος που τους δόθηκε.

Συγκεκριμένα, θεωρούμε ότι αρχικά οι εξεταζόμενοι πρέπει να αποδώσουν το θεματικό κέντρο του κειμένου, το οποίο αφορά στη σημασία της παράδοσης για τη διασφάλιση της πολιτισμικής μας ταυτότητας στη σύγχρονη τεχνοκρατούμενη εποχή.

Στη συνέχεια, πρέπει να εντοπίσουν τους βασικούς νοηματικούς άξονες, οι οποίοι είναι οι εξής:

α) Ο Ελληνικός πολιτισμός αποτελεί έκφραση της δημιουργικής και κριτικής αφομοίωσης πολιτισμικών στοιχείων της Ανατολής και της Δύσης

β) Η Διαπίστωση της κρίσης της εποχής μας.

γ) Η Προβολή της αναγκαιότητας του σεβασμού της κληρονομιάς ως προϋπόθεσης διεξόδου από την κρίση

δ) Η Βιωματική σχέση με την παράδοση ως προϋπόθεση για την διατήρηση της συλλογικής μας ταυτότητας.

ε) Η Κριτική απόρριψη των απόψεων σχετικά με τον αναχρονιστικό χαρακτήρα της παράδοσης στη σύγχρονη τεχνοκρατούμενη εποχή

στ) Η Αιτιολόγηση αυτής της απορριπτικής στάσης, μέσω της αναφοράς στην συναισθηματική και ηθική απαξίωση του σύγχρονου ανθρώπου (ΕΛΜΕ Ηρακλείου)

Ο Γ. Σεφέρης, με αφετηρία την προσωπική του εμπειρία, αναφέρεται στην αξία της παράδοσης. Αρχικά, τονίζει πως ως λαός αξιοποιώντας την γεωγραφική μας θέση αφομοιώνουμε όλα τα «ρεύματα» που μας παρουσιάζονται και επισημαίνει την ανάγκη μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα των αλλαγών να στηριχθούμε στον εαυτό μας και στην παράδοση μας. Γιατί χάρη σε αυτήν ο ίδιος συνειδητοποίησε πως αποτελεί μέρος του συνόλου, απέκτησε δύναμη σε όλες τις αντιξοότητες της ζωής του και συνειδητοποίησε πως έχει «ρίζες» από τις οποίες δεν πρέπει να αποκόπτεται. Τέλος, διαφοροποιούμενος από τους επικριτές της παράδοσης για τους οποίους αυτή συνιστά κάτι το παρωχημένο και περιττό για τον σύγχρονο τεχνοκράτη, θεωρεί πως η θέση τους αυτή πηγάζει από την σύγχρονη απελπισία για την έκπτωση του ανθρωπισμού. (121 λέξεις)

Β1.

Οι εξεταζόμενοι/ες έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν ελεύθερα την άποψή τους σχετικά με τη διατυπωμένη θέση, χωρίς να προσκολλώνται στο κείμενο. Πρέπει, ωστόσο, να κινηθούν σε δύο βασικούς άξονες, που είναι οι εξής:

α)η αποδοχή των αδυναμιών μας – η κριτική στάση απέναντι στην κληρονομιά μας

β)η πίστη στις δυνατότητες του Ελληνισμού να ξεπερνά τις αδυναμίες του.(ΕΛΜΕ Ηρακλείου)

Δε μένω τυφλός στα ψεγάδια μας, αλλά έχω την ιδιοτροπία να πιστεύω στον εαυτό μας. Ως λαός χαρακτηριζόμαστε από πλήθος ελαττωμάτων και αδυναμιών, όπως η παρορμητικότητα και η ανευθυνότητα, που έχουν αποτελέσει ανασταλτικό παράγοντα, όπως αποδεικνύει και η ιστορία μας. Ωστόσο, σε κρίσιμες περιστάσεις για το έθνος μας κατορθώνουμε να υπερβούμε τα «ψεγάδια» μας και με ομοψυχία, με πίστη στον εαυτό μας και με γνώμονα τις παραδοσιακές αξίες επιτυγχάνουμε την εθνική και πολιτισμική μας συνέχεια.

Β.2.α) Παραδείγματα με προσωπικό – βιωματικό χαρακτήρα:

- «μνημονεύω προσωπικές εμπειρίες δεν έχω άλλο πειραματόζωο από εμένα»

- «μου έδωσε τη δύναμη να κρατηθώ ανάμεσα στους χαλασμούς που ήταν της μοίρας μου να ιδώ…»

β) Παραδείγματα μεταφορικής λειτουργίας :

- «Ανοιχτοί σε όλα τα ρεύματα»

- «Δε μένω τυφλός στα ψεγάδια μας»

- «Η παράδοση είναι λοιπόν ένα περιττό βάρος»

Β.3.- Οι εφευρέσεις του προηγούμενου αιώνα συνέβαλαν αποφασιστικά στην διευκόλυνση της καθημερινότητας μας.

- Στη διαμόρφωση της προσωπικότητας μας σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι εμπειρίες της ζωής μας

- Ο νέος στις κρίσιμες αποφάσεις της ζωής του αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στις θέσεις του οικογενειακού του περιβάλλοντος και στις προσωπικές του επιλογές.

- Το τεχνοκρατικό πνεύμα της εποχής μας λειτουργεί ανασταλτικά στην επαφή μας με την παράδοση.

- Κατά την διάρκεια ενός σεισμού ο άνθρωπος πρέπει να τιθασεύει τις κρίσεις πανικού.

Β.4. σταυροδρόμι - εκδρομή / αποκαλυπτικές - συγκάλυψη / βιολογικά - επίλογος / παράδοση - απόδοση / υπόδικη - ένδικος

Γ.

Ο λόγος που θα εκφωνηθεί πρέπει να έχει επικοινωνιακό χαρακτήρα, αμεσότητα, απλότητα και πειστικότητα. Ειδικότερα, προτείνουμε το εξής πλαίσιο ανάλυσης:

1. Προσφώνηση: ευγενική αναφορά στο ακροατήριο

2. Δήλωση της ταυτότητάς του ομιλητή/ομιλήτριας (εκπρόσωπος μαθητικής κοινότητας)

3. Αναφορά στη θεματολογία που θα αναπτυχθεί

4. Διαπίστωση της απομάκρυνσης των σύγχρονων νέων από την παράδοση

5. Διερεύνηση των αιτίων του φαινομένου:

- σκιαγράφηση του χαρακτήρα του σύγχρονου τεχνοκρατικού πολιτισμού, ο οποίος αποτελεί το βασικότερο αίτιο της αποστασιοποίησης των νέων από τις ρίζες τους

- αναφορά στους βασικούς θεσμούς διαπαιδαγώγησης (εκπαίδευση, οικογένεια, ΜΜΕ, Πολιτεία) που αδυνατούν να προσανατολίσουν τη συνείδηση του σύγχρονου νέου στην κατεύθυνση της δημιουργικής σύνδεσης παρελθόντος και παρόντος

- η συγκεντροποίηση του πληθυσμού σε μεγάλα και απάνθρωπα βιομηχανικά αστικά κέντρα που ξεριζώνουν τον άνθρωπο από τις καταβολές του.

- τα επιβαλλόμενα σε παγκόσμιο επίπεδο κοινωνικά και πολιτιστικά πρότυπα (καταναλωτισμός, μόδα, διαφήμιση, πολιτιστικά υποπροϊόντα, βία και εγκληματικότητα, μιμητισμός, ξενομανία)

- η κατασκευασμένη ιδεοληψία για τον ξεπερασμένο χαρακτήρα της παράδοσης και η καλλιέργεια της πεποίθησης ότι η πρόοδος είναι απόρροια της μονόπλευρης προσκόλλησης στην τεχνική ανάπτυξη (περιφρόνηση βασικών μεγεθών του εθνικού μας πολιτισμού).

6. Μετάβαση: σύνδεση της θεματικής ενότητας των αιτίων με εκείνη των τρόπων αντιμετώπισης του προβλήματος. Τονίζουμε τη σημασία της αμεσότητας στη σύνδεση

7. Ανάδειξη της αναγκαιότητας επίλυσης του προβλήματος και κατάθεση συγκεκριμένων προτάσεων:

- Ποιοτική αναδόμηση του σύγχρονου πολιτισμού στην κατεύθυνση της ανθρωποκεντρικής του οργάνωσης(αναβάθμιση των ανθρωπιστικών αξιών και έμφαση στην κάλυψη των αναγκών του ανθρώπου ως δημιουργού του πολιτισμού).

-Αναβάπτιση των νέων στις πηγές της πολιτισμικής τους κληρονομιάς, μέσω του αναπροσανατολισμού των βασικών κοινωνικών θεσμών (εκπαίδευση, οικογένεια, ΜΜΕ).

Τονίζεται η σημασία της εκπαίδευσης στην περιφρούρηση της πολιτισμικής μας κληρονομιάς: ποιοτική αναδόμηση του σχολικού προγράμματος, έμφαση στο μάθημα της ιστορίας, της λαογραφίας, της λογοτεχνίας, τεχνών κτλ, καθώς και η δημιουργική βιωματική σχέση των μαθητών με την παράδοση σε όλο το φάσμα της.

-Πρωτοβουλία των φορέων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για πολιτιστική δράση, με στόχο, πρωτίστως, την περιφρούρηση της τοπικής ιστορικής μνήμης και παράδοσης.

-Δημιουργία πολιτιστικών φορέων- συλλόγων, με στόχο την ανάδειξη της αξίας της λαϊκής τέχνης σε όλα τα επίπεδα.

8. Ομαλή μετάβαση στην ολοκλήρωση της ομιλίας, με μια δήλωση του ομιλητή για τη συνείδηση του οραματικού χαρακτήρα των προτάσεων που καταθέτει και για την επιδίωξη του εφικτού.

8. Αποφώνηση.

Σημείωση: Φυσικά δεν είναι απαραίτητο κάποιος μαθητής να έχει αναφερθεί σε όλα αυτά που παραθέτουμε. Οι μαθητές έχουν το δικαίωμα να έχουν τη δική τους οπτική και να καταθέτουν τις δικές τους, διαφορετικές απόψεις οι οποίες όμως πρέπει να είναι τεκμηριωμένες.

Σε καμία περίπτωση δεν απαιτούμε να θεωρηθεί η παρούσα ανάλυση ως μοναδικός άξονας σκέψης των εξεταζομένων. Εξάλλου, είναι γνωστό στους υποψηφίους ότι κάθε γραπτό εξετάζεται αυτοτελώς και με κριτήριο την δική του «προσωπικότητα».(ΕΛΜΕ Ηρακλείου)

• Επικοινωνιακό πλαίσιο : Προσχεδιασμένος προφορικός λόγος
• Προσφώνηση: Σχολιασμός σύγχρονης πραγματικότητας - κρίση αξιών / θεσμών - απομάκρυνση από την παράδοση.

Κύριο Μέρος:

Α. Αιτίες

1. Εγγενή χαρακτηριστικά των νέων:

- αμφισβήτηση

- στείρα κριτική

- αντίδραση στο κατεστημένο

- αγάπη για οτιδήποτε νέο και διαφορετικό

- θαυμασμός για τεχνολογικά – επιστημονικά επιτεύγματα.

2. Κρίση των θεσμών – αγωγής

- Οικογένεια: αδυναμία να ανταποκριθεί στο ρόλο της ως φορέα αγωγής και παράδοσης

- Σχολείο: στείρα τεχνοκρατική εκπαίδευση, χρησιμοθηρική γνώση, έλλειψη ανθρωποκεντρικής παιδείας.

- ΜΜΕ: - προβολή προγραμμάτων υποκουλτούρας

- Διεθνοποιημένου μοντέλου ζωής: ξενομανία

- Κοινωνία: - Υλιστικός χαρακτήρας → Επικράτηση καταναλωτισμού

- Περιφρόνηση της παράδοσης και αδιαφορία για την πνευματική καλλιέργεια.

- Πνευματικοί άνθρωποι: Αποστασιοποίηση και ελιτισμός.

- Πολιτεία: Αδιαφορία για την πολιτισμική μας κληρονομιά και έλλειψη υποδομής και προστασίας των ανάλογων χώρων.

Μεταβατική Παράγραφος - Επιγραμματική αναφορά στις συνέπειες της απομάκρυνσης από την παράδοση

Β. Τρόποι Επανασύνδεσης με την παράδοση

- Συνειδητοποίηση της αξίας της παράδοσης

- Μύηση στην παράδοση και επαφή με κριτικό πνεύμα με τις αξίες μας

- Παιδεία ανθρωποκεντρική και αντίσταση στα κίβδηλα πρότυπα.

- Καλλιέργεια κοινωνικής συνείδησης, αποστασιοποίηση από τον ατομικισμό και ενίσχυση της ενικής ταυτότητας.

- Οικογένεια: κέντρο , εστία και φορέας παράδοσης.

- Εκπαίδευση: να διδάσκει και να εμπνέει.

- Ενημερωτικές εκπομπές από τα ΜΜΕ και μεταλαμπάδευση της αξίας της παράδοσης.

- Επιλογή τρόπου ζωής και αξιολόγηση των σύγχρονων προτύπων.

- Δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου

Επίλογος: Συμπέρασμα: Η αξία της παράδοσης θεωρείται αναμφισβήτητη και δημιουργική σύζευξη παρελθόντος – παρόντος – μέλλοντος.

Αποφώνηση: Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.

2008 (Εσπερινών)

Α. Στο κείμενό του ο Τσιρόπουλος κάνει λόγο για τη βία και την τρομοκρατία που υπάρχει και πολλαπλασιάζεται ανησυχητικά στις μέρες μας. Τονίζει πως η βία εκδηλώνεται πια με όλες τις μορφές και ξεκινά από την έλλειψη ηθικών αξιών, εξυπηρετεί πολιτικές σκοπιμότητες και καταλύει τον πολιτισμό, αφού ούτε η παιδεία δεν έχει τη δύναμη να την περιορίσει. Ειδικά οι νέοι, που πιστεύουν πως η βία αποτελεί τη μόνη λύση στα προβλήματά τους, γίνονται υποχείρια της βίας και θεωρούν πως έτσι απαντούν στην αδικία του κοινωνικού συστήματος. Ωστόσο, το φαινόμενο οξύνεται και με τη βοήθεια των μαζικών μέσων ωφελούνται μόνο αυτοί που ασκούν τη βία και την τρομοκρατία. Αλλά, καταλήγει ο συγγραφέας, όταν υπάρχει τέτοια κρίση το μόνο που ζημιώνεται τελικά είναι ο πολιτισμός.

Β1. Η βία αυτή ξεκινά από την αδίστακτη εσωτερική πεποίθηση ότι ο άνθρωπος ως ηθικό πρόσωπο, επομένως ως πρόσωπο ιερό κι αξιοσέβαστο, πέθανε. Στηρίζεται δηλαδή στην πίστη του σημερινού ανθρώπου αλλά και της κοινωνίας ολόκληρης ότι ηθικές αξίες δεν υπάρχουν και ότι ο άνθρωπος ως ύπαρξη και ως στόχος της ανάπτυξης και του πολιτισμού έπαψε να υπάρχει. Αυτό το φαινόμενο ενισχύεται στις μέρες μας από την υπέρμετρη ανάπτυξη του τεχνοκρατικού πολιτισμού, της ύλης και του πνεύματος του ωφελιμισμού. Έτσι, επικρατεί το δίκαιο του ισχυρότερου και ο ισχυρότερος είναι αυτός που έχει κυρίως τη δύναμη να επιβάλλει τη θέλησή του με τη βία, την τρομοκρατία και τη δύναμη των όπλων.

Β2. α. Αίτιο – αποτέλεσμα: «Ίσως είναι περιττό … τη ζωή μας»

β. Αιτιολόγηση: «Γιατί λύσεις δεν γεννούν… ούτε θα στοχαζόταν», «Γιατί μοιάζει να λύνουν… των αντιπάλων».

γ. Αίτιο – αποτέλεσμα: «…γεννούν περιπλοκές… ψευτίζουν τον άνθρωπο … ούτε θα στοχαζόταν».

Β3. αδίστακτη: ανενδοίαστη θεριεύει: αγριεύει αποκρίνονται: απαντούν εκμηδενιστεί: εξαφανιστεί αληθινός: γνήσιος

Β4.α. «γιατί ο ηρωισμός γεννιέται από μια πίστη»

β. «Γιατί λύσεις δεν γεννιούνται· γεννιούνται περιπλοκές και οξύνεται το καθεστώς της βαρβαρότητας».

Γ. Τίτλος: «Η βία οδηγεί στην κρίση του πολιτισμού μας»

α’ ερώτημα: αίτια του προβλήματος

i) Οικονομικά αίτια

• Το υψηλό ποσοστό ανεργίας, η οικονομική δυσπραγία, το φάσμα της φτώχειας που αντιμετωπίζει σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού εξαιτίας της υπερβολικής αύξησης του κόστους ζωής, αποτελούν σημαντικούς παράγοντες που ωθούν το σύγχρονο άνθρωπο στη βία και την εγκληματικότητα.
• Οι έντονες οικονομικές ανισότητες, που συμβάλλουν μάλιστα στην όξυνση των κοινωνικών διαφορών, οδηγούν τις περισσότερες φορές στη χρήση βίας ως μόνου μέσου για την εμπόδιση της διεύρυνσης του χάσματος μεταξύ φτωχών και πλουσίων.
• Το πνεύμα του υλικού ευδαιμονισμού οδηγεί τον άνθρωπο στην τάση για εύκολο πλουτισμό, που πετυχαίνεται όμως με τη χρήση αθέμιτων μέσων, άμεσα συνδεδεμένων με τη βίαιη συμπεριφορά και την εγκληματική δράση.

ii) Κοινωνικά αίτια

• H έλλειψη ιδανικών, ο κλονισμός και η αμφισβήτηση των ηθικών αξιών και η αδυναμία αντικατάστασής τους από νέες, καθιστούν το άτομο αδύνατο να ελέγξει ηθικά τις επιλογές του, αφού σκέφτεται μόνο το τι θέλει να πετύχει και όχι το πώς θα το πραγματοποιήσει.
• Ο ανταγωνιστικός και τεχνοκρατικός χαρακτήρας της σύγχρονης κοινωνίας, που αλλοτριώνει την προσωπικότητα του ανθρώπου, προκαλεί έντονα ψυχολογικά προβλήματα (άγχος, ανασφάλεια, καταπίεση), τα οποία ο άνθρωπος προσπαθεί να αντιμετωπίσει με τη χρήση βίας.
• Η επίδραση που ασκούν τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης με την συχνή, μετάδοση σκηνών βίας και την προβολή «ηρώων» που ενσαρκώνουν τα σύγχρονα πρότυπα του δυναμικού, ανυποχώρητου και αδίστακτου ανθρώπου, οδηγεί το άτομο στον εθισμό απέναντί της και κατά συνέπεια στην εξοικείωση με την βία.

iii) Πολιτικά αίτια

• Η επιβολή ενός αυταρχικού καθεστώτος ωθεί στην βία τους πολίτες
• Η προπαγάνδα, ο κομματικός φανατισμός, η φαυλότητα, οι παραβιάσεις πολιτικών δικαιωμάτων από δημοκρατικές κυβερνήσεις, μπορούν να προκαλέσουν βίαια επεισόδια.

β’ ερώτημα: συνέπειες του προβλήματος

i) Για το άτομο:

• διακυβεύεται η ζωή του και τα επιτεύγματά του
• καταρρακώνεται η αξιοπρέπεια τόσο του θύτη όσο και των θυμάτων
• δημιουργούνται έντονα ψυχολογικά προβλήματα
• επέρχεται περιθωριοποίηση και κοινωνική απομόνωση
• περιορίζεται η ελευθερία έκφρασης και δράσης του

ii) Για την κοινωνία:

• διασπάται η κοινωνική συνοχή και υποβαθμίζεται η έννοια της κοινωνικής αλληλεγγύης
• υπονομεύεται η εφαρμογή των πολιτικών αποφάσεων και κλονίζεται το κύρος της εξουσίας και των νόμων
• καταργείται ο διάλογος και κατά συνέπεια το δημοκρατικό πολίτευμα δυσλειτουργεί
• προκαλούνται καταστροφές σε βάρος των μνημείων του πολιτισμού, με αποτέλεσμα ο τελευταίος να παρακμάζει.

γ’ ερώτημα: τρόποι αντιμετώπισης του προβλήματος

• Ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των μηχανισμών δίωξης του εγκλήματος
• Ορθή και έγκαιρη απονομή της δικαιοσύνης
• Εκσυγχρονισμός του σωφρονιστικού συστήματος
• Προσπάθεια πρόληψης της κοινωνικής παθογένειας τόσο από την πολιτεία όσο και την κοινωνία
• Αντιμετώπιση ανεργίας
• Ενίσχυση ανθρωποκεντρικού χαρακτήρα του εκπαιδευτικού συστήματος
• Καταπολέμηση της διάδοσης και εμπορίας ναρκωτικών
• Ψυχική στήριξη και ηθική καθοδήγηση των νέων από την οικογένεια
• Περιορισμός προβολής της βίας από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και προβολή ποιοτικότερων προγραμμάτων

2008 (Επαναληπτικές Ημερησίων)

Α. Ο συγγραφέας προσδιορίζει την έννοια της δημοκρατίας όχι μόνο ως τρόπο διακυβέρνησης αλλά και ευρύτερης εσωτερικής αγωγής του ατόμου. Είναι συνεπώς το πολίτευμα των πεπαιδευμένων πολιτών που καθημερινά σέβονται τους συνανθρώπους τους τηρώντας έναν ηθικό κώδικα ατομικής και κοινωνικής συμπεριφοράς. Η δημοκρατία αρμόζει επίσης σε πολίτες που επικροτούν τα ουσιώδη και το ψυχικό σθένος καθημερινών ηρώων. Είναι αξιοσημείωτο ότι στην εποχή μας η δημοκρατία αντιμετωπίζει την πρόκληση του παρόντος και του μέλλοντος , αφού ο αριθμός των ανθρώπων πολλαπλασιάζεται και η ανθρώπινη αξία υπονομεύεται. Γι' αυτό χρειάζεται η διαπαιδαγώγηση των πολιτών. Απ' αυτό άλλωστε θα εξαρτηθεί η επιβίωση και καταξίωση της δημοκρατίας.

Β.1. Η πραγματική δύναμη του ανθρώπου δε σχετίζεται με τη βαναυσότητα και τη θηριωδία. Αντίθετα, δύναμη είναι η στροφή του ανθρώπου προς τον εσωτερικό του κόσμο, ο οποίος αποτελεί μια πηγή ανεξάντλητου πλούτου και ισχύος. Η ισχύς αυτή έχει πνευματικό χαρακτήρα και διάγει βίο σιωπηλό, μακριά από τις εκθαμβωτικές συγκεντρώσεις ανθρώπων, δεν αναζητεί εξωτερική αναφορά που να πιστοποιεί την ύπαρξή της, αλλά κατοικοεδρεύει στο μοναχικό εργαστήρι του επιστήμονα, στο κελί του αγίου, στη γραφή του ποιητή. Επομένως, όσο περισσότερο σκάβει κανείς προς την έσω πλευρά του εαυτού του, τόσο ενδυναμώνεται.

Β.2. Η συλλογιστική πορεία της τρίτης παραγράφου είναι παραγωγική. Αυτό συμβαίνει διότι ο συγγραφέας ξεκινά την παράγραφο από κάτι γενικό και αφηρημένο που είναι η δοκιμασία και η κρίση που περνά η Δημοκρατία στον καιρό μας. Στη συνέχεια, μεταβαίνει στο συγκεκριμένο και ειδικό που είναι ο προσδιορισμός της δοκιμασίας. "Δοκιμασίας … θα' ρθουν" και στον προσδιορισμό της κρίσης που διέρχεται η δημοκρατία "κρίση….δικαίωσαν" ;

Β.3. αφετηρία → κατάληξη αναγκαία → προαιρετική βαναυσότητα → ανθρωπιά αθόρυβη → θορυβώδης εφικτό → ανέφικτο

Β.4. Με τη χρήση των ερωτήσεων στην τελευταία παράγραφο του κειμένου ο συγγραφέας επιτυγχάνει να δώσει στο κείμενο επικοινωνιακό, διαλογικό τόνο. Προσδίδει επίσης στο ύφος του οικειότητα και αμεσότητα ενώ παράλληλα ενεργοποιεί το νου του δέκτη και κινητοποιεί τη σκέψη και τον προβληματισμό του.

Γ. Δημοκρατία στο λυκαυγές του 21ου αιώνα

Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα της λαϊκής κυριαρχίας και της συνετής άσκησης της εξουσίας. Στην ελληνική αρχαιότητα ήταν άμεση ενώ οι σύγχρονες δημοκρατίες είναι έμμεσες ή αντιπροσωπευτικές.

Η δημοκρατία προϋποθέτει και πραγματώνει όλες τις μεγάλες αξίες του πολιτισμού και της ζωής. Το δημοκρατικό θεσμικό πλαίσιο διασφαλίζει τη ελευθερία, την ισότητα, τη δικαιοσύνη και αξιοκρατία. Επιπρόσθετα πρόκειται για τρόπο ζωής που ταυτίζεται με πνευματική δημιουργία και κοινωνική αγωγή. Δεν νοείται δημοκρατία χωρίς θεσμικά πλαίσια αρχών. Οι πολίτες πρέπει να συμμετέχουν στα κοινά . Αυτό προϋποθέτει τη δημοκρατική τους παιδεία και την επαρκή ενημέρωση. Ο δημοκρατικός πολίτης είναι πεπαιδευμένος με ηθικές αρχές και σωστή κοινωνική συμπεριφορά.

􀂾 Ωστόσο συχνά παρατηρούνται καθημερινά αντιδημοκρατικές συμπεριφορές που υπομονεύουν τη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος και διαταράσσουν την κοινωνική συνοχή.

• πολίτες που απολαμβάνουν ένα σύνολο ελευθεριών (δικαιωμάτων) χωρίς να τηρούν δεσμεύσεις (υποχρεώσεις) που απορρέουν από την κοινωνική συμβίωση.

• πολίτες όχι αυτόνομες οντότητες που μετέχουν στην κοινωνική πραγματικότητα , αλλά υπήκοοι.

• απαίδευτοι και ανενημέρωτοι πολίτες που δε συμμετέχουν στα κοινά.

• δε σέβονται τις ελευθερίες των άλλων , την αξιοκρατία, την ισότητα

• με την παραβατική τους συμπεριφορά θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή συνανθρώπων τους

• είναι ρατσιστές, εθνικιστές παραβιάζοντας την αρχή της ανοχής των ιδεών του άλλου και την αρχή της διαφορετικότητας

• χωρίς ήθος και πνευματική ωριμότητα ανέχονται παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η αντιδημοκρατική συμπεριφορά εκδηλώνεται σε όλους τους χώρους κοινωνικής συνύπαρξης ή συνάθροισης ( σχολείο, οικογένεια, δημόσιοι χώροι, επαγγελματικοί χώροι, κοινωνία). Αφορά μαθητές, γονείς , οδηγούς, εξειδικευμένους, εργαζόμενους) Ευνοείται όταν και το κοινωνικό- θεσμικό πλαίσιο δεν εγγυάται τις ομαλές συνθήκες συμμετοχής στη συλλογική ζωή :

• ευθύνες πολιτικών χωρίς ήθος και δημαγωγών – λαϊκιστών

• ΜΜΕ που παραπληροφορούν και υποκαθιστούν την άμεση συμμετοχή

• Εκπαιδευτικό σύστημα : επίφαση πολιτικοποίησης νέων.

􀂾 Προκειμένου να διασφαλιστεί η δημοκρατία και η ανθρωπιστική παιδεία είναι απαραίτητο ο πολίτης να εμφορείται από αρετές:

• ηθικότητα

• εντιμότητα

• ευσυνειδησία

• σεβασμός στο συνάνθρωπο

• ευπρέπεια ευγένεια, σύνεση

• αποδοχή απόψεων άλλων υποχωρητικότητα

• ωριμότητα, ειλικρίνεια

• δημοκρατική συνείδηση ακέραιο χαρακτήρα.

Οι πνευματικές αξίες , ατομικές και κοινωνικές αρετές προϋποθέτουν σωστή αγωγή, μόρφωση , ανθρωπιστική παιδεία, ενημέρωση διάλογο , συνεργασία, πάταξη κάθε μισαλλόδοξης , δογματικής ανελεύθερης συμπεριφοράς. Σημαντική για τη δημοκρατική διαπαιδαγώγηση θεωρείται η συμβολή κοινωνικών φορέων , η εξυγίανση του δημόσιου βίου, η ομαλή λειτουργία πολιτικών θεσμών , η ενίσχυση συμμετοχικών θεσμών.

Μόνο αν δοθεί έμφαση στην ηθικοπνευματική ανάπτυξη του πολιτισμού οι πολίτες θα βιώνουν με δίκαιο και δημοκρατικό τρόπο την καθημερινότητά τους.

2008 (Επαναληπτικές Εσπερινών)

Α. Περίληψη Ο συγγραφέας αναφέρεται στην ευθύνη του επιστήμονα με αφορμή το θάνατο του κατασκευαστή της ατομικής βόμβας. Επισημαίνει ότι η σύγχρονη επιστήμη διαφέρει από την παλαιότερη ως προς τους στόχους και την εφαρμογή της και ότι η ευθύνη για την επιστημονική δράση βαραίνει τους ίδιους τους επιστήμονες. Ο επιστήμονας δεν είναι απλός παρατηρητής αλλά επεμβαίνει για να αποκτήσει δύναμη, για τη διοχέτευση κι εκμετάλλευση της οποίας οφείλει να είναι διορατικός, καθώς τα κίνητρα της οικονομικής και κρατικής εξουσίας είναι κυρίως ωφελιμιστικά. Έτσι, ο επιστήμονας ως πρόξενος άλλων ενεργειών και δράσης, δεν μπορεί να αποποιηθεί την ευθύνη που άλλωστε κάθε ηθικός άνθρωπος έχει τόσο για την πράξη όσο και την απραξία του. (110)

Β.1. Η ηθική ευθύνη για τις πράξεις μας είναι δεδομένη και αυτονόητη εφόσον κάθε μας ενέργεια επιδρά στη συμπεριφορά και τη δράση της συλλογικής ζωής. Αυτό όμως που συχνά παραβλέπουμε είναι ότι και η αποχή και η αδράνεια για όσα συμβαίνουν γύρω μας, φέρουν κόστος και άρα ευθύνη γιατί ισοδυναμούν με σιωπηρή συναίνεση. Έτσι, επιβάλλεται κάθε άνθρωπος και κυρίως ο επιστήμονας που διαχειρίζεται τη γνώση να αναγνωρίζει το χρέος του και να επιδεικνύει σοβαρότητα και συνέπεια στις ηθικές αρχές και αξίες.

Β.2. Η παράγραφος αναπτύσσεται με τη μέθοδο αιτίου – αποτελέσματος καθώς εστιάζει στις συνέπειες του γεγονότος του θανάτου του Οπενχάιμερ και της εφεύρεσης του: «αισθάνθηκε βαθιά στην ψυχή του τον ηθικό αντίχτυπο…», «έφερε και πάλι στο πρώτο επίπεδο … το οξύ πρόβλημα της ευθύνης των σοφών …».

Β.3. Συνώνυμα: πρωτοστάτησε - πρωταγωνίστησε ξέρει - γνωρίζει έπαθλα - βραβεία διάφορες - ποικίλες υποχρέωση - καθήκον

Β.4.α. Αμύθητα ποσά ξοδεύονται από τους μεγάλους οικονομικούς οργανισμούς, τα επιτελεία και τις κυβερνήσεις. β. Και ποιους θα ωφελήσει η πραγματοποίησή τους;

Γ. Κυρίες και κύριοι,

χαίρομαι που μου δίνεται η δυνατότητα να εκφράσω τους δικούς μου προβληματισμούς, των καθηγητών και συμμαθητών μου για τα επιστημονικά επιτεύγματα του σύγχρονου ανθρώπου, τις αμφίσημες συνέπειές τους και τις ευθύνες όσων συντέλεσαν σ' αυτά. Αναμφίβολα η πορεία του ανθρώπινου πολιτισμού αποδεικνύει ότι ο φιλομαθής άνθρωπος κατάφερε να συστηματοποιήσει τις γνώσεις του, να τις εφαρμόσει και να σημειώσει λαμπρές κατακτήσεις. Θεωρείται δεδομένη η άνοδος του βιοτικού επιπέδου και η πνευματική και ηθική ανάπτυξη. Ωστόσο, η όποια εξέλιξη όχι μόνο δε συνοδεύτηκε πάντοτε από θετικές προεκτάσεις, αλλά άγγιξε και ηθικά διλήμματα που αφορούν τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Και αυτό συνέβη, διότι οι επιστήμονες συχνά, είτε χρησιμοποιούν τη γνώση για πολεμικούς σκοπούς, είτε υπερβαίνουν τα ηθικά όρια της επιστήμης τους.

Κίνδυνοι από αλόγιστη χρήση επιτευγμάτων επιστήμης:

• Επιστήμονες στρατεύονται στην υπηρεσία υπέρμετρα φιλόδοξων πολιτικών ή στρατιωτικών παραγόντων και κατασκευάζουν επικίνδυνα συμβατικά αλλά και πυρηνικά όπλα. Κανείς δε διασφαλίζει σήμερα ότι δε θα χρησιμοποιηθούν προκαλώντας καταστροφή του πλανήτη και του ανθρώπινου πολιτισμού.
• Η πυρηνική δύναμη ως μορφή ενέργειας δεν είναι φιλική στον άνθρωπο και το περιβάλλον, αφού δεν αποκλείεται η περίπτωση πυρηνικού ατυχήματος και έκλυσης ραδιενέργειας, ούτε υπάρχει ασφαλής τρόπος διαχείρισης των πυρηνικών αποβλήτων.
• Κατασκευή χημικών βιολογικών όπλων που συχνά επικαλούνται επίδοξοι τρομοκράτες ή αδίστακτοι πολιτικοί – στρατιωτικοί ηγέτες.
• Η δημιουργία μεταλλαγμένων προϊόντων είναι πιθανό να προκαλέσει ανεπανόρθωτη γενετική ρύπανση στον πλανήτη. Ήδη επιστήμονες δηλώνουν ότι «παίζουν οικολογική ρουλέτα κάθε φορά που τοποθετούν γονίδια από εντελώς άσχετα είδη σε γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς.»
• Με τη χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος συντελείται επέμβαση στην ανθρώπινη ζωή και προκύπτει κίνδυνος νέων μορφών διακρίσεων ατόμων που θα αποκλείονται από την αγορά εργασίας, την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και τις ασφάλειες ζωής λόγω γενετικών προδιαθέσεων σε ασθένειες.
• Η κλωνοποίηση ανθρώπων θα δημιουργήσει ανθρώπους με προτεραιότητα στη ζωή άρα γενετικό ρατσισμό υπονομεύοντας την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Οι κίνδυνοι σαφώς προκύπτουν από την ανεξέλεγκτη χρήση της επιστημονικοτεχνικής ισχύος αλλά και από τον αμοραλισμό ιδιοτελών επιστημόνων οι οποίοι χωρίς ανθρωπιστικές ευαισθησίες επιδιώκουν άμεσο συμφέρον και υπηρετούν μόνο την επιστήμη. Οι κίνδυνοι αφορούν την καταστροφή του πλανήτη, το δηλητηριασμό της φύσης και της υγείας των ανθρώπων, την πρόκληση ασθενειών, την ενίσχυση των κοινωνικών ανισοτήτων. Θα ήταν αφελής η πρόταση για επιστροφή σε μια πραγματικότητα χωρίς επιστημονικές κατακτήσεις. Είναι όμως εφικτός ο έλεγχος της γνώσης και η ανάληψη των ευθυνών από τους ανθρώπους που τη διαχειρίζονται.

Προϋποθέσεις ορθής αξιοποίησης επιστήμης:

• Επιστήμονες όχι μόνο με κατάρτιση αλλά και με ηθικές αξίες και ανθρωπιστικές ευαισθησίες. Η ανθρωποκεντρική εκπαίδευση σε όλες τις βαθμίδες και ιδιαίτερα στα πανεπιστήμια θα συμβάλλει προς αυτή την κατεύθυνση. Επιστήμονες με ευσυνειδησία, αρετή, ταπεινοφροσύνη που θα ενημερώνουν για την επικινδυνότητα των επιτευγμάτων και θα υπηρετούν την ανθρωπότητα.
• Καθορισμός των ορίων της επιστήμης στα πλαίσια της επιστημονικής κοινότητας. Απαγόρευση προκλητικής διαχείρισης της επιστημονικής και τεχνικής ισχύος (μείωση έως σταδιακή κατάργηση πυρηνικών οπλοστασίων, απαγόρευση κλωνοποίησης έμβιων όντων …)
• Επιβολή ποινών στους παραβάτες από μια νομοθεσία που θα επιβάλλει τη συμμόρφωσή τους.
• Σύγκληση επιτροπής ελέγχου των επιστημόνων από ευσυνείδητους πεπαιδευμένους ανθρώπους κάθε ειδικότητας, ώστε να διασφαλιστεί ότι κάθε γνώση θα είναι διαφανής και αμφιλεγόμενη.
• Ανάληψη ευθυνών από τους ίδιους τους επιστήμονες και συνακόλουθες δεσμεύσεις τους για λελογισμένη χρήση των δυνατοτήτων τους, αφού είναι οι μόνοι που γνωρίζουν πόσο επικίνδυνη είναι η γνώση που παράγουν.

Κανείς δεν μπορεί να διαχειρίζεται τη ζωή και τη γνώση απερίσκεπτα και να επεμβαίνει στη φύση ανεπανόρθωτα. Η έκκληση του επιστήμονα Τζέιμς Γουότσον ότι «τα βήματα πρέπει να είναι προσεκτικά και να τα χαρακτηρίζει μεγάλη ταπεινοφροσύνη, ώστε να υπάρξουν καλύτερες στιγμές για την ανθρώπινη ζωή» ας συνετίσουν κάθε ενδιαφερόμενο πολιτικό πολίτη, επιστήμονα, άνθρωπο αυτού του πλανήτη.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.

2007 (Ημερησίων)

Α' Περίληψη

1)Το δοκίμιο αναφέρεται στην κρίση του ανθρωπισμού και στην αναγκαιότητα υπέρβασής της. Αρχικά, ο συντάκτης αντιπαραθέτει το ουσιαστικό περιεχόμενο του αναγεννησιακού ανθρωπισμού και του διαφωτισμού, που συνέβαλε στην καθιέρωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και ελευθεριών, προς την κρίση του ανθρωπισμού στις σύγχρονες δυτικοευρωπαϊκές κοινωνίες. Θεωρεί πως η αδυναμία του σύγχρονου ανθρωπισμού είναι ότι έχει μετατραπεί σε άκρατο ατομικισμό. Ως αντίδοτο προτείνει τον εξανθρωπισμό του, ώστε να αποκτήσει κοινωνικό χαρακτήρα. Επιλογικά, ο συντάκτης τονίζει ότι ο «κοινωνισμός» του ανθρωπισμού, ως αίτημα της εποχής μας, μπορεί να επιτευχθεί αποφεύγοντας τόσο την εξατομίκευση, όσο και τη μαζοποίηση.

2)Ο συγγραφέας εντοπίζει στο νεότερο δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό την κρίση του ανθρωπισμού. Διαχρονικά ο ουμανισμός παραμένει επίκαιρος, καθώς το αρχικό αίτημα για ευαισθητοποιημένο άνθρωπο αποτυπώθηκε ακολούθως στη θεμελίωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ωστόσο επισημαίνεται η φαλκίδευση του νοήματός του με την ατομιστική, αυτοκρατορική διάσταση που εμφανίζει. Πρέπει επομένως ο άνθρωπος να ξεπεράσει τον εγωιστικό μικρο-εαυτό του και να απευθυνθεί στο «εμείς». Τονίζεται η ανάγκη της συνύπαρξης ως προϋπόθεση κοινωνικής συνοχής, η κοινωνικοποίηση του ανθρωπισμού.

Β1

1)Ο άνθρωπος είναι συνάνθρωπος, αλλιώτικα καταντά απάνθρωπος. Η κοινωνική συνείδηση, το ενδιαφέρον για το συνάνθρωπο, η αλληλεγγύη είναι αυτά τα στοιχεία που καταξιώνουν τον άνθρωπο ως κοινωνικό ον, διότι εξασφαλίζουν την ευημερία του κοινωνικού συνόλου, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη υγιών και ουσιαστικών σχέσεων μεταξύ των μελών του. Αντίθετα, ο ατομικισμός και η εγωπάθεια αντιστρατεύονται την κοινωνική συνοχή και πρόοδο. Είναι, λοιπόν, απαραίτητο κάθε άνθρωπος να νιώθει, πάνω απ' όλα, συνάνθρωπος, να αποδέχεται και να αναλαμβάνει την κοινωνική του ευθύνη, γιατί μέσω της αδιαφορίας εύκολα οδηγείται στον απανθρωπισμό.

2)Σε μια εποχή που ο ατομικισμός θριαμβεύει, ο άνθρωπος πρέπει να αυτοπροσδιοριστεί σε σχέση με τον συνάνθρωπο. Κοινά χαρακτηριστικά, κοινές επιδιώξεις μας φέρνουν πιο κοντά, γιατί ο άλλος άνθρωπος είναι αντανάκλαση του εαυτού μας. Μόνο με ουμανιστική σκέψη, με διάθεση προσέγγισης θα λυθούν τα συλλογικά προβλήματα. Η αλλοτρίωση έχει διαβρώσει τον άνθρωπο ώστε να λειτουργεί ατομικά, ενώ η φύση του προστάζει την κοινωνία του με τους άλλους.

Β2

1)[Παρατήρηση: Η επίκληση στην αυθεντία αποτελεί εκείνον τον τρόπο πειθούς όπου προβάλλονται αντιλήψεις και σκέψεις πνευματικών ανθρώπων, που, διαθέτοντας κύρος και κοινή αποδοχή, καταφέρνουν να πείθουν με τα επιχειρήματα και την ορθότητα των απόψεών τους. Στόχος του πομπού (Μ. Μπέγζου) είναι να ενισχύσει την αξιοπιστία της επιχειρηματολογίας του, επικαλούμενος μια αυθεντία με την οποία συμμερίζεται την ίδια θέση. Η παράθεση τέτοιων αποσπασμάτων είναι τόσο θεμιτή όσο και αναμενόμενη μια και μ' αυτόν τον τρόπο ο συντάκτης αποδεικνύει ότι έχει εντρυφήσει σε ένα ευρύ φάσμα βιβλιογραφίας και συνεπώς βασίζεται σε αξιόπιστες πηγές.]

Χαρακτηριστικές περιπτώσεις επίκλησης στην αυθεντία αποτελούν οι ακόλουθες:

α) «Όλοι στον αιώνα μας χώρισαν και γίνανε μονάδες, ο καθένας αποτραβιέται στη μοναξιά του, ο καθένας απομακρύνεται απ' τον άλλον, κρύβεται και κρύβει το έχει του και καταλήγει ν' απωθεί τους ομοίους του και ν' απωθείται απ' αυτούς» Ντοστογιέφσκι.

β) «Το καίριο στη ζωή αυτή κείται πέραν του ατόμου. Με τη διαφορά ότι, αν δεν ολοκληρωθεί κανείς ως άτομο- κι όλα συνωμοτούν στην εποχή μας γι' αυτό- αδυνατεί να το υπερβεί» Ελύτης.

2)Ένας από τους τρόπους πειθούς που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας είναι η επίκληση στην αυθεντία, ιδιαίτερα στην τρίτη παράγραφο του κειμένου, όπου παραθέτει την άποψη του Ντοστογιέφσκι: «Όλοι στον αιώνα μας… απ’ αυτούς» καθώς και στην τέταρτη παράγραφο τη θέση του Ελύτη: «Το καίριο στη ζωή… υπερβεί».

Β3

• να γίνει ανθρώπινος ο άνθρωπος
• ατόπημα: σφάλμα, λάθος
• να υπερβεί την κρίση: να ξεπεράσει την κρίση
• να αποποιηθεί τον ατομικισμό: να αρνηθεί (διώξει, απομακρύνει, απαλλαγεί από) τον ατομικισμό
• επιταγή των καιρών: προσταγή (αίτημα, ανάγκη, απαίτηση, διαταγή) των καιρών

Β4

1)Ο συγγραφέας συχνά κάνει χρήση του α' πληθυντικού προσώπου γιατί με αυτόν τον τρόπο:

- προσδίδει συλλογικό και καθολικό χαρακτήρα στις απόψεις του. Φαίνεται ότι εκφράζει αντιλήψεις που συμμερίζεται η πλειοψηφία των ανθρώπων.

- το κείμενο κερδίζει σε αμεσότητα, οικειότητα, γιατί με το α' πρόσωπο γίνεται συχνά επίκληση στο ήθος του πομπού και το συναίσθημα του δέκτη.

- το κείμενο καθίσταται περισσότερο εύληπτο και ευκολονόητο , γιατί η σύνταξη που προτιμάται δεν είναι απρόσωπη ή τριτοπρόσωπη που θα έδινε στο κείμενο αόριστο ή γενικόλογο ύφος.

- Άλλωστε, αφού το θέμα αναφέρεται στον ανθρωπισμό, δεν υπάρχει καταλληλότερο ρηματικό πρόσωπο από το α' πληθυντικό για να προσδώσει πειστικότητα στην επιχειρηματολογία του.

2)Σκοπός της χρήσης του α' πληθυντικού προσώπου εκ μέρους του συγγραφέα είναι η παρουσίαση απόψεων που αφορούν όλους τους ανθρώπους χωρίς να εξαιρεί ο ίδιος τον εαυτό του. Μέσω αυτών συνακόλουθα, εγείρει τον προβληματισμό στους αναγνώστες προκειμένου να δραστηριοποιηθούν προς την κατεύθυνση της συλλογικότητας.

Γ'

1)Στο Γ΄ μέρος της γραπτής εξέτασης ζητείται από τους μαθητές να συντάξουν ένα άρθρο 500- 600 λέξεων, που θα δημοσιευθεί στο σχολικό έντυπο, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ύπαρξη τίτλου. Ενδεικτικά αναφέρουμε ως προτεινόμενο τίτλο: «Ανθρωπιά: Αίτημα των καιρών μας».

Είναι γεγονός πως ζούμε σε μια εποχή αφθονίας αγαθών και μέσων. Απ' την άλλη, όμως, η κυριαρχία του υλιστικού προτύπου ζωής έχει καταστήσει τον άνθρωπο δέσμιο της λογικής του εύκολου κέρδους και του υπέρμετρου ατομικισμού, ώστε δικαίως διαπιστώνεται πως υπάρχει μεγάλο έλλειμμα ανθρωπιάς. Πρωτοβουλίες για οργάνωση εκδηλώσεων, που βοηθούν συνανθρώπους μας που το έχουν ανάγκη, μας υπενθυμίζουν πως η ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο χρειάζεται να αναζωπυρωθεί. Γι' αυτό, άλλωστε, είναι επιτακτική ανάγκη να ενθαρρύνονται και να στηρίζονται από όλους τους φορείς- κρατικούς και μη, εθνικούς και υπερεθνικούς- αλλά κυρίως από όλους εμάς. Πιο συγκεκριμένα, τέτοιες προσπάθειες θα συμβάλλουν:

- στην ενίσχυση του «εμείς» και τον παραγκωνισμό του «εγώ», καθώς επίσης στην επικράτηση κατανόησης, συνεργασίας και αλληλεγγύης που θα καταστήσουν το σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα κυρίαρχη αξία της κοινωνικής ζωής.

- στο σεβασμό στην ανθρώπινη αξία που δεν πρέπει να υποσκελίζεται από οικονομικοπολιτικές σκοπιμότητες, ώστε να αποφεύγονται οι πόλεμοι και η εκμετάλλευση των ανίσχυρων από του «δυνατούς».

- στον περιορισμό των στερεοτύπων και προκαταλήψεων που οδηγούν στο ρατσισμό και την εκμετάλλευση κάποιων ανθρώπων ή ομάδων, φαινόμενα που διασπούν την κοινωνική συνοχή.

- στο έμπρακτο ενδιαφέρον για τις μειονότητες και τα δικαιώματα των προσφύγων και των μεταναστών που υπαγορεύεται από το ιδανικό του ανθρωπισμού.

- στη βελτίωση των συνθηκών ζωής κοινωνικών ομάδων που αντιμετωπίζουν πλείστες δυσκολίες (προβλήματα επιβίωσης, ασθένειες, ανεργία, αναλφαβητισμός, αποκλεισμός απ' την κοινωνική ζωή). Ιδιαίτερα τέτοιες προσπάθειες αποκτούν μεγαλύτερη σημασία όταν επικεντρώνονται στη βελτίωση των όρων ζωής και την ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας των παιδιών, που αποτελούν τη «μαγιά για τη ζύμη του αύριο».

- στην παροχή ουσιαστικής βοήθειας σε τριτοκοσμικές χώρες που μαστίζονται από την πείνα και την εξαθλίωση, συνθήκες που αμαυρώνουν την εικόνα του σύγχρονου πολιτισμού.

- στην εξασφάλιση όχι μόνο των υλικών όρων που θα καταστήσουν εύκολο το «ζην», αλλά και εκείνων που θα πραγματοποιήσουν το «ευ ζην», με αποτέλεσμα να επιτευχθεί η ισορροπία του οικοσυστήματος και να διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις για την αποτελμάτωση του ηθικοπνευματικού πολιτισμού.

Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι η συμβολή της παιδείας είναι μείζονος σημασίας για την καλλιέργεια της ανθρωπιστικής συνείδησης. Ιδιαίτερα σήμερα που είναι εμφανής η ανισομερής ανάπτυξη του τεχνικού πολιτισμού έναντι του πνευματικού, κρίνεται αναγκαίο να αναβαθμιστεί ο ρόλος της παιδείας με ανθρωποκεντρικό περιεχόμενο. Πιο συγκεκριμένα, η παιδεία μπορεί να αποβλέπει στην ανάπτυξη του ανθρωπιστικού ιδανικού, γιατί:

- καλλιεργεί αξίες και ιδανικά, όπως η ελευθερία, η ισότητα, το πνεύμα αμοιβαιότητας και συνεργασίας.

- διαμορφώνει ολοκληρωμένες προσωπικότητες διαποτισμένες με τις αρχές του δημοκρατικού πολιτεύματος.

- ενισχύει την πίστη στην αξία του ανθρώπου. Ο άνθρωπος αντιμετωπίζεται ως τελικός σκοπός και όχι ως το μέσο ικανοποίησης προσωπικών φιλοδοξιών, όπως συμβαίνει σε αρκετές περιπτώσεις σήμερα.

- θωρακίζει τους ανθρώπους με αυτοσεβασμό και τους οδηγεί στη διαδικασία του εσωτερικού διαλόγου και της αυτοκριτικής, απαραίτητης προϋπόθεσης για την κατάκτηση της αυτογνωσίας.

- διευκολύνει την προσέγγιση των ανθρώπων, την εξομάλυνση των διαπροσωπικών σχέσεων, την εξυγίανση της κοινωνικής ζωής. Η ανθρωπιστική συνείδηση θα απαλλάξει τους ανθρώπους από την καχυποψία και τον καιροσκοπισμό.

- καλλιεργεί την αρετή του μέτρου και της μεσότητας. Σύμφωνα με τον Αλέξανδρο Δελμούζο «ανθρωπισμός θα ειπεί να πλάθομε ανθρώπους ικανούς να εξασφαλίζουν οι ίδιοι με την προσωπική τους εργασία τους υλικούς όρους της ζωής των, όσοι χρειάζεται για να κρατιέται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια».

- εξευγενίζει την ψυχή, εξημερώνει τα επιθετικά ένστικτα του ανθρώπου. Αναγνωρισμένοι στοχαστές, λογοτέχνες, καλλιτέχνες με το πνευματικό και το αισθητικό τους έργο εξύμνησαν τον άνθρωπο, τον τοποθέτησαν στο κέντρο κάθε προσπάθειας ανοίγοντας, έτσι, το δρόμο για την εξύψωση του ανθρώπου από το «ζωικό» στο «ανθρώπινο» επίπεδο.

- διδάσκει στους ανθρώπους ότι ο πολιτισμός δεν αξιολογείται βάσει των τεχνικών επιτευγμάτων αλλά, αντίθετα, ότι στηρίζεται στη συλλογική προσπάθεια και πάνω απ' όλα στο αίσθημα της ανθρωπιάς.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ο ρόλος της ανθρωποκεντρικής παιδείας είναι καθοριστικός για την υπέρβαση του ατομικισμού και την επικράτηση του συλλογικού πνεύματος σε κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα. Ολοκληρώνοντας, θα ήταν παράλειψη αν δεν επιβραβεύαμε κάθε συλλογική προσπάθεια που αφορά στο συνάνθρωπο, ώστε να ευαισθητοποιηθούν όλοι, και ιδιαίτερα εμείς οι νέοι!

• ✂νωθρότητα→επικοινωνία
• ✂ρατσισμό, απομόνωση
• ✂ατομισμό, εθελοντισμός, κινητοποίηση→μεγαλύτερη βοήθεια
• →ανθρωπισμός, κέντρο ο άνθρωπος

2)Ζητούμενο α'

Γιατί: Α) λόγοι που επιβάλλουν τη συμμετοχή σε ανθρώπινες προσπάθειες.

- Κατάφωρη παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων (βία, πόλεμοι, τρομοκρατία, φτώχεια, ανισότητα κ.λπ.).

- Αξιακό σύστημα αντιανθρώπινο (τεχνοκρατισμός, αλλοτρίωση, υλικός ευδαιμονισμός, ατομικισμός, ανηθικότητα).

- Χωρίς την ενεργοποίηση των πολιτών πλήττεται η ουσία της δημοκρατίας (οι ισχυροί γίνονται ισχυρότεροι, ενδυναμώνεται ο ολοκληρωτισμός,

ασυδοσία των φορέων της εξουσίας).

Β)ωφέλειες

- Αντίσταση στα φαινόμενα μαζοποίησης, υποκουλτούρας, πνευματικής αλλοτρίωσης.

- Πραγμάτωση του αιτήματος για την κοινωνία των πολιτών. Ισχυροποίηση του ρόλου και της θέσης των διεθνών ανθρωπιστικών οργανισμών.

- Σύσφιξη ανθρωπίνων σχέσεων, κοινωνική συνοχή. Η ελευθερία αναγνωρίζεται ως συνελευθερία και όλοι είναι υπεύθυνοι για την προστασία της.

- Επαναφορά διαχρονικής αξίας της αρετής. Ηθικοποίηση ανθρώπου. Απομάκρυνση από ιδιοτέλεια και εγωισμό.

Ζητούμενο β'

Συμβολή παιδείας στην καλλιέργεια ανθρωπιστικής συνείδησης (οικογένεια, σχολείο, ΜΜΕ).

- Πνευματική καλλιέργεια (ανάπτυξη κριτικής σκέψης, ορθολογισμού).

- Ανάπτυξη και καλλιέργεια συναισθημάτων, εσωτερίκευση της έννοιας του καλού.

- Εμφύσηση διαχρονικών ηθικών αξιών (συνεργασία, ομαδικό πνεύμα, ομοψυχία, φιλαλληλία, αλτρουϊσμός).

- Δημοκρατικό πρότυπο ζωής → ισότητα, δικαιοσύνη, ελευθερία.

- Αυτοπραγμάτωση, ολοκλήρωση προσωπικότητας, απομάκρυνση από ατομικισμό.

- Απομάκρυνση από χρησιμοθηρία, τεχνοκρατισμό, μονοδιάστατο, γνωσιοκεντρικό χαρακτήρα.

• κλασική παιδεία
• κέντρο άνθρωπος
• εξισορρόπηση υλικού-πνευματικού-ηθικού σκέλους πολιτισμού
• αυτογνωσία
• άνθρωπος=κοινωνικόν ζῷον (Ἀριστοτέλης)

2007 (Εσπερινών)

Α' Περίληψη

Το κείμενο αναφέρεται στις σχέσεις των νέων με τους μεγαλύτερους και την επικοινωνία που θα 'πρεπε να αναπτύσσουν. Οι μεγαλύτεροι λοιπόν οφείλουν να μάθουν να επικοινωνούν με τους νέους προσεγγίζοντας τη δική τους γλώσσα και έχοντας υπομονή και συμπάθεια. Η άρνηση που εμφανίζουν είναι αποτέλεσμα της ανασφάλειας και της δυσκολίας τους να αναμετρηθούν με τους μεγάλους. Η δυσφορία και η περιφρόνησή τους εκφράζεται με την αντίδρασή τους στην προσπάθεια των μεγαλύτερων να τους χειραγωγήσουν. Σημαντικό είναι βέβαια να αντιληφθεί ο νέος την σοβαρότητα και την καλοπροαίρετη διάθεση του μεγάλου, ώστε να αλλάξει την άκαμπτη στάση του.

Β1

Συχνά διατυπώνεται από τους μεγαλύτερους η άποψη ότι οι νέοι έχουν την αξίωση να χαίρουν πάντα της αναγνώρισής τους. Η ανωτέρω θέση, αν και βρίσκει ανταπόκριση σε μεγάλη μερίδα των ενηλίκων, εντούτοις δεν στηρίζεται σε λογικές βάσεις, γιατί οι νέοι επιζητούν τον ουσιαστικό διάλογο και την επικοινωνία με τους μεγαλύτερους καθώς και τη στοργή τους. Η όποια μορφή αντίδρασης εκ μέρους των νέων συνδέεται με την άκαμπτη στάση και την αυταρχική συμπεριφορά των μεγάλων, που συνακόλουθα τους ωθεί σε ανάρμοστη συμπεριφορά.

Β2

Θεματική περίοδος: «Όσοι έχουν να κάνουν…. γλώσσα τους».

Ανάλυση/Σχόλια: «Διαφορετικά… καταλαβαίνουμε».

Κατακλείδα: «Και έως… συμπάθεια».

Β3

αποδυναμωθεί → ισχυροποιηθεί

ενεργητική → παθητική

δυσφορία → ικανοποίηση

αμφιβολία → βεβαιότητα

επικρίνουν → επικροτούν

Β4

Και η δυσφορία τους δείχνεται με την περιφρόνηση στο γονιό ή στο δάσκαλο.

Αργά ή γρήγορα οι εκτιμήσεις τους αναθεωρούνται.

Γ'

ΠΡΟΒΛΗΜΑ

• ελλιπής επικοινωνία

• έλλειψη σεβασμού

• αδιαφορία, ανευθυνότητα, απειθαρχία, έλλειψη εμπιστοσύνης

• εναντίωση στην έννομη τάξη.

ΑΙΤΙΑ

1. Διαφορές στη νοοτροπία, στη συμπεριφορά, στις ανάγκες, στα ενδιαφέροντα, στην ψυχοσύνθεση.

ΝΕΟΣ: καινοτόμα διάθεση, επαναστατικότητα, ευπιστία, αντιδραστηρικότητα, κοινωνική καταξίωση.

ΩΡΙΜΟΣ: συντηρητικός, δύσπιστος, ρεαλιστής, ηθικολόγος.

2. Έκρηξη γνώσεων – πληροφοριών 􀃆 οι κεραίες των νέων τα συλλαμβάνουν και τα αφομοιώνουν γρήγορα σε αντίθεση με τους μεγαλύτερους (πολλαπλές ασχολίες, έλλειψη γνώσεων).

3. Ο ραγδαίος ρυθμός της σύγχρονης ζωής 􀃆 ταχύτερη ωρίμανση νέων 􀃆 ζητούν να εισβάλλουν στο χώρο των μεγάλων και να τους αντικαταστήσουν. Οι μεγάλοι όμως δε θέλουν να ενταχθούν στον χώρο των απομάχων.

4. Καταναλωτικός τρόπος ζωής, επιβαρυμένες επαγγελματικές υποχρεώσεις γονέων που διαθέτουν ελάχιστο χρόνο για τα παιδιά τους.

5. Συγκρουόμενα μοντέλα διαπαιδαγώγησης.

6. Συνολική απόρριψη – εκ μέρους των νέων – του υποκριτικού κόσμου των μεγάλων, που δε διασφαλίζει την ομαλή ένταξη των νέων.

ΛΥΣΕΙΣ

1. Διάλογος: 􀃆 αποβολή συντηρητισμού, αποδοχή της αρχής ότι ο κόσμος αλλάζει, οφείλουν να κατανοούν τα προβλήματα των παιδιών και να τους συμβουλεύουν με την πείρα που έχουν αποκομίσει.

Νέοι: 􀃆 να κατανοήσουν ότι οι μεγάλοι έζησαν και μεγάλωσαν κάτω από διαφορετικές συνθήκες και είναι επόμενο να έχουν διαφορετικές αντιλήψεις.

2. Αποφυγή εκ μέρους των μεγαλυτέρων του έντονου, εφόσον αυτός ο τρόπος δε διαπαιδαγωγεί τους νέους. Ο σεβασμός κερδίζεται.

3. Αυτοκριτική μεγαλύτερων. Ανάληψη των ευθυνών.

4. Σωστή διαπαιδαγώγηση (οικογένεια, σχολείο) 􀃆 υιοθέτηση του δημοκρατικού μοντέλου αγωγής.

5. Να δίνονται ευκαιρίες στους νέους σε κάθε τομέα της κοινωνικής ζωής, ώστε να εξαλειφθεί η πικρία τους και οι εστίες αντιπαλότητας.

2007 (Επαναληπτικές Ημερησίων)

Α. Ο συγγραφέας ορίζει στο κείμενό του την έννοια της ελευθερίας προβαίνοντας σε χαρακτηρισμούς που αναλύει. Έτσι η ελευθερία ορίζεται ως «ανθρώπινη», αφού είναι ανθρώπινο χαρακτηριστικό, «θεϊκή», γιατί σχετίζεται με την επέμβαση του θεού που ελευθέρωσε τον άνθρωπο από την αμαρτία, και «υπεύθυνη» καθώς αποτελεί χρέος για τον άνθρωπο. Συνακόλουθα, είναι «δυναμική» και «δημιουργική» αφού πρέπει να αξιοποιείται. Ακόμη, η ελευθερία είναι «γρηγορούσα», δεν εφησυχάζει και είναι πάντα σε ετοιμότητα για την αντιμετώπιση τυχόν απειλής της και βέβαια είναι «συγκεκριμένη», αφορά κάθε άνθρωπο και τον ολοκληρώνει. Τέλος, είναι «αρμονική», εξομαλύνει τις ανθρώπινες σχέσεις και δεν πρέπει να καταντά αχαλίνωτη γιατί τότε καταργείται σε ατομικό και εθνικό επίπεδο.

Β.1. Η απειλή κατά της ελευθερίας ή η απώλειά της είναι αυτονόητο ότι κινητοποιεί αγώνες που επιβεβαιώνουν την ανάγκη και την αξία που έχει για τη ζωή του ανθρώπου η δυνατότητα επιλογής και αυτοδιάθεσης. Ωστόσο, η ελευθερία είναι ένα διαρκώς απαιτητό και διεκδικήσιμο αγαθό οπότε η ευθύνη για τη διατήρησή της δεν επιτρέπει τον εφησυχασμό. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αξιοποιείται, να οδηγεί σε επιλογές που δικαιώνονται, να εκπληρώνει υψηλούς στόχους και βέβαια να μην εκφυλίζεται. Προκειμένου να εκπληρωθεί αυτό το χρέος του ανθρώπου (χρέος ατομικό και συλλογικό), πρέπει να του παρέχεται η αγωγή και η παιδεία, η κοινωνική μόρφωση που εμπνέει το σεβασμό στην ελευθερία και υποδεικνύει την ευθύνη της πολιτικής συμμετοχής. Έτσι μόνο με τη διαρκή επαγρύπνηση, ο άνθρωπος γίνεται άξιος της ελευθερίας του.

Β.2. α. Η συλλογιστική πορεία με την οποία αναπτύσσεται η παράγραφος είναι παραγωγική. Αυτό συμβαίνει, διότι ο συγγραφέας αναφέρεται ξεκινώντας το λόγο του στην παράγραφο σε κάτι γενικό και αφηρημένο: «Η Ελευθερία, καθώς αισθάνεται πως βρίσκεται αδιάκοπα σε κίνδυνο, είναι γρηγορούσα.» και στη συνέχεια αναφέρεται σε κάτι ειδικό και συγκεκριμένο που δηλώνει πιο συγκεκριμένα τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η ελευθερία και που καθιστούν ταυτόχρονα αναγκαία την εγρήγορσή της, για να τους αντιμετωπίσει: «Δεν εθελοτυφλεί……Ανησυχεί…..Κρατεί …..χαθεί».

β. Ζητείται να βρεθεί ένας τρόπος ανάπτυξης της παραγράφου, ωστόσο θα μπορούσαν να διερευνηθούν παραπάνω από ένας. Πιο συγκεκριμένα, η παράγραφος μπορεί να θεωρηθεί ότι αναπτύσσεται με σχέση αιτίου αποτελέσματος. Ως αίτιο θα μπορούσε να θεωρηθεί το ότι η Ελευθερία αισθάνεται πως βρίσκεται αδιάκοπα σε κίνδυνο και ως αποτελέσματα αυτού το γεγονός ότι δεν επαναπαύεται σ' όσα απόκτησε, δε βυθίζεται στην απόλαυση αγαθών, ανησυχεί …κρατεί σπαθί. Επίσης, μπορεί κανείς να διακρίνει και μια σχέση αντίθεσης, πιο συγκεκριμένα: η Ελευθερία δεν εθελοτυφλεί…., δε βυθίζεται στη βλάσφημη απόλαυση των αγαθών, αλλά αντίθετα ανησυχεί διαλογίζεται …..κρατεί σπαθί Σ' αυτήν την περίπτωση ενδεχομένως θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι η παράγραφος αναπτύσσεται με συνδυασμό μεθόδων.

Β.3. Η μυστηριώδης εξαφάνιση του αυτόπτη μάρτυρα του εγκλήματος θορύβησε τους αξιωματικούς της Αστυνομίας που έχουν αναλάβει την εξιχνίασή του.

Το έργο του Σαίξπηρ «Αγάπης αγώνας άγονος » είναι εξαιρετικά δημοφιλές.

Η έλλειψη ελεγκτικών μηχανισμών στα οικονομικά της εταιρείας ευνοούσε την ασυδοσία εκείνων που χειρίζονταν τα κεφάλαιά της.

Η διάσκεψη έχει αποστολή να εναρμονίσει τις ενέργειες των φορέων που είναι υπεύθυνοι για την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών.

Γνωστοί ηθοποιοί απαρτίζουν το θίασο Χ, οι παραστάσεις του οποίου σημείωσαν τεράστια εισπρακτική επιτυχία.

Β.4. Διάζευξη. Προκύπτουν. Ανεύθυνος. Υπολογίζεται. Ενδιαφέροντα.

Γ. Αξιότιμες κυρίες, αξιότιμοι κύριοι,

Σεβαστοί γονείς και καθηγητές

Αγαπητές συμμαθήτριες, αγαπητοί συμμαθητές

Ο άνθρωπος καθίσταται άξιος φορέας του ονόματός του, όταν πορεύεται στη ζωή του, έχοντας ως έρμα ηθικές αξίες και όταν απολαμβάνει προσωπικά, κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά την ελευθερία.. Πολλοί από εμάς θεωρούμε την ελευθερία ως κάτι που έχουμε ήδη κατακτήσει, όμως στις περισσότερες περιπτώσεις αυτό δε συμβαίνει, διότι η ελευθερία απαιτεί καθημερινό αγώνα και προσπάθεια από τον άνθρωπο. Λέγοντας, βέβαια, ελευθερία εννοούμε τη δυνατότητα του ανθρώπου να σκέφτεται και να πράττει κατά βούληση, αδέσμευτος από οποιεσδήποτε πιέσεις άμεσες ή έμμεσες.

ΜΟΡΦΕΣ

Α. Εξωτερική ελευθερία

1. Φυσική: η απόλυτη ελευθερία · κάθε άνθρωπος γεννιέται ελεύθερος.

2. Κοινωνική: αναγνώριση και ικανοποίηση όλων των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ως μέλους της κοινωνίας· ισότητα, ισονομία.

3. Πολιτική: ελευθερία λόγου και έκφρασης, συμμετοχή στη διοίκηση, στην απονομή της δικαιοσύνης (νομική ελευθερία), το δικαίωμα του "εκλέγειν και του εκλέγεσθαι".

4. Οικονομική: οικονομική ανεξαρτησία· το άτομο αδέσμευτο από τις ανάγκες επιβίωσης (η βάση για τις ατομικές και κοινωνικές ελευθερίες).

5. Εθνική: εθνική ανεξαρτησία, εδαφική ακεραιότητα.

Β. Εσωτερική ελευθερία

1. Πνευματική: ελευθερία πνεύματος, σκέψης, κρίσης, βούλησης.

2. Ψυχολογική: η δυνατότητα κάθε ανθρώπου να καθορίζει τις πράξεις του χωρίς να επηρεάζεται από-εσωτερική-εξωτερική βία και καταναγκασμό.

3. Ηθική: το να μπορεί η βούληση να κυριαρχεί πάνω στα ταπεινότερα ελατήρια· η σχέση ελευθερίας με την αναγκαιότητα -γνώση.

Είναι γνωστόν, επιπλέον, ότι η ελευθερία είναι ευάλωτη από πλήθος κινδύνων, που υπονομεύουν την ύπαρξή της σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Παράγοντες που απειλούν την ελευθερία σε ατομικό επίπεδο:

• Η κερδοθηρία, διότι αποψιλώνει το έδαφος στο οποίο μπορούν να ανθίσουν οι αρετές

• Ο υπερκαταναλωτισμός, ο οποίος οδηγεί τους ανθρώπους σε μια επικίνδυνη πνευματική ρηχότητα.

• Η έλλειψη ουσιαστικής παιδείας, η οποία νοηματοδοτεί την ύπαρξη του ανθρώπου και τον στρέφει διαρκώς στα σημαντικά, ένα από τα οποία είναι η διεκδίκηση της προσωπικής του ελευθερίας.

• Η υποταγή του ανθρώπου στα κελεύσματα των μηχανισμών παραγωγής και προώθησης της μαζικής κουλτούρας, γεγονός που τον ωθεί να σκλαβώνεται στο ευτελές και να μην μπορεί να διακρίνει το ωραίο, που λειτουργεί απολαυστικά και απελευθερωτικά για το σύγχρονο άνθρωπο.

Παράγοντες που απειλούν την ελευθερία σε συλλογικό επίπεδο:

1. Φαλκίδευση Δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

2. Ανεξέλεγκτη άσκηση της εξουσίας από κρατικούς ή ιδιωτικούς φορείς.

3. Υπερσυγκέντρωση της εξουσίας στα χέρια των εκπροσώπων του οικονομικού κεφαλαίου, άσκηση αυτής με τρόπο μη νόμιμο, ο οποίος περιορίζει τη συνταγματική ελευθερία των ανθρώπων.

4. Η εργασιακή ομηρεία, αφού οι περισσότεροι των ανθρώπων εργάζονται περιστασιακά ή με συμβάσεις περιορισμένου χρόνου. Φοβούμενοι την απόλυση ή τη μη επαναπρόσληψη τους είναι διατεθειμένοι να απεμπολήσουν ακόμη και την ελευθερία τους ή και την αξιοπορέπειά τους.

Η ελευθερία ως αγαθό δε χαρίζεται αλλά κατακτιέται μέσα από την εσωτερική πάλη του κάθε ανθρώπου. Κατ' αρχάς χρειάζεται προσωπική θέληση για αυτογνωσία και αυτοπειθαρχία, αυτοκυριαρχία και επιμονή, προκειμένου να καταστείλει ο καθένας το θηριώδες τμήμα της ψυχής του, να αποβάλει τα πάθη και τα μίση που τον σκλαβώνουν και τον καθιστούν έρμαιο της μνησικακίας του. Μόνο με την άρνηση κάθε μορφής αδυναμίας, πάθους και εξάρτησης, ο άνθρωπος προσεγγίζει το ιδεώδες της ελευθερίας, σε αντίθεση περίπτωση μετατρέπεται σε δούλο των ανεξέλεγκτων ορμών του και παθών του. Τα παραπάνω μπορούν να κατορθωθούν ως αποτελέσματα της ουσιαστικής και ανθρωπιστικής παιδείας, η οποία έχει ως βασικό της στόχο να διαμορφώσει ελεύθερους και δημιουργικούς πολίτες.

Προς την κατεύθυνση αυτή θα συνέβαλε και η συλλογική δράση. Πιο συγκεκριμένα, η κοινωνική, πολιτική και οικονομική ελευθερία κατοχυρώνεται μόνο μέσα από συλλογικούς αγώνες, οι οποίοι έχουν ως στόχο τους να διασφαλίσουν την ισοπολιτεία, την ισονομία και την ισηγορία των ανθρώπων. Μόνο με τη συλλογικότητα ο άνθρωπος θα νιώσει ελεύθερο πρόσωπο που μεριμνά και φροντίζει για το «συνελεύθερο» συνάνθρωπό του, και μόνο τότε η ελευθερία θα συνδεθεί ως αγαθό με τη δικαιοσύνη, τη δημοκρατία και τον ανθρωπισμό.

Σας ευχαριστώ που με ακούσατε.

2006 (Ημερησίων)

Α. Το κείμενο του Ε. Παπανούτσου, αναφέρεται στη σημασία της πνευματικής τοποθέτησης του ατόμου απέναντι στη ζωή. Σύμφωνα με το δοκιμιογράφο, οι πνευματικοί άνθρωποι διαθέτουν ανεξάντλητα αποθέματα δραστηριότητας και ακατάβλητη φυσική αντοχή, παρά το σκληρό πνευματικό τους μόχθο. Η βαθιά προσήλωση στο πνευματικό τους έργο, κρατά ακμαίες τις δυνάμεις τους, νοηματοδοτεί τη ζωή τους, δικαιώνει τον αγώνα τους, ενισχύοντας τη φυσική και ψυχική τους αντοχή απέναντι σε αντικειμενικές δυσκολίες, τη φυσική κόπωση και τις οδυνηρές περιπέτειες της ζωής.

Σε αντίθεση με τον κοινό άνθρωπο, που εύκολα καταρρέει, ο δημιουργός που έχει προσδώσει πνευματικό περιεχόμενο στη ζωή του, δεν έχει χρόνο να βιώσει τη φθορά και τελειώνει το βίο του ζώντας τη χαρά της δικαίωσης.

Β1. Ο άνθρωπος που αφοσιώνεται με αγάπη και πίστη σε αυτό που κάνει ζει με την ψυχή του και ορθώνει το ανάστημά του σε εφήμερες δυσκολίες, αντλεί πηγαίες ψυχικές δυνάμεις και δημιουργική διάθεση, αντιστέκεται στη φυσική και ψυχική φθορά, εμπνευσμένος απ’ τον αγώνα του. Προσεγγίζει αγωνιστικά τη ζωή και βιώνει τη δικαίωση της προσπάθειας, καθώς μέσα του καίει η φλόγα μιας ρωμαλέας και εύρωστης ψυχής. Έτσι, διατηρεί την ψυχική του υγεία, θωρακίζεται απέναντι στις αντιξοότητες, αντλεί αισιοδοξία, θάρρος και σθένος αγωνιστικό.

Β2. α. Επίκληση στο συναίσθημα, επίκληση στη λογική.

β. Περιγραφή : Λέξεις με έντονο συγκινησιακό φορτίο (κλυδωνισμός, να χτυπηθεί από ένα αναπάντεχο δεινό, γκρεμίζεται)

Επιχείρημα, τεκμήρια : αλήθειες, παράδειγμα (αθλητής).

Β3. ακαταπόνητους: ακατάβλητους, ακούραστους

αναπάντεχο: απροσδόκητο, ξαφνικό

υπέρμετρη: υπερβολική, άμετρη

προσήλωση: αφοσίωση

δαμάζει: υποτάσσει, τιθασσεύει

Β4. σιδερένια, φλογερή

λυγίζει

τροφοδοτεί

κλυδωνισμούς

γκρεμίζεται

δαμάζει

Γ. Αγαπητοί συνδημότες, φίλοι και συμμαθητές,

Το Πνευματικό Κέντρο του δήμου μας, ευαισθητοποιημένο από την πρόσφατη, οδυνηρή δοκιμασία των συνανθρώπων μας, που έπεσαν θύματα του καταστροφικού για την περιοχή τους σεισμού, διοργάνωσε αυτή την εκδήλωση ως μία ειλικρινή ένδειξη ολόψυχης συμπαράστασης στους ανθρώπους αυτούς. Τα παιδιά που φιλοξενούμε σήμερα, έζησαν το πένθος, τον πόνο της απώλειας, την υλική καταστροφή, το σπαραγμό και την οδύνη από το αναπάντεχο γεγονός.

ΙΔΕΕΣ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΣΕ Ο ΜΑΘΗΤΗΣ ΝΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΕΙ:

Η ζωή όλων μας είναι ένας αδιάκοπος αγώνας, μια πορεία με διαρκείς εναλλαγές και διαδοχικές μεταπτώσεις από την ευτυχία στη δυστυχία και αντίστροφα. Απαιτεί, επομένως, να χαιρόμαστε την ομορφιά της αλλά και να είμαστε οπλισμένοι με ψυχικά εφόδια και αποθέματα δύναμης, αγωνιστικής διάθεσης και αισιοδοξίας για να αντιμετωπίζουμε τις περιπέτειες, τις

απρόσμενες αντιξοότητες, τα δεινά. Άλλωστε τα εμπόδια που συναντάμε στη ζωή δίνουν νόημα, ανώτερο ιδεολογικό περιεχόμενο, είναι ερέθισμα και πρόκληση για υπέρβαση και νίκη. Πρέπει, λοιπόν, να κινητοποιούν εσωτερικές δυνάμεις, να ενισχύουν το σθένος, την ψυχική αλκή, την τόλμη, την ελπίδα, τον ηρωισμό της καθημερινότητας. Ο άνθρωπος, εξάλλου, έχει δύναμη πραγματική όταν διαθέτει ψυχική ευρωστία, σθένος που ζωογονεί και κατευθύνει στην υπερνίκηση των δυσκολιών.

Αυτό οφείλουν να συνειδητοποιήσουν οι πληγέντες, γνωρίζοντας πως έχουν αμέριστη τη συμπαράσταση μας, την αγάπη και την ανθρωπιστική μας βοήθεια. Γιατί, τα παιδιά, όπως όλοι γνωρίζουμε, είναι το ελπιδοφόρο κομμάτι της κοινωνίας, αυτοί που θα οικοδομήσουν το αύριο. Γι’ αυτό και απαιτείται να αισθάνονται την αγάπη όλων για να αντιμετωπίζουν με αισιοδοξία και οραματισμό το μέλλον.

Απ’ την πλευρά της πολιτείας, τώρα, απαιτείται ουσιαστική παροχή βοήθειας, υλική και ηθική στήριξη των πληγέντων. Αντικειμενική εκτίμηση των καταστροφών, ορθολογική και δίκαιη διάθεση οικονομικών πόρων για την αποκατάσταση των υλικών ζημιών, αποστολές τροφίμων, ρούχων και φαρμακευτικού υλικού. Εξασφάλιση πρόχειρων προκατασκευασμένων κατοικιών. Ενδιαφέρον για την άμεση αποκατάσταση της λειτουργίας των σχολείων της περιοχής.

Απαραίτητο βέβαια είναι να τονιστεί η πραγματική διάθεση για άμεση και έμπρακτη αντιμετώπιση των προβλημάτων στην περιοχή. Να μην εξαντληθεί το όποιο ενδιαφέρον σε μεγαλόστομες υποσχέσεις και κενόλογες ρητορείες συμπαράστασης, να έχει πρακτικό αντίκρυσμα και πραγματικό περιεχόμενο.

Γενικότερη κοινωνική ευαισθητοποίηση, αυτοπροαίρετη, εκούσια προσφορά βοήθειας από όλους μας, ανθρωπιστική ηθική, αλτρουισμός, πλεόνασμα ανθρώπινης αγάπης.

2006 (Εσπερινών)

Α. Ενώ ο νεοελληνικός πολιτισμός, κατά την σύνθεσή του, αξιοποίησε κλασικά στοιχεία, ωστόσο ξεπεράστηκε από τον πολιτισμό των ΜΜΕ. Το πολιτιστικό πλαίσιο και οι λειτουργίες των μέσων καλλιεργούνται από τις σχέσεις των δημοσιογράφων με το κοινό. Τα ΜΜΕ λειτουργούν πλέον ως σημείο αναφοράς για τον δέκτη, ο οποίος δε συνειδητοποιεί ότι σταδιακά αλλοτριώνει τη συνείδησή του. Τελικά, η βιομηχανία αξιών αφορμείται από την έκπτωση του παραδεδομένου πολιτιστικού προτύπου και ενισχύεται από τη συνακόλουθη ανάδειξη της κενολογίας και της πεζότητας. Έτσι, επικρατούν οι ανεύθυνοι λειτουργοί των μέσων στη θέση των ταγών της ανθρώπινης συνείδησης.

Β.1. Τα ΜΜΕ παραγωγοί αξιών του σύγχρονου πολιτισμού σφραγίζουν την καθημερινότητά μας και ικανοποιούν τις περιέργειες και τα πάθη του σύγχρονου ανθρώπου ως μοναδική πηγή γνώσεων για τους περισσότερους. Η κυριαρχία τους δηλώνει την υποβάθμιση του πνευματικού μας πολιτισμού, την ισοπέδωση των αξιών και κατά συνέπεια το γεγονός ότι ο σύγχρονος άνθρωπος είναι αδύναμος να κρίνει, να σκεφτεί, να αμφισβητήσει αλλά και να απαιτήσει ποιότητα από τα ΜΜΕ. Δέχεται λοιπόν ο,τιδήποτε εκείνα τον προβάλλουν και εξυψώνει τις απαξίες τους, υλιστικές και επιφανειακές, ως αξίες και ιδανικά ζωής.

Β.2. Η δεύτερη παράγραφος του κειμένου αναπτύσσεται με τη μέθοδο του ορισμού

(αναλυτικός). Η θεματική περίοδος δίνει την οριστέα έννοια «πολιτισμός» και το

γένος «κοινό σύστημα αναφορών» σε αξίες. Εν συνεχεία,

Β.3. Ποίημα - παραποίηση, συγγραφή - γραφικός, θέαμα -- τηλεθέαση, κοινωνός - κοινωνικός, λεξιπενία -- λογοκλόπος

Β.4. Αυτές οι λειτουργίες του πολιτιστικού πλαισίου σήμερα από ποιον επιτελούνται; Οι περιέργειές του και όλα τα πάθη του θα ικανοποιηθούν εκεί.

Γ.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Αναφορά στην ανάγκη της ενημέρωσης στα προβλήματα που εντοπίζονται σήμερα στη

λειτουργία τους (λαϊκισμός, ισοπέδωση, παραπληροφόρηση)

Ζητούμενο 1: Αποστολή των ΜΜΕ σε μια δημοκρατική κοινωνία. Έλεγχος της ηγεσίας.

1. Ενημέρωση (στήριξη του πλουραλισμού και της πολυφωνίας, εκδημοκρατισμός της γνώσης).

2. Καλλιέργεια κοινωνικής συνείδησης (ευαισθητοποίηση γύρω από τα κοινωνικά προβλήματα, καλλιέργεια κοινωνικής ευθύνης).

3. Ενίσχυση οικουμενικής συνείδησης (παγκοσμιοποίηση προβλημάτων, καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας).

4. Καλλιέργεια πνευματική. Πρότυπα ηθικά (της αξίας και του σεβασμού, του μέτρου και της ευθύνης).

5. Εξύψωση της αισθητικής.(Προσέγγιση του «ωραίου» και της «υψηλής» τέχνης. Ενίσχυση της λαϊκής τέχνης διαχωρισμός από τη λαϊκίστικη η εμπορευματοποιημένη)

Ζητούμενο 2 Κριτήρια:

1. Ιεράρχηση ειδήσεων βάσει της αλήθειας, εγκυρότητας, επικαιρότητας, σπουδαιότητας.

2. Προστασία της προσωπικής ζωής δημοσίων προσώπων. Σεβασμός της αξιοπρέπειας του ανθρώπου.

3. Δυνατότητες συμμετοχής των πολιτών στα ΜΜΕ, πρόκληση δημοσίου διαλόγου.

4. Ανεξάρτητα ΜΜΕ από πολιτικά – κομματικά συμφέροντα, οικονομικούς παράγοντες.

5. Υπέρβαση των πολιτισμικών συνόρων.

2005 (Ημερησίων)

Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Ο Καζαντζάκης με αφορμή την περιήγησή του στο Ήτον αναφέρεται στην

κυριαρχία του ελληνικού πνεύματος στην διαπαιδαγώγηση των μαθητών του.

Επισημαίνει ότι συνδυάζεται η κλασική παιδεία και το αθλητικό ιδεώδες και έτσι

επιτυγχάνεται η διάπλαση του σώματος και του πνεύματος, με μέτρο, ισορροπία,

ελληνική αρμονία.

Κυρίως, όμως, εξαιρείται η προσφορά των ομαδικών παιχνιδιών σε ηθικό επίπεδο,

αφού υποτάσσουν το εγώ στο εμείς και αναπτύσσουν την άμιλλα και την

ανιδιοτέλεια.

Β1. Με τον αθλητισμό επιτυγχάνεται η σωματική εξάσκηση, αλλά κυρίως η

διαμόρφωση της ψυχής και του ήθους. Η ενασχόληση με τα σπορ συμβάλλει τόσο

στην διάπλαση ενός υγιούς – σφριγηλού σώματος, αλλά ταυτόχρονα αναπτύσσει

στο άτομο αρετές, όπως η επιμονή, η ανεκτικότητα , η συνεργασία κα ι η άμιλλα,

εφόδια απαραίτητα για μια ισορροπημένη προσωπικότητα. Επίσης, διευκολύνει

την κοινωνικοποίηση του ατόμου παρέχοντάς του το σθένος ν’ ανταπεξέλθει σε

κάθε δύσκολη κατάσταση.

Β2. Θεματική περίοδος: « Τα ομαδικά ………ενέργεια. »

Λεπτομέρειες – Σχόλια: « Να μη νιώθεις…….έθνος.»

Κατακλείδα: « Έτσι ….ενέργειας »

Β3. Πραγματοποιούν: υλοποιούν,

ευλύγιστα: εύκαμπτα,

ακαλλιέργητη: απαίδευτη / αδιαμόρφωτη,

αφιλοκερδές: ανιδιοτελείς,

γυμνάζεις: εξασκείς.

Β4. αριστοκρατία: δημοκρατία,

σκοινοβατικούς: υπερβατικός,

ισορροπία: αντίρροπο,

λεμβοδρομίες: σκυταλοδρομίες,

συνηθίζουν: ηθοποιός.

Γ. Επικοινωνιακό Πλαίσιο: Ομιλία

Προσφώνηση

Φροντιστήριο «ΕΠΙΛΟΓΗ» http://www.epil.gr

Ιατροπούλου 12 & σιδ. Σταθμού - Καλαμάτα τηλ.: 27210-95352 & 96390

Επιγραμματικός σχολιασμός των συνθηκών διαβίωσης στα πυκνοκατοικημένα

αστικά κέντρα.

- Συνθήκες ζωής: άγχος, αλλοτρίωση, ατομισμός υλικός ευδαιμονισμός, έλλειψη

χρόνου.

- Έλλειψη χωρών άθλησης

Σημασία του Ομαδικού Παιχνιδιού

1. Στη σωματική κ΄ ψυχική διαμόρφωση:

• Σωματική ευεξία – υγεία

• Σφριγηλό σώμα

• Ψυχική αντοχή: επιμονή, υπομονή ανεκτικότητα

• Αυτοκυριαρχία , Αυτοέλεγχος, Αυτοπραγμάτωση

• Ανάπτυξη κριτικής ικανότητας

• Υποταγή του Εγώ στο Εμείς

• Υπευθυνότητα, 2ριμότητα

• Συνεργασία, Αλληλεγγύη

2. Μελλοντική Κοινωνικοποίηση

• Αθλητής – μέλος ομάδας → Μέλος Κοινωνίας

• Υποταγή του ατομικού συμφέροντος στο κοινωνικό

• Συνειδητοποίηση των ορίων της ελευθερίας και σεβασμός των

συνανθρώπων.

• Εξοικείωση με τις υποχρεώσεις της ομαδικής ζωής.

• Αποδοχή τόσο της νίκης όσο και της ήττας.

• Υπακοή στους νόμους – Αρμονική συνύπαρξη

Συμπέρασμα:

- Άρρηκτα δεμένος με το σύνολο που ανήκει

- Προετοιμάζεται για το μεγάλο παιχνίδι της ζωής

- Αναγκαιότητα ύπαρξης περισσοτέρων αθλητικών χωρών.

- Κινητοποίηση αρμόδιων φορέων.

- Συνειδητοποίηση αξίας ομαδικών παιχνιδιών: « Νους υγιής εν σώματι υγιή»

Αποφώνηση.

2005 (Εσπερινών)

Α. Το κείμενο πραγματεύεται το ζήτημα της αναγνωσιμότητας των βιβλίων. Πρωταρχικά ορίζει την έννοια συσχετίζοντας τη με την διευκόλυνση της ανάγνωσης μέσω της εμφάνισης τους. Κυρίως όμως το ζήτημα σχετίζεται με γλωσσικούς παράγοντες: κατά πόσο η ποιότητα της γλώσσας και οι εμπειρίες του συγγραφέα σχετίζονταν με τα αντίστοιχα του αναγνώστη, πράγμα που εντοπίζεται και στο κίνητρο του τελευταίου. Ουσιαστικά ο συγγραφέας καταλήγει πως πρέπει να γνωρίζουμε τα βιβλία και τους αναγνώστες προκειμένου να δοθούν τα κατάλληλα κίνητρα.

Β.1. Η ανάγνωση ενός βιβλίου πρώτα απ' όλα είναι μορφή επικοινωνίας μεταξύ του συγγραφέα και του αναγνώστη. Ως εκ τούτου - για να είναι αυτή απρόσκοπτη - απαιτείται κοινός κώδικας, γλωσσικός κυρίως, ώστε το μήνυμα να είναι κατανοητό και εύληπτο από τον δέκτη. Σημαντικός παράγοντας όμως, κυρίως για την πρόκληση ενδιαφέροντος, είναι το περιεχόμενο του μηνύματος να αφορά τον αναγνώστη. Αυτό το τελευταίο ουσιαστικά προϋποθέτει κοινούς προβληματισμούς, σκέψεις, συναισθήματα, βιώματα, εικόνες, δηλαδή κοινές εμπειρίες.

Β.2. Άλλοι παράγοντες επίσης βέβαια η σύνδεση βιβλίου και ανάγνωση εντούτοις επομένως

Β.3.- Η αποτίμηση του έργου ενός συγγραφέα γίνεται αφού δώσει αρκετά δείγματα γραφής.

- Οι σύγχρονοι ρυθμοί ζωής επιβάλλουν ίση κατανομή ευθυνών στα μέλη μιας κοινότητας.

- Η διάρθρωση των σκέψεων σε ένα κείμενο πρέπει να ακολουθεί λογική πορεία για να είναι πειστικό.

- Απαιτείται η συνεργασία όλων των κοινωνικών φορέων για να βελτιωθεί η ποιότητα του εκπαιδ. έργου συνολικά.

- Ένα καλλιτεχνικό δημιούργημα μπορεί να είναι ελκυστικό, εφόσον χαρακτηρίζεται από πρωτοτυπία και αυθεντικότητα.

Β.4. Στόχος της καλής τυπογραφίας δεν είναι να προκληθεί ο θαυμασμός, αλλά με τον τύπο των στοιχείων της και με άλλα χαρακτηριστικά της να διευκολυνθεί η ανάγνωση.

Γ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Αξιότιμοι κύριοι,

ως μαθητές το κύριο ενδιαφέρον μας αυτά τα χρόνια επικεντρώνεται στο σχολείο και τα μαθήματα του. Η ποιότητα λοιπόν του βιβλίου ως βασικού φορέα γνώσεων και παιδείας μας απασχολεί ιδιαίτερα, γι' αυτό εκπροσωπώντας την μαθητική κοινότητα θα ήθελα να αναπτύξω τις απόψεις μου ώστε τα σχολικά εγχειρίδια να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες απαιτήσεις.

ΚΥΡΙΩΣ ΘΕΜΑ

α) Μεταβατική

- Τα σχολικά εγχειρίδια έχουν βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια (ελκυστικότερα).

- Όμως υπήρχαν σημεία που χρειάζονται βελτίωση

β) Κριτική των σχολικών βιβλίων

- Αναχρονιστικές αντιλήψεις σε πολλά σημεία κυρίως σε θεωρητικά μαθήματα

- Παρέχουν έτοιμες, τυποποιημένες λύσεις - απαντήσεις με αποτέλεσμα να αναστέλλουν την κριτική σκέψη

- Πεπαλαιωμένο σχήμα, αδιάφορα θέματα, γλώσσα τυπική και δυσνότητη

- -εν εξυπηρετούν την Ευρωπαϊκή διάσταση στην εκπαίδευση

γ) Προτάσεις

- Σχηματικές παραστάσεις, όπου χρειάζεται (θετικά μαθήματα)

- Ευχάριστα χρώματα, εικόνες από τη σύγχρονη πραγματικότητα, ελκυστικά

- Όχι ογκώδη, ιδιαίτερα στις μικρές σχολικές τάξεις (για να μην τρομάζουν - αγχώνουν το μάθημα)

- Στόχος πρέπει να είναι η δημιουργική σκέψη - να μην στοχεύουν στην αποστήθιση

- Συγκερασμός επιστημονικών γνώσεων και επιστημονικών γνώσεων και επιστημονικών πεδίων, διαθεματική προσέγγιση

- Να εμπλουτιστούν με θέματα που απασχολούν τους νέους και ελκύουν το ενδιαφέρον τους

- Χρήση του πολυ-βιβλίου ως κύριος τρόπος για να προσεγγίσουν πολύπλευρα τη γνώση οι μαθητές (στόχος: η κατάρριψη της αυθεντίας)

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Στόχος η επικαιροποίηση της γνώσης, η ενίσχυση του εκπαιδευτικού θεσμού, η αποτελεσματικότητα.

2004 (Ημερησίων)

Α. Περίληψη: Ο Παπανούτσος, αντικρούοντας την άποψη ενός ξένου συγγραφέα για τη στασιμότητα της κατάρτισης του δασκάλου, λόγω της έλλειψης "ανταγωνισμού",επισημαίνει ότι είναι σήμερα ανεδαφική, εφόσον ο καταιγισμός των πληροφοριών διαφοροποιεί το ρόλο του σύγχρονου δασκάλου. Το σημερινό παιδί αποκτώντας τη δυνατότητα πρόσβασης στις πληροφορίες και απελευθερωμένο από στερεότυπα και αυθεντίες αρθρώνει τον αντίλογό του ελεύθερα. Αυτή η αμφισβήτηση δυσχεραίνει το έργο του δασκάλου σε συνάρτηση με τις γενικότερες εξελίξεις. Επομένως, ο σύγχρονος δάσκαλος οφείλει να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα καθοδηγώντας αυτή την απαιτητική νεολαία που διαρκώς επικρίνεται και να κερδίσει την εμπιστοσύνη του νέου αξιοποιώντας την πειθώ και αναπροσαρμόζοντας το ρόλο του .

Β.1 Η τεχνολογική ανάπτυξη έχει επιφέρει σημαντικές αλλαγές και στον τομέα της πληροφόρησης. Ενώ παλιότερα κύριος χώρος άντλησης πληροφοριών ήταν η εφημερίδα, σήμερα παράλληλα με τον τύπο έχει αναπτυχθεί το ραδιόφωνο, η τηλεόραση και τελευταία το διαδίκτυο. Τα Μ.Μ.Ε επομένως έχουν πολλαπλασιαστεί εκπληκτικά και έτσι δεν υφίστανται πλέον κοινωνικοί και οικονομικοί λόγοι που εμποδίζουν την πρόσβαση στις πληροφορίες. Γι΄αυτό καθημερινά και σε κάθε σπίτι ρέουν ειδήσεις – πληροφορίες που καλύπτουν όλους τους τομείς της ανθρώπινης περιέργειας.

Β.2 Δομή: «Αξιοπρόσεχτη …….εποχή». Θεματική περίοδο «Γιατί ….. σπίτι». Λεπτομέρειες –Σχόλια «Μπορεί … «τεχνικής» ». Πρόταση κατακλείδα Τρόποι ανάπτυξης: Συνδυασμός μεθόδων. Αιτιολόγηση «Γιατί» Σύγκριση – Αντίθεση «Παλαιότερα – Σήμερα» Διαίρεση «περιοχές ανθρώπινης περιέργειας»

Β.3 Παραγωγική συλλογιστική πορεία: από το γενικό: «όπου απουσιάζει ο ανταγωνισμός» στο ειδικό: «Ο άνθρωπος σε παλιές εποχές». Αληθής (οι προκείμενες ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα).Έγκυρος (λογική σχέση ανάμεσα στις προκείμενες και στο συμπέρασμα) Άρα, λογικώς ορθός ο συλλογισμός.

Β.4 α. i. αναφορική ii. ποιητική iii. ποιητική iv. ποιητική β. Ετυμολογία: παντογνώστης: παν (παντός) + γνώστης (γιγνώσκω) αποκλειστικά: από + κλείω εκπληκτικά: εκ + πλήττω Παράγωγα: αυτογνωσία εγκλεισμός προοδοπληξία

Γ. Τίτλος: «Ο ρόλος του σχολείου στην εποχή της πληροφορίας»

Αφορμή: Η σχολική εμπειρία.

Σχολιασμός του καταιγισμού των πληροφοριών

Α. Προσφορά Σχολείου:

α αντιμετώπιση καταιγισμού πληροφοριών

• γνώσεις
• ανάπτυξη κριτικής σκέψης – διάκριση ουσιώδους και επουσιώδους.
• περιορισμός δογματισμού – αυταρχισμού- προκαταλήψεων.
• άρση αυθεντίας.
• ανάπτυξη διαλόγου – προβληματισμού

β. ένταξη στην κοινωνία

• το σχολείο βασικός φορέας κοινωνικοποίησης.
• μικρογραφία θεσμών κοινωνίας.
• ανάπτυξη αρετών: ομαδικότητας – ανεκτικότητας – πειθαρχίας – σεβασμού

Μεταβατική παράγραφος: Το σύγχρονο σχολείο: μονοδιάστατο & χρησιμοθηρικό

Β. Προτεινόμενες αλλαγές:

• ανανέωση μαθημάτων με ουσιαστική διείσδυση στα σύγχρονα αντικείμενα.
• παροχή ανθρωπιστικής – εθνικής / ευρωπαϊκής παιδείας.
• διαρκής κατάρτιση δασκάλου – επίγνωση σύνθετου ρόλου.
• οικονομική ενίσχυση – υλικοτεχνικός εξοπλισμός.
• ενεργός ρόλος μαθητή.
• προβολή υγιών προτύπων.
• καλλιέργεια κοινωνικής συνείδησης

Επίλογος

• Αναφορά στον ουσιαστικό ρόλο του σχολείου για την διαμόρφωση ολοκληρωμένης προσωπικότητας και υγιούς κοινωνίας

2003 (Ημερησίων)

Α. Περίληψη Ο συγγραφέας προβληματιζόμενος για το δεδομένο οικολογικό πρόβλημα που προέρχεται κυρίως από την υπερκατανάλωση και τη μη σωστή ιεράρχηση των αξιών του ανθρώπου θεωρεί πως απαιτείται μια αναδιοργάνωση θεσμών και αξιών. Θα πρέπει λοιπόν το χρήμα να πάψει να θεωρείται αυτοσκοπός και να αποτελεί ένα απλό μέσο βελτίωσης του βίου. Με τη συγκεκριμένη προϋπόθεση θα συνειδητοποιήσουν οι άνθρωποι πως το νόημα της ζωής έγκειται στην ποιότητα και όχι στην ποσότητα υλικών αγαθών. Πιστεύει λοιπόν πως σ' αυτή την κατεύθυνση απαραίτητη είναι η αναδιοργάνωση της εργασίας με τη συμβολή της δημοκρατίας και της ανθρωποκεντρικής παιδείας. Τέλος προτρέπει την ανθρώπινη κοινότητα να μην επαναπαύεται αλλά να βρίσκεται σε διαρκή εγρήγορση ασκώντας κριτική και αφυπνίζοντας τους συμπολίτες της προκειμένου να αποσοβηθεί ένας οικολογικός όλεθρος. (124)

Β1. Σήμερα στην εποχή της εξειδίκευσης, της υπερκατανάλωσης και της μαζοποίησης, ο άνθρωπος αναλώνεται στην παραγωγή " σκουπιδοπροϊόντων". Η εργασία πλέον δεν αποτελεί πεδίο δημιουργίας και προβολής των ικανοτήτων του ανθρώπου αλλά αντίθετα θεωρείται αγγαρεία και στοχεύει στην υπερπαραγωγή αγαθών καταστροφικών τόσο για το περιβάλλον, όσο και για την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη. Προκειμένου λοιπόν να υλοποιηθεί μια κοινωνία ανθρωποκεντρική και ανθρώπινη κρίνεται αναγκαία η επαναπροσαρμογή της εργασίας ως μέσο προβολής των ανθρωπίνων ικανοτήτων και όχι ως χώρος δημιουργίας επίπλαστων αναγκών και προϊόντων στερημένων οικολογικής ευαισθησίας.

Β2. Κατανάλωση ≠ Παραγωγή – εξοικονόμηση / Αναδιοργάνωση ≠ Αποδιοργάνωση / Κεντρική ≠ Δευτερεύουσα / Δεχτούν ≠ Απορρίψουν / Συμμετοχή ≠ Αποχή

Β3. Τρόποι πειθούς

Παράγραφος 4 Επίκληση στη λογική: Με επιχειρήματα στο σημείο να δεχτούν ένα αξιοπρεπές αλλά λιτό βιοτικό επίπεδο και να θέσουν τον άνθρωπο και πάλι στο κέντρο της κοινωνίας.+Συναίσθημα

Παράγραφος 5 Επίκληση στην αυθεντία: Στο σημείο που παρατίθεται η άποψη του Αριστοτέλη " να άρχουν και να άρχονται βάσει των νόμων"+Λογική+Συναίσθημα

Β4. Ο συγγραφέας με τη χρήση των ρητορικών ερωτήσεων αποσκοπεί στο να προβληματίσει και να ευαισθητοποιήσει το αναγνωστικό κοινό σχετικά με τα τεράστια προβλήματα που προκαλεί τόσο η υπερκατανάλωση όσο και η οικολογική καταστροφή. Θέτοντας τον αναγνώστη αντιμέτωπο με το δίλημμα μιας βίαιης αφύπνισης ή της εμφάνισης ολοκληρωτικών καθεστώτων τον καλεί να βρίσκεται σε εγρήγορση και δράση για την αποφυγή ενός οικολογικού ολέθρου.

Γ. ΕΚΘΕΣΗ

Αγαπητοί Συμπολίτες,

Επισήμανση της αλόγιστης εκμετάλλευσης του φυσικού περιβάλλοντος με αποτέλεσμα την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής, βαρύτητα στην ποσότητα των υλικών αγαθών και ανάλωση στο κυνήγι του κέρδους.

Επιπτώσεις

Άτομο

• Άγχος λόγω του κυνηγιού κέρδους
• Συμπλέγματα κατωτερότητας
• Δέσμιος επίπλαστων αναγκών
• Χρησιμοθηρική αντιμετώπιση εργασίας
• Έλλειψη ελεύθερου χρόνου
• Ανταγωνισμός

Περιβάλλον

• Οικολογικά προβλήματα
• Μόλυνση - αύξηση απορριμμάτων
• Κορεσμός
• Εμφάνιση ασθενειών
• Καταστροφή όζοντος - απειλή κάθε μορφής ζωής
• Αλλαγή κλιματολογικών συνθηκών - φαινόμενο θερμοκηπίου

Τρόποι αντιμετώπισης

• Ορθολογική χρήση τεχνολογίας
• Οικολογική συνείδηση
• Ανθρωποκεντρισμός
• Επαναπροσδιορισμός αρχών
• Εναλλακτικές πηγές ενέργειας
• Ρόλος κράτους - επιβολή κυρώσεων - νομοθετικό πλαίσιο
• Πνευματικοί άνθρωποι - Μ.Μ.Ε

Επίλογος

Να μην θεωρούμε πως η φύση θα κλείσει από μόνη της τις πληγές της, αλλά εμείς οι ίδιοι στην καθημερινή μας πράξη θα πρέπει να φροντίζουμε γι' αυτό." Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.

2003 (Ομογενών)

• Δες το θέμα για τον τουρισμό (για το Γ' ερώτημα)

2002 (Ημερησίων)

Α. Ο αρθρογράφος επισημαίνει τις αλλαγές που επέφερε στη ζωή των σύγχρονων δυτικών ανθρώπων η εξέλιξη των βιοϊατρικών επιστημών. Χαρακτηριστικά αντιμετωπίστηκαν πολλά προβλήματα που σχετίζονται με την τεκνοποίηση, τη θεραπεία ασθενειών και το πρόβλημα του υποσιτισμού, ωστόσο ο προβληματισμός για τους κινδύνους που απορρέουν από την κλωνοποίηση ανθρώπινων όντων είναι έντονος και αναφέρεται στη μορφή ζωής, η οποία θα προέκυπτε από το ον που θα εξασφάλιζε την αθανασία. Βέβαια σκοπιμότερο, θα ήταν να επιδιωχθεί η εφαρμογή των επιστημονικών γνώσεων προς την κατεύθυνση της βελτίωσης των συνθηκών ζωής των ανθρώπων. Η γνώση επομένως μοιάζει με περιπέτεια προς το άγνωστο, στην οποία οι συμμετέχοντες είναι ανάγκη να έχουν γνώσεις αλλά και ηθικά ερείσματα, ώστε να επιλεγεί ως προορισμός η ανθρώπινη ευημερία.

Β1. Η κλωνοποίηση ως σύγχρονη τεχνική παρέμβαση στην αναπαραγωγή της ανθρώπινης ζωής εγκυμονεί έναν κίνδυνο, αυτόν της δημιουργίας πανομοιοτήτων ανθρώπινων όντων με προκαθορισμένα γενετικά χαρακτηριστικά, βάσει των οποίων αυτά τα όντα θα είναι προσφορά για εκμετάλλευση από άλλα όντα που τα δημιούργησαν για αυτό ακριβώς το σκοπό. Κατ' αυτόν τον τρόπο δεν αποκλείεται η δημιουργία όντων με χαμηλό δείκτη νοημοσύνης, που θα τα καθιστούν πειθήνια όργανα η απλώς ανταλλακτήρια ανθρώπινων οργάνων.

Β2. Στην πρώτη παράγραφο του κειμένου ο συγγραφέας ακολουθεί την παραγωγική συλλογιστική πορεία, καθώς αφορμάται από μία γενική τοποθέτηση, για να καταλήξει σε ειδικότερες και πιο συγκεκριμένες διαπιστώσεις. Πιο συγκεκριμένα αναφέρει πως «ο εικοστός αιώνας έχει χαρακτηριστεί ως αιώνας των μεγαλύτερων και σημαντικότερων κοινωνικοοικονομικών αλλαγών» και στη συνέχεια συγκεκριμενοποιεί αυτές τις αλλαγές, εντοπίζοντας τις στο χώρο των βιοϊατρικών επιστημών και αναφέροντας τη συντελούμενη «έκρηξη γνώσης στους τομείς της Μοριακής Βιολογίας και της Γενετικής». (Διαφορεική/αντίθετη απάντηση δίνει ο Βώρος!!!)

Β3. Ενδεικτικά αναφέρονται οι εξής ειδικοί - επιστημονικοί όροι: 1. « χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος» 2. «γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί» 3. «Μοριακή Βιολογία» 4. «Γενετική» «Μοριακοί μηχανισμοί» Β4. +ς εκφράσεις μεταφορικού λόγου μπορούν να θεωρηθούν: - «Η μοριακή Βιολογία και η Γενετική έχουν ανοίξει νέους ορίζοντες στη μελέτη και κατανόηση της λειτουργίας του ανθρώπινου οργανισμού». - « Οι ταξιδιώτες πρέπει να είναι εφοδιασμένοι με υπομονή, με περίσσεια γνώση, με αμφισβήτηση, αλλά προπαντός με ηθική δεοντολογία». - «Η Πολιτεία πρέπει να αξιολογεί τους καρπούς και τις εμπειρίες τέτοιων εγχειρημάτων». Ως εκφράσεις εικονοπλαστικού λόγου μπορούν να θεωρηθούν: - «Το ταξίδι , το οποίο ξεκίνησε πριν από λίγα σχετικά χρόνια στον άγνωστο και μαγευτικό κόσμο των βιολογικών νοημάτων της ζωής». - «Θα διαλευκανθούν πλήρως οι μοριακοί μηχανισμοί που διέπουν τη ζωή και το θάνατο». - «Αποτελεί προσωπική εκτίμηση ότι είναι προτιμότερο να στοχεύεται η ανεύρεση τρόπων βελτίωσης της ποιότητας της καθημερινής ζωής παρά τα επικίνδυνα ταξίδια υε ννώυονα την ανθρώπινη υαταιοδοξία». Ο μεταφορικός και εικονοπλαστικός λόγος καθιστούν το κείμενο ιδιαίτερα παραστατικό, εναργές και επομένως προσλήψιμο και κατανοητό στον αναγνώστη. 0ιεγείρουν το συναισθηματικό κόσμο του δέκτη - πιο συγκεκριμένα, στο κείμενο στοχεύεται η πρόκληση του θαυμασμού για τα επιτεύγματα της επιστήμης, αλλά και της ανησυχίας και της αγωνίας των σύγχρονων ανθρώπων έναντι των κινδύνων που απορρέουν από την εφαρμογή και τις εξελίξεις των σύγχρονων επιστημονικών ανακαλύψεων.

Γ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα βρίσκεται σε περίοδο μεγάλου προβληματισμού για τις ωφέλειες και τους κινδύνους που θα προκύψουν από την επικείμενη εφαρμογή της κλωνοποίησης σε ανθρώπινα κύτταρα Οι πανηγυρισμοί και η καταστροφολογία είναι οι δύο ακραίοι τρόποι αντίδρασης των ανθρώπων, που είναι τις περισσότερες φορές αποτέλεσμα συγκυριακής και πλημμελούς ενημέρωσης.

ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ ΠΡΩΤΟ

ΕΛΛΟΧΕΥΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ

• Ενδεχόμενη τερατογένεση και γενετικές ανωμαλίες ως αποτέλεσμα βιολογικών παρεμβάσεων στον ανθρώπινο γενετικό κώδικα.

• Αποϊεροποίηση του ανθρώπινου προσώπου, αφού κάποια κλωνοποιημένα ανθρώπινα νεογνά θα χρησιμοποιούνται ως πηγή για την εξασφάλιση οργάνων μεταμόσχευσης.

• Ενδεχόμενη πρακτική ευγονισμού σε οικογενειακό επίπεδο.

• Παραβίαση της διαδικασίας εξέλιξης των ειδών με την επέμβαση του ανθρώπου στο γονιδίωμα φυτών και ζώων με άγνωστη στο μέλλον συνέπειες.

• Προβλήματα στην ανθρώπινη υγεία από την κατανάλωση γενετικά τροποποιημένων τροφίμων.

• Εγκατάλειψη της γεωργικής παραγωγής, αφού ενδεχομένως θα υπάρχει παραγωγή τροποποιημένων γενετικά προϊόντων, γεγονός που θα επιφέρει μεγάλης κλίμακας αλλαγές στην οικονομία και στην κοινωνία.

• Συσσώρευση υπέρμετρης δύναμης στα χέρια εκείνων που ελέγχουν τα 100.000 γονίδια που συγκροτούν την ανθρώπινη φυλή.

• Καλλιέργεια της αλαζονείας, της έπαρσης και της αντίληψης για την τεχνοκρατική παντοδυναμία.

• Η χειραγώγηση και η μαζοποίηση των ανθρώπων. Η πνευματική μονομέρεια.

• Κατασκευή μέσων μαζικού ολέθρου.

• Αύξηση του άγχους, της ανασφάλειας και της αβεβαιότητας.

• Επικράτηση της τάσης για υπερπαραγωγή και υπερκατανάλωση, που προϋποθέτει την κατασπατάληση φυσικών πόρων και επιφέρει καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος.

ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

Κάθε επιστήμονας είναι αναγκαίο:

• Να μην αποδέχεται και να μην ακολουθε το δόγμα «η επιστήμη για την επιστήμη».

• Να μην αντιλαμβάνεται τη γνώση σα νομισματογόνο πηγή, αλλά να συνειδητοποιεί πως ασκεί λειτούργημα.

• Να επιστρατεύει τις γνώσεις του για την αντιμετώπιση του υποσιτισμού και ασθενειών που περιορίζουν την ανθρώπινη ελευθερία και πλήττουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

• Να μην υποτάσσεται σε πολιτικές, κομματικές σκοπιμότητες.

• Να χαρακτηρίζεται από ευρύτητα σκέψης και να αντιπαρατίθεται σε κάθε είδος δογματισμού.

• Να υπηρετεί την ειρήνη και όχι κέντρα έρευνας που σκοπό έχουν την τελειοποίηση των υπαρχόντων μέσων μαζικής εξολόθρευσης.

• Να ενημερώνει το κοινωνικό σύνολο για τους κινδύνους που πιθανόν εγκυμονεί η κακή χρήση ορισμένων επιστημονικών επιτευγμάτων.

• Να μην αποστασιοποιείται από την αναπτυσσόμενη κοινωνική δυναμική και να αγωνίζεται για την εξάλειψη φαινομένων κοινωνικής νοσηρότητας.

• Να αγωνίζεται για τη συναδέλφωση των λαών.

• Να συντελεί στην πολιτικοποίηση στων ανθρώπων.

• Να ασκεί αυστηρή κριτική σε εκείνους που διαχειρίζονται την εξουσία.

• Να συμβάλλει στη διεύρυνση των πνευματικών οριζόντων του λαού.

• Να εκλαϊκεύει τη γνώση του και να αντιστέκεται σε πειράματα αμφιλεγόμενων στοχεύσεων.

• Να απομακρύνει το λαό από τα φθηνά θεάματα και τη μαζική κουλτούρα.

• Να αγωνίζεται για τη διασφάλιση της πολιτιστικής ταυτότητας των ανθρώπων, για τη σφυρηλάτηση του εθνικού φρονήματος.

Η επιστημονική γνώση ως ανθρώπινο δημιούργημα είναι ανάγκη , από τη φύση της, να υπηρετεί το στόχο της διαρκούς βελτίωσης των συνθηκών της ανθρώπινης ζωής και όχι να μετατρέπεται σε εργαλείο ή όργανο καθυπόταξης και εκμετάλλευσης των ανθρώπων. Η επιστημονική γνώση έχει εγγενή ηθικό προσανατολισμό, τον οποίο εάν απολέσει, μετατρέπεται σε τεχνική που μπορεί να βλάψει και όχι να ωφελήσει. Εξάλλου, και ο Πλάτωνας είχε θεωρήσει ότι η επιστήμη που χωρίζεται από την αρετή - η βελτίωση των συνθηκών της ανθρώπινης ζωής- μετατρέπεται σε πανουργία.

2002 (Εσπερινών)

Α. Με αφορμή τη δημοσιοποίηση των πορισμάτων μιας ευρωπαϊκής έρευνας πουχαρακτήριζε τους Έλληνες σχεδόν απολίτιστους, ο αρθρογράφος επαναπροσδιορίζει την έννοια "πολιτισμός" καθώς και το πολιτιστικό επίπεδο των Νεοελλήνων. Πιο συγκεκριμένα επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στην κοινωνική διάσταση του πολιτισού για να διαπιστώσει πως στην Ελλάδα, σε αντίθεση με άλλους Ευρωπαϊκούς λαούς δεν έχει χαθεί η κοινωνική ευαισθησία και ιδιαίτερα μέσα στην οικογένεια. Ταυτόχρονα η σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή, τόσο στη λόγια όσο και στη λαϊκή της εκδοχή ,πιστοποιεί την ύπαρξη ισχυρού πολιτιστικού υπόβαθρου, το οποίο οφείλει να αξιοποιήσει ο Νεοέλληνας.

Β.1. Ο πολιτισμός δεν αναλώνεται μόνο σε καλλιτεχνικά δρώμενα και βιβλιοφιλικές

δραστηριότητες αλλά συνδέεται άρρηκτα και με την κοινωνική συμπεριφορά

ενός λαού. Στην περίπτωσή μας χαρακτηριστική εκδήλωση πολιτισμένης

συμπεριφοράς αποτελεί η στάση του Έλληνα στα μεγαλύτερα ή μικρότερα μέλη

της οικογένειάς του. Οι συναισθηματικοί δεσμοί μεταξύ γονέων και παιδιών

είναι ακόμη ισχυροί. Το ειλικρινές ενδιαφέρον, η φροντίδα, η ανιδιοτελής

προσφορά προς τον ηλικιωμένο ή το παιδί αποτελούν γνωρίσματα της ελληνικής

οικογένειας που αποδεικνύουν το ανθρωπιστικό υπόβαθρο του ελληνικού

πολιτισμού.

Β.2.α Μια «άλλη» όψη του πολιτισμού Β. 2.β. • "Δεν μπορεί… πολιτισμικών ερεθισμάτων" → Προβλήματα για την πολιτιστική αναβάθμιση των Ελλήνων. • "Πολιτισμός, στην αγνότερη … περισσότερα εφόδια" → Σχέση πολιτισμού και κοινωνικής συμπεριφοράς. • "Μπορεί να θεωρηθεί… πολιτισμική εκδήλωση" →Τεκμήρια πολιτισμού για το σύγχρονο ελληνισμό.

Β.3. Έχθρας ≠ φιλίας ευτυχώς δυστυχώς ≠ πλειοψηφίας μειοψηφίας ≠ απολίτιστος πολιτισμένος σύγχρονη ≠ παλαιά

Β4. Η σωστή απάντηση είναι η α Δικαιολόγηση : Η επιδίωξη του συγγραφέα φαίνεται από την τελευταία παράγραφο του κειμένου. Εκεί διευκρινίζει πως ο εφησυχασμός δεν είναι η δέουσα στάση. Αντίθετα έχοντας επίγνωση των ικανοτήτων μας, χρειάζεται να συνειδητοποιήσουμε την κατάσταση, να διαπιστώσουμε τις ελλείψεις, τα κενά, τα σφάλματά μας, ώστε να δραστηριοποιηθούμε προς αυτή την κατεύθυνση και να ανεβάσουμε το πολιτιστικό μας επίπεδο.

Γ.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Πρόσφατες έρευνες τοποθετούν τον ελληνικό λαό σε μια από τις κατώτερες βαθμίδες Ευρώπης ως προς τη σχέση του με τον πολιτισμό, γεγονός που κατά την εκτίμησή μας αποτελεί άδικη και επιπόλαια κρίση σε βάρος του σύγχρονου ελληνισμού.

ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ

• ΔΙΑΣΑΦΗΝΙΣΗ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Η ποιότητα της πολιτιστικής ανάπτυξης μιας κοινωνίας αξιολογείται όχι μόνο από το σύνολο των υλικοτεχνικών και επιστημονικών επιτευγμάτων που δημιουργεί, αλλά και από την διατήρηση των πνευματικών και ηθικοκοινωνικών στοιχείων από τα οποία συνοδεύεται η πρόοδος. Συνεπώς, ένας πολιτισμένος λαός δεν κρίνεται αποκλειστικά και μόνο από τη σχέση του με την τέχνη ή το βιβλίο αλλά κυρίως από το ανθρωπιστικό υπόβαθρο της κοινωνικής του συμπεριφοράς.

• ΕΧΕΓΓΥΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ

• Διατήρηση στοιχείων που συνθέτουν το νεοελληνικό ήθος και ύφος ζωής, τον τρόπο που αντιμετωπίζει ο Έλληνας τη ζωή και τον κόσμο, την ταυτότητα που τον διακρίνει από τους άλλους λαούς.
• Έντονη κριτική διάθεση, αυτοσαρκασμός, αισιοδοξία.
• Φιλοξενία, αγαθή προαίρεση, χαμόγελο, ευχαρίστηση της προσφοράς.
• Κοινωνική ευαισθησία, παροχή κοινωνικής εργασίας, δωρεές ευεργεσίες.
• Επιβίωση της αγάπης για την ελευθερία και τη δημοκρατία, αγωνιστικότητα και υπερηφάνεια.
• Πίστη στο άτομο, ανθρωποκεντρική παιδεία
• Διαλλακτικότητα.
• Απόρριψη παθητικότητας – αδράνειας.
• Διατήρηση της λαϊκής παράδοσης και τέχνης στην κουλτούρα του και στον τρόπο ζωής του.
• Συμμετοχή και ανάδειξη Ελλήνων καλλιτεχνών, αθλητών, λογοτεχνών και διανοητών σε παγκόσμιες διοργανώσεις.
• Επιτεύγματα και διακρίσεις Ελλήνων επιστημόνων σε διεθνή συνέδρια.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Η Ελλάδα αναλαμβάνοντας την πρόκληση για ενεργό συμμετοχή στην πορεία της Ενωμένης Ευρώπης μπορεί να προσφέρει αυτή την «άλλη» αντίληψη για τον πολιτισμό συνταιριάζοντας τον ορθολογισμό με το συναισθηματισμό.

2001 Ημερησίων

Α. Ο συγγραφέας του κειμένου εξετάζει το ρόλο των διανοούμενων στη σύγχρονη πραγματικότητα. Τα διακριτικά τους γνωρίσματα είναι η πνευματική καλλιέργεια και η κριτική τους στάση, μια κριτική και ασυμβίβαστη στάση απέναντι στους θεσμικούς μηχανισμούς, αντίδοτο στην παθητική αδιαφορία του κόσμου. Ο διανοούμενος επιλέγει συνειδητά να λειτουργεί αποστασιοποιημένος από τον πρακτικό βίο προκειμένου να αναμετρηθεί μαζί του. Την αοριστία, την εξειδίκευση και τον καταναλωτισμό της εποχής τα αντιμετωπίζει με την υπεύθυνη περισυλλογή γύρω από τον κόσμο αλλά και τον εαυτό του. Γιατί ο διανοούμενος, καταλήγει ο συγγραφέας, υπερβαίνει το επίκαιρο, προσπερνά το παρελθόν και το μέλλον καθώς ενδιαφέρεται πρωτίστως για τον παρόν μέσα στο οποίο βιώνει ενεργά.

Β1. Αυτό που χαρακτηρίζει το σύγχρονο άνθρωπο είναι η συγκεχυμένη γνώση που έχει σχηματίσει για τα πράγματα και τα πρόσωπα που τον περιβάλλουν. Η εποχή μας απαιτεί συνεχή ενασχόληση με ένα μόνο γνωστικό αντικείμενο, λόγω της υπερανάπτυξης στον επιστημονικό και τεχνολογικό τομέα, ενώ ταυτόχρονα ωθεί το σύγχρονο άνθρωπο στην αναζήτηση της ευδαιμονίας μέσω της απόκτησης υλικών αγαθών. Για τους λόγους αυτούς του στερείται η δυνατότητα να αποκτήσει μια συγκροτημένη αντίληψη τόσο για τον ίδιο του τον εαυτό, όσο και για τον κόσμο μέσα στον οποίο ζει.

Β2 α. Αναπτυγμένη μορφή

• Διακριτικά γνωρίσματα των διανοούμενων: πνευματική καλλιέργεια και κριτικό πνεύμα.

• Η κριτική στάση, η διαμαρτυρία και το ασυμβίβαστο απέναντι στους θεσμικούς μηχανισμούς αντίδοτο στην παθητική αδιαφορία.

• Η αποστασιοποίηση του διανοούμενου, μια συνειδητή επιλογή κοινωνικής συμπεριφοράς και ευθύνης.

• Η αποστασιοποίηση απαραίτητη προϋπόθεση για την αναμέτρηση με την πρακτική ζωή.

• Η υπεύθυνη περισυλλογή ως ασπίδα προστασίας απέναντι στην αοριστία, την εξειδίκευση και την καταναλωτική μανία της εποχής.

β. Σύντομη διατύπωση

• Οριοθέτηση σε βάθος του διανοούμενου.

• Δράση και αντίδραση του διανοούμενου.

• Η αναγκαιότητα της αποστασιοποίησης.

• Η αποστασιοποίηση ως αναμέτρηση και όχι ως αδιαφορία.

• Άρση της θεωρητικής και θέση της πρακτικής παρέμβασης στην κοινωνία.

Β3. περισυλλογή: περίσκεψη, συγκέντρωση / συμβιβάζεται: αποδέχεται, συμφιλιώνεται / αοριστία: ασάφεια, θεωρητικολογία / διαμαρτυρία: αποδοκιμασία, αντίθεση / ενδιαφέρει: απασχολεί, αφορά / διάνοια: πνεύμα, κρίση

Β4. ψυχαγωγία: αναψυχή ανάγωγος / τεχνοτροπίες: τεχνολογία δύστροπος

Β5. όμως: σχέση αντίθεσης / ή: σχέση διάζευξης νοημάτων / γιατί: σχέση αιτιολόγησης – επεξήγησης / αλλά: σχέση αντίθεσης (άρση - θέση) / με άλλα λόγια: σχέση διασαφητικής προσθήκης - επεξήγησης

Γ.

Γ.1 Εισαγωγή

• Προσδιορισμός χαρακτηριστικών σημερινής εποχής: τεχνολογική ανάπτυξη, παγκοσμιοποίηση, υπερκαταναλωτισμός, ιδεολογική σύγχυση, έντονοι ρυθμοί ζωής.

• Αναζήτηση ταυτότητας, ρόλου, στόχων, προτύπων και ιδανικών των νέων στη σημερινή κοινωνία.

• Στο πλαίσιο αυτό η συμβολή και η παρέμβαση της διανόησης καθίσταται απαραίτητη και καθοριστική για την επίλυση των προβλημάτων των νέων.

Γ.2 Ανάπτυξη

Γ. 2.1 Έκθεση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο σημερινός νέος:

α. σε επίπεδο καθημερινού, πρακτικού βίου: Ανεργία, ναρκωτικά, βία και εγκληματικότητα, καταναλωτισμός, έλλειψη ελεύθερου χρόνου.

β. σε προσωπικό, κοινωνικό και ηθικό επίπεδο:

Έλλειψη επικοινωνίας και επαφής σε ατομικό, οικογενειακό και κοινωνικό επίπεδο, ιδεολογική σύγχυση και αποπολιτικοποίηση, αναζήτηση προτύπων, κρίση ηθικών αξιών.

Γ.2.2. Τρόπος συμβολής των διανοούμενων

Οι διανοούμενοι χαρακτηρίζονται - ή πρέπει να χαρακτηρίζονται - από κριτική σκέψη, πνευματική καλλιέργεια, αμφισβήτηση θεσμικών μηχανισμών, καινοτόμες και πρωτότυπες ιδέες, ασυμβίβαστο χαρακτήρα και ευαισθησία. Ο λόγος τους αποκτά βαρύνουσα σημασία και επομένως μπορούν να προσφέρουν με:

α) τη συνεχή ενεργητική παρέμβαση στα κοινωνικά δρώμενα,

β) την άσκηση κριτικής και την προβολή συγκεκριμένων θέσεων και προτάσεων απέναντι στα προβλήματα της εποχής,

γ) τη συνεχή αμφισβήτηση απέναντι σε κάθε καταπιεστικό μηχανισμό που περιορίζει την ελευθερία σκέψης και δράσης των πολιτών και καταπατά τα δικαιώματά τους,

δ) την παροχή και την πρόταση ιδανικών, στόχων και οραμάτων,

ε) την προληπτική παρέμβαση και την παροχή ενημέρωσης στους νέους πάνω στις νέες ανάγκες που δημιουργεί η εποχή μας,

στ) τη λειτουργία των ίδιων ως πρότυπο πνευματικών ανθρώπων και ενεργών πολιτών.

Γ.3. Συμπερασματική Διατύπωση

Τα οξυμμένα προβλήματα των νέων της σημερινής εποχής απαιτούν την άμεση, έγκαιρη και καθοριστική παρέμβαση των ανθρώπων της διανόησης προκειμένου να επιτευχθεί η επίλυση τους. Οι νέοι στο πρόσωπο των διανοούμενων βλέπουν ένα σύμμαχο, που με κατανόηση και ευαισθησία θα σταθεί αρωγός στην πορεία του βίου τους.

2001 (Εσπερινών)

Α. Ο συγγραφέας του κειμένου εξετάζει το ρόλο των διανοούμενων στη σύγχρονη πραγματικότητα. Τα διακριτικά τους γνωρίσματα είναι η πνευματική καλλιέργεια και η κριτική τους στάση, μια κριτική και ασυμβίβαστη στάση απέναντι στους θεσμικούς μηχανισμούς, αντίδοτο στην παθητική αδιαφορία του κόσμου. Ο διανοούμενος επιλέγει συνειδητά να λειτουργεί αποστασιοποιημένος από τον πρακτικό βίο προκειμένου να αναμετρηθεί μαζί του. Την αοριστία, την εξειδίκευση και τον καταναλωτισμό της εποχής τα αντιμετωπίζει με την υπεύθυνη περισυλλογή γύρω από τον κόσμο αλλά και τον εαυτό του. Γιατί ο διανοούμενος, καταλήγει ο συγγραφέας, υπερβαίνει το επίκαιρο, προσπερνά το παρελθόν και το μέλλον καθώς ενδιαφέρεται πρωτίστως για τον παρόν μέσα στο οποίο βιώνει ενεργά.

Β1. Αυτό που χαρακτηρίζει το σύγχρονο άνθρωπο είναι η συγκεχυμένη γνώση που έχει σχηματίσει για τα πράγματα και τα πρόσωπα που τον περιβάλλουν. Η εποχή μας απαιτεί συνεχή ενασχόληση με ένα μόνο γνωστικό αντικείμενο, λόγω της υπερανάπτυξης στον επιστημονικό και τεχνολογικό τομέα, ενώ ταυτόχρονα ωθεί το σύγχρονο άνθρωπο στην αναζήτηση της ευδαιμονίας μέσω της απόκτησης υλικών αγαθών. Για τους λόγους αυτούς του στερείται η δυνατότητα να αποκτήσει μια συγκροτημένη αντίληψη τόσο για τον ίδιο του τον εαυτό, όσο και για τον κόσμο μέσα στον οποίο ζει.

Β2 α. Αναπτυγμένη μορφή

• Διακριτικά γνωρίσματα των διανοούμενων: πνευματική καλλιέργεια και κριτικό πνεύμα.

• Η κριτική στάση, η διαμαρτυρία και το ασυμβίβαστο απέναντι στους θεσμικούς μηχανισμούς αντίδοτο στην παθητική αδιαφορία.

• Η αποστασιοποίηση του διανοούμενου, μια συνειδητή επιλογή κοινωνικής συμπεριφοράς και ευθύνης.

• Η αποστασιοποίηση απαραίτητη προϋπόθεση για την αναμέτρηση με την πρακτική ζωή.

• Η υπεύθυνη περισυλλογή ως ασπίδα προστασίας απέναντι στην αοριστία, την εξειδίκευση και την καταναλωτική μανία της εποχής.

β. Σύντομη διατύπωση

• Οριοθέτηση σε βάθος του διανοούμενου.

• Δράση και αντίδραση του διανοούμενου.

• Η αναγκαιότητα της αποστασιοποίησης.

• Η αποστασιοποίηση ως αναμέτρηση και όχι ως αδιαφορία.

• Άρση της θεωρητικής και θέση της πρακτικής παρέμβασης στην κοινωνία.

Β3. περισυλλογή: περίσκεψη, συγκέντρωση συμβιβάζεται: αποδέχεται, συμφιλιώνεται αοριστία: ασάφεια, θεωρητικολογία διαμαρτυρία: αποδοκιμασία, αντίθεση ενδιαφέρει: απασχολεί, αφορά διάνοια: πνεύμα, κρίση

Β4. ψυχαγωγία: αναψυχή ανάγωγος τεχνοτροπίες: τεχνολογία δύστροπος

Β5. όμως: σχέση αντίθεσης ή: σχέση διάζευξης νοημάτων γιατί: σχέση αιτιολόγησης – επεξήγησης αλλά: σχέση αντίθεσης (άρση - θέση) με άλλα λόγια: σχέση διασαφητικής προσθήκης - επεξήγησης

Γ.

Γ.1 Εισαγωγή

• Προσδιορισμός χαρακτηριστικών σημερινής εποχής: τεχνολογική ανάπτυξη, παγκοσμιοποίηση, υπερκαταναλωτισμός, ιδεολογική σύγχυση, έντονοι ρυθμοί ζωής.

• Αναζήτηση ταυτότητας, ρόλου, στόχων, προτύπων και ιδανικών των νέων στη σημερινή κοινωνία.

• Στο πλαίσιο αυτό η συμβολή και η παρέμβαση της διανόησης καθίσταται απαραίτητη και καθοριστική για την επίλυση των προβλημάτων των νέων.

Γ.2 Ανάπτυξη

Γ. 2.1

Έκθεση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο σημερινός νέος:

α. σε επίπεδο καθημερινού, πρακτικού βίου:

Ανεργία, ναρκωτικά, βία και εγκληματικότητα, καταναλωτισμός, έλλειψη ελεύθερου χρόνου.

β. σε προσωπικό, κοινωνικό και ηθικό επίπεδο:

Έλλειψη επικοινωνίας και επαφής σε ατομικό, οικογενειακό και κοινωνικό επίπεδο, ιδεολογική σύγχυση και αποπολιτικοποίηση, αναζήτηση προτύπων, κρίση ηθικών αξιών.

Γ.2.2.

Τρόπος συμβολής των διανοούμενων

Οι διανοούμενοι χαρακτηρίζονται - ή πρέπει να χαρακτηρίζονται - από κριτική σκέψη, πνευματική καλλιέργεια, αμφισβήτηση θεσμικών μηχανισμών, καινοτόμες και πρωτότυπες ιδέες, ασυμβίβαστο χαρακτήρα και ευαισθησία.

Ο λόγος τους αποκτά βαρύνουσα σημασία και επομένως μπορούν να προσφέρουν με:

α) τη συνεχή ενεργητική παρέμβαση στα κοινωνικά δρώμενα,

β) την άσκηση κριτικής και την προβολή συγκεκριμένων θέσεων και προτάσεων απέναντι στα προβλήματα της εποχής,

γ) τη συνεχή αμφισβήτηση απέναντι σε κάθε καταπιεστικό μηχανισμό που περιορίζει την ελευθερία σκέψης και δράσης των πολιτών και καταπατά τα δικαιώματα τους,

δ) την παροχή και την πρόταση ιδανικών, στόχων και οραμάτων,

ε) την προληπτική παρέμβαση και την παροχή ενημέρωσης στους νέους πάνω στις νέες ανάγκες που δημιουργεί η εποχή μας,

στ) τη λειτουργία των ίδιων ως πρότυπο πνευματικών ανθρώπων και ενεργών πολιτών.

Γ.3. Συμπερασματική &ιατύπωση

Τα οξυμμένα προβλήματα των νέων της σημερινής εποχής απαιτούν την άμεση, έγκαιρη και καθοριστική παρέμβαση των ανθρώπων της διανόησης προκειμένου να επιτευχθεί η επίλυση τους. Οι νέοι στο πρόσωπο των διανοούμενων βλέπουν ένα σύμμαχο, που με κατανόηση και ευαισθησία θα σταθεί αρωγός στην πορεία του βίου τους.

2000 (Ημερησίων)

www.epil.gr

Α. Σε πρόσφατο δημοσίευμα του Τύπου προβάλλεται η παιδεία ως λύση για τα σημαντικότερα προβλήματα των σημερινών κοινωνιών. Ειδικότερα, η διά βίου παιδεία, που σήμερα κατακτιέται με προσωπική προσπάθεια, έχει στόχο να βοηθήσει το άτομο να ενταχθεί σε μια παγκόσμια κοινότητα, αισθητή και στη χώρα μας, που συνοδεύεται από οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες. Για να επιλυθούν τα προβλήματα αυτά, η εκπαίδευση πρέπει να μετατραπεί από ποσοτική σε ποιοτική. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της,τα τέσσερα θεμέλια της διά βίου εκπαίδευσης προσδιορίζονται από την ικανότητα του μαθητή να μαθαίνει, να δρα με βάση τις γνώσεις του, να συνυπάρχει με τη διαφορετικότητα των συνανθρώπων του και να εξελίσσει την προσωπικότητα του.

Β1. Η πρώτη περίοδος της δεύτερης παραγράφου (Η αισιοδοξία για την πορεία τον κόσμου κατά την τρίτη χιλιετία μπορεί να προκύψει από τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου και της αποστολής της εκπαίδευσης) αποτελεί έκφραση αισιόδοξης προοπτικής αναφερόμενη στην εκπαίδευση ως μέσου αντιμετώπισης των προβλημάτων που καταγράφονται στην τελευταία περίοδο της πρώτης παραγράφου και δημιουργούν κλίμα ανησυχίας για το μέλλον (Η εμμονή, όμως, στα οικονομικά συμφέροντα και στους κανόνες της ελεύθερης αγοράς, η επιβολή τον καταναλωτικού προτύπου της αφθονίας, το διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στα φτωχά και στα πλούσια κράτη, η κρίση της δημοκρατικής συμμετοχής και τους κράτους πρόνοιας, η κοινωνική περιθωριοποίηση και ο αποκλεισμός και τόσα άλλα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο κόσμος δημιουργούν κλίμα ανησυχίας για το μέλλον.). Άρα, ανάμεσα στις δυο παραγράφους υπάρχει συνεκτικότητα που προκύπτει από την συνάφεια αντιθετικών νοημάτων.

Β2. Η δομή της τελευταίας παραγράφου έχει ως εξής: α. θεματική περίοδος: Στην έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής της UNESCO για την εκπαίδευση στον 21° αιώνα τονίζεται ότι η δια βίου εκπαίδευση πρέπει να στηρίζεται στους παρακάτω τέσσερις πυλώνες, που αποτελούν διαφορετικά είδη μάθησης. β. Λεπτομέρειεα - σχόλια: 1.Μαθαίνω να αποχτώ τη γνώση, συνδυάζοντας ικανοποιητικά μία ευρύτατη γενική παιδεία με τη δυνατότητα εμβάθυνσης σε ορισμένα θέματα. 2. Μαθαίνω να ενεργώ με τέτοιον τρόπο, ώστε να αποχτώ όχι μόνο επαγγελματική κατάρτιση αλλά και γενικότερα τη δυνατότητα να αντιμετωπίζω και να εργάζομαι αρμονικά σε ομάδες. 3. Μαθαίνω να συμβιώνω, κατανοώντας τους άλλους και έχοντας επίγνωση των κοινωνικών αλληλεξαρτήσεων - συμβάλλοντας στην πραγματοποίηση κοινών δράσεων και στη διευθέτηση των συγκρούσεων, με σεβασμό στις αξίες του πλουραλισμού, της αμοιβαίας κατανόησης και της ειρήνης. 4. Μαθαίνω να ζω με τέτοιον τρόπο, ώστε να αναπτύσσω την προσωπικότητα μου και να μπορώ να ενεργώ με μεγαλύτερη αυτονομία και περισσότερη κρίση και προσωπική υπευθυνότητα. γ. Πρόταση κατακλείδα: Για το λόγο αυτόν, η εκπαίδευση δεν πρέπει να παραμελεί την ανάπτυξη των ατομικών δυνατοτήτων, τη μνήμη, τη λογική κρίση, τη ν αίσθηση του ωραίου, τις φυσικές ικανότητες του ατόμου και τη δεξιότητα της επικοινωνίας, με παράλληλη ευαισθησία στη χρήση της μητρικής γλώσσας. Μέθοδος ανάπτυξης της παραγράφου είναι η διαίρεση.

Β3. Σωστή φράση είναι η (γ): Αποδοχή κάθε κοινωνικής και πολιτισμικής ιδιαιτερότητας, επειδή η περίοδος αναφέρεται στα χαρακτηριστικά που διακρίνουν την παγκόσμια κοινότητα και τονίζει τα εφόδια εκείνα που πρέπει να διαθέτει το άτομο, ώστε να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του "παγκόσμιου χωριού".

Β4. Ως τώρα η σχολική εκπαίδευση ήταν περιορισμένη στο επίπεδο της τραπεζικής αντίληψης της μάθησης: απλή και παθητική συσσώρευση γνώσεων, οι οποίες είχαν θεωρητικό περιεχόμενο και δε συνδέονταν με τα βιώματα και τις εμπειρίες του μαθητή. Αντιθέτως, το αληθινό περιεχόμενο της παιδείας συνδέεται με την ικανότητα του μαθητή να αποκωδικοποιεί και να αξιολογεί τα εκπεμπόμενα μηνύματα καθώς και να εφαρμόζει αυτά που μαθαίνει στο περιβάλλον του, αλλάζοντας τα δεδομένα του με τρόπο υπεύθυνο και αποτελεσματικό.

Β5. συμμετοχή: αποχή τοπική: παγκόσμια ταχύτητα: βραδύτητα αφθονία: έλλειψη, ένδεια υπευθυνότητα: ανευθυνότητα

Γ. ΕΚΘΕΣΗ (Θεματικό Υλικό)

Τα βασικότερα στοιχεία της κρίσης του εκπαιδευτικού συστήματος είναι τα εξής:

α. Η εκπαίδευση σήμερα συνδέθηκε με τη βιομηχανική επανάσταση και τις ανάγκες της παραγωγής και γι΄ αυτό, εγκαταλείποντας τον ανθρωπιστικό προσανατολισμό που θα έπρεπε να έχει, απέκτησε χαρακτήρα τεχνοκρατικό. Η μονομέρεια και ο πνευματικός ακρωτηριασμός βάλλει την προσωπικότητα του νέου και λειτουργεί ως τροχοπέδη στην πορεία ολοκλήρωσης του.

β. Οι ταχύτατες αλλαγές σε όλους τους τομείς οδήγησαν την εκπαίδευση σε μια αδυναμία αντίστοιχης προσαρμογής, με αποτέλεσμα μια μερική αποτυχία ως προς την εκπλήρωση των αναγκών της παραγωγής και παροχής των απαιτούμενων ειδικών γνώσεων.

γ. Έλλειψη υλικοτεχνικής υποδομής (εργαστήρια φυσικής και χημείας, γυμναστήρια, βιβλιοθήκες), με αποτέλεσμα ο μαθητής να μην μπορεί να αφομοιώσει τις γνώσεις που διδάσκεται. Κάποια σχολικά εγχειρίδια και προγράμματα σπουδών δεν ανταποκρίνονται στα σύγχρονα επιτεύγματα και στις σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις, με αποτέλεσμα την παροχή τυποποιημένων και επιστημονικά ξεπερασμένων γνώσεων.

δ. Το συχνά χαμηλό επίπεδο των διδασκόντων και η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού ως απόρροια της έλλειψης ειδικής μέριμνας και σεμιναρίων για την επιστημονική αναβάθμιση και ενημέρωση των εκπαιδευτικών και την αναπροσαρμογή των γνώσεων τους βάσει των νέων δεδομένων και εξελίξεων,

ε. Η σύνδεση των προγραμμάτων της εκπαίδευσης με μικροκομματικά συμφέροντα και οι συχνές και άνευ ουσίας αλλαγές του, καθώς και η έλλειψη σοβαρής αντιμετώπισης της αναβάθμισης του από διακομματικές επιτροπές, στ. Το πνεύμα των εισαγωγικών εξετάσεων, που ευνοεί την αποστήθιση, την ανούσια βαθμοθηρία, την επιφανειακή γνώση και όχι την ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας και της ευρείας εγκυκλοπαιδικής γνώσης,

ζ. Ο υποβαθμισμένος ρόλος του εκπαιδευτικού. Μετά την παρέμβαση διεθνών οργανισμών είναι πλέον συνείδηση όλων η αναγκαιότητα της κοινωνικής, ηθικής επιστημονικής και οικονομικής αναβάθμισης του ρόλου του εκπαιδευτικού και η αναγνώριση του έργου του ως ιδιαίτερου κοινωνικού λειτουργήματος.

Το πλαίσιο των αναγκαίων αλλαγών στο εκπαιδευτικό σύστημα συνίσταται στα εξής:

α. Το εκπαιδευτικό σύστημα θα πρέπει να συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας παιδείας ευρύτερης και ανθρωπιστικής. Μέσα από την εκπαίδευση θα πρέπει να διαμορφώνονται δημιουργικοί πομποί γνώσης, ήθους και ζωής. Η εκπαίδευση ξεπερνώντας το μονολιθικό-τεχνοκρατικό χαρακτήρα της θα πρέπει να γαλουχεί προσωπικότητες κριτικά σκεπτόμενες.

β. Το εκπαιδευτικό σύστημα δοκιμάζεται από την επίδραση των κοινωνικών διαφορών (κοινωνικές ανισότητες, ιδιωτική και δημόσια εκπαίδευση, εκπαίδευση που παρέχεται στα αστικά κέντρα και στην ύπαιθρο), οι οποίες θα πρέπει να αντιμετωπιστούν για να επιτευχθεί υψηλό μορφωτικό επίπεδο των πολιτών και ουσιαστική κοινωνική εξέλιξη.

γ. Θα πρέπει να επιχειρείται εκσυγχρονισμός στις μεθόδους διδασκαλίας, τη νοοτροπία και τις παρεχόμενες γνώσεις. Τα νέα δεδομένα προωθούν τη δημιουργία μιας εκπαίδευσης ευέλικτης με πολλές εναλλακτικές δυνατότητες (μαθήματα επιλογής, διαρκής επιμόρφωση).

δ. Είναι απαραίτητο να λειτουργεί εκμεταλλευόμενη παράλληλα και άλλους τομείς, π.χ. πολιτιστικές εκδηλώσεις, ΜΜΕ, εκθέσεις.

ε. Μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία θα πρέπει να γαλουχεί δημοκρατικές προσωπικότητες προωθώντας το διάλογο, το σεβασμό και τον πλουραλισμό απόψεων.

στ. Οφείλει παράλληλα να σέβεται την προσωπικότητα των μαθητών και να λαμβάνει υπόψη της τα εξελικτικά στάδια και τις ιδιαιτερότητες των νεαρών ατόμων (ψυχολογία, ειδικές ανάγκες, ικανότητες, ιδιαιτερότητες).

Άλλες απαντήσεις

Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Καθώς οι σύγχρονες κοινωνίες εξελίσσονται, προκύπτουν νέες ανάγκες, οι στόχοι επαναπροσδιορίζονται και οι απαιτήσεις της εκπαίδευσης διαφοροποιούνται. Σε μία παγκόσμια κοινωνία το ζητούμενο είναι η πνευματική καλλιέργεια, η δια βίου εκπαίδευση κι όχι μόνο η απόκτηση στείρων γνώσεων. Μόνο έτσι θα επιτευχθεί,επιτυχώς, η διαπολιτισμική επαφή κι ένα υγιές κλίμα συνεργασίας, με σκοπό την εξάλειψη των κοινών προβλημάτων. Οι νέοι οφείλουν να αξιοποιούν όλες τις ευκαιρίες που τους δίνονται. Γι αυτό στην έκθεση της UNESCO για την εκπαίδευση, ως βασικοί στόχοι, τίθενται η γενική παιδεία με την ενίσχυση της κριτικής ικανότητας, η ευχέρεια της κοινωνικής συμπεριφοράς και όχι μόνο η επαγγελματική σταδιοδρομία, η ενίσχυση της κοινωνικότητας και η ολοκλήρωση της προσωπικότητας.

Β.1 Η πρώτη παράγραφος ολοκληρώνεται με αναφορά στα προβλήματα, τα οποία δημιουργούν απαισιοδοξία και κλίμα ανησυχίας για το μέλλον. Η σύνδεση της με τη δεύτερη παράγραφο επιτυγχάνεται με αντίθεση, εφόσον αυτή περιέχει τις προϋποθέσεις για να αρθεί το αρνητικό κλίμα.

Β.2 Η τελευταία παράγραφος έχει την ακόλουθη δομή: Θεματική πρόταση : «αρχή παραγράφου…μάθησης». Λεπτομέρειες - Σχόλια: από 1…κ’ 4. Κατακλείδα: «Για το λόγο… γλώσσας». Αναπτύσσεται με διαίρεση.

Β.3. «Η μετάβαση από την τοπική στην παγκόσμια κοινωνία απαιτεί…»

Το κείμενο συμπληρώνεται με την πρόταση γ. Η αποδοχή κάθε κοινωνικής και πολιτισμικής ιδιαιτερότητας αποτελεί προϋπόθεση για την ομαλή και υγιή διαπολιτισμική επικοινωνία, που απαιτείται με τη μετάβαση από την τοπική στην παγκόσμια κοινωνία. Η έννοια της αποδοχής εκλαμβάνεται με τη σημασία της ανοχής, δηλαδή της αποδοχής του δικαιώματος έκφρασης της διαφορετικότητας.

Β.4 Η δομή του εκπαιδευτικού συστήματος, η φύση πολλών μαθημάτων και ο τρόπος διδασκαλίας επέβαλαν μία χρησιμοθηρική αντίληψη του σχολείου. Η μετάδοση γνώσεων ήταν τυποποιημένη και είχε επιφανειακό χαρακτήρα, με αποτέλεσμα να μην επιτυγχάνεται επαρκώς η πνευματική και αισθητική καλλιέργεια. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, χάνονταν η αξία της μάθησης, η αφομοίωση της κλασσικής παράδοσης, και η βίωση ηθικών και αισθητικών αξιών, που αποτελούν πάγιους στόχους της παιδείας.

Β5. Αντώνυμα: συμμετοχή→ αποχή / τοπική→ παγκόσμια / ταχύτητα→ βραδύτητα / αφθονία→ ένδεια, έλλειψη / υπευθυνότητα→ ανευθυνότητα

Γ. Αξιότιμε κ. Υπουργέ Παιδείας

Οι απαιτήσεις των καιρών επιβάλλουν ένα νέο μοντέλο εκπαίδευσης, το οποίο απέχει από το σημερινό, που φέρει ακόμα πολλά στοιχεία αναχρονιστικά.

Η σημερινή κοινωνία έχει χαρακτηριστεί ως κοινωνία της γνώσης. Οι γνώσεις παράγονται με ραγδαίους ρυθμούς και οι ιδέες διακινούνται με μεγάλη ταχύτητα. Κυριαρχεί το καταναλωτικό πρότυπο ζωής, ενώ πολλαπλασιάζονται τα προβλήματα που υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής. Το άνοιγμα στο διεθνές περιβάλλον, που η παγκοσμιοποίηση επιβάλλει εναρμόνιση της εκπαίδευσης με τις εξελίξεις, αλλά και γενική παιδεία.

Τα νέα δεδομένα επιβάλλουν αλλαγή στις μεθόδους μετάδοσης των γνώσεων, έτσι ώστε να κατευθύνουν τους μαθητές στην κριτική αξιοποίηση τους.

Σε αυτό, θα συντελέσει και ο εκσυγχρονισμός των μέσων διδασκαλίας, με βάση τις νέες τεχνολογίες, που θα ενεργοποιήσουν το ενδιαφέρον του μαθητή για αναζήτηση και πρόσληψη της γνώσης.

Επιπλέον, είναι αναγκαίος ο εμπλουτισμός της σχολικής πρακτικής με ενδιαφέροντα και εκδηλώσεις πολιτιστικού χαρακτήρα, έτσι ώστε να προσφέρονται κίνητρα για ανάπτυξη των αισθητικών και ευρύτερα πολιτισμικών αξιών.

Για την επίτευξη των στόχων της παιδείας, όπως ορίζονται σήμερα, απαραίτητη είναι η βελτίωση των σχέσεων μεταξύ διδασκόντων και διδασκομένων, και η διασφάλιση της συνεργασίας και της συμμετοχικότητας, ώστε να διευρύνονται οι δυνατότητες κοινωνικοποίησης στα πλαίσια της εκπαιδευτικής κοινότητας.

Όλοι οι μαθητές πιστεύουμε ότι υπάρχει εκ μέρους σας καλή προαίρεση και ανανεωτικό πνεύμα και ελπίζουμε σε αποδοχή των προτάσεων και εισηγήσεων μας.

Με τιμή

Ο/Η μαθητής/μαθήτρια

Δες: http://users.otenet.gr/%7Eaker/GlossaCHmer.htm

1999 (Δεσμών)

Με αφορμή τις πρόσφατες Γενικές Εξετάσεις ο Θ. Δ. Παπαγγελής σχολιάζει την ελλειμματική γλωσσική αυτοσυνειδησία που ενδημεί στον δημόσιο λόγο μας, στα γραφτά της μαθητιώσης και φοιτώσης νεολαίας μας, στα ακαδημαϊκά μας συγγράμματα και στα πάσης φύσεως δημοσιογραφήματά μας

Το θέμα της έκθεσης… και η έκθεση του θέματος

Θεόδωρος Παπαγγελής, εφ. Το Βήμα, 25/7/1999

Τώρα που οι μαχητές των Γενικών Εξετάσεων σκουπίζουν τον τίμιο ιδρώτα τους στα θερινά τους αποδυτήρια είναι ίσως καιρός να αναψηλαφήσουμε «εν ψυχρώ» το θέμα της έκθεσης για τους υποψηφίους των τριών πρώτων δεσμών. Τον στίβο στον οποίο καλούνταν να κινηθούν οι υποψήφιοι τον οριοθετούσε ένα απόσπασμα από σύγχρονο νεοελληνικό κείμενο, το οποίο και παραθέτω: «Οι πολιτιστικές αξίες τότε και μόνον αποκτούν διάρκεια, εφόσον είναι πανταχού παρούσες. Αλλιώς αφήνουν εντυπώσεις, αλλά όχι ήθος. Η αρχιτεκτονική των κτιρίων, η αισθητική μιας διαφημίσεως ή μια εκπομπή από το ραδιόφωνο είναι, με το δικό τους μέτρο, επίσης πολιτιστικές εκφράσεις. Στο σύνολό τους, εξίσου σημαντικές με την ύπαρξη μιας συμφωνικής ορχήστρας ή ενός ωραίου μνημείου. Ο πολιτισμός της καθημερινότητας είναι μια πρόταση προς το μέλλον, που αγκαλιάζει ωστόσο το παρόν. Οτι ο πολιτισμός αυτός της καθημερινότητας ασφυκτιά στη σημερινή Ελλάδα, δίκαια προκαλεί την αγωνία σε όσους έχουν ακόμα τα μάτια και την ψυχή ανοικτή». Η «κεντρική ιδέα» που υπόκειται στο παράθεμα (ο πολιτισμός του καθημερινού βίου είναι τόσο σημαντικός όσο και οι κλασικές εκδοχές της λεγόμενης «ανώτερης» πολιτισμικής δραστηριότητας) είναι γενικά ορατή· ωστόσο οι «σχολαστικοί» της εκφραστικής αρτιότητας και οι «υποχονδριακοί» της λογικής σαφήνειας διατηρούν το δικαίωμα να αναρωτηθούν αν το συγκεκριμένο παράθεμα στο σύνολό του ήταν ό,τι καλύτερο μπορούσαν να επιλέξουν οι θεματοθέτες.

Να δοκιμάσουμε να διαβάσουμε δειγματοληπτικά εκείνο το «ο πολιτισμός της καθημερινότητας είναι μια πρόταση προς το μέλλον, που αγκαλιάζει ωστόσο το παρόν». Αν με αυτό εννοείται ότι ο πολιτισμός της καθημερινότητας ορίζει το παρόν και προδιαγράφει το μέλλον, η διατύπωση υπολείπεται των προθέσεών της: το κλισαρισμένο νεφέλωμα («πρόταση προς το μέλλον») και η κοινότοπη «γλαφυρότητα» («αγκαλιάζει το παρόν») θα μπορούσαν να αποτελούν «χάιλαϊτ» από τους οραματικούς στόμφους της εφηβικής μας βουλής ή από τις μπαλκονάτες άριες κάποιας πολιτικής πριμαντόνας. Πρόκειται για τον γνωστό και μη εξαιρετέο τύπο γραφής όπου το χονδρεμπόριο κοινόχρηστων μεταφορών παράγει γενικώς θόρυβο και εύπεπτο «εφέ» αλλά ελάχιστο εστιασμένο νόημα. Αναρωτιέμαι πώς θα την αξιολογούσε ένας έμπειρος εκθεσιολόγος ή ένας καλός διορθωτής σε γραπτό υποψηφίου. Αν επιμείνουμε στη μικροσκόπηση, είμαστε υποχρεωμένοι να υποπτευθούμε ότι το «ωστόσο» στην ίδια φράση, αν δεν αποτελεί ένα είδος σκόπιμης παραδοξολογικής αντιστροφής (που δεν είναι και τόσο πιθανό), είναι εκτοπισμένο: γιατί λογικά ο πολιτισμός της καθημερινότητας αφορά αυτονόητα το παρόν, αποτελεί «ωστόσο» ένδειξη και για το μέλλον.

Να δοκιμάσουμε και την αμέσως επόμενη περίοδο: «ότι ο πολιτισμός… ανοικτή». Είναι προφανές ότι η ειδική πρόταση που αρχίζει με το «ότι» επέχει θέση υποκειμένου στο ρήμα «προκαλεί», και ζητάει επειγόντως είτε το άρθρο «το» είτε μια έκφραση του τύπου: «το γεγονός ότι…». Αλλά αν αυτό μπορεί να παραπεμφθεί στο συντακτικό πταισματοδικείο με σοβαρές πιθανότητες απαλλαγής, το εννοιολογικό πλημμελειοδικείο δεν θα έπρεπε να είναι εξίσου επιεικές. Αν η εισαγωγική φράση του παραθέματος («οι πολιτιστικές… παρούσες») σημαίνει ότι οι πολιτισμικές αξίες που δεν αντανακλώνται στην καθημερινότητα ούτε διάρκεια έχουν ούτε ήθος δημιουργούν, τότε είναι ιστορικά και πραγματολογικά ασύστατη· αν θέλει να πει (που είναι και το προφανέστερο) ότι η πολιτισμική δομή μιας κοινωνίας είναι πιο στέρεη όταν η συνείδηση των αξιών του πολιτισμού διαπερνά και την καθημερινότητα, τότε απλώς δεν κατόρθωσε να το πει. Για όσους γνωρίζουν την ορθή μεταφορική χρήση του «ασφυκτιώ» στον νεοελληνικό λόγο, το «ασφυκτιά» του παραθέματος βρίσκεται δυο με τρία «κλικ» αριστερότερα ή δεξιότερα του ακριβούς σημείου εστίασης. Μπορώ να προβλέψω την ένσταση: ότι με τον τρόπο αυτόν υποβάλλεται η «τρίχα» σε αξονική τομογραφία. Η απάντηση είναι διπλή: ότι αυτό που είναι τρίχα στις κοσμικές στήλες κάποιου «τάμπλοϊντ» μπορεί να φαίνεται τριχιά στο κείμενο που επιλέγεται ως εκθεσιακό θέμα πανελλαδικής δοκιμασίας· και ότι το σακούλι της ασάφειας και της θολούρας γεμίζει, όπως και το άλλο, φασούλι το φασούλι.

Όσοι συγκινούνται ακόμα με τη στίξη, και όσοι τη νοιάζονται ως πρακτική απειλούμενη με εξαφάνιση, είναι βέβαιο ότι δεν θα ευφρανθούν από τις στικτικές επιδόσεις του παραθέματος. Ωστόσο, αυτό είναι το έλασσον. Το μείζον είναι μια γενική και επίμονη αίσθηση ότι λείπει κάτι από τους λογικούς αρμούς και την αιτιώδη αλληλουχία ανάμεσα στις προτάσεις του κειμένου (η σύνθεση του οποίου δίνει μάλλον την εντύπωση «στακάτο», όπως θα έλεγαν και οι μουσικοί)· ότι στη συνολική δομή του παραθέματος το συντακτικό και εννοιολογικό κονίαμα θα μπορούσε να είναι συνεκτικότερο· ότι οι ελαφρές μεταφορικές παρορμήσεις του καταλήγουν σε κατά προσέγγισιν, αστιγματικές δηλώσεις· και ότι ο ειρμός και η ένταση της γραφής, χωρίς να εκθλίβουν ή να συσκοτίζουν τη στημονική ιδέα του, δεν της επιτρέπουν ωστόσο να αποκτήσει καθαρότερο «προφίλ».

Επιθυμώ να είμαι σαφής. Το πρόβλημά μας δεν είναι το παράθεμα καθεαυτό. Ολοι όσοι πιάνουμε στα χέρια μας γραφίδα συλλαμβανόμαστε κάποτε «εκτός θέσεως» ­ σύμφωνα με την παλαιά εκείνη ρήση «μπορείς να πιάσεις στον ύπνο ακόμα και τον Ομηρο». Το πρόβλημα δεν είναι ούτε η περιώνυμη «βατότητα» και η δυνατότητα κατανόησης του νοήματος από την πλευρά των υποψηφίων. Το πρόβλημα είναι ότι πρέπει να ασκείται το μέγιστο της προσοχής κατά την επιλογή ενός παραθέματος το οποίο ως γραφή επέχει εξ αντικειμένου και παραδειγματική θέση για τους αγωνιζόμενους και τις αγωνιζόμενες στον στίβο της έκθεσης. Το πρόβλημα επίσης είναι ότι ­ όσο και αν αυτό φαίνεται υπερβολικά γενικευτικό ­ η επιλογή του συγκεκριμένου παραθέματος επιβεβαιώνει με τον δικό της τρόπο το μέτριο έως χαμηλό «κατώφλι ανοχής» και την ελλειμματική γλωσσική αυτοσυνειδησία (καμιά σχέση με «λεξιπενίες» κ.τ.ό.!) που ενδημούν στον δημόσιο λόγο μας, στα γραφτά της μαθητιώσης και φοιτώσης νεολαίας μας, στα ακαδημαϊκά μας συγγράμματα και στα πάσης φύσεως δημοσιογραφήματά μας. Οσοι θεωρήσουν υπερβολικές και εξεζητημένες τις ενστάσεις που προηγήθηκαν, ας αναρωτηθούν τι θα συνέβαινε αν το θέμα ήταν απλώς: «ο πολιτισμός της καθημερινότητας είναι μια πρόταση προς το μέλλον, που αγκαλιάζει ωστόσο το παρόν» ή «οι πολιτιστικές αξίες τότε και μόνον αποκτούν διάρκεια, εφόσον είναι πανταχού παρούσες». Θα μου πείτε «μα υπάρχουν και τα συμφραζόμενα!». Λάθος! Οι αρμόδιοι διαθέτουν αρκετή σοφία και πρόνοια για να μην εμπιστευθούν τα συμφραζόμενα, και γι' αυτό συνόδευσαν το παράθεμα με διευκρινιστικές ερωτήσεις-οδηγίες προς τους υποψηφίους. Οι διευκρινιστικές ερωτήσεις μπορούν να σκοτώσουν το ανέκδοτο, αλλά στην προκειμένη περίπτωση μάλλον έσωσαν την έκθεση.

Ο κ. Θεόδωρος Δ. Παπαγγελής είναι καθηγητής του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.